{"id":396562,"date":"2021-10-27T20:37:56","date_gmt":"2021-10-27T17:37:56","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=396562"},"modified":"2021-10-27T20:37:56","modified_gmt":"2021-10-27T17:37:56","slug":"naxcivanda-qars-muqavil%c9%99sinin-100-illik-yubileyi-qeyd-olunub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=396562","title":{"rendered":"Nax\u00e7\u0131vanda Qars m\u00fcqavil\u0259sinin 100 illik yubileyi qeyd olunub"},"content":{"rendered":"<p>Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisi S\u0259drinin \u201cQars m\u00fcqavil\u0259sinin 100 illiyinin ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2021-ci il 8 fevral tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n oktyabr\u0131n 27-d\u0259 Nax\u00e7\u0131van D\u00f6vl\u0259t Musiqili Dram Teatr\u0131nda beyn\u0259lxalq Qars m\u00fcqavil\u0259sinin 100-c\u00fc ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f yubiley t\u0259dbiri ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki,<\/strong>\u00a0Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin m\u0259tbuat xidm\u0259tind\u0259n\u00a0bildirilib ki, Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin S\u0259dri Vasif Tal\u0131bov t\u0259dbird\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k deyib: Qars m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131ndan 100 il \u00f6t\u00fcr. \u00dcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev deyirdi ki, \u201cNax\u00e7\u0131van Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259sas torpa\u011f\u0131ndan ayr\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini, muxtariyy\u0259tini g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u0259 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Qars m\u00fcqavil\u0259si bizim \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox b\u00f6y\u00fck, \u0259v\u0259zi olmayan s\u0259n\u0259ddir\u201d. Nax\u00e7\u0131van tarix\u0259n \u00e7\u0259tin s\u0131naqlarla dolu m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 eyni zamanda, \u015f\u0259r\u0259fli yol ke\u00e7mi\u015f, g\u0259rgin siyasi m\u00fcbariz\u0259l\u0259r meydan\u0131 olmu\u015f, lakin b\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, xalq\u0131m\u0131z\u0131n z\u0259ngin tarixi-m\u0259d\u0259ni irsini v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini qoruyub ya\u015fatm\u0131\u015f, \u00f6lk\u0259mizin ictimai-siyasi v\u0259 sosial-iqtisadi h\u0259yat\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259l\u0259r vermi\u015fdir. Qars m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131 v\u0259 Nax\u00e7\u0131vana muxtariyy\u0259t statusunun verilm\u0259si d\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tariximizd\u0259 vacib m\u0259rh\u0259l\u0259dir. Qars m\u00fcqavil\u0259si b\u00f6y\u00fck tarixi, h\u0259rbi-siyasi v\u0259 diplomatik m\u00fcbariz\u0259l\u0259rin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259sidir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu m\u00fcqavil\u0259d\u0259n dan\u0131\u015fark\u0259n, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, onun hans\u0131 z\u0259rur\u0259td\u0259n imzalanmas\u0131na v\u0259 tarixi-siyasi \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 diqq\u0259t yetirm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2021\/10\/27\/\/-c2e06e9a163535518723298328010156402.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Ali M\u0259clisin S\u0259dri deyib: Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan v\u0259 \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n s\u00fcqutundan sonra b\u00f6lg\u0259d\u0259ki m\u00f6vcud ictimai-siyasi v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r Nax\u00e7\u0131vana qar\u015f\u0131 \u0259sass\u0131z \u0259razi iddialar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015f, ard\u0131nca bol\u015fevik-da\u015fnak s\u00f6vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259sinin n\u0259tic\u0259si olaraq Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131 Erm\u0259nistana verilmi\u015f v\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u00f6lk\u0259nin \u0259sas \u0259razisind\u0259n t\u0259crid olunmu\u015fdu. Regionda mara\u011f\u0131 olan b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 \u0259dal\u0259tsiz yana\u015fmas\u0131 is\u0259 m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259ri daha da f\u0259alla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f, onlar Nax\u00e7\u0131vanda dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 k\u00fctl\u0259vi soyq\u0131r\u0131mlara ba\u015flam\u0131\u015flar. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u0259halisinin is\u0259 yaln\u0131z bir qanuni t\u0259l\u0259bi vard\u0131: o da \u00f6z tarixi \u0259razisind\u0259 ya\u015famaq, daim Az\u0259rbaycanla bir olmaq, ana V\u0259t\u0259nd\u0259n ayr\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259m\u0259k idi. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259ti yaranandan sonra nax\u00e7\u0131vanl\u0131lar d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycana birl\u0259\u015fm\u0259k irad\u0259sini ortaya qoysalar da, siyasi v\u0259 beyn\u0259lxalq v\u0259ziyy\u0259t bu ist\u0259yin h\u0259yata ke\u00e7m\u0259sin\u0259 imkan verm\u0259mi\u015fdi. Nax\u00e7\u0131van Milli \u015euras\u0131n\u0131n Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259tin\u0259 m\u0259ktublar\u0131nda deyilirdi: \u201cBiz erm\u0259nil\u0259r\u0259 tabe olmuruq. Tezlikl\u0259 Az\u0259rbaycan qo\u015funlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Z\u0259ng\u0259zurun tutulmas\u0131n\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycana birl\u0259\u015fm\u0259sini g\u00f6zl\u0259yirik\u201d.<\/p>\n<p>Hadis\u0259l\u0259rin bu c\u00fcr inki\u015faf\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq milli v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n 1918-ci ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f Araz-T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259ti Nax\u00e7\u0131van\u0131n erm\u0259ni da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n ilhaq edilm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcst\u0259qillik m\u00fcbariz\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259min etmi\u015fdir. Lakin bu bir reall\u0131qd\u0131r ki, Nax\u00e7\u0131van\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 qalmas\u0131nda v\u0259 sonradan muxtariyy\u0259t statusu qazanmas\u0131nda yerli \u0259halinin v\u0259 ziyal\u0131lar\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 ictimai-siyasi xadim Behbud a\u011fa \u015eahtaxtinskinin b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. G\u00f6rk\u0259mli diplomat 1920-ci il dekabr\u0131n 1-d\u0259 Bak\u0131 Soveti t\u0259r\u0259find\u0259n Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n Erm\u0259nistana verilm\u0259si bar\u0259d\u0259 elan olunmu\u015f b\u0259yanat\u0131 k\u0259skin hidd\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lam\u0131\u015f v\u0259 bu q\u0259rar\u0131n \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131xaraq Nax\u00e7\u0131vanda mitinql\u0259r yolu il\u0259 xalq\u0131 aya\u011fa qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1921-ci ilin yanvar\u0131nda ke\u00e7irilmi\u015f r\u0259y sor\u011fusunda \u0259hali Nax\u00e7\u0131van\u0131n muxtariyy\u0259t statusunda Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 qalmas\u0131na s\u0259s vermi\u015fdi. Behbud a\u011fa \u015eahtaxtinskinin Vladimir Lenin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktub v\u0259 teleqramlarda bol\u015fevik hakimiyy\u0259tinin \u015e\u0259rq siyas\u0259tind\u0259 yol verdiyi s\u0259hvl\u0259r v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 saxlan\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri c\u0259sar\u0259tl\u0259 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. O qeyd edirdi ki, \u201cNax\u00e7\u0131van diyar\u0131 b\u00f6y\u00fck siyasi, iqtisadi v\u0259 strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir&#8230; Bu diyar\u0131n Erm\u0259nistana verilm\u0259si xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fct\u0259yin prinsipini v\u0259 Sovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 pozur\u201d.<\/p>\n<p>Ali M\u0259clisin S\u0259dri deyib: O zaman Az\u0259rbaycan Xalq Komissarlar\u0131 Sovetinin s\u0259dri i\u015fl\u0259y\u0259n g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi N\u0259riman N\u0259rimanov da Nax\u00e7\u0131van m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 diqq\u0259t yetirmi\u015f, x\u00fcsusil\u0259 onun ad\u0131ndan Behbud a\u011fa \u015eahtaxtinskinin Moskvada atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlar, Moskva v\u0259 Qars dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi il\u0259 apar\u0131lan m\u00fczakir\u0259l\u0259r Nax\u00e7\u0131van\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 muxtar \u0259razi kimi saxlanmas\u0131n\u0131 t\u0259min etmi\u015fdir. Moskva v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259l\u0259rini m\u0259hz N\u0259riman N\u0259rimanovun v\u0259 Behbud a\u011fa \u015eahtaxtinskinin ideya v\u0259 \u0259m\u0259l birliyinin m\u00fch\u00fcm tarixi n\u0259tic\u0259si kimi d\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u00dcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev d\u0259 deyirdi ki, \u201cMoskva v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259l\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 o ill\u0259rd\u0259 h\u0259ll etm\u0259k asan v\u0259zif\u0259 deyildi. Amma o vaxt milli m\u0259nafeyi qoruyan adamlar bunu etdil\u0259r. M\u0259n bunu tarixi nailiyy\u0259t hesab edir\u0259m\u201d. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259nin tutdu\u011fu \u0259dal\u0259tli m\u00f6vqe d\u0259 qeyd olunmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 xalq\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u00f6nd\u0259ri Mustafa Kamal Atat\u00fcrk\u00fcn \u201cNax\u00e7\u0131van t\u00fcrk qap\u0131s\u0131d\u0131r. Bunu x\u00fcsus\u0259n n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq \u0259linizd\u0259n g\u0259l\u0259ni edin\u201d, \u2013 t\u0259l\u0259bi t\u00fcrk n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n Moskva v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lan m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259 diqq\u0259td\u0259 saxlan\u0131lm\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00f6vqeyi birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u201c1921-ci ilin 16 mart\u0131nda imzalanan Moskva m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin Rusiya il\u0259 m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri h\u0259ll olunsa da, C\u0259nubi Qafqaz respublikalar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u0259razi-s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri h\u0259ll olunmam\u0131\u015fd\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin d\u0259 h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir konfrans\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 m\u00fcqavil\u0259nin imzalanmas\u0131 z\u0259ruri idi\u201d, \u2013 dey\u0259n Ali M\u0259clisin S\u0259dri bildirib ki, 1921-ci il oktyabr\u0131n 13-d\u0259 Rusiyan\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan, Erm\u0259nistan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Sovet Sosialist respublikalar\u0131 il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda m\u00fcdd\u0259tsiz imzalanm\u0131\u015f Qars m\u00fcqavil\u0259si 1922-ci ilin mart-iyun aylar\u0131nda m\u00fcqavil\u0259ni imzalayan \u00f6lk\u0259l\u0259rin qanunvericilik orqanlar\u0131nda t\u0259sdiq edilmi\u015f v\u0259 h\u0259min il sentyabr\u0131n 11-d\u0259n q\u00fcvv\u0259y\u0259 minmi\u015fdir. Bununla da Qars m\u00fcqavil\u0259si Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u0259razisini v\u0259 bu \u0259razinin beyn\u0259lxalq m\u00fcqavil\u0259 il\u0259 qorunan toxunulmazl\u0131q h\u00fcququnu t\u0259sbit etmi\u015fdir. M\u00fcqavil\u0259nin 5-ci madd\u0259si bilavasit\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n statusu il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. H\u0259min madd\u0259d\u0259 yaz\u0131l\u0131r: \u201cT\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti, Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan Sovet respublikalar\u0131 m\u00fcqavil\u0259nin III \u0259lav\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n s\u0259rh\u0259dl\u0259r daxilind\u0259 Nax\u00e7\u0131van vilay\u0259tinin Az\u0259rbaycan\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda muxtar \u0259razi t\u0259\u015fkil etm\u0259si haqq\u0131nda raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lirl\u0259r\u201d. Qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 d\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259sini imzalamaqla xarici siyas\u0259tind\u0259 n\u00f6vb\u0259ti q\u0259l\u0259b\u0259 \u0259ld\u0259 etmi\u015f, Sevr m\u00fcqavil\u0259sinin \u015f\u0259rtl\u0259ri q\u00fcvv\u0259d\u0259n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Mustafa Kamal Atat\u00fcrk bunu bel\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015fdir: \u201cAz\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan, Erm\u0259nistan Sovet respublikalar\u0131 il\u0259 Moskva m\u00fcqavil\u0259sinin \u0259saslar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Qarsda 13 oktyabr tarixli m\u00fcqavil\u0259 imzalad\u0131q. Bu m\u00fcqavil\u0259 il\u0259 \u015e\u0259rqd\u0259 h\u00fcquqi bir \u015f\u0259kil alan indiki v\u0259ziyy\u0259timiz Sevr m\u00fcqavil\u0259sinin t\u0259tbiqinin qeyri-m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259n reall\u0131qlardan biridir\u201d. Bel\u0259likl\u0259, Nax\u00e7\u0131van \u0259halisinin v\u0259 ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n inadl\u0131 m\u00fcbariz\u0259si, g\u00f6rk\u0259mli diplomat Behbud a\u011fa \u015eahtaxtinskinin prinsipial m\u00f6vqeyi, T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259tinin m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 \u0259dal\u0259tli yana\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 1921-ci ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n muxtar respublika statusunda Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 qalmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n beyn\u0259lxalq Moskva v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri imzalanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Qeyd olunub ki, tarixi prosesl\u0259rin sonrak\u0131 inki\u015faf\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq 1921-ci ilin mart\u0131nda Nax\u00e7\u0131van Sovet Sosialist Respublikas\u0131, 1923-c\u00fc ilin iyununda Nax\u00e7\u0131van diyar\u0131, 1924-c\u00fc il fevral\u0131n 9-da is\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Sovet Sosialist Respublikas\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Qars m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n v\u0259 muxtariyy\u0259t statusundan sonra da Erm\u0259nistan m\u00fc\u0259yy\u0259n b\u0259han\u0259l\u0259rl\u0259 Nax\u00e7\u0131vana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131n\u0131 davam etdirmi\u015fdir. Sovetl\u0259r Birliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n beyn\u0259lxalq Qars m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 t\u0259sbit edilmi\u015f bir s\u0131ra k\u0259ndl\u0259ri Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n qanunsuz olaraq z\u0259bt olunmu\u015fdur. Sovetl\u0259r Birliyi da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131qdan sonra is\u0259 Erm\u0259nistan Az\u0259rbaycana, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Nax\u00e7\u0131vana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131n\u0131 m\u00fcharib\u0259 yolu il\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f, \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc h\u00fcquqi v\u0259 siyasi \u00f6hd\u0259liy\u0259 m\u0259h\u0259l qoymam\u0131\u015fd\u0131r. Lakin 1990-1993-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u00fcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin Nax\u00e7\u0131vanda ya\u015fay\u0131b siyasi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si muxtar respublika \u0259razisini erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131ndan v\u0259 muxtariyy\u0259t statusunu l\u0259\u011fv olunmaq t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259n qorumu\u015f, Nax\u00e7\u0131van\u0131n ad\u0131ndan \u201cSovet, Sosialist\u201d s\u00f6zl\u0259ri \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f, \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayra\u011f\u0131m\u0131z 70 ild\u0259n sonra ilk d\u0259f\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bir s\u00f6zl\u0259, dahi r\u0259hb\u0259rin h\u0259min ill\u0259rd\u0259 milli m\u00fcst\u0259qillik yolunda atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlar Nax\u00e7\u0131van\u0131 qorumaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n qurtulu\u015f tarixinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r 1992-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 Qars m\u00fcqavil\u0259sini yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirmi\u015f, i\u015ftirak\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri muxtar respublikan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 kobud \u015f\u0259kild\u0259 pozulmas\u0131 fakt\u0131na m\u00fcnasib\u0259t bildirm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6lk\u0259miz\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 \u00dcmummilli Lider bu m\u0259s\u0259l\u0259ni daim diqq\u0259td\u0259 saxlam\u0131\u015f, Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131nda muxtariyy\u0259tin \u0259saslar\u0131n\u0131n beyn\u0259lxalq Moskva v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u0259sbit edildiyi \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tin \u201cNax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n 75 illik yubileyinin ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 4 fevral 1999-cu il tarixli F\u0259rman\u0131nda da Qars m\u00fcqavil\u0259sinin v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n muxtariyy\u0259t statusunun \u0259h\u0259miyy\u0259ti bir daha vur\u011fulanm\u0131\u015fd\u0131r. F\u0259rmanda da qeyd olundu\u011fu kimi, Nax\u00e7\u0131van\u0131n statusunun beyn\u0259lxalq m\u00fcqavil\u0259d\u0259 \u0259ks olunmas\u0131 h\u0259m o d\u00f6vrd\u0259, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n indiki d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 b\u00f6y\u00fck siyasi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n bir fakt kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Ali M\u0259clisin S\u0259dri deyib: M\u00fcst\u0259qillik ill\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131nda Qars m\u00fcqavil\u0259si v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n muxtariyy\u0259t tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 geni\u015f elmi t\u0259dqiqatlar apar\u0131lm\u0131\u015f, G\u00fcmr\u00fc, Moskva v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan, t\u00fcrk, rus v\u0259 frans\u0131z dill\u0259rind\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur. 2011-ci ild\u0259 Behbud a\u011fa \u015eahtaxtinskinin 130 illik yubileyi v\u0259 beyn\u0259lxalq Qars m\u00fcqavil\u0259sinin 90-c\u0131 ild\u00f6n\u00fcm\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259 elmi konfrans ke\u00e7irilmi\u015f, onlarla kitab v\u0259 m\u0259qal\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f, Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n Moskva v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u0259sbit olunmu\u015f x\u0259rit\u0259l\u0259ri haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cQars m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n 100 il sonra \u2013 2021-ci il iyunun 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 prezidentl\u0259rinin imzalad\u0131qlar\u0131 \u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si iki dost v\u0259 qarda\u015f \u00f6lk\u0259nin Qars m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 sadiq olduqlar\u0131n\u0131 bir daha t\u0259sdiq etdi\u201d, \u2013 dey\u0259n Ali M\u0259clisin S\u0259dri bildirib ki, \u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si Qars m\u00fcqavil\u0259sinin m\u0259ntiqi davam\u0131 olmaqla, C\u0259nubi Qafqazda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin yeni istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur. Bu g\u00fcn istisnas\u0131z olaraq qeyd etm\u0259liyik ki, h\u0259m Qars m\u00fcqavil\u0259si, h\u0259m d\u0259 \u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si regionda s\u00fclh\u0259, sabitliy\u0259 v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa t\u0259minat ver\u0259n m\u00fch\u00fcm tarixi-h\u00fcquqi s\u0259n\u0259dl\u0259rdir. \u00d6lk\u0259 Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin d\u0259 dediyi kimi: \u201cBirg\u0259 B\u0259yannam\u0259d\u0259 tarixi Qars m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 istinad edilir. Tarixi Qars m\u00fcqavil\u0259si d\u00fcz 100 il bundan \u0259vv\u0259l imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. Bu da b\u00f6y\u00fck r\u0259mzi m\u0259na da\u015f\u0131y\u0131r. Azad edilmi\u015f \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 100 ild\u0259n sonra m\u00fctt\u0259fiqlik haqq\u0131nda imzalanan Birg\u0259 B\u0259yannam\u0259 bizim g\u0259l\u0259c\u0259k i\u015f birliyimizin istiqam\u0259tini g\u00f6st\u0259rir\u201d.<\/p>\n<p>Ali M\u0259clisin S\u0259dri Qars m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olan tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 f\u0259dakarl\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259n v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r insanlar\u0131n xatir\u0259sini ehtiramla yad edib, m\u00fcqavil\u0259nin 100 illik yubileyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 t\u0259dbir i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn muxtar respublika \u0259halisini t\u0259brik edib.<\/p>\n<p>T\u0259dbird\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 Ba\u015f konsulu M\u0259hm\u0259t Emin Kiraz \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k deyib ki, tarixd\u0259 s\u00fclh v\u0259 sabitlik g\u0259tir\u0259n b\u00fct\u00fcn m\u00fcqavil\u0259l\u0259r uzuns\u00fcr\u0259n h\u0259rbi v\u0259 siyasi m\u00fcbariz\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 imzalan\u0131b v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilib. Qars m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131 da 1918-1921-ci ill\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n birlikd\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259si v\u0259 on minl\u0259rl\u0259 q\u0259hr\u0259man o\u011fullar\u0131n m\u00fcbariz\u0259si il\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olub. 1877-1878-ci ill\u0259rd\u0259 Osmanl\u0131-Rusiya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra Qars, Ankara v\u0259 Batumi vilay\u0259tl\u0259ri Rusiyaya verilib. Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin \u0259n qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Sar\u0131qam\u0131\u015fda olub, y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 t\u00fcrk v\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u0259sg\u0259ri \u015f\u0259hid olub v\u0259 ya \u0259sir d\u00fc\u015f\u00fcb, m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra \u015e\u0259rqi Anadolu rus i\u015f\u011fal\u0131na v\u0259 erm\u0259ni q\u0259tliamlar\u0131na m\u0259ruz qal\u0131b. 1917-ci ild\u0259 Rusiyada ba\u015f ver\u0259n inqilab n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u00fcrk ordusu i\u015f\u011fal alt\u0131ndak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri azad etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. 1920-ci il sentyabr\u0131n 28-d\u0259 Kaz\u0131m Qarab\u0259kir Pa\u015fan\u0131n tabeliyind\u0259 olan t\u00fcrk birlikl\u0259ri d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 h\u00fccuma ke\u00e7ib, Nax\u00e7\u0131vanda t\u0259\u015fkil edil\u0259n k\u00f6n\u00fcll\u00fc d\u0259st\u0259l\u0259r d\u0259 h\u00fccuma qo\u015fulublar. 1920-ci il oktyabr\u0131n 30-da Qars \u015f\u0259h\u0259ri i\u015f\u011faldan azad edilib, t\u00fcrk ordusu h\u0259min il noyabr\u0131n 7-d\u0259 G\u00fcmr\u00fcy\u0259 daxil olub. N\u0259hay\u0259t, erm\u0259nil\u0259r noyabr\u0131n 18-d\u0259 at\u0259\u015fk\u0259s\u0259 raz\u0131 olub, Nax\u00e7\u0131van\u0131 t\u0259rk edibl\u0259r. T\u00fcrk ordusunun z\u0259f\u0259ri 1920-ci il dekabr\u0131n 2-d\u0259 G\u00fcmr\u00fcd\u0259 imzalanan s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nib. Bu m\u00fcqavil\u0259nin \u00f6n\u0259mli c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri Erm\u0259nistan\u0131n r\u0259smi olaraq T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u00fcz\u0259rind\u0259ki iddialar\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259si olub.<\/p>\n<p>Ba\u015f konsul deyib ki, 1921-ci il mart\u0131n 16-da Moskva, oktyabr\u0131n 13-d\u0259 is\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259si imzalan\u0131b. Bel\u0259likl\u0259, Erm\u0259nistan\u0131n bol\u015fevik h\u00f6kum\u0259ti m\u00f6vcud T\u00fcrkiy\u0259-Erm\u0259nistan s\u0259rh\u0259dini v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n bug\u00fcnk\u00fc statusunu r\u0259sm\u0259n q\u0259bul edib. 1918-1921-ci ill\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r say\u0259sind\u0259 h\u0259rbi v\u0259 diplomatik u\u011furlar qazan\u0131l\u0131b, 100 il sonra is\u0259 s\u00fclh\u00fcn v\u0259 sabitliyin t\u0259minat\u0131 olan daha bir s\u0259n\u0259d \u2013 \u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si imzalan\u0131b. T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin \u201cBir mill\u0259t, iki d\u00f6vl\u0259t\u201d fikrini r\u0259hb\u0259r tutaraq \u0259laq\u0259l\u0259rini b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 inki\u015faf etdirm\u0259y\u0259 q\u0259rarl\u0131d\u0131r. \u0130mzalanan \u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si d\u0259 bu q\u0259rarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259yani g\u00f6st\u0259ricisidir. \u0130ki d\u00f6vl\u0259t aras\u0131ndak\u0131 yax\u0131n \u0259laq\u0259l\u0259r d\u00fcn\u0259n oldu\u011fu kimi, bu g\u00fcn d\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 \u0259b\u0259di s\u00fclh\u00fcn v\u0259 sabitliyin t\u0259minat\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan\u0131n dediyi kimi: \u201cAz\u0259rbaycan b\u00f6lg\u0259nin \u0259sl potensial\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 mane olan i\u015f\u011fal\u0131 \u015fanl\u0131 Z\u0259f\u0259ri il\u0259 sona \u00e7atd\u0131rd\u0131, BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n ill\u0259rdir t\u0259tbiq olunmayan q\u0259tnam\u0259l\u0259rini \u00f6z\u00fc h\u0259yata ke\u00e7irdi. Davaml\u0131 s\u00fclh\u00fcn t\u0259min olunmas\u0131 v\u0259 arzuedil\u0259n normalla\u015fma istiqam\u0259tind\u0259 ir\u0259lil\u0259yi\u015fin olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait bu g\u00fcn \u0259vv\u0259ll\u0259r olmad\u0131\u011f\u0131 q\u0259d\u0259r \u0259lveri\u015flidir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6lg\u0259d\u0259ki yeni duruma uy\u011fun h\u0259r\u0259k\u0259t edilm\u0259lidir. Biz b\u00f6lg\u0259d\u0259 davaml\u0131 s\u00fclh\u00fcn v\u0259 \u0259hat\u0259li normalla\u015fman\u0131n t\u0259r\u0259fdar\u0131y\u0131q\u201d.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Nax\u00e7\u0131van B\u00f6lm\u0259sinin s\u0259dri, akademik \u0130smay\u0131l Hac\u0131yev Ali M\u0259clis S\u0259drinin m\u00fcvafiq S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259sinin 100 illik yubileyinin qeyd olunmas\u0131na g\u00f6r\u0259 ziyal\u0131lar ad\u0131ndan minn\u0259tdarl\u0131q ed\u0259r\u0259k deyib: Sovet Rusiyas\u0131 il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259tinin yax\u0131nla\u015fmas\u0131 1921-ci ilin fevral-mart aylar\u0131nda Moskva konfrans\u0131, son n\u0259tic\u0259d\u0259, Moskva m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 yekunla\u015fd\u0131. M\u00fcqavil\u0259d\u0259 bir s\u0131ra m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, Nax\u00e7\u0131van\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n himay\u0259sind\u0259 muxtariyy\u0259t statusu \u0259ld\u0259 etm\u0259si v\u0259 bu himay\u0259\u00e7iliyi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6vl\u0259t\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259y\u0259c\u0259yi m\u0259s\u0259l\u0259si \u00f6z \u0259ksini tapd\u0131. Lakin T\u00fcrkiy\u0259nin C\u0259nubi Qafqaz respublikalar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u0259razi-s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri h\u0259ll olunmam\u0131\u015f qal\u0131rd\u0131. \u0130\u015ftirak\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 1921-ci il sentyabr\u0131n 26-dan oktyabr\u0131n 13-d\u0259k Qars \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 beyn\u0259lxalq konfrans ke\u00e7irildi. Konfrans zaman\u0131 Az\u0259rbaycana aid \u0259n m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri Nax\u00e7\u0131vanla ba\u011fl\u0131 idi. 1921-ci il oktyabr\u0131n 13-d\u0259 Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Erm\u0259nistan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri T\u00fcrkiy\u0259 diplomatlar\u0131 il\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259sini imzalad\u0131lar. T\u0259r\u0259fl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259nin 1920-ci il yanvar\u0131n 28-d\u0259 T\u00fcrk Milli Akt\u0131na daxil edil\u0259n \u0259razil\u0259rini q\u0259bul edirdil\u0259r. Qars m\u00fcqavil\u0259sinin be\u015finci madd\u0259si v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u0259lav\u0259si Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u0259razi m\u0259nsubiyy\u0259ti m\u0259s\u0259l\u0259sini bir daha t\u0259sdiql\u0259di, onun s\u0259rh\u0259dl\u0259rini q\u0259ti sur\u0259td\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi. Bununla da Erm\u0259nistan m\u00fcqavil\u0259ni imzalamaqla \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 siyasi-h\u00fcquqi \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k b\u00f6lg\u0259d\u0259ki \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259kirdi. M\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n Nax\u00e7\u0131van \u0259razisi Urmiya k\u0259ndind\u0259n ba\u015flay\u0131r, oradan d\u00fcz x\u0259tl\u0259 Arazd\u0259y\u0259n stansiyas\u0131na, Q\u0259rbi v\u0259 \u015e\u0259rqi Da\u015fburun da\u011f\u0131, C\u0259h\u0259nn\u0259md\u0259r\u0259si \u00e7ay\u0131, Ba\u011f\u0131rsaq da\u011f\u0131, ke\u00e7mi\u015f \u0130r\u0259van, \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zalar\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259di, K\u00f6m\u00fcrl\u00fc da\u011f\u0131, Sayatda\u011f, Qurdqulaq k\u0259ndi, H\u0259m\u0259s\u00fcr da\u011f\u0131, K\u00fck\u00fc da\u011f\u0131 v\u0259 ke\u00e7mi\u015f Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131n\u0131n \u015f\u0259rq inzibati s\u0259rh\u0259dind\u0259 qurtar\u0131rd\u0131. Qars m\u00fcqavil\u0259si imzaland\u0131qdan sonra Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259si Sovet Sosialist Respublikas\u0131 elan olunmas\u0131na baxmayaraq, Erm\u0259nistan Qars m\u00fcqavil\u0259sinin bu madd\u0259sind\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n b\u0259han\u0259l\u0259rl\u0259 imtina etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rir, Nax\u00e7\u0131vana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdi. Zaqafqaziya M\u0259rk\u0259zi \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sinin q\u0259rarlar\u0131 il\u0259 1929-1931-ci ill\u0259rd\u0259 Nax\u00e7\u0131van MSSR-in \u0259razisinin 657 kvadratkilometrlik hiss\u0259si qanunsuz olaraq Erm\u0259nistana verilib. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u0259 bir s\u0131ra \u0259razil\u0259r Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilib. Qars m\u00fcqavil\u0259si b\u00fct\u00fcn XX \u0259sr boyu \u00f6z m\u00fcsb\u0259t rolunu oynay\u0131b v\u0259 XXI \u0259srd\u0259 d\u0259 bu davam edir. T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si qalibiyy\u0259tl\u0259 ba\u015fa \u00e7atandan sonra 2021-ci il iyunun 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f \u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si iki dost v\u0259 qarda\u015f \u00f6lk\u0259nin Qars m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 sadiq olduqlar\u0131n\u0131 bir daha t\u0259sdiq etdi.<\/p>\n<p>\u0130smay\u0131l Hac\u0131yev Qars m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 regionda ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259r bar\u0259d\u0259 geni\u015f m\u0259lumat verib, \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisi S\u0259drinin fikirl\u0259ri il\u0259 tamamlay\u0131b: \u201cQars m\u00fcqavil\u0259si Nax\u00e7\u0131van\u0131n muxtariyy\u0259t statusuna t\u0259minat ver\u0259n \u00e7ox m\u00fch\u00fcm h\u00fcquqi, siyasi v\u0259 beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259ddir. Qars m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131 v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n muxtariyy\u0259t statusunun t\u0259sbit olunmas\u0131 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tariximizd\u0259 m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259dir. Bu tarixin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 is\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn aktual v\u0259 vacibdir\u201d.<\/p>\n<p>T\u0259dbird\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259sinin 100 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f s\u0259n\u0259dli film\u0259 bax\u0131\u015f olub.<\/p>\n<p>Sonra Ali M\u0259clisin S\u0259dri, T\u00fcrkiy\u0259nin Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 Ba\u015f konsulu v\u0259 t\u0259dbir i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 Qars m\u00fcqavil\u0259sinin 100 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f s\u0259rgiy\u0259 bax\u0131blar.<\/p>\n<p>S\u0259rgid\u0259 \u201cQars m\u00fcqavil\u0259sinin 100 illiyinin ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2021-ci il 8 fevral tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131n v\u0259 \u201cT\u0259dbirl\u0259r Plan\u0131\u201dn\u0131n m\u0259tni, Az\u0259rbaycan, rus, t\u00fcrk v\u0259 frans\u0131z dill\u0259rind\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015f \u201cQars m\u00fcqavil\u0259si\u201d, \u201c\u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u201d, \u201cG\u00fcmr\u00fc, Moskva, Qars m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n taleyi\u201d, \u201cG\u00fcmr\u00fc, Moskva v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri\u201d, \u201cBehbud a\u011fa \u015eahtaxtinski\u201d, \u201cAraz-T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u201d, \u201cNax\u00e7\u0131van Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixind\u0259\u201d, \u201cMoskva v\u0259 Qars beyn\u0259lxalq m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri\u201d, \u201cMustafa Kamal Atat\u00fcrk v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u201d, \u201cBehbud a\u011fa \u015eahtaxtinski v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259si\u201d, \u201cRusiya v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin C\u0259nubi Qafqaz siyas\u0259tind\u0259 Nax\u00e7\u0131van (XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259ri)\u201d v\u0259 dig\u0259r kitablar, \u201cNax\u00e7\u0131van\u201d ictimai-siyasi, \u0259d\u0259bi-b\u0259dii, elmi-publisistik jurnal\u0131n\u0131n Qars m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f n\u00f6mr\u0259l\u0259ri, Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n Moskva v\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u0259sbit olunmu\u015f x\u0259rit\u0259l\u0259ri, po\u00e7t markalar\u0131, q\u0259zetl\u0259r v\u0259 s\u0259n\u0259dli filml\u0259r n\u00fcmayi\u015f olunub.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisi S\u0259drinin \u201cQars m\u00fcqavil\u0259sinin 100 illiyinin ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2021-ci il 8 fevral tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n oktyabr\u0131n 27-d\u0259 Nax\u00e7\u0131van D\u00f6vl\u0259t Musiqili Dram Teatr\u0131nda beyn\u0259lxalq Qars m\u00fcqavil\u0259sinin 100-c\u00fc ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f yubiley t\u0259dbiri ke\u00e7irilib. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki,\u00a0Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin m\u0259tbuat xidm\u0259tind\u0259n\u00a0bildirilib ki, Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin S\u0259dri Vasif Tal\u0131bov t\u0259dbird\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k deyib: Qars m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131ndan 100 il \u00f6t\u00fcr. \u00dcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyev deyirdi ki, \u201cNax\u00e7\u0131van Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259sas torpa\u011f\u0131ndan ayr\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini, muxtariyy\u0259tini g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u0259 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Qars m\u00fcqavil\u0259si&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":396563,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/20885c72163535516662195457910223382.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/20885c72163535516662195457910223382.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/20885c72163535516662195457910223382.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/20885c72163535516662195457910223382-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/20885c72163535516662195457910223382-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/20885c72163535516662195457910223382-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/20885c72163535516662195457910223382.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/20885c72163535516662195457910223382.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/20885c72163535516662195457910223382-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/20885c72163535516662195457910223382.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisi S\u0259drinin \u201cQars m\u00fcqavil\u0259sinin 100 illiyinin ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2021-ci il 8 fevral tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n oktyabr\u0131n 27-d\u0259 Nax\u00e7\u0131van D\u00f6vl\u0259t Musiqili Dram Teatr\u0131nda beyn\u0259lxalq Qars m\u00fcqavil\u0259sinin 100-c\u00fc ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f yubiley t\u0259dbiri ke\u00e7irilib. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki,\u00a0Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin m\u0259tbuat xidm\u0259tind\u0259n\u00a0bildirilib ki, Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 Ali M\u0259clisinin S\u0259dri Vasif Tal\u0131bov&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/396562"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=396562"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/396562\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/396563"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=396562"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=396562"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=396562"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}