{"id":376947,"date":"2021-09-11T21:48:52","date_gmt":"2021-09-11T18:48:52","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=376947"},"modified":"2021-09-11T21:48:52","modified_gmt":"2021-09-11T18:48:52","slug":"bitki-yaglarinin-xeyri-v%c9%99-z%c9%99r%c9%99ri-xarici-yaxud-yerli-mala-ustunluk-ver%c9%99k-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=376947","title":{"rendered":"Bitki ya\u011flar\u0131n\u0131n xeyri v\u0259 z\u0259r\u0259ri: Xarici, yaxud yerli mala \u00fcst\u00fcnl\u00fck ver\u0259k? &#8211; ARA\u015eDIRMA"},"content":{"rendered":"<p>Sat\u0131\u015fda yerli istehsal m\u0259hsullar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etdiyi sah\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 bitki ya\u011flar\u0131 sektorudur. Yerli istehsal olan bitki ya\u011flar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259n b\u00f6y\u00fck bir k\u00fctl\u0259 var. Ancaq m\u00fc\u0259yy\u0259n k\u00fctl\u0259 var ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 yerli m\u0259hsullara g\u00fcv\u0259nmir, \u201cxaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259nl\u0259r daha keyfiyy\u0259tlidir\u201d dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u201cYerli bitki ya\u011flar\u0131na su qat\u0131l\u0131r, bi\u015firil\u0259nd\u0259 sanki qazanda buxarlan\u0131r\u201d kimi fikirl\u0259r d\u0259 var. H\u0259tta b\u0259z\u0259n bel\u0259 fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirilir ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 indiki h\u0259cmd\u0259 bitki ya\u011f\u0131 istehsal ed\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r g\u00fcn\u0259baxan, qar\u011f\u0131dal\u0131, zeytun v\u0259 s. m\u0259hsullar yeti\u015fmir, qatq\u0131lar var v\u0259 s. Y\u0259ni bu sah\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 suallar \u00e7oxdur. Bu fikirl\u0259r n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 h\u0259qiq\u0259ti \u0259ks etdirir?<\/p>\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131\u00a0<a href=\"https:\/\/kaspi.az\/az\/bitki-yalarinin-xeyri-ve-zereri?fbclid=IwAR2N3ha1jkhrzWHcf4AfS1b-8R8TFRdMhEYTBarQFA9dbyG_P1MSclK17hY\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>\u201cKaspi\u201d qazetind\u0259<\/strong><\/a>\u00a0m\u0259qal\u0259 d\u0259rc olunub.<\/p>\n<p>Qida m\u00fch\u0259ndisi Ceyran \u018fsg\u0259rova deyir ki, istehsal m\u0259hsullar\u0131 olan bitki ya\u011flar\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r keyfiyy\u0259tlidir:<\/p>\n<div id=\"AdviadNativeVideo0\" class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>\u201c\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bazarda sat\u0131\u015f\u0131na icaz\u0259 veril\u0259n h\u0259r bir bitki ya\u011f\u0131n\u0131n &#8211; ist\u0259r yerli istehsal olsun, ist\u0259r idxal olunan, keyfiyy\u0259tin\u0259 n\u0259zar\u0259t qurumlar\u0131 var. Bu n\u0259zar\u0259t olmadan o m\u0259hsullar sat\u0131\u015fa burax\u0131lm\u0131r. Hans\u0131n\u0131nsa keyfiyy\u0259tinin yax\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dem\u0259k d\u00fczg\u00fcn deyil\u201d.<\/p>\n<p>C.\u018fsg\u0259rova deyir ki, ya\u011f normal temperaturdan y\u00fcks\u0259k istilikd\u0259 buxarlana bil\u0259r. \u018fslind\u0259 bu, buxarlanma da deyil:<\/p>\n<p>\u201cB\u0259z\u0259n deyilir ki, ya\u011fa su qat\u0131l\u0131r, qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 var. Amma bel\u0259 olarsa, qabla\u015fd\u0131rmada ya\u011f v\u0259 su bir-birind\u0259n ayr\u0131l\u0131r, baxanda bunu hiss etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olur. Ya\u011f daha y\u00fcng\u00fcl oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259y\u0259 qalx\u0131r, su is\u0259 a\u015fa\u011f\u0131da qal\u0131r. Amma h\u0259r hans\u0131 cihaz vasit\u0259sil\u0259 deyil, g\u00f6zl\u0259 bax\u0131landa, qabda ancaq ya\u011f m\u0259hsulu oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcrs\u0259, onun buxarlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox y\u00fcks\u0259k temperatur laz\u0131md\u0131r. H\u0259min temperaturlarda is\u0259 yem\u0259k bi\u015firm\u0259k olmaz. Ya\u011f normal temperaturda bi\u015firil\u0259nd\u0259, buxarlanm\u0131r. Y\u00fcks\u0259k temperaturda ola bil\u0259r. Bu da buxarlanma deyil, ya\u011f\u0131n yanmas\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Qida m\u00fch\u0259ndisi qeyd etdi ki, bitki ya\u011flar\u0131 t\u0259yinat\u0131 \u00fczr\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259dikd\u0259 orqanizm \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259r\u0259rl\u0259ri ola bilir:<\/p>\n<p>\u201cBiz \u00f6yr\u0259\u015fmi\u015fik ki, h\u0259r hans\u0131 bitki ya\u011f\u0131n\u0131 al\u0131r\u0131q, onu q\u0131zartmada, bi\u015firm\u0259d\u0259 istifad\u0259 edirik, salatlara \u0259lav\u0259 edirik. Amma biz ya\u011flar\u0131n isti emal \u00fcsullar\u0131nda istifad\u0259 qaydas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumatl\u0131 olmal\u0131y\u0131q. Y\u0259ni istehlak\u00e7\u0131 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 hans\u0131 ya\u011f\u0131 n\u0259y\u0259 v\u0259 n\u0259 c\u00fcr istifad\u0259 etm\u0259li oldu\u011funu bilm\u0259lidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, el\u0259 bitki ya\u011flar\u0131 var ki, onlar q\u0131zartma \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011fun deyil, ancaq salatlara \u0259lav\u0259 etm\u0259k olar. Bu ya\u011fda siz pera\u015fki, yaxud ba\u015fqa n\u0259 is\u0259 q\u0131zard\u0131rs\u0131n\u0131zsa, orda temperatur y\u00fcks\u0259k olur. Bu zaman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u00fcz ki, buxarlanma gedir v\u0259 s\u201d.<\/p>\n<p>Azad \u0130stehlak\u00e7\u0131lar Birliyinin s\u0259dri Eyyub H\u00fcseynov bildirdi ki, yerli istehsal olan bitki ya\u011flar\u0131n\u0131n keyfiyy\u0259ti \u00f6lk\u0259y\u0259 idxal olunanlardan \u00fcst\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n<p>\u201cBizd\u0259 istehlak\u00e7\u0131lar aras\u0131nda bel\u0259 s\u0259hv fikir formala\u015f\u0131b ki, xarici m\u0259hsuldursa, keyfiyy\u0259tlidir, yerlidirs\u0259, yox. Ancaq xaricd\u0259n idxal olunan m\u0259hsullar m\u00fctl\u0259q kimyala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur. \u00c7\u00fcnki m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259saf\u0259d\u0259 temperatur t\u0259zyiqin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rlar v\u0259 s. Baxmayaraq ki, xaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259n m\u0259hsullar\u0131n etiketi daha g\u00f6z\u0259l, dad\u0131 daha yax\u015f\u0131 ola bilir. Lakin \u0259slind\u0259 yerli m\u0259hsullar\u0131n \u0259ks\u0259r hiss\u0259si keyfiyy\u0259t c\u0259h\u0259td\u0259n xarici m\u0259hsullardan \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Bitki ya\u011flar\u0131 da bu siyah\u0131dad\u0131r. Az\u0259rbaycanda istehsal olunan bitki ya\u011flar\u0131 \u0259v\u0259zsizdir. \u00d6lk\u0259d\u0259 istehsal olunan zeytun ya\u011f\u0131 xaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259n b\u00fct\u00fcn zeytun ya\u011flar\u0131ndan \u00fcst\u00fcnd\u00fcr\u201d.<\/p>\n<p>E.H\u00fcseynov qeyd etdi ki, bazarda saxta m\u0259hsullar da ola bil\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, istehlak\u00e7\u0131lar mal alark\u0259n diqq\u0259tli olmal\u0131d\u0131rlar:<\/p>\n<p>\u201cAd\u0259t\u0259n, m\u0259\u015fhur, keyfiyy\u0259tli m\u0259hsulun ad\u0131na \u00e7ox ox\u015far bir adla, saxta m\u0259hsulla bazara girib, sat\u0131\u015f apara bilirl\u0259r. Bu bax\u0131mdan al\u0131c\u0131lar ald\u0131qlar\u0131 m\u0259hsulun ad\u0131na diqq\u0259tl\u0259 fikir versinl\u0259r. Etiketin\u0259 baxs\u0131nlar. Qida T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Agentliyinin sertifikat\u0131 olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yoxlas\u0131nlar\u201d.<\/p>\n<p>Aqrar sah\u0259 \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis Qadir Bayraml\u0131 deyir ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 bitki ya\u011flar\u0131na olan t\u0259l\u0259bat\u0131 qar\u015f\u0131lamaq \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r xammal yeti\u015fdirilm\u0259si imkanlar\u0131 var:<\/p>\n<p>\u201cBu imkanlardan laz\u0131m\u0131nca istifad\u0259 edilmir. D\u0259qiq dey\u0259 bilm\u0259r\u0259m ki, xammal\u0131n ne\u00e7\u0259 faizi xaricd\u0259n g\u0259tirilir, n\u0259 q\u0259d\u0259ri yerli m\u0259hsuldur. Ancaq Az\u0259rbaycan m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin istehsal etdikl\u0259ri bitki ya\u011flar\u0131 marketl\u0259rd\u0259 sat\u0131l\u0131r v\u0259 istehlak\u00e7\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n al\u0131n\u0131r. \u018fg\u0259r xammal\u0131n bir qismi xaricd\u0259n g\u0259tirilirs\u0259, onu yerli xammalla \u0259v\u0259z etm\u0259k imkanlar\u0131m\u0131z var. Sad\u0259c\u0259 olaraq, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131 intensiv \u015f\u0259kild\u0259 inki\u015faf etdirm\u0259k, g\u00fcn\u0259baxan, qar\u011f\u0131dal\u0131 sah\u0259l\u0259rini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Q.Bayraml\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, zeytun ya\u011f\u0131 istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 xammal var, amma ondan tam istifad\u0259 edilmir:<\/p>\n<p>\u201cAz\u0259rbaycanda bitki ya\u011flar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 itib batan s\u0259rv\u0259t Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131nda olan zeytun bitkisidir. Xaricil\u0259r bunu g\u00f6rd\u00fckd\u0259, t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 deyirl\u0259r ki, bu meyv\u0259 yer\u0259 t\u00f6k\u00fcl\u00fcb qal\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131nda h\u0259r il \u0259n az\u0131 y\u00fcz tonlarla zeytunu toplay\u0131b, ondan ya\u011f \u0259ld\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Amma edilmir, yaxud da \u00e7ox az miqdarda istifad\u0259 olunur. Fermerl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn imkan yaratmaq, daha keyfiyy\u0259tli zeytun ya\u011f\u0131 istehsal etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259k standartlara cavab ver\u0259n avadanl\u0131qlar\u0131n qura\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 fabrikl\u0259r qurmaq laz\u0131md\u0131r. B\u0259z\u0259n ibtidai \u00fcsullardan istifad\u0259 edirl\u0259r. Bu zaman ya\u011f\u0131n keyfiyy\u0259ti a\u015fa\u011f\u0131 olur. Ona g\u00f6r\u0259, insanlar\u0131m\u0131z T\u00fcrkiy\u0259, Rusiya, yaxud ba\u015fqa Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n idxal edil\u0259n zeytun ya\u011flar\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r. Halbuki Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131nda bit\u0259n zeytunun keyfiyy\u0259ti \u00e7ox y\u00fcks\u0259kdir. Bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 h\u0259m pamb\u0131qdan, h\u0259m f\u0131nd\u0131qdan ya\u011f \u0259ld\u0259 edilir. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 h\u0259r ikisi yeti\u015fir, amma biz onlardan xam m\u0259hsul kimi istifad\u0259 edirik. Ya\u011f \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilmirik\u201d.<\/p>\n<p>H\u0259kim-terapevt M\u0259lah\u0259t Abbasova deyir ki, sa\u011flaml\u0131q bax\u0131m\u0131ndan t\u0259bii bitki ya\u011flar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259k daha m\u0259sl\u0259h\u0259tlidir:<\/p>\n<p>\u201cYerli, ya xarici istehsal olsun, f\u0259rq etmir. Sat\u0131\u015fda olan bitki ya\u011flar\u0131 rafin\u0259 olunmu\u015f m\u0259hsullard\u0131r. Bu zaman h\u0259min ya\u011flar m\u00fc\u0259yy\u0259n texniki prosesd\u0259n ke\u00e7ir, keyfiyy\u0259tind\u0259 d\u0259yi\u015fiklik gedir. Sa\u011flaml\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn tam faydal\u0131 olmas\u0131ndan dan\u0131\u015fsaq, t\u0259bii olan, rafin\u0259 olunmam\u0131\u015f ya\u011flar daha faydal\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sat\u0131\u015fda yerli istehsal m\u0259hsullar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etdiyi sah\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 bitki ya\u011flar\u0131 sektorudur. Yerli istehsal olan bitki ya\u011flar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259n b\u00f6y\u00fck bir k\u00fctl\u0259 var. Ancaq m\u00fc\u0259yy\u0259n k\u00fctl\u0259 var ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 yerli m\u0259hsullara g\u00fcv\u0259nmir, \u201cxaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259nl\u0259r daha keyfiyy\u0259tlidir\u201d dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u201cYerli bitki ya\u011flar\u0131na su qat\u0131l\u0131r, bi\u015firil\u0259nd\u0259 sanki qazanda buxarlan\u0131r\u201d kimi fikirl\u0259r d\u0259 var. H\u0259tta b\u0259z\u0259n bel\u0259 fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirilir ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 indiki h\u0259cmd\u0259 bitki ya\u011f\u0131 istehsal ed\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r g\u00fcn\u0259baxan, qar\u011f\u0131dal\u0131, zeytun v\u0259 s. m\u0259hsullar yeti\u015fmir, qatq\u0131lar var v\u0259 s. Y\u0259ni bu sah\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 suallar \u00e7oxdur. Bu fikirl\u0259r n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 h\u0259qiq\u0259ti&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":376948,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/FotoJet-4-9.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/FotoJet-4-9.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/FotoJet-4-9.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/FotoJet-4-9-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/FotoJet-4-9-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/FotoJet-4-9.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/FotoJet-4-9.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/FotoJet-4-9.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/FotoJet-4-9-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/FotoJet-4-9.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"Sat\u0131\u015fda yerli istehsal m\u0259hsullar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etdiyi sah\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 bitki ya\u011flar\u0131 sektorudur. Yerli istehsal olan bitki ya\u011flar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259n b\u00f6y\u00fck bir k\u00fctl\u0259 var. Ancaq m\u00fc\u0259yy\u0259n k\u00fctl\u0259 var ki, h\u0259l\u0259 d\u0259 yerli m\u0259hsullara g\u00fcv\u0259nmir, \u201cxaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259nl\u0259r daha keyfiyy\u0259tlidir\u201d dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u201cYerli bitki ya\u011flar\u0131na su qat\u0131l\u0131r, bi\u015firil\u0259nd\u0259 sanki qazanda buxarlan\u0131r\u201d kimi fikirl\u0259r d\u0259 var. H\u0259tta b\u0259z\u0259n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/376947"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=376947"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/376947\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/376948"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=376947"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=376947"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=376947"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}