{"id":370768,"date":"2021-08-26T10:21:12","date_gmt":"2021-08-26T07:21:12","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=370768"},"modified":"2021-08-26T10:21:12","modified_gmt":"2021-08-26T07:21:12","slug":"professor-son-10-ild%c9%99-x%c9%99z%c9%99rin-su-bioloji-ehtiyatlari-%c9%99h%c9%99miyy%c9%99tli-d%c9%99r%c9%99c%c9%99d%c9%99-azalib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=370768","title":{"rendered":"Professor: Son 10 ild\u0259 X\u0259z\u0259rin su bioloji ehtiyatlar\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azal\u0131b"},"content":{"rendered":"<p>Son 10 ild\u0259 X\u0259z\u0259r regionunda ba\u015f ver\u0259n iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri su bioloji ehtiyatlar\u0131n\u0131n h\u0259cminin \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki,<\/strong>\u00a0bunu Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyinin Bioloji Resurslar\u0131n T\u0259dqiqat\u0131 M\u0259rk\u0259zinin direktoru, biologiya \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, professor Mehman Axundov X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin bioloji ehtiyatlar\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda deyib.<\/p>\n<p>O, X\u0259z\u0259rd\u0259 apar\u0131lan kompleks ekoloji t\u0259dqiqatlar\u0131n m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131b:\u00a0&#8220;\u018flif Hac\u0131yev&#8221; elmi-t\u0259dqiqat g\u0259misinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 2021-ci ilin iyul-avqust aylar\u0131nda kompleks d\u0259niz ekspedisiyas\u0131 ke\u00e7irilib. T\u0259dqiqat\u0131n m\u0259qs\u0259di X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin bioloji resurslar\u0131n\u0131 v\u0259 d\u0259niz m\u00fchitini \u00f6yr\u0259nm\u0259k idi. 10 illik h\u0259r\u0259k\u0259tsizlikd\u0259n sonra &#8220;\u018flif Hac\u0131yev&#8221; g\u0259misi texniki c\u0259h\u0259td\u0259n b\u0259rpa edildi v\u0259 son 2 ild\u0259 3 d\u0259niz ekspedisiyas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irildi. Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 bu ilin son yay ekspedisiyas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n ekspedisiyalar\u0131n \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tlisi v\u0259 \u0259n uzunm\u00fcdd\u0259tlisi idi. H\u0259r il eyni vaxtda, iyul-avqust aylar\u0131nda X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin h\u0259r biri \u00f6z iqtisadi zonas\u0131nda n\u0259r\u0259 bal\u0131qlar\u0131 v\u0259 dig\u0259r v\u0259t\u0259g\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bal\u0131q n\u00f6vl\u0259rinin ehtiyatlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 t\u0259dqiqatlar apar\u0131r. Bundan sonra bu g\u0259minin istifad\u0259si dig\u0259r X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 c\u0259lb etm\u0259kl\u0259 X\u0259z\u0259rin ekosisteminin monitorinqi \u00fc\u00e7\u00fcn bu c\u00fcr d\u0259niz ekspedisiyalar\u0131n\u0131 m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259c\u0259k&#8221;.<\/p>\n<p>Apar\u0131lan d\u0259niz t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin v\u0259ziyy\u0259tini qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n professor bildirib ki, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin v\u0259ziyy\u0259tini b\u00fct\u00fcn planetimizd\u0259ki \u0259traf m\u00fchitin v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n ayr\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil v\u0259 yanl\u0131\u015fd\u0131r: &#8220;\u00c7\u00fcnki X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin v\u0259ziyy\u0259ti b\u00fct\u00fcn planetd\u0259 ba\u015f ver\u0259n Yer K\u00fcr\u0259sind\u0259ki iqlim d\u0259yi\u015fikliyi prosesl\u0259rinin v\u0259 antropogen iqtisadi f\u0259aliyy\u0259tin artan t\u0259zyiqi v\u0259 bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259nin s\u0259b\u0259b oldu\u011fu yan\u011f\u0131nlar, sel ax\u0131nlar\u0131, buz \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn \u00e7\u00f6km\u0259si, buzlar\u0131n \u0259rim\u0259si v\u0259 d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259lm\u0259si, bioloji m\u00fcxt\u0259lifliyin azalmas\u0131, atmosfer prosesl\u0259rind\u0259 v\u0259 okean c\u0259r\u0259yanlar\u0131nda ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin ayr\u0131lmaz bir hiss\u0259sidir. Planetimiz vahid bir orqanizmdir v\u0259 planetimizd\u0259 son 5-10 il \u0259rzind\u0259 daxili, bir-birin\u0259 ba\u011fl\u0131 olan prosesl\u0259rin tarazl\u0131\u011f\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 pozulub. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n son ill\u0259rd\u0259 getdikc\u0259 daha \u00e7ox insanlar\u0131n h\u0259yat imkanlar\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rma\u011fa ba\u015flayan t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 edirik. Eyni d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r X\u0259z\u0259r b\u00f6lg\u0259sind\u0259 d\u0259 ba\u015f verir, bunu iyul-avqust aylar\u0131nda \u015fimaldak\u0131 Yalama sular\u0131ndan c\u0259nubda Astaraya q\u0259d\u0259r 100 metr\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259rinlikl\u0259rd\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin Az\u0259rbaycan sektorunda apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z kompleks d\u0259niz t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rdi.<\/p>\n<p>Bu kompleks t\u0259dqiqatlar\u0131 2011-ci ild\u0259n 10 il sonra yenid\u0259n apard\u0131q. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, 1938-ci ild\u0259n b\u0259ri son 10 ild\u0259 Az\u0259rbaycan Elmi-T\u0259dqiqat Bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u0130nstitutu t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ox\u0259srlik d\u0259niz k\u0259siml\u0259ri v\u0259 stansiyalar\u0131nda apar\u0131lan bu kompleks t\u0259dqiqatlarda bu q\u0259d\u0259r uzun fasil\u0259, b\u00fct\u00fcn d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259y\u0259 imkan vermir&#8221;.<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin bioloji resurslar\u0131n\u0131n haz\u0131rk\u0131 v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n d\u0259 s\u00f6z a\u00e7an Mehman Axundov X\u0259z\u0259rin bioloji resurslar\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259tinin d\u0259nizl\u0259 ona t\u00f6k\u00fcl\u0259n \u00e7aylar aras\u0131nda birba\u015fa \u0259laq\u0259d\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259li oldu\u011funu ifad\u0259 edib:<\/p>\n<p>&#8220;Hava istiliyind\u0259 anomal art\u0131m h\u0259tta q\u0131\u015f m\u00f6vs\u00fcm\u00fcnd\u0259 d\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. 2010-cu ild\u0259n sonra K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n illik ax\u0131n\u0131 dem\u0259k olar ki, 40-50% azal\u0131b, ox\u015far prosesl\u0259r X\u0259z\u0259r\u0259 daxil olan \u00e7ay ax\u0131n\u0131n\u0131n 85%-\u0259 q\u0259d\u0259rini t\u0259min ed\u0259n Volqada da m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. D\u0259niz suyunun intensiv buxarlanmas\u0131 atmosfer temperaturunun iqlim art\u0131m\u0131 fonunda, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259sinin dem\u0259k olar ki, 1.5 metr\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Buna baxmayaraq, son ill\u0259rd\u0259 K\u00fcr ax\u0131n\u0131n\u0131n azalmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n d\u0259niz suyu Salyana q\u0259d\u0259r \u00e7ay\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 axar hiss\u0259sini doldurma\u011fa ba\u015flad\u0131. T\u0259bii ki, bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 yar\u0131ke\u00e7ici (\u00e7\u0259kikimi bal\u0131q n\u00f6vl\u0259ri) v\u0259 anadromlu (n\u0259r\u0259 bal\u0131qlar\u0131, q\u0131z\u0131lbal\u0131q) bal\u0131qlar\u0131n k\u00fcr\u00fcl\u0259m\u0259si v\u0259 t\u0259bii \u00e7oxalmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn K\u00fcr\u0259 girm\u0259si qeyri-m\u00fcmk\u00fcn olur. Bu, son 5-6 ild\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir v\u0259 bu o dem\u0259kdir ki, bal\u0131q ehtiyatlar\u0131n\u0131n t\u0259bii art\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyil, bal\u0131q resurslar\u0131 getdikc\u0259 azal\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar bizi n\u0259inki qiym\u0259tli v\u0259t\u0259g\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bal\u0131q n\u00f6vl\u0259rinin, h\u0259m d\u0259 X\u0259z\u0259rin b\u00fct\u00fcn endemik olan bal\u0131q faunas\u0131n\u0131n, biom\u00fcxt\u0259lifliyin azalmas\u0131 il\u0259 t\u0259hdid edir. T\u0259dqiqatlar\u0131m\u0131z g\u00f6st\u0259rdi ki, 2021-ci ilin yaz\u0131nda anomal y\u00fcks\u0259k hava istiliyi 2011-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 d\u0259niz suyunun, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 s\u0259th t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 temperaturun t\u0259xmin\u0259n 50 C artmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. C\u0259nubi X\u0259z\u0259rin b\u0259zi su sah\u0259l\u0259rind\u0259 s\u0259thi suyun temperaturu 310 C-\u0259 \u00e7at\u0131b. Y\u00fcks\u0259k temperatur, dem\u0259k olar ki, say\u0131 v\u0259 biok\u00fctl\u0259si t\u0259xmin\u0259n 10 d\u0259f\u0259 azalan X\u0259z\u0259r zooplanktonunun biom\u00fcxt\u0259lifliyini yand\u0131r\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, kilk\u0259 v\u0259 dig\u0259r x\u0131rda bal\u0131qlar da daxil olmaqla dig\u0259r ki\u00e7ik bal\u0131qlar\u0131n qida ehtiyatlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edildi. Bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 kilk\u0259l\u0259rl\u0259 qidalanan daha b\u00f6y\u00fck bal\u0131qlar\u0131n \u2013 n\u0259r\u0259kimil\u0259rin, q\u0131z\u0131lbal\u0131\u011f\u0131n, siy\u0259n\u0259kl\u0259rin v\u0259 h\u0259tta X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin endemiki olan X\u0259z\u0259r suitisinin populyasiyalar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir.<\/p>\n<p>M\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rimiz g\u00f6st\u0259rdi ki, iyul-avqust aylar\u0131nda d\u0259niz suyunun istiliyinin artmas\u0131 g\u00f6y\u00fcmt\u00fcl-ya\u015f\u0131l yosun koloniyalar\u0131n\u0131n k\u00fctl\u0259vi inki\u015faf\u0131na v\u0259 b\u00fct\u00fcn C\u0259nubi X\u0259z\u0259rin d\u0259rin sular\u0131nda su s\u0259thinin 50 metrd\u0259n \u00e7ox sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Anomal y\u00fcks\u0259k temperatur fonunda sakit havalarda bu, plankton orqanizml\u0259rinin v\u0259 bal\u0131qlar\u0131n h\u0259yat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn optimal olmayan suda h\u0259ll olunmu\u015f oksigen miqdar\u0131n\u0131n azalmas\u0131na v\u0259 bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259nizin geni\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 bal\u0131qlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259l\u0259f olmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu yay d\u0259nizin m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n dig\u0259r X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin sular\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan bal\u0131qlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131 xat\u0131rlayaq, \u00e7\u00fcnki m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyimiz t\u0259dqiqat n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u00fcmumilikd\u0259 b\u00fct\u00fcn X\u0259z\u0259r d\u0259nizi boyunca \u00fcmumi tendensiyan\u0131 xarakteriz\u0259 edir v\u0259 bu, h\u0259m\u00e7inin dig\u0259r X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n olan h\u0259mkarlar\u0131m\u0131zla apar\u0131lan m\u00fczakir\u0259l\u0259rl\u0259 d\u0259 t\u0259sdiql\u0259nir.<\/p>\n<p>Son 10 ild\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 X\u0259z\u0259rd\u0259 d\u0259niz ekosisteminin keyfiyy\u0259tc\u0259 yeni bir v\u0259ziyy\u0259ti formala\u015faraq inki\u015faf edir. Apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u0259dqiqat bal\u0131q ovu ara\u015fd\u0131rmalar\u0131, bal\u0131q ehtiyatlar\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259di. Ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rinin istiliyinin artmas\u0131 fonunda plankton icmas\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259si C\u0259nubi X\u0259z\u0259rd\u0259n m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v bal\u0131q populyasiyalar\u0131n\u0131n nisb\u0259t\u0259n daha soyuq Orta X\u0259z\u0259r\u0259 yenid\u0259n paylanmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. D\u0259nizin dib\u0259 yax\u0131n t\u0259b\u0259q\u0259sind\u0259 ya\u015fayan bal\u0131q n\u00f6vl\u0259rinin (k\u00fct\u00fcm, kefal, n\u0259r\u0259 bal\u0131qlar\u0131 v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri) qida obyektl\u0259ri olan Zoobentos orqanizml\u0259ri, suyun istiliyinin artmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n, daha dayaz su zonas\u0131ndan d\u0259nizin daha s\u0259rin olan d\u0259rin sah\u0259l\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcb. Haz\u0131rda qlobal v\u0259 regional iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 X\u0259z\u0259r ekosistemi bir zamanlar k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259skunla\u015fan plankton v\u0259 zoobentos n\u00f6vl\u0259rinin yox olmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m\u0131z n\u0259tic\u0259sind\u0259 a\u015fkar edilmi\u015f yeni n\u00f6vl\u0259rin ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131 il\u0259 xarakteriz\u0259 olunur. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, \u00e7ox yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu, n\u0259inki bal\u0131qlar\u0131n biom\u00fcxt\u0259lifliyinin azalmas\u0131na, h\u0259m d\u0259 X\u0259z\u0259r regionunda bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n sosial-iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 hesab edirik ki, bal\u0131q ovu kvotalar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si v\u0259 t\u0259nziml\u0259nm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u00f6kum\u0259t\u0259 vaxt\u0131nda ekspert t\u0259klifl\u0259ri verm\u0259k v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin ekosistemind\u0259 prosesl\u0259rin inki\u015faf\u0131n\u0131 izl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn illik v\u0259 m\u00f6vs\u00fcmi m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq ekoloji t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131 z\u0259ruridir&#8221;.<\/p>\n<p>Professor bal\u0131q ehtiyatlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131na iqlim d\u0259yi\u015fikliyind\u0259n ba\u015fqa dig\u0259r amill\u0259rin d\u0259 t\u0259sir etdiyini bildirib:<\/p>\n<p>&#8220;\u00d6t\u0259n \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 brakonyerlik, qanunsuz bal\u0131q ovu X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259ki ehtiyatlar\u0131n\u0131 on d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, n\u0259r\u0259 bal\u0131qlar\u0131n\u0131n ehtiyatlar\u0131n\u0131 \u2013 t\u0259xmin\u0259n 30 d\u0259f\u0259 azaltd\u0131. Bundan \u0259lav\u0259, d\u0259nizd\u0259ki iqtisadi aktivlik d\u0259 daxil olmaqla dig\u0259r antropogen f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r bal\u0131q populyasiyalar\u0131n\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f sah\u0259sini m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 ehtiyatlar\u0131n\u0131 azald\u0131r. Ke\u00e7\u0259n \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin sonlar\u0131nda haz\u0131rda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rind\u0259n v\u0259 X\u0259z\u0259rd\u0259 artan antropogen t\u0259zyiqd\u0259n \u0259vv\u0259l b\u00fct\u00fcn X\u0259z\u0259r boyunca n\u0259r\u0259 bal\u0131q ovu 30 min tondan \u00e7ox idi (Az\u0259rbaycanda \u2013 5 min tona q\u0259d\u0259r), kilk\u0259 bal\u0131qlar\u0131n ovlanmas\u0131 \u2013 54 min tona (Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n \u2013 20 min tona q\u0259d\u0259r), qara k\u00fcr\u00fcn\u00fcn istehsal\u0131 \u2013 b\u00fct\u00fcn X\u0259z\u0259r boyunca 2 min tona q\u0259d\u0259r \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. D\u0259niz t\u0259dqiqatlar\u0131m\u0131z\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259saslanaraq, t\u0259kc\u0259 bal\u0131q\u00e7\u0131lara v\u0259 h\u0259v\u0259skar bal\u0131q\u00e7\u0131lara deyil, h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flara m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k bildiririk ki, haz\u0131rda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri v\u0259 artan antropogen iqtisadi aktivlik fonunda, indi formala\u015fan X\u0259z\u0259r ekosisteminin keyfiyy\u0259tc\u0259 yeni v\u0259ziyy\u0259ti 30-40 il \u0259vv\u0259lki kimi olmayacaqd\u0131r. Ke\u00e7mi\u015f qiym\u0259tli v\u0259t\u0259g\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bal\u0131q ehtiyatlar\u0131 art\u0131q X\u0259z\u0259rd\u0259 yoxdur. Bildiyiniz kimi, sentyabr\u0131n 1-d\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi d\u0259 daxil olmaqla t\u0259bii su h\u00f6vz\u0259l\u0259rind\u0259 bal\u0131q ovunun qada\u011fan olunmu\u015f m\u00fcdd\u0259ti ba\u015fa \u00e7at\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00fcn bal\u0131q\u00e7\u0131lara m\u00fcraci\u0259t edirik: qeyri-qanuni bal\u0131q ovu vasit\u0259l\u0259rind\u0259n, suda g\u00f6r\u00fcnm\u0259z jilka tipli bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q torlar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259yin, bu ov al\u0259tl\u0259ri bal\u0131q populyasiyalar\u0131n\u0131n tam t\u00fck\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur&#8221;.<\/p>\n<p>Mehman Axundov bu ehtiyatlar\u0131 b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn at\u0131lmal\u0131 add\u0131mlar\u0131 a\u00e7\u0131qlay\u0131b:\u00a0&#8220;Az\u0259rbaycan, b\u00fct\u00fcn X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r kimi, X\u0259z\u0259r d\u0259nizi v\u0259 daxili su h\u00f6vz\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcxt\u0259lif v\u0259t\u0259g\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bal\u0131q k\u00f6rp\u0259l\u0259rinin s\u00fcni art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 t\u0259bii m\u00fchit\u0259 burax\u0131lmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur. Lakin, X\u0259z\u0259rin d\u0259yi\u015f\u0259n ekosisteminin m\u00fcasir \u015f\u0259raitind\u0259 bu f\u0259aliyy\u0259t kifay\u0259t q\u0259d\u0259r s\u0259m\u0259r\u0259li deyil. Do\u011frusu etiraf etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, t\u0259bi\u0259td\u0259n tutulan bal\u0131q m\u0259hsullar\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lki \u00e7e\u015fidliliyi v\u0259 bollu\u011fu art\u0131q olmayacaq. Ham\u0131m\u0131z t\u0259bii bal\u0131q ehtiyatlar\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259tin bal\u0131q m\u0259hsullar\u0131na artan t\u0259l\u0259bl\u0259ri il\u0259 uy\u011fun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259liyik. 2011-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r, X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259r\u0259 bal\u0131\u011f\u0131n\u0131n kommersiya ovuna moratorium t\u0259tbiq edildikd\u0259 Az\u0259rbaycana n\u0259r\u0259 bal\u0131\u011f\u0131 ovu \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131lan kvota c\u0259mi 90 ton \u0259t t\u0259\u015fkil edirdi. Haz\u0131rda is\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 n\u0259r\u0259 bal\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeti\u015fdirilm\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan akvakultura fermalar\u0131n\u0131n artan f\u0259all\u0131\u011f\u0131 art\u0131q 300-400 tona q\u0259d\u0259r n\u0259r\u0259 bal\u0131\u011f\u0131 \u0259tinin daxili bazara \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na imkan yarad\u0131r. \u00d6lk\u0259miz dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259hsullar\u0131 da idxal edir. Bal\u0131q m\u0259hsullar\u0131na artan t\u0259l\u0259bat, akvakulturan\u0131n inki\u015faf\u0131na v\u0259 iqtisadiyyat\u0131n bu sektoru \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t strategiyas\u0131n\u0131n (proqram\u0131n\u0131n) q\u0259bul edilm\u0259sin\u0259 olan ehtiyac\u0131 dikt\u0259 edir. X\u0259z\u0259r d\u0259nizi v\u0259 dig\u0259r t\u0259bii su h\u00f6vz\u0259l\u0259ri art\u0131q artan bal\u0131\u011fa olan t\u0259l\u0259bat\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6d\u0259y\u0259 bilm\u0259z. \u015e\u0259h\u0259rl\u0259rimizin bazarlar\u0131na gir\u0259rk\u0259n, getdikc\u0259 daha az tutulan d\u0259niz bal\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha \u00e7ox akvakulturada yeti\u015fdiril\u0259n bal\u0131\u011f\u0131n r\u0259fl\u0259rd\u0259 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fck. V\u0259 bu, indiki d\u00f6vr\u00fcn reall\u0131\u011f\u0131d\u0131r, y\u0259ni k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n dig\u0259r sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u2013 qu\u015f\u00e7uluqda, heyvandarl\u0131qda v\u0259 bitki\u00e7ilikd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olundu\u011fu kimi m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v bal\u0131qlar\u0131n akvakulturada broyler s\u0259naye tipli yeti\u015fdirilm\u0259sini inki\u015faf etdirm\u0259k laz\u0131md\u0131r&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son 10 ild\u0259 X\u0259z\u0259r regionunda ba\u015f ver\u0259n iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri su bioloji ehtiyatlar\u0131n\u0131n h\u0259cminin \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. &nbsp; ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki,\u00a0bunu Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyinin Bioloji Resurslar\u0131n T\u0259dqiqat\u0131 M\u0259rk\u0259zinin direktoru, biologiya \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, professor Mehman Axundov X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin bioloji ehtiyatlar\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda deyib. O, X\u0259z\u0259rd\u0259 apar\u0131lan kompleks ekoloji t\u0259dqiqatlar\u0131n m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131b:\u00a0&#8220;\u018flif Hac\u0131yev&#8221; elmi-t\u0259dqiqat g\u0259misinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 2021-ci ilin iyul-avqust aylar\u0131nda kompleks d\u0259niz ekspedisiyas\u0131 ke\u00e7irilib. T\u0259dqiqat\u0131n m\u0259qs\u0259di X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin bioloji resurslar\u0131n\u0131 v\u0259 d\u0259niz m\u00fchitini \u00f6yr\u0259nm\u0259k idi. 10 illik h\u0259r\u0259k\u0259tsizlikd\u0259n sonra &#8220;\u018flif Hac\u0131yev&#8221; g\u0259misi texniki c\u0259h\u0259td\u0259n b\u0259rpa&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":370769,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/29ddbdb4162996140780166374110956257.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/29ddbdb4162996140780166374110956257.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/29ddbdb4162996140780166374110956257.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/29ddbdb4162996140780166374110956257-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/29ddbdb4162996140780166374110956257-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/29ddbdb4162996140780166374110956257-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/29ddbdb4162996140780166374110956257.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/29ddbdb4162996140780166374110956257.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/29ddbdb4162996140780166374110956257-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/29ddbdb4162996140780166374110956257.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"Son 10 ild\u0259 X\u0259z\u0259r regionunda ba\u015f ver\u0259n iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri su bioloji ehtiyatlar\u0131n\u0131n h\u0259cminin \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. &nbsp; ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki,\u00a0bunu Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyinin Bioloji Resurslar\u0131n T\u0259dqiqat\u0131 M\u0259rk\u0259zinin direktoru, biologiya \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, professor Mehman Axundov X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin bioloji ehtiyatlar\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda deyib. O, X\u0259z\u0259rd\u0259 apar\u0131lan kompleks ekoloji t\u0259dqiqatlar\u0131n m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/370768"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=370768"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/370768\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/370769"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=370768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=370768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=370768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}