{"id":366604,"date":"2021-08-14T15:42:53","date_gmt":"2021-08-14T12:42:53","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=366604"},"modified":"2021-08-14T15:42:53","modified_gmt":"2021-08-14T12:42:53","slug":"kimyaci-alim-b%c9%99zi-insanlarin-m%c9%99suliyy%c9%99tsiz-davranislari-karantin-rejiminin-s%c9%99rtl%c9%99sdirilm%c9%99sini-vacib-edir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=366604","title":{"rendered":"Kimya\u00e7\u0131 alim: B\u0259zi insanlar\u0131n m\u0259suliyy\u0259tsiz davran\u0131\u015flar\u0131 karantin rejiminin s\u0259rtl\u0259\u015fdirilm\u0259sini vacib edir"},"content":{"rendered":"<p>\u0130ki il\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 a\u011fu\u015funa alan, \u00f6lk\u0259l\u0259rin sosial h\u0259yat\u0131na v\u0259 iqtisadiyyat\u0131na a\u011f\u0131r f\u0259lak\u0259tl\u0259r ya\u015fadan COVID-19 pandemiyas\u0131 h\u0259yat\u0131m\u0131zdan getm\u0259k ist\u0259mir. Virusun meydana \u00e7\u0131xan yeni formalar\u0131 bu pandemiyan\u0131 tarixin arxivin\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259dir.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong> x\u0259b\u0259r verir ki, bu fikirl\u0259ri AZ\u018fRTAC-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nada Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n akademik \u018fli Quliyev ad\u0131na A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunun icra\u00e7\u0131 direktoru kimya elml\u0259ri doktoru, dosent \u018ffsun Sucayev deyib.<\/p>\n<p>O bildirib ki, koronavirusu yaradan s\u0259b\u0259bl\u0259r aradan qald\u0131r\u0131lmay\u0131nca bu g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n canl\u0131larla birg\u0259 ya\u015fama\u011fa, onlardan qorunma\u011fa m\u0259cburuq: \u201cHaz\u0131rda bu x\u0259st\u0259likl\u0259 ba\u011fl\u0131 ortaya \u00e7\u0131xan ac\u0131 m\u0259nz\u0259r\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, sa\u011flaml\u0131q ke\u015fik\u00e7il\u0259rimiz ancaq n\u0259tic\u0259nin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Ancaq tarixi t\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, koronavirusa q\u0259d\u0259r yay\u0131lm\u0131\u015f bir \u00e7ox qorxulu x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 o zaman tam qalib g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olub ki, n\u0259tic\u0259 yox, x\u0259st\u0259liyi do\u011furan s\u0259b\u0259bl\u0259r aradan qald\u0131r\u0131l\u0131b. Ona g\u00f6r\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu istiqam\u0259td\u0259 d\u00fcnya aliml\u0259rinin t\u0259bibl\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 geni\u015fl\u0259ndir\u0259c\u0259kl\u0259ri multidisiplinar elmi-t\u0259dqiqatlar COVID-19-un yaranma v\u0259 yay\u0131lma s\u0259b\u0259bl\u0259rinin tamamil\u0259 aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259c\u0259k v\u0259 o zaman da insanlar bu x\u0259st\u0259likd\u0259n ke\u00e7mi\u015fd\u0259 olmu\u015f hadis\u0259 kimi dan\u0131\u015fa bil\u0259c\u0259kl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>Kimya\u00e7\u0131 alim qeyd edib ki, respublikam\u0131z koronavirus pandemiyas\u0131 elan edil\u0259nd\u0259n sonra beyn\u0259lxalq \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara ilk reaksiya verdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn ona qar\u015f\u0131 effektiv m\u00fcbariz\u0259 aparmaq m\u00fcmk\u00fcn olub. \u0130st\u0259r virusa yoluxanlar\u0131n, ist\u0259r d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nl\u0259rin statistikas\u0131n\u0131 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259 ets\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, \u0259n u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycanda qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. V\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 iqtisadi t\u0259minat\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n t\u0259dbirl\u0259r bir t\u0259r\u0259fd\u0259n pandemiyan\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na, daha geni\u015f auditoriyaya yay\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa xidm\u0259t edirdis\u0259, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n pandemiyan\u0131n insanlar\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sin\u0259 t\u0259sirl\u0259rini minimuma endirm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131: \u201cBu, \u00f6lk\u0259nin iqtisadi g\u0259lirl\u0259rinin b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 azalmas\u0131 hesab\u0131na ba\u015fa g\u0259ls\u0259 d\u0259, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 insan h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259n ali d\u0259y\u0259r oldu\u011fu anlam\u0131na g\u0259lir. Ancaq bu m\u00fcbariz\u0259 o zaman daha n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq effekt verir ki, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131z birlik n\u00fcmayi\u015f etdirir, qoyulan qaydalara h\u0259m \u00f6zl\u0259ri tam riay\u0259t edir, h\u0259m d\u0259 ictimai t\u0259sir vasit\u0259l\u0259ri il\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin qaydalara \u0259m\u0259l etm\u0259sini t\u0259min edir. Amma t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu sah\u0259d\u0259 g\u00f6zl\u0259ntil\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmur. M\u0259suliyy\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259sini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259nl\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259rimizd\u0259n \u00e7oxdur. Ham\u0131 s\u0259rb\u0259st h\u0259yat ist\u0259yir. He\u00e7 k\u0259s ist\u0259mir ki, m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r, s\u0259rt karantin rejimi olsun. Lakin bu m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rin olmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bizd\u0259n t\u0259l\u0259b olunan h\u0259yati vacib t\u0259l\u0259bl\u0259ri d\u0259 yerin\u0259 yetirm\u0259k ist\u0259mirik. Bizd\u0259n x\u0259st\u0259liy\u0259 qar\u015f\u0131 vaksin olunmaq, qapal\u0131 m\u0259kanlarda qoruyucu vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k, m\u0259saf\u0259 saxlamaq t\u0259l\u0259b olunur. Biz is\u0259 bunlar\u0131 insanlar\u0131n azad, s\u0259rb\u0259st ya\u015famaqlar\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndiririk. Amma unuduruq ki, h\u0259r k\u0259s bu virusun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 ola bil\u0259r, \u00f6z\u00fcn\u00fcn immuniteti y\u00fcks\u0259k oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxmaya bil\u0259r, lakin dig\u0259r \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 oldu\u011fu immuniteti z\u0259if olan ba\u015fqa bir adam\u0131 yoluxdurub, onun h\u0259yat\u0131na son qoya bil\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>O vur\u011fulay\u0131b ki, son yum\u015falmalardan sonra insanlar\u0131m\u0131z bu virusun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanki unudub. Bunun n\u0259tic\u0259sidir ki, yoluxanlar\u0131n say\u0131 d\u00f6rdr\u0259q\u0259mli, \u00f6l\u00fcm say\u0131 ikir\u0259q\u0259mli olub. Bu art\u0131q h\u0259y\u0259can siqnal\u0131d\u0131r: \u201c\u00c7\u00fcnki x\u0259st\u0259xanalarda a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131n artmas\u0131 ciddi probleml\u0259r yaradacaq. Bu neqativ halla rastla\u015fmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rt karantin t\u0259dbirl\u0259rin t\u0259tbiqi yegan\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolumuz olacaq. V\u0259t\u0259nda\u015f olaraq ham\u0131m\u0131z\u0131n bir n\u0259f\u0259r kimi \u00fcz\u0259rimiz\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n v\u0259zif\u0259l\u0259ri yerin\u0259 yetirm\u0259liyik, m\u0259suliyy\u0259tli davranmaqla x\u0259st\u0259liyin yeni dal\u011fa hal\u0131n\u0131 almas\u0131na mane olmal\u0131y\u0131q. Avtobuslarda, ticar\u0259t, al\u0131\u015f-veri\u015f m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 v\u0259 dig\u0259r qapal\u0131 m\u0259kanlarda sosial m\u0259saf\u0259 g\u00f6zl\u0259nilmir, maska taxmaq unudulub. Bel\u0259 m\u0259suliyy\u0259tsiz davran\u0131\u015flar sosial t\u0259crid m\u0259s\u0259l\u0259sini, karantin qaydalar\u0131n\u0131n s\u0259rtl\u0259\u015fdirilm\u0259sini vacib edir\u201d.<\/p>\n<p>\u018ffsun Sucayev diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, haz\u0131rda virusa qar\u015f\u0131 \u0259n effektiv m\u00fcbariz\u0259 \u00fcsulu vaksinl\u0259\u015fm\u0259nin b\u00fct\u00fcn \u0259halini \u0259hat\u0259 etm\u0259sidir. Bu g\u00fcn yoluxanlar\u0131n 95 faizind\u0259n \u00e7oxu vaksin olunmayanlard\u0131r. T\u0259k bu fakt vaksinasiyan\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etdiyini s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 \u0259sas verir.<\/p>\n<p>\u201cM\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, vaksin olunan \u015f\u0259xs virusa yoluxdu\u011fu halda onun x\u0259st\u0259liyi a\u011f\u0131r ke\u00e7irm\u0259si v\u0259 \u00f6l\u00fcm riski olmur. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 insanlar\u0131m\u0131z\u0131 vaksinasiya prosesind\u0259 f\u0259al olma\u011fa, \u00f6z sa\u011flaml\u0131qlar\u0131n\u0131 qoruma\u011fa v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u00fc\u00e7\u00fcn qoyulan qaydalara riay\u0259t etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ram. Bu qaydalara \u0259m\u0259l etm\u0259m\u0259k yoluxmada t\u0259hl\u00fck\u0259li h\u0259ddin yaranmas\u0131na, s\u0259rt karantin qaydalar\u0131n\u0131n yenid\u0259n b\u0259rpas\u0131na yol a\u00e7a bil\u0259r. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 epidemioloji v\u0259ziyy\u0259tin nec\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si bu istiqam\u0259td\u0259 q\u0259bul edil\u0259c\u0259k q\u0259rarlara birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k. Yoluxma say\u0131n\u0131n optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r birimizin vaksinasiya prosesind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131m\u0131z vacibdir. Yaln\u0131z qaydalara \u0259m\u0259l etm\u0259k v\u0259 peyv\u0259nd olunmaqla normal h\u0259yata qay\u0131tmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr&#8221;, &#8211; dey\u0259 \u018ffsun Sucayev qeyd edib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130ki il\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 a\u011fu\u015funa alan, \u00f6lk\u0259l\u0259rin sosial h\u0259yat\u0131na v\u0259 iqtisadiyyat\u0131na a\u011f\u0131r f\u0259lak\u0259tl\u0259r ya\u015fadan COVID-19 pandemiyas\u0131 h\u0259yat\u0131m\u0131zdan getm\u0259k ist\u0259mir. Virusun meydana \u00e7\u0131xan yeni formalar\u0131 bu pandemiyan\u0131 tarixin arxivin\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259dir. ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verir ki, bu fikirl\u0259ri AZ\u018fRTAC-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nada Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n akademik \u018fli Quliyev ad\u0131na A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunun icra\u00e7\u0131 direktoru kimya elml\u0259ri doktoru, dosent \u018ffsun Sucayev deyib. O bildirib ki, koronavirusu yaradan s\u0259b\u0259bl\u0259r aradan qald\u0131r\u0131lmay\u0131nca bu g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n canl\u0131larla birg\u0259 ya\u015fama\u011fa, onlardan qorunma\u011fa m\u0259cburuq: \u201cHaz\u0131rda bu x\u0259st\u0259likl\u0259 ba\u011fl\u0131 ortaya \u00e7\u0131xan ac\u0131 m\u0259nz\u0259r\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, sa\u011flaml\u0131q ke\u015fik\u00e7il\u0259rimiz&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":366605,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/8db6539edb33ac881b0a1b8fe09f019b_111283_41.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/8db6539edb33ac881b0a1b8fe09f019b_111283_41.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/8db6539edb33ac881b0a1b8fe09f019b_111283_41.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/8db6539edb33ac881b0a1b8fe09f019b_111283_41-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/8db6539edb33ac881b0a1b8fe09f019b_111283_41-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/8db6539edb33ac881b0a1b8fe09f019b_111283_41-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/8db6539edb33ac881b0a1b8fe09f019b_111283_41.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/8db6539edb33ac881b0a1b8fe09f019b_111283_41.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/8db6539edb33ac881b0a1b8fe09f019b_111283_41-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/8db6539edb33ac881b0a1b8fe09f019b_111283_41.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130ki il\u0259 yax\u0131nd\u0131r ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 a\u011fu\u015funa alan, \u00f6lk\u0259l\u0259rin sosial h\u0259yat\u0131na v\u0259 iqtisadiyyat\u0131na a\u011f\u0131r f\u0259lak\u0259tl\u0259r ya\u015fadan COVID-19 pandemiyas\u0131 h\u0259yat\u0131m\u0131zdan getm\u0259k ist\u0259mir. Virusun meydana \u00e7\u0131xan yeni formalar\u0131 bu pandemiyan\u0131 tarixin arxivin\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259dir. ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verir ki, bu fikirl\u0259ri AZ\u018fRTAC-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nada Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n akademik \u018fli Quliyev ad\u0131na A\u015fqarlar Kimyas\u0131 \u0130nstitutunun icra\u00e7\u0131 direktoru kimya&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/366604"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=366604"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/366604\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/366605"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=366604"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=366604"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=366604"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}