{"id":379073,"date":"2021-09-17T07:19:02","date_gmt":"2021-09-17T04:19:02","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=379073"},"modified":"2021-09-17T07:19:02","modified_gmt":"2021-09-17T04:19:02","slug":"iqlim-d%c9%99yism%c9%99l%c9%99ri-gunumuzun-aci-realligidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=379073","title":{"rendered":"\u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ac\u0131 reall\u0131\u011f\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>BMT qlobal iqlim d\u0259yi\u015fikliyini b\u00fct\u00fcn insanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 adland\u0131r\u0131r<\/strong><\/em><\/p>\n<p>\u00d6n\u00fcm\u00fczd\u0259ki ill\u0259rd\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u0259n \u00fcmd\u0259 probleml\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259k. \u00dcmumd\u00fcnya Meteorologiya T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131qlamas\u0131na g\u00f6r\u0259, cari ilin fevral ay\u0131nda \u015eimali Amerika v\u0259 Rusiyada havan\u0131n temperaturu son 30 ild\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nandan xeyli a\u015fa\u011f\u0131, Arktika, Afrikan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbi, Avropan\u0131n c\u0259nubu v\u0259 \u00c7ind\u0259 is\u0259 ortalamadan xeyli y\u00fcks\u0259k olub. \u018flb\u0259tt\u0259, qeyd edil\u0259n bu statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>Temperatur artd\u0131qca da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259rin say\u0131 art\u0131r. Buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si adalar\u0131 v\u0259 sahil \u0259razil\u0259ri m\u0259hv olma t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fcz -\u00fcz\u0259 qoyur. M\u0259s\u0259l\u0259n, amerikal\u0131 aliml\u0259r Antarktidada buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259sinin Nyu- York v\u0259 \u015eanxay kimi sahil \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rinin m\u00f6vcudlu\u011funu t\u0259hdid ed\u0259 bil\u0259c\u0259yind\u0259n narahat olduqlar\u0131n\u0131 bildiribl\u0259r.<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 (BMT) da h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7al\u0131r. T\u0259\u015fkilat iqlim d\u0259yi\u015fikliyini b\u00fct\u00fcn insanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 adland\u0131r\u0131r. Problem \u0259traf m\u00fchit\u0259 ziyan vurmaqla yana\u015f\u0131, siyasi, iqtisadi v\u0259 sosial sisteml\u0259ri d\u0259 pozur.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, son zamanlar aliml\u0259r Antarktidadak\u0131 buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n yax\u0131nla\u015fan f\u0259lak\u0259td\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rlar. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar qeyd edirl\u0259r ki, planetd\u0259 temperatur artd\u0131qca Arktikan\u0131n buzlar\u0131 \u0259rim\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. \u0130\u015fin t\u0259hl\u00fck\u0259li t\u0259r\u0259fi ondad\u0131r ki, bu \u0259razid\u0259 o q\u0259d\u0259r buz var ki, qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 onlar\u0131n \u0259rim\u0259si d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin 60 metr y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Phys.org sayt\u0131nda d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259d\u0259 deyilir: \u201cArt\u0131q bu problemin ilk \u0259lam\u0259tl\u0259rini g\u00f6r\u00fcr\u00fck\u201d. Ekspertl\u0259r vur\u011fulay\u0131rlar ki, bir ne\u00e7\u0259 onillikd\u0259 buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t n\u0259zar\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xa bil\u0259r. B\u0259zi m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r b\u0259dbin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. Onlar\u0131n q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin bu qlobal problemi, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 istixana qazlar\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131 v\u0259 texnoloji t\u0259r\u0259qqinin dig\u0259r t\u0259sirl\u0259rini aradan qald\u0131rmaq s\u0259yl\u0259ri g\u00f6zl\u0259nil\u0259n f\u0259lak\u0259tin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259y\u0259c\u0259k. Xat\u0131rladaq ki, elm adamlar\u0131, istixana qaz\u0131 tullant\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00f6vcud nisb\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, Antarktidadak\u0131 buz t\u0259b\u0259q\u0259sinin t\u0259xmin\u0259n 2060 -c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r kritik \u0259rim\u0259 s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7ataca\u011f\u0131n\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n ilin aprel ay\u0131nda beyn\u0259lxalq aliml\u0259r qrupu iqlim f\u0259lak\u0259tinin ilk qurbanlar\u0131n\u0131n kiml\u0259r olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrinc\u0259, hadis\u0259l\u0259rin m\u0259nfi istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf\u0131 hal\u0131nda okean ekosistemi cari onillikd\u0259 art\u0131q da\u011f\u0131lacaq.<\/p>\n<p>Apar\u0131lan hesablamalar g\u00f6st\u0259rir ki, son yar\u0131m \u0259srd\u0259 Antarktidan\u0131n c\u0259nub-q\u0259rbind\u0259 havan\u0131n temperaturu 2,5 d\u0259r\u0259c\u0259 art\u0131b. 2002-ci ild\u0259 Antarktida yar\u0131madas\u0131n\u0131n buz \u015felfind\u0259n sah\u0259si 3250 kvadrat kilometr par\u00e7a qopub. 2017-ci ild\u0259 is\u0259 sah\u0259si \u00f6t\u0259n d\u0259f\u0259kind\u0259n 2 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck aysberq- buz par\u00e7as\u0131 ayr\u0131l\u0131b. Sonuncunun \u00e7\u0259kisi t\u0259xmin\u0259n 1 trilyon ton a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda idi. Aliml\u0259rin q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, XX \u0259srin 50-ci ill\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 Antarktidan\u0131n buz sah\u0259si 2 d\u0259f\u0259 ki\u00e7ilib. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin proqnozlar\u0131na g\u00f6r\u0259, 2100-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r havan\u0131n temperaturu 5 d\u0259r\u0259c\u0259 artacaq v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox yerl\u0259rind\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq. Almaniyan\u0131n Potsdam Universitetinin iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rini \u00f6yr\u0259n\u0259n aliml\u0259ri bildirirl\u0259r ki, son 3 milyon il \u0259rzind\u0259 atmosferd\u0259 karbon qaz\u0131n\u0131n konsentrasiyas\u0131 maksimum h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131b.<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u018ftraf M\u00fchit Proqram\u0131n\u0131n icra\u00e7\u0131 direktoru \u0130nqer\u00a0 Andersen bildirir ki, art\u0131q iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ac\u0131 reall\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, aliml\u0259r iqlim d\u0259yi\u015fk\u0259nliyinin s\u0259b\u0259bi kimi 4 faktoru \u0259sas g\u0259tirirl\u0259r. Bunlar G\u00fcn\u0259\u015fin s\u0259thind\u0259 ba\u015f ver\u0259n kosmik prosesl\u0259r, d\u00fcnyan\u0131n astronomik h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri, vulkan p\u00fcsk\u00fcrm\u0259l\u0259ri v\u0259 tektonik prosesl\u0259rdir.<\/p>\n<p>Milli v\u0259 beyn\u0259lxalq arenada tan\u0131nan he\u00e7 bir qrum qlobal iqlim d\u0259yi\u015fikliyind\u0259 insan faktorunu inkar etmir. \u018ftraf m\u00fchit\u0259 laqeyd m\u00fcnasib\u0259t sui-q\u0259sd\u0259 b\u0259rab\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259tdir. Planeti qorumaq v\u0259 t\u0259bi\u0259tin qay\u011f\u0131s\u0131na qalmaq h\u0259r birimizin borcudur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>BMT qlobal iqlim d\u0259yi\u015fikliyini b\u00fct\u00fcn insanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 adland\u0131r\u0131r \u00d6n\u00fcm\u00fczd\u0259ki ill\u0259rd\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u0259n \u00fcmd\u0259 probleml\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259k. \u00dcmumd\u00fcnya Meteorologiya T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131qlamas\u0131na g\u00f6r\u0259, cari ilin fevral ay\u0131nda \u015eimali Amerika v\u0259 Rusiyada havan\u0131n temperaturu son 30 ild\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nandan xeyli a\u015fa\u011f\u0131, Arktika, Afrikan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbi, Avropan\u0131n c\u0259nubu v\u0259 \u00c7ind\u0259 is\u0259 ortalamadan xeyli y\u00fcks\u0259k olub. \u018flb\u0259tt\u0259, qeyd edil\u0259n bu statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259ridir. Temperatur artd\u0131qca da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259rin say\u0131 art\u0131r. Buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si adalar\u0131 v\u0259 sahil \u0259razil\u0259ri m\u0259hv olma t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fcz -\u00fcz\u0259 qoyur. M\u0259s\u0259l\u0259n, amerikal\u0131 aliml\u0259r Antarktidada buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259sinin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":379074,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/9d77f926185b1387002514465904b7dc_50578_54.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/9d77f926185b1387002514465904b7dc_50578_54.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/9d77f926185b1387002514465904b7dc_50578_54.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/9d77f926185b1387002514465904b7dc_50578_54-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/9d77f926185b1387002514465904b7dc_50578_54-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/9d77f926185b1387002514465904b7dc_50578_54-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/9d77f926185b1387002514465904b7dc_50578_54.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/9d77f926185b1387002514465904b7dc_50578_54.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/9d77f926185b1387002514465904b7dc_50578_54-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/9d77f926185b1387002514465904b7dc_50578_54.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"BMT qlobal iqlim d\u0259yi\u015fikliyini b\u00fct\u00fcn insanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 adland\u0131r\u0131r \u00d6n\u00fcm\u00fczd\u0259ki ill\u0259rd\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u0259n \u00fcmd\u0259 probleml\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259k. \u00dcmumd\u00fcnya Meteorologiya T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131qlamas\u0131na g\u00f6r\u0259, cari ilin fevral ay\u0131nda \u015eimali Amerika v\u0259 Rusiyada havan\u0131n temperaturu son 30 ild\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nandan xeyli a\u015fa\u011f\u0131, Arktika, Afrikan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbi, Avropan\u0131n c\u0259nubu v\u0259 \u00c7ind\u0259 is\u0259 ortalamadan xeyli y\u00fcks\u0259k olub. \u018flb\u0259tt\u0259,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/379073"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=379073"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/379073\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/379074"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=379073"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=379073"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=379073"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}