{"id":398953,"date":"2021-11-03T15:19:16","date_gmt":"2021-11-03T12:19:16","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=398953"},"modified":"2021-11-03T15:19:16","modified_gmt":"2021-11-03T12:19:16","slug":"m%c9%99nim-ovladim-disleksiyadir-n%c9%99dir-disleksiya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=398953","title":{"rendered":"M\u0259nim \u00f6vlad\u0131m disleksiyad\u0131r: N\u0259dir disleksiya?"},"content":{"rendered":"<p>B\u0259z\u0259n m\u0259kt\u0259bya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131m\u0131z oxuyub yazmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r. Ya\u015f\u0131dlar\u0131ndan he\u00e7 n\u0259 il\u0259 geri qalmayan \u00f6vlad\u0131m\u0131z kitab v\u0259 h\u0259r hans\u0131 m\u0259tni oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131qda onlardan f\u0259rql\u0259nir.\u00a0 D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, t\u0259nb\u0259llik edirl\u0259r, ya da oxumaq ist\u0259mirl\u0259r. Bel\u0259 olan halda a\u011f\u0131la bu sual g\u0259lm\u0259lidir b\u0259lk\u0259 m\u0259nim \u00f6vlad\u0131m disleksiyad\u0131r?<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2021\/11\/03\/\/-9a3f5491163594124967595649010848943.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>N\u0259dir b\u0259s disleksiya v\u0259 \u0259lam\u0259tl\u0259ri n\u0259l\u0259rdir?<\/strong><\/p>\n<p>Pedaqogikada disleksiya x\u00fcsusi \u00f6yr\u0259nm\u0259 \u00e7\u0259tinliyi kimi tan\u0131n\u0131r. Lat\u0131nca \u201cs\u00f6z\u201d v\u0259 \u201cpoz\u011funluq\u201d s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. Disleksiyal\u0131 u\u015faqlar s\u00f6zl\u0259ri hecalamaqda, s\u0259hv t\u0259l\u0259ff\u00fcz etm\u0259kd\u0259, oxumaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r v\u0259 daha f\u0259rqli probleml\u0259r d\u0259 meydana \u00e7\u0131xa bil\u0259r. \u00dcmumi adla \u201cx\u00fcsusi \u00f6yr\u0259nm\u0259 \u00e7\u0259tinliyi\u201d kimi bilin\u0259n disleksiyan\u0131n alt qruplar\u0131 da var. Disleksiya oxumaqda \u00e7\u0259tinlik, disqrafiya yaz\u0131da \u00e7\u0259tinlik v\u0259 diskalkuliya is\u0259 hesablamaqda \u00e7\u0259tinlikdir. B\u0259z\u0259n disleksiyal\u0131 u\u015faqlar o q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r ki, a\u011f\u0131la ilk bu sual g\u0259lir g\u00f6r\u0259s\u0259n m\u0259nim \u00f6vlad\u0131m a\u011f\u0131ldan geridir? Amma disleksiyan\u0131n z\u0259ka v\u0259 \u0259qli gerilikl\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur. Disleksiyal\u0131 u\u015faqlar normal z\u0259kal\u0131 v\u0259 h\u0259tta ya\u015f\u0131dlar\u0131ndan daha \u00fcst\u00fcn z\u0259kaya sahib olurlar. Bel\u0259ki, d\u00fcnyaca m\u0259h\u015fur insanlar bel\u0259 disleksiyadan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kmi\u015fl\u0259r. Bunlara misal olaraq Albert Eyn\u015fteyni, Tomas Edissonu, Volfqanq Amadey Mozart\u0131, Tom Kruzu, Stiven Hovkinqi, Volt Disneyi g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar v\u0259 bu siyah\u0131n\u0131 daha da art\u0131rmaq olar.<\/p>\n<p>Disleksiyan\u0131n \u0259lam\u0259tl\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r: r\u0259sm \u00e7\u0259k\u0259 v\u0259 yaxud da k\u00f6\u00e7\u00fcr\u0259 bilm\u0259m\u0259k, d\u00fcym\u0259l\u0259ri v\u0259 yaxud da ayaqqab\u0131lar\u0131n ba\u011fc\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u011flamaqda \u00e7\u0259tinlik, qay\u00e7\u0131 tuta bilm\u0259m\u0259k, \u00e7\u0259ng\u0259l \u2013qa\u015f\u0131q tutmaqda \u00e7\u0259tinlik, q\u0259l\u0259mi s\u0259hv tutmaq, h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n topu tuta bilm\u0259m\u0259k, ipl\u0259 tullana bilm\u0259m\u0259k,\u00a0 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n oyunlar\u0131 r\u0259dd etm\u0259k, bir i\u015fi ax\u0131ra q\u0259d\u0259r \u00e7atd\u0131ra bilm\u0259m\u0259k, ox\u015far simvollar\u0131 \u00a0qar\u0131\u015fd\u0131rmaq, ox\u015far s\u0259sl\u0259ri se\u00e7\u0259 bilm\u0259m\u0259k, istiqam\u0259tl\u0259ri qar\u0131\u015fd\u0131rmaq (ayaqqab\u0131lar\u0131 t\u0259rs geym\u0259k, kitab\u0131 t\u0259rs tutmaq), ya\u015f\u0131dlar\u0131 il\u0259 oyun oynaya bilm\u0259m\u0259k v\u0259 s. X\u00fcsusi \u00f6yr\u0259nm\u0259 \u00e7\u0259tinliyi olan u\u015faqlar\u0131n t\u0259hsil u\u011furlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r v\u0259 ya eni\u015fli-\u00e7\u0131x\u0131\u015fl\u0131d\u0131r. Bel\u0259 u\u015faqlar h\u0259rf, s\u0259s \u0259laq\u0259si qurmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir, h\u0259rfl\u0259ri qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131r, oxuduqlar\u0131 zaman hecalar\u0131 ya da s\u00f6z\u00fc t\u0259rs oxuyurlar. Onlar h\u0259rfl\u0259ri\u00a0 yaxud s\u00f6zl\u0259ri burax\u0131r ya da \u00f6zl\u0259rind\u0259n uydurur, oxuduqlar\u0131 yeri tez tez itirir v\u0259 t\u0259qib ed\u0259 bilmir, s\u0259tirl\u0259ri qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 oxuduqlar\u0131n\u0131 anlam\u0131rlar. Ya\u015f\u0131dlar\u0131na g\u00f6r\u0259 \u0259l yaz\u0131lar\u0131 oxunaqs\u0131z v\u0259 yava\u015fd\u0131r. L\u00f6vh\u0259d\u0259ki yaz\u0131n\u0131 yaxud da imlan\u0131 d\u0259ft\u0259r\u0259 yaza bilmirl\u0259r. Bel\u0259 \u015fagirdl\u0259r yaz\u0131 yazanda s\u00f6zl\u0259r aras\u0131nda bo\u015fluq buraxm\u0131rlar, d\u0259ft\u0259rl\u0259ri \u00e7ox s\u0259liq\u0259sizdir. \u018fl-g\u00f6z koordinasiyalar\u0131 z\u0259ifdir.<\/p>\n<p>Riyazi bacar\u0131qlara g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 r\u0259q\u0259ml\u0259ri t\u0259rs yaz\u0131r, b\u0259zi riyazi simvollar\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir, r\u0259q\u0259ml\u0259ri qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131rlar (6 v\u0259 9; 12 v\u0259 21). Bir \u00e7ox riyazi hesablaman\u0131 (\u015fifahi h\u0259ll etdikl\u0259ri halda) d\u0259ft\u0259rd\u0259 yaz\u0131l\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259ll ed\u0259 bilmirl\u0259r. Yaz\u0131l\u0131 olaraq fikirl\u0259rini ifad\u0259 ed\u0259 bilmirl\u0259r. R\u0259qs etm\u0259kd\u0259 v\u0259 ritm tutmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r. Bel\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u00a0 diqq\u0259ti q\u0131sa zamanda da\u011f\u0131la bilir, fikirl\u0259rini c\u0259ml\u0259y\u0259 bilmirl\u0259r.<\/p>\n<p>Psixoloji c\u0259h\u0259td\u0259n h\u0259ssas u\u015faqlard\u0131r. \u00dcnsiyy\u0259t qurmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r. \u00c7ox x\u0259yalp\u0259r\u0259sdirl\u0259r, \u00e7ox vaxt fikirli olurlar. Ev tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131 h\u0259ll ed\u0259n zaman \u00e7ox yava\u015fd\u0131rlar. D\u0259rs \u00e7al\u0131\u015fan zaman tez-tez ara verir, s\u0131x\u0131l\u0131rlar. U\u011furlu olmad\u0131qlar\u0131 t\u0259qdird\u0259 tez motivasiyadan d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 asanl\u0131qla i\u015fd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kirl\u0259r, \u00f6zg\u00fcv\u0259nl\u0259ri z\u0259ifdir.<\/p>\n<p>Disleksiya zaman\u0131 n\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r? H\u0259r u\u015fa\u011fa f\u0259rdi yana\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. H\u0259tta disleksiyal\u0131 u\u015faqlar bel\u0259 bir-birl\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259nirl\u0259r. \u00d6zl\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayan bu problemi aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn valideynl\u0259r n\u0259 etm\u0259lidir? Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn u\u015faqlara x\u00fcsusi t\u0259lim ke\u00e7ilm\u0259lidir v\u0259 qeyd ed\u0259k ki, bu t\u0259lim m\u0259kt\u0259b proqram\u0131 il\u0259 uy\u011fun g\u0259lmir. Disleksiyal\u0131 u\u015faqlar d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259rini \u00e7ox vaxt dil\u0259 g\u0259tir\u0259 bilmirl\u0259r, ya da ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259rl\u0259 \u0259v\u0259z edirl\u0259r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn pedaqoq v\u0259 psixoloqlar x\u00fcsusi proqramlar vasit\u0259sil\u0259 disleksiyan\u0131n \u00fcst\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilirl\u0259r. Bu proqramlara a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar daxildir: X\u00fcsusi \u00f6yr\u0259nm\u0259 \u00e7\u0259tinliyi simptomlar\u0131 testi (D\u0130S-TEST), vizual tan\u0131ma t\u0259m\u0259lli oxuma y\u00f6nt\u0259mi t\u0259limi (Sar\u0131 kitab), m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r disleksiya testi (O-D\u0130ST), m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r m\u00fcdaxil\u0259 proqram\u0131 (O-DMP) v\u0259 disqrafiya m\u00fcdaxil\u0259 proqram\u0131. Bunlarla yana\u015f\u0131 diqq\u0259ti inki\u015faf etdir\u0259n proqramlardan da istifad\u0259 edirl\u0259r. \u00c7ox vaxt disleksiya il\u0259 diqq\u0259t \u0259ksikliyi \u00f6z\u00fcn\u00fc yana\u015f\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Disleksiyan\u0131n bu q\u0259d\u0259r \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131n\u0131 sadalad\u0131qdan sonra yax\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259rind\u0259n d\u0259 dan\u0131\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. Disleksiyal\u0131 u\u015faqlar\u0131n beyni bizim beynimizd\u0259n tamamil\u0259 f\u0259rqli \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Odur ki, onlar daha yarad\u0131c\u0131 olurlar. O q\u0259d\u0259r x\u0259yalp\u0259r\u0259st olurlar ki, dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 zaman bel\u0259 x\u0259yallar al\u0259min\u0259 ged\u0259 bilirl\u0259r. Beyinl\u0259ri f\u0259rqli \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 h\u0259r d\u0259f\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu axtard\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bizd\u0259n daha m\u0259hsuldar olurlar. Sad\u0259c\u0259 disleksiyal\u0131 u\u015faqlara vaxt\u0131nda m\u00fcdaxil\u0259 edib, onlara k\u00f6m\u0259k etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Unutmayaq ki, onlar g\u0259l\u0259c\u0259yin dahil\u0259ri d\u0259 ola bil\u0259rl\u0259r&#8230;.<\/p>\n<p><strong>G\u00fcl\u015fad M\u0259mm\u0259dova,<\/strong><br \/>\n<em>AMEA Nax\u00e7\u0131van B\u00f6lm\u0259si Bioresurslar \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u0259z\u0259n m\u0259kt\u0259bya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131m\u0131z oxuyub yazmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r. Ya\u015f\u0131dlar\u0131ndan he\u00e7 n\u0259 il\u0259 geri qalmayan \u00f6vlad\u0131m\u0131z kitab v\u0259 h\u0259r hans\u0131 m\u0259tni oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131qda onlardan f\u0259rql\u0259nir.\u00a0 D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, t\u0259nb\u0259llik edirl\u0259r, ya da oxumaq ist\u0259mirl\u0259r. Bel\u0259 olan halda a\u011f\u0131la bu sual g\u0259lm\u0259lidir b\u0259lk\u0259 m\u0259nim \u00f6vlad\u0131m disleksiyad\u0131r? N\u0259dir b\u0259s disleksiya v\u0259 \u0259lam\u0259tl\u0259ri n\u0259l\u0259rdir? Pedaqogikada disleksiya x\u00fcsusi \u00f6yr\u0259nm\u0259 \u00e7\u0259tinliyi kimi tan\u0131n\u0131r. Lat\u0131nca \u201cs\u00f6z\u201d v\u0259 \u201cpoz\u011funluq\u201d s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. Disleksiyal\u0131 u\u015faqlar s\u00f6zl\u0259ri hecalamaqda, s\u0259hv t\u0259l\u0259ff\u00fcz etm\u0259kd\u0259, oxumaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r v\u0259 daha f\u0259rqli probleml\u0259r d\u0259 meydana \u00e7\u0131xa bil\u0259r. \u00dcmumi adla \u201cx\u00fcsusi \u00f6yr\u0259nm\u0259 \u00e7\u0259tinliyi\u201d kimi bilin\u0259n disleksiyan\u0131n alt&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":398954,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/567b8f5f16359408738988482891068126.png",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/567b8f5f16359408738988482891068126.png",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/567b8f5f16359408738988482891068126.png",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/567b8f5f16359408738988482891068126-500x280.png",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/567b8f5f16359408738988482891068126-660x365.png",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/567b8f5f16359408738988482891068126-840x465.png",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/567b8f5f16359408738988482891068126.png",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/567b8f5f16359408738988482891068126.png",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/567b8f5f16359408738988482891068126-240x172.png",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/567b8f5f16359408738988482891068126.png",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"B\u0259z\u0259n m\u0259kt\u0259bya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131m\u0131z oxuyub yazmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r. Ya\u015f\u0131dlar\u0131ndan he\u00e7 n\u0259 il\u0259 geri qalmayan \u00f6vlad\u0131m\u0131z kitab v\u0259 h\u0259r hans\u0131 m\u0259tni oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131qda onlardan f\u0259rql\u0259nir.\u00a0 D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, t\u0259nb\u0259llik edirl\u0259r, ya da oxumaq ist\u0259mirl\u0259r. Bel\u0259 olan halda a\u011f\u0131la bu sual g\u0259lm\u0259lidir b\u0259lk\u0259 m\u0259nim \u00f6vlad\u0131m disleksiyad\u0131r? N\u0259dir b\u0259s disleksiya v\u0259 \u0259lam\u0259tl\u0259ri n\u0259l\u0259rdir? Pedaqogikada disleksiya x\u00fcsusi \u00f6yr\u0259nm\u0259 \u00e7\u0259tinliyi kimi tan\u0131n\u0131r.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/398953"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=398953"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/398953\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/398954"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=398953"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=398953"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=398953"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}