{"id":38490,"date":"2019-02-14T09:01:07","date_gmt":"2019-02-14T06:01:07","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=38490"},"modified":"2019-02-14T09:01:07","modified_gmt":"2019-02-14T06:01:07","slug":"quran-t%c9%99hrif-olunubmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=38490","title":{"rendered":"Quran T\u018fHR\u0130F OLUNUBMU?"},"content":{"rendered":"<p>Qurani-k\u0259rimin nazil olmas\u0131ndan 14 \u0259sr ke\u00e7s\u0259 d\u0259, bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitab\u0131n \u00f6z\u0259llikl\u0259ri bar\u0259d\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r s\u0259ngim\u0259k bilmir. Quran\u0131n q\u0259dim (\u0259z\u0259li) yoxsa hadis (yarad\u0131lm\u0131\u015f) bir kitab olmas\u0131, t\u0259hrif edilib-edilm\u0259m\u0259si, Qurandak\u0131 nasix v\u0259 m\u0259nsux ay\u0259l\u0259rin say\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r \u0130slam tarixinin b\u0259zi d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259 o q\u0259d\u0259r \u015fidd\u0259t qazan\u0131b ki, h\u0259tta bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 bir m\u00f6vqey\u0259 m\u0259nsub olan \u015f\u0259xsl\u0259r \u0259ks t\u0259r\u0259fi k\u00fcfrd\u0259 ittiham etm\u0259kd\u0259n d\u0259 \u00e7\u0259kinm\u0259yibl\u0259r. Dem\u0259k olar ki, h\u0259mi\u015f\u0259 aktual olan v\u0259 b\u0259zi q\u0259r\u0259zli q\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r zaman g\u00fcnd\u0259md\u0259 saxlan\u0131lan probelml\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Quran\u0131n t\u0259hrif olunub-olunmamas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 ist\u0259r internet saytlar\u0131ndak\u0131 forum m\u00fczakir\u0259l\u0259rind\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u00e7ap olunan kitablarda Quran\u0131n t\u0259hrifi m\u0259s\u0259l\u0259sinin tez-tez qabard\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi oluruq. \u00d6z\u00fc d\u0259 bir qayda olaraq, bu m\u00fczakir\u0259l\u0259r m\u0259zh\u0259bl\u0259rin ideya m\u00fcbariz\u0259si v\u0259 s\u00fcnni-\u015fi\u0259 qar\u015f\u0131durmas\u0131 fonunda apar\u0131l\u0131r. Ad\u0259t\u0259n, Quran\u0131n t\u0259hrifi m\u0259s\u0259l\u0259si bir m\u0259zh\u0259bin o biri m\u0259zh\u0259bi haqs\u0131z \u00e7\u0131xarmaq v\u0259 k\u00fcfrd\u0259 ittiham etm\u0259k c\u0259hdl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn vasit\u0259y\u0259 \u00e7evrilir.<br \/>\n<strong>ARANTV.AZ<\/strong> islam.az-a istinad\u0259n bildirir ki, h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l bunu vur\u011fulamaq ist\u0259rdik ki, Qurani-k\u0259rimin \u00f6z\u00fcnd\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitab\u0131n h\u0259r c\u00fcr t\u0259hrifd\u0259n uzaq olmas\u0131 v\u0259 qiyam\u0259t\u0259 kimi Allah\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda toxunulmaz qalaca\u011f\u0131 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildirilir: &#8220;\u015e\u00fcbh\u0259siz ki, Quran\u0131 Biz nazil etdik v\u0259 s\u00f6zs\u00fcz ki, Biz d\u0259 onu qoruyub saxlayaca\u011f\u0131q&#8221; (&#8220;Hicr&#8221; , 9).<br \/>\n\u0130slam tarixi boyunca m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin \u0259qid\u0259si d\u0259 buna uy\u011fun olmu\u015fdur. \u00c7\u00fcnki Qurani-k\u0259rimin t\u0259hrif olundu\u011funa inanmaq b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 \u0130slam dininin do\u011frulu\u011funu \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131nda qoymaq dem\u0259kdir. Ax\u0131, dinimizin \u0259qid\u0259, \u0259xlaq v\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t m\u00f6vzular\u0131ndak\u0131 g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259ri ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Qurani-k\u0259rim\u0259 \u0259saslan\u0131r.<br \/>\nH\u0259m \u015fi\u0259, h\u0259m d\u0259 s\u00fcnni m\u0259zh\u0259bin\u0259 m\u0259nsub b\u00f6y\u00fck aliml\u0259r Qurani-k\u0259rimin t\u0259hrif edilm\u0259diyini q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildirmi\u015f v\u0259 bu \u0259qid\u0259ni \u00f6z m\u0259nsub olduqlar\u0131 m\u0259zh\u0259bin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015fl\u0259r. Lakin h\u0259dis m\u0259cmu\u0259l\u0259rind\u0259 rast g\u0259ldiyimiz b\u0259zi r\u0259vay\u0259tl\u0259r Qurandan m\u00fc\u0259yy\u0259n ay\u0259 v\u0259 sur\u0259l\u0259rin \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, haz\u0131rki Quran\u0131n Pey\u011f\u0259mb\u0259r zaman\u0131ndak\u0131 Qurandan f\u0259rql\u0259ndiyini iddia etm\u0259kd\u0259dir. Bu r\u0259vay\u0259tl\u0259rin m\u0259zmunu Qurani-k\u0259rimin yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259rilmi\u015f ay\u0259sinin m\u00f6hk\u0259m h\u00f6km\u00fcn\u0259 zidd oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, do\u011fru say\u0131la bilm\u0259z. \u00c7\u00fcnki h\u0259r hans\u0131 h\u0259dis Quranla ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil ed\u0259rs\u0259, m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n v\u0259zif\u0259si Quran\u0131 \u0259sas tutmaq v\u0259 h\u0259min h\u0259disi etibars\u0131z saymaqd\u0131r.<br \/>\nQuran\u0131n t\u0259hrif edilm\u0259si inanc\u0131 uzun \u0259srl\u0259r boyunca \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bin\u0259 aid edilmi\u015f v\u0259 bu m\u0259zh\u0259bin \u0259leyhin\u0259 yaz\u0131lan radikal m\u0259zmunlu kitablarda \u015fi\u0259liyin haqs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na s\u00fcbut kimi g\u0259tirilmi\u015fdir. \u018fslind\u0259 is\u0259, \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bind\u0259 bel\u0259 bir inanc yoxdur. Do\u011frudur, XVII-XVIII \u0259srl\u0259rd\u0259 \u015fi\u0259lik daxilind\u0259 g\u00fccl\u00fc m\u00f6vqey\u0259 malik olmu\u015f \u0259xbarilik c\u0259r\u0259yan\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri aras\u0131nda Quran\u0131n t\u0259hrif olundu\u011funa inananlar var idi. M\u0259lum oldu\u011fu kimi, \u0259xbaril\u0259r ictihad\u0131 q\u0259bul etmir, dini h\u00f6kml\u0259ri yaln\u0131z Qurandan v\u0259 s\u00fcnn\u0259d\u0259n \u0259ld\u0259 etm\u0259yi d\u00fczg\u00fcn say\u0131r, b\u00fct\u00fcn h\u0259disl\u0259ri m\u00f6t\u0259b\u0259r bilir, bu g\u00fcn z\u0259if bilin\u0259n r\u0259vay\u0259tl\u0259rin bel\u0259, do\u011frulu\u011funa inan\u0131rd\u0131lar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, onlar\u0131n Quran t\u0259hrifi bar\u0259d\u0259 z\u0259if r\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 inanmalar\u0131 t\u0259biidir.<br \/>\nLakin \u015fi\u0259liyin \u0259sil ruhunu t\u0259msil ed\u0259n \u00fcsuli m\u0259kt\u0259bind\u0259 Quran\u0131n h\u0259r c\u00fcr t\u0259hrifd\u0259n uzaq oldu\u011fu \u0259qid\u0259si m\u00fctl\u0259q m\u0259nada hakimdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259binin \u0259n \u00f6z\u0259l x\u00fcsusiyy\u0259ti olan ictihad \u0259n\u0259n\u0259sini danan \u0259xbaril\u0259rin s\u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 bu m\u0259zh\u0259bin ad\u0131na yazmaq \u0259n az\u0131 \u0259dal\u0259tsizlikdir.<br \/>\n\u015ei\u0259liyin \u0259n b\u00f6y\u00fck ideoloqlar\u0131ndan say\u0131lan \u015eeyx S\u0259duq, \u015eeyx M\u00fcfid, Seyyid M\u00fcrt\u0259za, \u015eeyx Tusi, \u018fllam\u0259 T\u0259brisi, \u015eeyx B\u0259hai, Feyz Ka\u015fani, \u015eeyx C\u0259f\u0259r Ka\u015fif\u00fcl-qita v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 Qurani-k\u0259rimin t\u0259hrifd\u0259n uzaq oldu\u011funu \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 b\u0259yan etmi\u015fl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015eeyx S\u0259duq \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259binin \u0259qid\u0259 \u0259saslar\u0131na h\u0259sr etdiyi &#8220;\u0259l-Etiqadat&#8221; kitab\u0131nda yaz\u0131r: &#8220;\u018fsil Quran indi camaat\u0131n \u0259lind\u0259 olanla eynidir&#8230; H\u0259r kim des\u0259 ki, biz (\u015fi\u0259l\u0259r) \u0259sil Quran\u0131n h\u0259cmc\u0259 bundan \u00e7ox oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yirik, o adam yalan demi\u015f olar&#8221;. \u015ei\u0259 m\u0259zh\u0259binin \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r t\u0259fsir m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n say\u0131lan &#8220;M\u0259cm\u0259\u00fcl-b\u0259yan&#8221; kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi \u015eeyx F\u0259zl ibn H\u0259s\u0259n T\u0259brisi is\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u0259s\u0259rin m\u00fcq\u0259ddim\u0259sind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ayr\u0131ca f\u0259sl ay\u0131r\u0131b. O, t\u0259hrif bar\u0259d\u0259 h\u0259disl\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011funu etiraf ets\u0259 d\u0259, &#8220;aliml\u0259rimizin m\u0259zh\u0259bi (yolu) bu fikrin \u0259ksinin do\u011fru oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir&#8221; dey\u0259, t\u0259hrif inanc\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131r, \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f Seyyid M\u00fcrt\u0259zan\u0131n bu m\u00f6vzudak\u0131 s\u00fcbutlar\u0131n\u0131 ortaya qoyur.<br \/>\nQuran\u0131n t\u0259hrifi bar\u0259d\u0259 \u015fi\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259ki h\u0259disl\u0259ri inc\u0259l\u0259y\u0259rk\u0259n, onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin s\u0259n\u0259dind\u0259 n\u00f6qsanlar oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fck. M\u0259s\u0259l\u0259n, bu h\u0259disl\u0259rin ravil\u0259ri s\u0131ras\u0131nda yer tutan \u018fhm\u0259d ibn M\u00fch\u0259mm\u0259d S\u0259yyari, H\u00fcseyn ibn Zibyan, \u018fli ibn \u018fhm\u0259d Kufi kimi \u015f\u0259xsl\u0259r rical aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n etimads\u0131z say\u0131l\u0131rlar. H\u0259m\u00e7inin, t\u0259hrif h\u0259disl\u0259rinin n\u0259ql olundu\u011fu ilkin m\u0259nb\u0259l\u0259rin d\u0259 bir \u00e7oxu \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bind\u0259 \u00e7ox da m\u00f6t\u0259b\u0259r say\u0131lmayan kitablard\u0131r (m\u0259s\u0259l\u0259n, S\u00fcleym ibn Qeys Hilalinin kitab\u0131).<br \/>\n\u015ei\u0259 aliml\u0259ri Quran\u0131n t\u0259hrif olunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259sasland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) &#8220;s\u0259q\u0259leyn&#8221; ad\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur olan h\u0259disini d\u0259 s\u00fcbut g\u0259tirirl\u0259r. H\u0259disd\u0259 buyurulur: &#8220;Sizin aran\u0131zda iki qiym\u0259tli \u0259\u015fya (\u0259man\u0259t) qoyuram: Allah\u0131n kitab\u0131 v\u0259 \u018fhli-beytim. Bunlara ba\u011flansan\u0131z, z\u0259lal\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259zsiniz. Bunlar (qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcnd\u0259) c\u0259nn\u0259t h\u00f6vzunun k\u0259nar\u0131nda m\u0259nim h\u00fczuruma \u00e7atana kimi bir-birind\u0259n ayr\u0131lmazlar&#8221;. \u018fg\u0259r Qurani-k\u0259rim t\u0259hrif olunsayd\u0131, Pey\u011f\u0259mb\u0259r Allah\u0131n yard\u0131m\u0131 il\u0259 bunu qabaqcadan bil\u0259r v\u0259 bizl\u0259ri Qurana ba\u011flanma\u011fa t\u0259\u015fviq etm\u0259zdi. H\u0259m\u00e7inin, \u0259g\u0259r Quran \u0130slam Pey\u011f\u0259mb\u0259rinin v\u0259fat\u0131ndan sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 t\u0259hrif edils\u0259ydi, \u015fi\u0259 imamlar\u0131 buna etiraz ed\u0259rdil\u0259r v\u0259 bu zaman onlardan r\u0259vay\u0259t edil\u0259n h\u0259disl\u0259r indiki kimi t\u0259k-t\u00fck yox, \u00e7ox olard\u0131, m\u00fct\u0259vatir h\u0259ddin\u0259 yeti\u015f\u0259rdi.<br \/>\nQurani-k\u0259rimin sair s\u0259mavi kitablardan f\u0259rqi v\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc d\u0259 t\u0259hrif\u0259 m\u0259ruz qalmamas\u0131d\u0131r. \u0130slamdan qabaqk\u0131 b\u00fct\u00fcn dinl\u0259r, b\u00fct\u00fcn s\u0259mavi kitablar insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259r\u0259zli sur\u0259td\u0259 d\u0259yi\u015fdirilib. Yaln\u0131z Qurani-k\u0259rim b\u00fct\u00fcn t\u0259cav\u00fczl\u0259rd\u0259n amanda qal\u0131b. \u018fg\u0259r Quran\u0131n m\u0259tni d\u0259yi\u015fdirils\u0259ydi, onun b\u0259dii v\u0259 elmi ecaz\u0131 \u00f6z q\u00fcvv\u0259sini itir\u0259rdi. Halbuki, Quranda h\u0259tta h\u0259rfl\u0259rin i\u015fl\u0259nm\u0259 say\u0131 v\u0259 ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 bel\u0259, d\u0259qiq riyazi qanunauy\u011funluqlara tabedir.<br \/>\n\u015ei\u0259l\u0259rin guya Quran\u0131n t\u0259hrif edildiyin\u0259 \u0259qid\u0259 b\u0259sl\u0259m\u0259si haqq\u0131nda ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n iddian\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 h\u0259disl\u0259rd\u0259 rast g\u0259ldiyimiz &#8220;\u018flinin m\u00fcsh\u0259fi&#8221; m\u0259fhumudur. Bir \u00e7oxlar\u0131 bunu s\u0259hv anlay\u0131rlar, \u0130mam \u018fliy\u0259 m\u0259xsus Quran\u0131n indiki Qurandan f\u0259rqli oldu\u011funu v\u0259 \u015fi\u0259l\u0259rin d\u0259 yaln\u0131z h\u0259min Quran\u0131 d\u00fczg\u00fcn sayd\u0131qlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. Halbuki, \u015fi\u0259 \u0259qid\u0259sinc\u0259, H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) v\u0259fat\u0131ndan d\u0259rhal sonra o h\u0259zr\u0259tin v\u0259siyy\u0259tin\u0259 \u0259sas\u0259n, \u018fli ibn \u018fbu Talib (\u0259) o zamana kimi p\u0259rak\u0259nd\u0259 halda m\u00f6vcud olan Quran ay\u0259l\u0259rini toplay\u0131b s\u0259hif\u0259l\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc v\u0259 kitab (m\u00fcsh\u0259f) hal\u0131na g\u0259tirdi. &#8220;\u018flinin Quran\u0131&#8221; v\u0259 ya &#8220;\u018flinin m\u00fcsh\u0259fi&#8221; kimi tan\u0131nan h\u0259min kitab\u0131n m\u0259tni h\u0259cmc\u0259 haz\u0131rki Quranla eyni idi; bunlar\u0131n aras\u0131nda birc\u0259 h\u0259rf f\u0259rqi bel\u0259 yoxdur. Yegan\u0259 f\u0259rq ay\u0259l\u0259rin d\u00fcz\u00fcl\u00fc\u015f ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. H\u0259zr\u0259t \u018fli (\u0259) b\u00fct\u00fcn ay\u0259l\u0259ri nazil olduqlar\u0131 ard\u0131c\u0131ll\u0131qla d\u00fczm\u00fc\u015fd\u00fc. Amma Osman ibn Affan\u0131n zaman\u0131nda indiki Quran t\u0259rtib olunanda b\u00f6y\u00fck sur\u0259l\u0259ri \u0259vv\u0259l\u0259 ke\u00e7irib, q\u0131sa sur\u0259l\u0259ri ax\u0131ra saxlad\u0131lar. \u0130mam \u018fli (\u0259) \u00f6z Quran\u0131n\u0131n ha\u015fiy\u0259sind\u0259 (m\u0259tnin d\u00f6vr\u0259sind\u0259) ay\u0259l\u0259rin t\u0259fsirini d\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min Quran n\u00fcsx\u0259si \u018fhli-beyt\u0259 m\u0259xsusdur, imamdan-imama \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 hal-haz\u0131rda \u0130mam Mehdinin (\u0259c) h\u00fczurundad\u0131r.<br \/>\nBurada bir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r: Quran\u0131n t\u0259hrif olundu\u011fu bar\u0259d\u0259 h\u0259disl\u0259r yaln\u0131z \u015fi\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 deyil, s\u00fcnni m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 m\u00f6vcuddur. \u0130kinci x\u0259lif\u0259 \u00d6m\u0259r ibn X\u0259ttabdan r\u0259vay\u0259t edil\u0259n v\u0259 Qurani-k\u0259rimin 1 milyon 127 min h\u0259rfd\u0259n ibar\u0259t oldu\u011funu bildir\u0259n x\u0259b\u0259r (halbuki, haz\u0131rki Qurani-k\u0259rimin h\u0259rfl\u0259rinin say\u0131 he\u00e7 350 min\u0259 \u00e7atm\u0131r ki, bu da yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n \u0259d\u0259din \u00fc\u00e7d\u0259n-bir hiss\u0259sind\u0259n d\u0259 azd\u0131r), Qurani-k\u0259rimd\u0259 r\u0259cm (da\u015fqalaq etm\u0259) c\u0259zas\u0131 v\u0259 s\u00fcd verm\u0259 h\u00f6km\u00fc bar\u0259d\u0259 ay\u0259l\u0259rin vaxtil\u0259 m\u00f6vcud olub, sonra Qurandan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131, Qurani-k\u0259rimd\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r &#8220;H\u0259fd&#8221; v\u0259 &#8220;X\u0259l&#8221; adl\u0131 iki \u0259lav\u0259 sur\u0259nin olmas\u0131, Pey\u011f\u0259mb\u0259rin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda &#8220;\u018fhzab&#8221; sur\u0259sinin 200 ay\u0259d\u0259n ibar\u0259t olub, Osman zaman\u0131nda Quran\u0131n topland\u0131\u011f\u0131 vaxt ixtisar edilm\u0259si haqq\u0131nda r\u0259vay\u0259tl\u0259r v\u0259 s. (bax: &#8220;S\u00fcn\u0259n\u00fc \u0130bn Mac\u0259&#8221;, &#8220;H\u00fcdud&#8221; kitab\u0131, 2553-c\u00fc h\u0259dis; &#8220;S\u0259hih\u00fcl-M\u00fcslim&#8221;, &#8220;H\u00fcdud&#8221; kitab\u0131, 4418-ci h\u0259dis v\u0259 &#8220;Riza&#8221; kitab\u0131, 3597-3598-ci h\u0259disl\u0259r; &#8220;S\u0259hih\u00fc Buxari&#8221;, &#8220;Etisam&#8221; kitab\u0131, 7323-c\u00fc h\u0259dis; &#8220;M\u00fcsn\u0259d\u00fc \u018fhm\u0259d ibn H\u0259nb\u0259l&#8221;, I, 47 v\u0259 II, 40; &#8220;T\u0259fsir\u00fcl-Qurtubi&#8221;, &#8220;\u018fhzab&#8221; sur\u0259si t\u0259fsirinin giri\u015fi, XVII, 48). Bu q\u0259bild\u0259n olan r\u0259vay\u0259tl\u0259rin bir \u00e7oxunu \u015fafii m\u0259zh\u0259bli alim \u018fllam\u0259 S\u00fcyuti &#8220;\u0259l-\u0130tqan&#8221; kitab\u0131nda toplam\u0131\u015fd\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu r\u0259vay\u0259tl\u0259r d\u0259 etibars\u0131zd\u0131r v\u0259 \u0259hli-s\u00fcnn\u0259 m\u0259zh\u0259binin m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir. \u0130slam al\u0259mind\u0259 hakim olan v\u0259 b\u00fct\u00fcn n\u00fcfuzlu aliml\u0259rin m\u00fcdafi\u0259 etdikl\u0259ri fikir is\u0259 bundan ibar\u0259tdir ki, Qurani-k\u0259rim t\u0259hrif edilm\u0259mi\u015fdir v\u0259 hal-haz\u0131rda oxudu\u011fumuz Quran\u0131n m\u0259tni H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 (s) nazil olmu\u015f Quranla eynidir..<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qurani-k\u0259rimin nazil olmas\u0131ndan 14 \u0259sr ke\u00e7s\u0259 d\u0259, bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitab\u0131n \u00f6z\u0259llikl\u0259ri bar\u0259d\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r s\u0259ngim\u0259k bilmir. Quran\u0131n q\u0259dim (\u0259z\u0259li) yoxsa hadis (yarad\u0131lm\u0131\u015f) bir kitab olmas\u0131, t\u0259hrif edilib-edilm\u0259m\u0259si, Qurandak\u0131 nasix v\u0259 m\u0259nsux ay\u0259l\u0259rin say\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r \u0130slam tarixinin b\u0259zi d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259 o q\u0259d\u0259r \u015fidd\u0259t qazan\u0131b ki, h\u0259tta bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 bir m\u00f6vqey\u0259 m\u0259nsub olan \u015f\u0259xsl\u0259r \u0259ks t\u0259r\u0259fi k\u00fcfrd\u0259 ittiham etm\u0259kd\u0259n d\u0259 \u00e7\u0259kinm\u0259yibl\u0259r. Dem\u0259k olar ki, h\u0259mi\u015f\u0259 aktual olan v\u0259 b\u0259zi q\u0259r\u0259zli q\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r zaman g\u00fcnd\u0259md\u0259 saxlan\u0131lan probelml\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Quran\u0131n t\u0259hrif olunub-olunmamas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 ist\u0259r internet saytlar\u0131ndak\u0131 forum m\u00fczakir\u0259l\u0259rind\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u00e7ap olunan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":38491,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/quran_0589.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/quran_0589.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/quran_0589.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/quran_0589-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/quran_0589-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/quran_0589.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/quran_0589.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/quran_0589.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/quran_0589-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/quran_0589.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Qurani-k\u0259rimin nazil olmas\u0131ndan 14 \u0259sr ke\u00e7s\u0259 d\u0259, bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitab\u0131n \u00f6z\u0259llikl\u0259ri bar\u0259d\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r s\u0259ngim\u0259k bilmir. Quran\u0131n q\u0259dim (\u0259z\u0259li) yoxsa hadis (yarad\u0131lm\u0131\u015f) bir kitab olmas\u0131, t\u0259hrif edilib-edilm\u0259m\u0259si, Qurandak\u0131 nasix v\u0259 m\u0259nsux ay\u0259l\u0259rin say\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r \u0130slam tarixinin b\u0259zi d\u00f6n\u0259ml\u0259rind\u0259 o q\u0259d\u0259r \u015fidd\u0259t qazan\u0131b ki, h\u0259tta bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 bir m\u00f6vqey\u0259 m\u0259nsub olan \u015f\u0259xsl\u0259r \u0259ks t\u0259r\u0259fi k\u00fcfrd\u0259 ittiham&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38490"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38490"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38490\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/38491"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38490"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38490"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38490"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}