{"id":406725,"date":"2021-11-22T11:20:00","date_gmt":"2021-11-22T08:20:00","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=406725"},"modified":"2021-11-22T11:20:00","modified_gmt":"2021-11-22T08:20:00","slug":"102-il-%c9%99vv%c9%99l-z%c9%99ng%c9%99zurda-tor%c9%99dil%c9%99n-q%c9%99tliamin-d%c9%99hs%c9%99tl%c9%99ri-tarixi-faktlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=406725","title":{"rendered":"102 il \u0259vv\u0259l Z\u0259ng\u0259zurda t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0259tliam\u0131n d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259ri \u2013 tarixi faktlar"},"content":{"rendered":"<p>102 il bundan \u0259vv\u0259l &#8211; 1919-cu il noyabr\u0131n 19-da Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n Qafan nahiy\u0259sinin Ox\u00e7u k\u0259ndind\u0259 b\u0259\u015f\u0259r tarixinin \u0259n faci\u0259li g\u00fcnl\u0259rind\u0259n biri ya\u015fan\u0131b.<\/p>\n<p>Vampir xisl\u0259tli erm\u0259ni ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri Hamazasp Srvandzyan 240 silahl\u0131 quldurla k\u0259ndi m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131b, dan\u0131\u015f\u0131q aparmaq ad\u0131 il\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259rin \u0259halisini k\u0259ndin ortas\u0131ndak\u0131 meydana toplad\u0131b, he\u00e7 kimin qa\u00e7\u0131b sa\u011f qurtulmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259ndd\u0259 b\u00fct\u00fcn yol, c\u0131\u011f\u0131rlar\u0131 k\u0259sdirib. Ki\u015fil\u0259r karvansaraya doldurularaq qap\u0131lar ba\u011flan\u0131b, d\u00f6rd t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f dinamitl\u0259rl\u0259 partlad\u0131l\u0131b, yaral\u0131lar da\u015f-qalaq olunub, son n\u0259f\u0259r\u0259d\u0259k \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb. B\u00f6lg\u0259nin Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131xan el a\u011fsaqqallar\u0131 v\u0259 din xadiml\u0259rini qabaqcadan se\u00e7ilib \u0259l-ayaqlar\u0131 ba\u011flanaraq erm\u0259ni zabitl\u0259rinin ayaqlar\u0131 alt\u0131nda ba\u015flar\u0131 k\u0259silib. Qoca, u\u015faq v\u0259 qad\u0131nlar\u0131 m\u0259scid\u0259 doldurub diri-diri, tik\u0259-tik\u0259 do\u011fray\u0131blar, ah-nal\u0259si g\u00f6yl\u0259r\u0259 b\u00fcl\u0259nd olan, aman dil\u0259y\u0259n, can ver\u0259n yaral\u0131lar\u0131n \u0259zalar\u0131n\u0131 s\u00fcng\u00fcl\u0259rl\u0259 d\u0259lik-de\u015fik edibl\u0259r, h\u0259r yandan insan qan\u0131 sel sular\u0131 kimi k\u0259ndaras\u0131 yol, c\u0131\u011f\u0131rlarla ax\u0131b d\u0259r\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 sel\u0259 d\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>\u00c7ar\u0259siz, k\u00f6m\u0259ksiz, \u0259liyal\u0131n insanlar \u0259l\u0259 ke\u00e7irdikl\u0259ri a\u011fac, da\u015f, d\u0259mir par\u00e7alar\u0131 il\u0259 g\u0259nc q\u0131z-g\u0259linl\u0259rin sir-sif\u0259tini, qarn\u0131n\u0131, \u0259zalar\u0131n\u0131 d\u0259lik-de\u015fik edibl\u0259r ki, namuslar\u0131 l\u0259k\u0259l\u0259nm\u0259sin, manyak v\u0259h\u015fil\u0259rin \u0259lin\u0259 diri, sa\u011f-salamat ke\u00e7m\u0259sin. Analar quyulara, yanar t\u0259ndirl\u0259r\u0259 at\u0131lan k\u00f6rp\u0259l\u0259rinin dal\u0131nca \u00f6zl\u0259ri d\u0259 odun i\u00e7in\u0259 tullan\u0131b balalar\u0131 il\u0259 birg\u0259 diri-diri yan\u0131blar, ne\u00e7\u0259si bu v\u0259h\u015f\u0259td\u0259n d\u0259li olub, x\u0259st\u0259, \u0259lil, ah\u0131l, ana qucaqlar\u0131ndak\u0131 s\u00fcd\u0259m\u0259r k\u00f6rp\u0259l\u0259r\u0259 bel\u0259 aman verilm\u0259yib. H\u0259min d\u0259h\u015f\u0259tli g\u00fcnd\u0259 1400 az\u0259rbaycanl\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u0259kc\u0259 \u00c7ayl\u0131 v\u0259 Ox\u00e7u k\u0259ndl\u0259rind\u0259n 400-\u00fc u\u015faq, qad\u0131n olmaqla 900 insan he\u00e7 bir xalq\u0131n tarixind\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f amans\u0131z v\u0259h\u015filikl\u0259, g\u00fcll\u0259, m\u0259rmi i\u015fl\u0259nm\u0259d\u0259n m\u0259hv edilib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/b9d935b7a074e3322e7d5442885dcebd.jpg\" alt=\"Az.x\u0259rit\u0259-1920.jpg (65 KB)\" width=\"729\" height=\"500\" \/><\/p>\n<p>Qani\u00e7\u0259n quldurlar bu qanl\u0131 m\u0259nz\u0259r\u0259nin Allahverdi adl\u0131 yegan\u0259 \u015fahidini sa\u011f burax\u0131blar ki, gedib g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc erm\u0259ni hakimiyy\u0259tini tan\u0131mayan, n\u0259y\u0259s\u0259 \u00fcmid olub g\u00f6zl\u0259y\u0259n m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rind\u0259 h\u0259r k\u0259si bel\u0259 aqib\u0259tin g\u00f6zl\u0259diyini s\u00f6yl\u0259sin.<\/p>\n<p>1919-cu il 23 noyabrda Tiflisd\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 AB\u015e v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan t\u0259msil\u00e7il\u0259rinin d\u0259 i\u015ftirak\u0131 il\u0259 at\u0259\u015fi dayand\u0131rmaq bar\u0259d\u0259 sazi\u015f\u0259 qol \u00e7\u0259kirl\u0259r. Sazi\u015fin m\u0259tni bel\u0259dir: \u00abErm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si ba\u015f nazir Xatisov v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si ba\u015f nazir Usubb\u0259yov aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 sazi\u015f imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tini t\u0259msil ed\u0259n ba\u015f nazir Xatisov v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tini t\u0259msil ed\u0259n ba\u015f nazir Usubb\u0259yov bu sazi\u015fi Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 1919-cu il noyabr\u0131n 23-d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar bar\u0259d\u0259 imzalam\u0131\u015flar: \u201cErm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri indi ba\u015f ver\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini dayand\u0131rma\u011f\u0131 v\u0259 bir daha silaha \u0259l atmama\u011f\u0131 \u00f6hd\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri dinc mal m\u00fcbadil\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Z\u0259ng\u0259zura aparan yollar\u0131n t\u0259miri v\u0259 a\u00e7\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259sirli t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 raz\u0131d\u0131rlar. S\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri d\u0259 daxil olmaqla, b\u00fct\u00fcn m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r il\u0259 ba\u011fl\u0131 n\u00f6vb\u0259ti paraqrafda xat\u0131rlad\u0131lan konfrans t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259rar q\u0259bul edil\u0259n\u0259d\u0259k Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri s\u00fclh sazi\u015fl\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 h\u0259ll etm\u0259yi \u00f6hd\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r. \u018fg\u0259r bunu yerin\u0259 yetirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmazsa, h\u0259r iki h\u00f6kum\u0259tin q\u0259rar\u0131na tabe olma\u011fa raz\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 hakim kimi h\u0259r hans\u0131 bir neytral t\u0259r\u0259f se\u00e7ilm\u0259lidir. \u0130ndi bel\u0259 bir neytral t\u0259r\u0259f Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n ordu polkovniki Ceyms Reyd\u0131r. Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri t\u0259cili sur\u0259td\u0259 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc, noyabr\u0131n 26-da Bak\u0131da g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259li v\u0259 Tiflisd\u0259 konfrans\u0131n ba\u015flanmas\u0131n\u0131 dekabr\u0131n 4-d\u0259n t\u0259xir\u0259 salmamal\u0131, b\u0259rab\u0259r sayda n\u00fcmay\u0259nd\u0259 t\u0259yin etm\u0259yi \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n<p>\u00dcmumi raz\u0131l\u0131\u011fa \u0259sas\u0259n konfrans\u0131n ke\u00e7iril\u0259c\u0259yi yer d\u0259yi\u015fdirilm\u0259zs\u0259, konfrans\u0131n iclaslar\u0131 Tiflisd\u0259 davam ed\u0259c\u0259kdir. \u0130ki h\u00f6kum\u0259t aras\u0131nda m\u00fcbahis\u0259 v\u0259 ixtilaflara s\u0259b\u0259b olan b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bu konfrans\u0131n m\u00fczakir\u0259 obyekti olacaq. Konfrans bu v\u0259 bu q\u0259bild\u0259n olan b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri sazi\u015f v\u0259 arbitraj yolu il\u0259 h\u0259ll etm\u0259k h\u00fcququna malik olacaqd\u0131r. Bu m\u00fcqavil\u0259 imzaland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n q\u00fcvv\u0259y\u0259 minir, h\u0259r iki h\u00f6kum\u0259tin parlamentl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiq edildiyi g\u00fcnd\u0259n daimi say\u0131l\u0131r. Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015f nazirl\u0259ri \u00f6hd\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r ki, onlar\u0131n h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri yuxar\u0131da ifad\u0259 olunmu\u015f m\u00fcqavil\u0259nin b\u00fct\u00fcn b\u0259ndl\u0259rini d\u00f6nm\u0259d\u0259n m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259c\u0259k v\u0259 yerin\u0259 yetir\u0259c\u0259kl\u0259r. Bunu s\u00fcbut etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onlar bu m\u00fcqavil\u0259ni imzalay\u0131rlar. M\u00fcqavil\u0259 \u00fc\u00e7 n\u00fcsx\u0259d\u0259: ingilis v\u0259 rus dill\u0259rind\u0259, Tiflisd\u0259 1919-cu il noyabr\u0131n 23-d\u0259 t\u0259rtib edilmi\u015fdir. Onun bir sur\u0259ti m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin ali komissar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259sin\u0259, bir sur\u0259ti<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f nazirin\u0259, bir sur\u0259ti is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015f nazirin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir. A.Xatisov, Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f naziri, N.Usubb\u0259yov, Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015f naziri a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 imzalanm\u0131\u015fd\u0131r: G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r nazirini \u0259v\u0259z ed\u0259n m\u00fcv\u0259qq\u0259ti ba\u015f nazir, M\u00fctt\u0259fiql\u0259rin ali komissar\u0131-Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar Ordusunun Ba\u015f q\u0259rargah\u0131n\u0131n polkovniki\u00bb.<br \/>\nBu m\u00fcqavil\u0259nin d\u0259 \u00f6mr\u00fc g\u00f6d\u0259k oldu. Erm\u0259nil\u0259r xisl\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259k fikrind\u0259 deyildil\u0259r. AXC<\/p>\n<p>H\u00f6kum\u0259ti v\u0259 Parlamenti r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin humanist, insani, s\u0259mimi, \u0259xlaql\u0131 m\u0259n\u0259viyyat\u0131na yax\u015f\u0131 b\u0259l\u0259d olan erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259finin bu sazi\u015f\u0259, verdikl\u0259ri v\u0259d\u0259 \u0259m\u0259l ed\u0259c\u0259kl\u0259rin\u0259 d\u0259 tam \u0259min idil\u0259r. Tiflisd\u0259 imzalar\u0131n bu sazi\u015fin he\u00e7 m\u00fcr\u0259kk\u0259bi qurumam\u0131\u015f AXC h\u00f6kum\u0259ti az sayda nizami ordu hiss\u0259l\u0259rini, h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rini Z\u0259ng\u0259zurun \u015f\u0259rqind\u0259n geri \u00e7\u0259kdi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/5a671b5719e5303a97dc23aeee7f2cfd.jpg\" alt=\"258835912_348153410448166_6708831218090287162_n.jpg (77 KB)\" width=\"720\" height=\"860\" \/><\/p>\n<p>Noyabr\u0131n 26-dan ba\u015flayan h\u00fccumlarla Z\u0259ng\u0259zurun Qubadl\u0131 b\u00f6lg\u0259sinin \u018fliquluu\u015fa\u011f\u0131, Eyvazl\u0131, \u015eurnuxu, Seytas, M\u0259zr\u0259, \u015eahverdil\u0259r, Novlu, Tarovlu, \u018fyin v\u0259 ba\u015fqa 15 k\u0259ndini m\u0259hv ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r B\u0259rg\u00fc\u015fad \u00e7ay\u0131 boyunda salamat qalan, var g\u00fcc\u00fc il\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n, he\u00e7 yerd\u0259n silah, q\u00fcvv\u0259 yard\u0131m\u0131 ala bilm\u0259y\u0259n Qalad\u0259r\u0259si-Xocahan aras\u0131 48 k\u0259ndini d\u0259 viran qoydular.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni-da\u015fnak general\u0131 Qaregin Njdenin noyabr\u0131n 30-da verdiyi bu v\u0259h\u015fi \u0259mr Z\u0259ng\u0259zurun \u015f\u0259rqind\u0259 qanl\u0131 soyq\u0131r\u0131ma yol a\u00e7d\u0131: \u201cQafan, Gorus, Me\u011fri h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rin\u0259 \u018fMR. \u018fsg\u0259rl\u0259r, sabah G\u0131\u011f\u0131 d\u0259r\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 bizim h\u00fccumumuz, s\u0259lib m\u00fcharib\u0259miz ba\u015flay\u0131r. Sabah sizin g\u00fccl\u00fc h\u00fccumunuz v\u0259 z\u0259rb\u0259l\u0259rinizd\u0259n a\u011fl\u0131n\u0131 itir\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n \u00f6z k\u0259ndl\u0259rini burax\u0131b ged\u0259c\u0259k&#8230;Sabah bu vadid\u0259 ayaqlar\u0131n\u0131z\u0131n taqq\u0131lt\u0131s\u0131, silahlar\u0131n\u0131z\u0131n gurultusu e\u015fidil\u0259c\u0259k&#8230;B\u00fct\u00fcn k\u0259ndl\u0259ri yand\u0131r\u0131n, talan edin, h\u00fccum zaman\u0131 k\u00fclli miqdarda dinamit v\u0259 partlay\u0131c\u0131 \u00e7\u0259ll\u0259kl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edin&#8230;\u0130r\u0259li, Allah v\u0259 Davud b\u0259yin qisas\u00e7\u0131 ruhu biziml\u0259dir. Qafan, Gorus, Me\u011fri h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin \u00fcmumi komandan\u0131 Njde.\u201d<\/p>\n<p>1919-cu il dekabr\u0131n 1-i s\u00fcbh \u00e7a\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 istiqam\u0259td\u0259 ba\u015flayan h\u00fccumlarda erm\u0259nil\u0259r 118 t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman v\u0259 22 erm\u0259ni k\u0259ndind\u0259n ibar\u0259t Qafan b\u00f6lg\u0259sinin m\u00fcs\u0259lmanlar ya\u015fayan el-obalar\u0131n\u0131n \u0259halisni insan a\u011fl\u0131na s\u0131\u011fmayan \u00fcsullarla k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0131r\u0131b, evl\u0259rini talan, qar\u0259t edib yand\u0131r\u0131blar. Atq\u0131z k\u0259ndinin \u0259halisi erm\u0259ni h\u00fccumundan tez x\u0259b\u0259r tutub \u00e7\u0131x\u0131b qa\u00e7ma\u011fa macal tapsa da, Ordubada \u00e7atanad\u0259k 167 u\u015faq v\u0259 qad\u0131n qarl\u0131 yollarda \u015faxtada donub h\u0259lak olub. Qafan\u0131n G\u0131\u011f\u0131 d\u0259r\u0259si boyu k\u0259ndl\u0259rinin 4 min sakinind\u0259n yaln\u0131z 262-si sa\u011f qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>1919-cu ilin noyabr-dekabr v\u0259 1920-ci ilin yanvar\u0131nda Hamazasp, Dro, Qazaryan, Njdenin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n Qafan, Z\u0259ngilan, Me\u011fri, Qubadl\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 200-d\u0259k k\u0259ndi ciddi m\u00fcqavim\u0259tl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fm\u0259d\u0259n g\u00fcnahs\u0131z dinc insanlar\u0131n qan\u0131 il\u0259 suvarm\u0131\u015f, viran qoymu\u015fdu.<\/p>\n<p>Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00fcnyan\u0131n taleyini h\u0259ll etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 &#8220;Antanta&#8221; \u00f6lk\u0259l\u0259ri v\u0259 AB\u015e-\u0131n \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131qlar\u0131 Paris S\u00fclh Konfrans\u0131 (18 yanvar 1919\u201321 yanvar 1920) \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Avropa v\u0259 AB\u015e liderl\u0259rini fakt qar\u015f\u0131s\u0131nda qoymaq, Az\u0259rbaycandan daha \u00e7ox torpaq qoparmaq, b\u00f6lg\u0259nin m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrk v\u0259 k\u00fcrd \u0259halisini q\u0131r\u0131b yox edib Osmanl\u0131 D\u00f6vl\u0259tind\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259ri onlar\u0131n \u0259srl\u0259rl\u0259 m\u0259skun oldu\u011fu \u0259razil\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fdirm\u0259k yolu tutan Erm\u0259nistan\u0131n b\u00fct\u00fcn siyasi, h\u0259rbi g\u00fccl\u0259ri bu m\u0259krli plan\u0131n ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 eyni m\u00f6vqed\u0259 idil\u0259r.<\/p>\n<p>Nax\u00e7\u0131vanla Az\u0259rbaycan aras\u0131ndak\u0131 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si erm\u0259nil\u0259rin \u0259lin\u0259 ke\u00e7di, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259sas \u0259razisinin Nax\u00e7\u0131vanla, Osmanl\u0131 il\u0259 quru s\u0259rh\u0259ddi itirildi, 4 mind\u0259n \u00e7ox insan amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl edildi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri M\u0259mm\u0259dyusif C\u0259f\u0259rovun noyabr\u0131n 29-da Erm\u0259nistan xarici i\u015fl\u0259r nazirin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda deyilirdi: \u201cNoyabr\u0131n 23-d\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tl\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri aras\u0131nda Z\u0259ng\u0259zurda silahl\u0131 toqqu\u015fmalar\u0131 d\u0259rhal dayand\u0131rmaq v\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259llini \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lacaq Az\u0259rbaycan Erm\u0259nistan konfrans\u0131n\u0131n \u00f6hd\u0259sin\u0259 buraxmaq bar\u0259sind\u0259 raz\u0131la\u015fma olmu\u015fdur. Bununla yana\u015f\u0131 indi Sizin h\u00f6kum\u0259tin qo\u015funlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Z\u0259ng\u0259zurda Ox\u00e7u, Pirdavidan, Atq\u0131z, \u015eabadin, Ani\u015fu v\u0259 Qu\u015f\u00e7ular k\u0259ndl\u0259rinin talan edilm\u0259si haqq\u0131nda m\u0259lumat al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7oxlu \u00f6l\u0259nl\u0259r var, Gir\u0259ta\u011f k\u0259ndi v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0259traf m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259ri il\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0259laq\u0259l\u0259r k\u0259silmi\u015fdir v\u0259 bu k\u0259ndl\u0259r erm\u0259ni quldur d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/02f8685f5bd71dd21feb98d643541525.jpg\" alt=\"172539_9jz3wzr33u.jpg (33 KB)\" width=\"703\" height=\"697\" \/><\/p>\n<p>Ba\u015f nazir F. Xoyski 4 fevral 1920-ci ild\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f naziri Xatisova \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 teleqramda yaz\u0131rd\u0131: \u00abZ\u0259ng\u0259zur m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n tamam\u0259n yox edilm\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan Ordusundan bir miqdar \u0259sg\u0259ri q\u00fcvv\u0259 o b\u00f6lg\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir v\u0259 bu, 23 noyabr 1919-cu il anla\u015fmas\u0131na zidd deyildir\u00bb&#8230;\u00c7ox gec idi, qo\u015fun g\u00f6nd\u0259rm\u0259k d\u0259 xeyli uzanm\u0131\u015fd\u0131, art\u0131q Z\u0259ng\u0259zurda h\u0259r \u015fey bitmi\u015fdi, q\u0131rm\u0131z\u0131 bol\u015fevik rus ordusu yax\u0131nda idi.<\/p>\n<p>AXC parlamentinin Z\u0259ng\u0259zurdan se\u00e7ilmi\u015f \u00fczv\u00fc, M\u00fcsavat fraksiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc C\u0259lil b\u0259y Sultanovun, q\u0259za r\u0259isi M. Namaz\u0259liyevin v\u0259 h\u00f6kum\u0259tin dig\u0259r yerli t\u0259msil\u00e7il\u0259rinin onlarla teleqram\u0131n\u0131 parlamentd\u0259 Z\u0259ng\u0259zurdan olan dig\u0259r deputat Mirz\u0259sadiq Axundzad\u0259 oxuyurdu, \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti verirdi, yazarlar, ziyal\u0131lar h\u0259y\u0259canl\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar edir, imdad, yard\u0131m dil\u0259yirdi.<\/p>\n<p>1919-cu ilin noyabr-dekabr v\u0259 1920-ci ilin yanvar\u0131nda Z\u0259ng\u0259zurda t\u00f6r\u0259dil\u0259n q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n faci\u0259li m\u0259nz\u0259r\u0259si parlamentin deputat\u0131 C\u0259lil b\u0259y Sultanovun arxivl\u0259rd\u0259 saxlanan, birba\u015fa hadis\u0259 yerind\u0259n \u2013 isti qan\u0131 \u015f\u0131r-\u015f\u0131r ax\u0131d\u0131lan Z\u0259ng\u0259zurdan g\u00f6nd\u0259rdiyi bu teleqramlarda ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br \/>\n\u201cHaz\u0131rda F\u0259r\u0259can, G\u00f6yyal, \u00c7\u0259r\u0259li (Qubadl\u0131 rayonu \u0259razisi &#8211; H.A)\u20268 k\u0259nd yan\u0131r, t\u00fcst\u00fc g\u00f6y\u00fcn \u00fcz\u00fcn\u00fc bulud kimi al\u0131b. D\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6nd\u0259r\u0259n yerli q\u00fcvv\u0259l\u0259r d\u0259nizd\u0259 bir damlad\u0131r. Xahi\u015f edirik t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u0259siniz. Bizim q\u00fcvv\u0259mizl\u0259 onlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq olmaz\u201d.<\/p>\n<p>\u201cArt\u0131q erm\u0259nil\u0259r Z\u0259ng\u0259zurun 3-c\u00fc sah\u0259sini (Qubadl\u0131 rayonu &#8211; H.A) i\u015f\u011fal etdil\u0259r. H\u00fccum 4-c\u00fc sah\u0259d\u0259 v\u0259 C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dind\u0259 gedir. Erm\u0259nil\u0259rin 8 topu, 60 pulemyotu var, qo\u015funlar\u0131 m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkildir. Patronlar\u0131, silahlar\u0131 olmayan m\u00fcs\u0259lmanlar geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cburdurlar. Z\u0259ng\u0259zurda art\u0131q h\u0259r \u015fey bitib.\u201d<br \/>\n\u00abH\u0259lak olmu\u015f Z\u0259ng\u0259zur m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 siz\u0259 cansa\u011fl\u0131\u011f\u0131 dil\u0259yirl\u0259r. Z\u0259ng\u0259zurlular n\u0259 q\u0259d\u0259r a\u011flasalar da, onlar\u0131n iniltisi cavabs\u0131z qald\u0131, he\u00e7 k\u0259s onlar\u0131n k\u00f6m\u0259yin\u0259 g\u0259lm\u0259di. Qad\u0131nlar\u0131n d\u00f6\u015fl\u0259ri k\u0259silib, u\u015faqlar\u0131n ba\u015flar\u0131 k\u0259silib, b\u0259d\u0259nl\u0259ri qan i\u00e7ind\u0259dir. Erm\u0259nil\u0259rin \u0259ll\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n g\u00f6z\u0259l q\u0131zlar zorlan\u0131r. Z\u0259ng\u0259zurda d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ki\u015fil\u0259r h\u0259ddind\u0259n art\u0131q azd\u0131r v\u0259 onlar\u0131n k\u0259nardan k\u00f6m\u0259y\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00fcmidl\u0259rini itiribl\u0259r\u00bb.<\/p>\n<p>\u00abBu g\u00fcn ax\u015fam vaxt\u0131 q\u0259za r\u0259isi ili birlikd\u0259 C\u0259bray\u0131la g\u0259ldim. A\u00e7\u0131q s\u0259ma alt\u0131nda Z\u0259ng\u0259zurdan t\u0259z\u0259c\u0259 g\u0259lmi\u015f on minl\u0259rl\u0259 l\u00fct, ac qad\u0131n v\u0259 u\u015faq qa\u00e7q\u0131nlar\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131 \u0130r\u0259vandan on top v\u0259 pulemyotlarla g\u0259lmi\u015f nizami ordu t\u0259r\u0259find\u0259n tamamil\u0259 m\u0259hv edilmi\u015fdir. Vuru\u015fmada i\u015ftirak ed\u0259n nizami erm\u0259ni ordusunun say\u0131 on min\u0259 \u00e7at\u0131r. Erm\u0259nil\u0259rin d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda qalm\u0131\u015f \u00f6l\u00fcl\u0259ri aras\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 ingilis \u0259sg\u0259ri d\u0259 vard\u0131. Xocahan v\u0259 Zabux aras\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcn y\u00fcks\u0259klikl\u0259r erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tutulmu\u015fdur. \u018fk\u0259r\u0259 \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahili boyu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc polis sah\u0259si tamamil\u0259 toplarla v\u0259 pulemyotlarla m\u0259hv edilmi\u015fdir. Bu g\u00fcn Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc polis sah\u0259sinin sa\u011f qalan hiss\u0259sini erm\u0259nil\u0259r m\u00fchasir\u0259 il\u0259 k\u0259sib ay\u0131raraq onun da ax\u0131r\u0131na \u00e7\u0131x\u0131rlar. Z\u0259ng\u0259zurda tam hakimiyy\u0259tsizlik h\u00f6km s\u00fcr\u00fcr. D\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259k v\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir v\u0259sait yoxdur. H\u00f6kum\u0259tin k\u00f6m\u0259yin\u0259 \u00fcmidini itir\u0259n \u0259hali b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan t\u00fcrk xalq\u0131na m\u00fcraci\u0259t edir. Ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, sabah Z\u0259ng\u0259zur t\u0259r\u0259fd\u0259n C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131na h\u00fccum ba\u015flan\u0131r. M\u0259qs\u0259d Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri il\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259kdir. N\u0259tic\u0259d\u0259 Nax\u00e7\u0131vanla \u0259laq\u0259ni tamam k\u0259sm\u0259k, bel\u0259likl\u0259 d\u0259 h\u0259m Qaraba\u011f v\u0259 h\u0259m d\u0259 Nax\u00e7\u0131van m\u0259s\u0259l\u0259sini bird\u0259f\u0259lik h\u0259ll etm\u0259kdir. Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sinin erm\u0259nil\u0259ri sur\u0259tl\u0259 \u00fcsyana haz\u0131rla\u015f\u0131rlar. H\u00f6kum\u0259tin cinay\u0259tkarcas\u0131na f\u0259aliyy\u0259tsizliyi Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n m\u0259hvin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131b. Art\u0131q ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259ki etirazlara son qoymaq, iki y\u00fcz mind\u0259n yuxar\u0131 Z\u0259ng\u0259zur m\u00fcs\u0259lman \u0259halisinin m\u0259hvin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f xain xatisovlar\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259li ziyaf\u0259tl\u0259ri, Az\u0259rbaycan\u0131n erm\u0259ni t\u0259b\u0259\u0259l\u0259rinin h\u0259yas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yet\u0259r. Xahi\u015f edir\u0259m t\u0259cili t\u0259dbir g\u00f6r\u00fcn ki, he\u00e7 olmasa \u015eu\u015fa v\u0259 C\u0259bray\u0131l q\u0259zalar\u0131 xilas edilsin. H\u0259r d\u0259qiq\u0259 qiym\u0259tlidir. Yubanmaq xalq v\u0259 v\u0259t\u0259n qar\u015f\u0131s\u0131nda cinay\u0259t v\u0259 satq\u0131nl\u0131\u011fa b\u0259rab\u0259rdir.\u00bb<\/p>\n<p>\u201cSilah\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc Z\u0259ng\u0259zurun h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, m\u0259zlum, b\u0259db\u0259xt m\u00fcs\u0259lman \u0259halisi \u00fcz\u0259rind\u0259 s\u0131nayaraq c\u0259zas\u0131z qalan erm\u0259nil\u0259rin t\u0259cav\u00fczkar h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 h\u00f6kum\u0259t\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 x\u0259b\u0259r verilmi\u015fdir. Z\u0259ng\u0259zur m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00f6kum\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n indiy\u0259d\u0259k he\u00e7 bir real t\u0259dbir g\u00f6r\u00fclm\u0259mi\u015fdir. H\u00f6kum\u0259tin f\u0259aliyy\u0259tsizliyind\u0259n \u0259l-qolu a\u00e7\u0131lan Z\u0259ng\u0259zur erm\u0259nil\u0259ri nizami hiss\u0259l\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 birl\u0259\u015fmi\u015f Qaraba\u011f q\u00fcvv\u0259l\u0259ri kimi h\u0259r\u0259k\u0259t edib b\u00fct\u00fcn yol\u00fcst\u00fc m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rini m\u0259hv etm\u0259k, Qaraba\u011fa daxil olaraq \u018fsg\u0259ran\u0131 tutmaq, \u015eu\u015fan\u0131 almaq q\u0259rar\u0131na g\u0259libl\u0259r. Bu q\u0259rar indi icra edilir. Xank\u0259ndind\u0259 \u0259halinin m\u00fcdafi\u0259si tap\u015f\u0131r\u0131lan qarnizon Bak\u0131dan \u0259mr verilm\u0259d\u0259n m\u00fcdafi\u0259y\u0259 ba\u015flama\u011fa c\u0259sar\u0259t etmir. Cinay\u0259tkar erm\u0259nil\u0259rin h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131na v\u0259 bel\u0259 biab\u0131r\u00e7\u0131 hadis\u0259l\u0259r\u0259 son qoyma\u011f\u0131, Qaraba\u011f v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurun m\u00fch\u00fcm ehtiyaclar\u0131n\u0131n h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn bir d\u0259qiq\u0259 vaxt ay\u0131rma\u011fa sizd\u0259n sonuncu d\u0259f\u0259 xahi\u015f v\u0259 t\u0259l\u0259b edirik, k\u00f6m\u0259k edin.\u201d<\/p>\n<p>Z\u0259ng\u0259zurda \u00e7ar Rusiyas\u0131 v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin m\u0259krli oyunlar\u0131na qar\u015f\u0131 ill\u0259r boyu sin\u0259 g\u0259r\u0259n Sultanovlar soyunun davam\u00e7\u0131s\u0131, \u201cM\u00fcsavat\u201d\u0131n b\u00f6lg\u0259d\u0259ki \u0259n n\u00fcfuzlu adam\u0131 deputat C. Sultanov 1920-ci il yanvar\u0131n 24-d\u0259 Parlamentin s\u0259drin\u0259 \u00fcnvanland\u0131\u011f\u0131 son teleqramda yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p>&#8220;B\u00fct\u00fcn teleqramlar\u0131ma \u0259lav\u0259 olaraq, h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyat yerind\u0259n m\u0259lum edir\u0259m ki, Z\u0259ng\u0259zur sar\u0131dan ba\u015f\u0131n\u0131z sa\u011f olsun. Erm\u0259nil\u0259r \u00f6z q\u00fcvv\u0259l\u0259rini C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdirirl\u0259r. Qaraba\u011f\u0131 xilas etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Erm\u0259ni x\u0259yan\u0259ti v\u0259 hiyl\u0259g\u0259rliyi qurbanlar\u0131n\u0131n say\u0131 hesaba g\u0259lm\u0259zdir.&#8221; ARDA: f. 895, siyah\u0131 1, i\u015f 299, v\u0259r\u0259q: 8-12, 18, 20, 22, 26, 31-33.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, 1919-cu ilin sonu, 1920-ci ilin yanvar\u0131nda AXC H\u00f6kum\u0259ti n\u0259 \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259, n\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259ri boyu f\u0259al h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar aparm\u0131rd\u0131. Erm\u0259nil\u0259r is\u0259 bir an dayanmadan Z\u0259ng\u0259zurda b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fc, q\u00fcvv\u0259si il\u0259 q\u0259tliamlara davam edirdi. \u015e\u0259rqd\u0259 ilk demokratik respublika qurucular\u0131n\u0131n \u015f\u0259r\u0259fli \u00f6m\u00fcr yoluna, tariximiz, xalq\u0131m\u0131z qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259b\u0259di ya\u015fayacaq m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir missiyan\u0131 \u2013 yox yerd\u0259n C\u00fcmhuriyy\u0259t qurmalar\u0131n\u0131 ehtiram, sevgi duy\u011fular\u0131 il\u0259 vur\u011fulamaqla yana\u015f\u0131, bunu da dem\u0259liyik ki, 1919-cu ild\u0259 v\u0259 1920- ci ilin yanvar-may aylar\u0131nda Z\u0259ng\u0259zurun t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n, erm\u0259ni-da\u015fnak quldur d\u0259st\u0259l\u0259rinin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259rin, geni\u015fmiqyasl\u0131, \u00e7oxsayl\u0131 q\u0259tliamlar\u0131n, k\u00fctl\u0259vi deportasiyan\u0131n, \u0259razi itkil\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn AXC Parlament v\u0259 H\u00f6kum\u0259ti n\u0259 \u00fcmumi bir raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lib bilmi\u015f, n\u0259 d\u0259 \u00f6z ixtiyar\u0131nda olan h\u0259rbi potensialdan laz\u0131m\u0131nca istifad\u0259 etmi\u015fdir. Eynil\u0259 bundan \u0259vv\u0259l C\u00fcmhuriyy\u0259tin ilk h\u0259rbi naziri, Qaraba\u011f\u0131n general-qubernatoru Xosrov b\u0259y Sultanovun Qafqazda \u0259sas s\u00f6z sahibi olan ingilis general\u0131 \u015eatelvortla Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 dair apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n, Tomsonun erm\u0259nistan parlamentind\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131ndan d\u0259rhal sonra &#8211; 22 avqust 1919-cu il Milli \u015euraya g\u00f6nd\u0259rdiyi \u201cQaraba\u011fda ingilisl\u0259rin siyas\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259t v\u0259 onun aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri t\u0259dbirl\u0259r\u201d adl\u0131 raportunda detall\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ingilisl\u0259rin anti-Az\u0259rbaycan, erm\u0259nip\u0259r\u0259st planlar\u0131n\u0131n realla\u015fmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq, erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 bird\u0259f\u0259lik son qoymaq bar\u0259d\u0259 ayd\u0131n, icras\u0131 m\u00fcmk\u00fcn 6 madd\u0259lik direktivl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131. Sultan b\u0259yin partizan d\u0259st\u0259l\u0259rinin Z\u0259ng\u0259zurda Andranik qo\u015funlar\u0131na vurdu\u011fu a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259d\u0259n sonra Qaraba\u011fdan &#8211; Xank\u0259ndi, \u018fsg\u0259ran, \u015eu\u015fadan erm\u0259nil\u0259rin tamamil\u0259 vurulub \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131, yaxud Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri il\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda birba\u015fa \u0259laq\u0259nin tam k\u0259silm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yaranm\u0131\u015f unikal f\u00fcrs\u0259t, imkanlardan istifad\u0259 olunmam\u0131\u015fd\u0131. Xosrov b\u0259y Sultanov h\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259, israrla t\u0259kid v\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edirdi: \u201c&#8230;geciks\u0259k, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 dig\u0259r q\u0259zalar\u0131 itir\u0259c\u0259yik\u201d.<\/p>\n<p>He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259 yoxdur ki, H\u00f6kum\u0259t 1918-ci ild\u0259kind\u0259n f\u0259rqli olaraq, 1919-cu ilin noyabr-dekabr\u0131nda v\u0259 1920-ci ilin yanvar\u0131nda Z\u0259ng\u0259zurda q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n, torpaq itkil\u0259rinin miqyas\u0131n\u0131 azalda bil\u0259rdi. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti H\u00f6kum\u0259ti s\u00f6z\u00fcged\u0259n bu d\u00f6vrd\u0259 Osmanl\u0131 D\u00f6vl\u0259tinin, Qafqaz \u0130slam Ordusunun f\u0259al yard\u0131m\u0131 il\u0259 art\u0131q milli silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u0259lumatdan da g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, buna h\u0259rbi imkanlar da var idi: \u201c1919-cu ilin d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259 toplanan 1600 446 952 rubldan m\u00fcdafi\u0259 x\u0259rcl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn 399452 242 rubl ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 ki, bu da \u00fcmumi b\u00fcdc\u0259nin 27,7 faizinin t\u0259\u015fkil edirdi. G\u00f6zl\u0259nil\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq 1919-cu ilin iyun ay\u0131nda D\u00f6vl\u0259t M\u00fcdafi\u0259 Komit\u0259si yarad\u0131ld\u0131&#8230;1919-cu ild\u0259 25 minlik, 1920-ci ild\u0259 40 minlik ordu yarad\u0131lmal\u0131 idi. 1919-cu ilin sonunda, 1920- ci ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 kovalyer, top\u00e7uluq v\u0259 snayper u\u00e7ili\u015fl\u0259ri yarad\u0131ld\u0131. Bu t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259rs dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r d\u0259v\u0259t edildi. 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 t\u00fcrk v\u0259 rus zabitl\u0259rinin k\u00f6m\u0259kliyi il\u0259 piyada v\u0259 atl\u0131 alaylar, artilleriya briqadas\u0131, diviziyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131. 1919-cu ilin sonunda milli ordunun t\u0259rkibind\u0259 2 piyada diviziyas\u0131, bir s\u00fcvari diviziyas\u0131 var idi. Birinci piyada diviziyas\u0131na birinci Cavan\u015fir, ikinci Zaqatala v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc G\u0259nc\u0259 alaylar\u0131 daxil idi. 1918-ci ilin iyul ay\u0131n\u0131n 6-da Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 h\u00f6kum\u0259tinin pullu h\u0259rbi m\u00fck\u0259ll\u0259fiyy\u0259t haqq\u0131nda s\u0259r\u0259ncam\u0131na m\u00fcvafiq olaraq s\u0131ravil\u0259r\u0259 50 rubl, yefreytorlara 60 rubl, ki\u00e7ik unter zabitl\u0259r\u0259 70 rubl, unter zabitl\u0259r\u0259 90 rubl, 126 feldfebell\u0259r\u0259 120 rubl m\u0259vacib m\u00fc\u0259yy\u0259n edildi. 1918-ci ilin iyul ay\u0131n\u0131n 11-d\u0259 milli orduya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f haqq\u0131nda \u0259mr verildi v\u0259 1894- 1899-cu ill\u0259rd\u0259 anadan olmu\u015f 24-29 ya\u015fl\u0131 ki\u015fil\u0259r s\u0259f\u0259rb\u0259r edildi. Maliyy\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin\u0259 baxmayaraq milli zabitl\u0259r haz\u0131rlamaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 h\u0259rbi m\u0259kt\u0259b yarad\u0131ld\u0131. G\u00f6r\u00fcl\u0259n t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 az vaxt \u0259rzind\u0259 40 min\u0259 yax\u0131n \u0259sg\u0259ri olan milli ordu yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na ba\u015fland\u0131. O vaxt orduda 24 min s\u00fcng\u00fc, 6 min piyada, s\u00fcvari, top\u00e7u v\u0259 sair\u0259 qo\u015fun n\u00f6vl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t olan v\u0259 \u0259n m\u00fcasir silahla silahlanan canl\u0131 q\u00fcvv\u0259, X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 ki\u00e7ik bir donanma var idi. Orduda h\u0259rbi intizam\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 h\u0259rbi nazirliyin yan\u0131nda divani h\u0259rbi, y\u0259ni h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. C\u0259nubda t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn L\u0259nk\u0259randa ehtiyat batalyonu v\u0259 \u00abyard\u0131m alay\u0131\u00bb milis alay\u0131 yarad\u0131ld\u0131. ADR Parlamentini m\u00fchafiz\u0259 etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 x\u00fcsusi b\u00f6lm\u0259, respublikan\u0131n \u0259razisind\u0259 asayi\u015fi qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn mobil d\u0259st\u0259l\u0259r t\u0259sis edildi. Ordunun t\u0259rkibin\u0259 iki artilleriya briqadas\u0131, bir y\u00fcng\u00fcl artilleriya diviziyas\u0131, \u00fc\u00e7 zirehli qatar, be\u015f aeroplan, bir ne\u00e7\u0259 hidroaeroplan, alt\u0131 a\u011f\u0131r v\u0259 zirehli avtomobil daxil idi\u2026\u201d<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/2ebc7b60e4aadc8a8c75e62571c13f1c.jpg\" alt=\"fb004d3dfbea8613f2a4fe909d46d627.jpg (123 KB)\" width=\"717\" height=\"516\" \/><\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259: https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Az\u0259rbaycan_Xalq_C\u00fcmhuriyy\u0259tinin_Milli_Ordusu v\u0259 s.<br \/>\nXat\u0131rladaq ki, 1919-cu ilin sonlar\u0131nda t\u00f6r\u0259dil\u0259n qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar general Andranik Ozanyan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 1918-ci ilin yay\u0131ndan Nax\u00e7\u0131vanda, Z\u0259ng\u0259zurun q\u0259rb hiss\u0259sind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131, etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259nin davam\u0131 idi. Fransa, Amerika, B\u00f6y\u00fck Britaniya v\u0259 \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n silahland\u0131r\u0131b dinc m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi 8 minlik erm\u0259ni nizami ordusu bu m\u0259nfur c\u0259llad\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 165 k\u0259ndi \u0259halisi il\u0259 birlikd\u0259 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silmi\u015fd v\u0259 q\u0259rbi Z\u0259ng\u0259zurda ax\u0131td\u0131\u011f\u0131 qanlar h\u0259l\u0259 soyumam\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nZ\u0259ng\u0259zurda soyq\u0131r\u0131m\u0131n m\u0259nz\u0259r\u0259sini, miqyas\u0131n\u0131 ard\u0131c\u0131ll\u0131qla daha ayd\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir az da \u0259vv\u0259l\u0259 qay\u0131daq; \u00e7arizmin \u015firnikl\u0259ndirdiyi erm\u0259nil\u0259r 1905-1906-c\u0131 il q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131nda b\u00f6lg\u0259d\u0259 yerli b\u0259yl\u0259rin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ciddi m\u00fcqavim\u0259tl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdiyind\u0259n n\u00f6vb\u0259ti x\u0259yan\u0259tkar, m\u0259krli fitn\u0259-f\u0259sadlar\u0131na daha ehtiyatla, iyr\u0259nc biclikl\u0259 haz\u0131rla\u015fm\u0131\u015fd\u0131; \u0259halid\u0259 olan silahlar\u0131, t\u00fcf\u0259ngl\u0259rin birini, h\u0259tta, yan\u0131 balal\u0131 in\u0259k verib alm\u0131\u015f, satmayanlar\u0131 \u00e7ar m\u0259muralar\u0131na \u00e7u\u011fullam\u0131\u015f, \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, terror, o\u011furluqlar etmi\u015f, m\u00fcs\u0259lman \u0259halinin silahs\u0131zla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin gizli \u015f\u0259kild\u0259 silahland\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn olan h\u0259r \u015feyi etmi\u015fdi. Eyni plan, ssenari Moskvan\u0131n yard\u0131m\u0131 il\u0259 1988-ci ild\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandan deportasiyas\u0131ndan ba\u015flayaraq I Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin sonu -1994-c\u00fc il 12 mayda Bi\u015fk\u0259kd\u0259 imzalanan at\u0259\u015fk\u0259s\u0259 q\u0259d\u0259r davam etmi\u015fdi v\u0259 1905-06, 1918-20, 1988-94-c\u00fc ill\u0259rin hadis\u0259l\u0259rind\u0259 mahiyy\u0259ti v\u0259 formas\u0131 il\u0259 d\u0259 \u00fcst\u0259-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n xeyli m\u0259qamlar; erm\u0259nil\u0259rin yalan\u00e7\u0131 s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131, at\u0259\u015fk\u0259s aldan\u0131\u015flar\u0131, daim erm\u0259nil\u0259rin m\u0259nafeyin\u0259, m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n AT\u018fT-in Minsk Qrupunun (oxu: 1918-20-ci ill\u0259rd\u0259ki M\u00fctt\u0259fiq qo\u015funlar\u0131n\u0131n Tiflis, Bak\u0131, Qaraba\u011fdak\u0131 emissarlar\u0131n\u0131n) f\u0259aliyy\u0259t(sizliy)i, Milli Ordumuzun i\u00e7in\u0259 yeridilmi\u015f sap\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n olan baltalar\u0131n x\u0259yan\u0259tl\u0259ri, satq\u0131nl\u0131qlar v\u0259 s. bir daha s\u00fcbut edirdi ki, n\u0259 biz ba\u015f\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259n, g\u0259tiril\u0259n faci\u0259l\u0259rd\u0259n ibr\u0259t alm\u0131\u015f\u0131q, n\u0259 d\u0259 m\u0259krli d\u00fc\u015fm\u0259n \u00e7irkin niy\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kib.<\/p>\n<p>Xat\u0131rladaq; Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda 1905-ci il yanvar\u0131n 1-n\u0259 olan m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, 151140 n\u0259f\u0259r ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r ki, onlardan 84.088 n\u0259f\u0259rini m\u00fcs\u0259lmanlar, 66.181 n\u0259f\u0259rini erm\u0259nil\u0259r, 785 n\u0259f\u0259rini ruslar v\u0259 76 n\u0259f\u0259rini Avropa xalqlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Q\u0259zada m\u00f6vcud olan 406 k\u0259ndd\u0259n 314-d\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar, 92-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259ri A-do v\u0259 S. Zavaryan 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda da\u011f\u0131d\u0131lan 43 m\u00fcs\u0259lman, 14 erm\u0259ni k\u0259ndinin siyah\u0131s\u0131n\u0131 vermi\u015f, G\u0259nc\u0259 quberniyas\u0131n\u0131n 8 q\u0259zas\u0131ndan he\u00e7 birind\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n v\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n Z\u0259ng\u0259zurda oldu\u011fu q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck miqyasda v\u0259 uzun s\u00fcr\u0259n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 x\u00fcsusil\u0259 vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1905-1906-c\u0131 ill\u0259r erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0130r\u0259van v\u0259 Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) quberniyalar\u0131 \u0259razisind\u0259 300-d\u0259n art\u0131q az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si viran edilmi\u015f, \u0259halisi etnik t\u0259mizl\u0259nm\u0259y\u0259 v\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidenti, Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyevin siyasi irad\u0259si, m\u00fcz\u0259ff\u0259r Ordumuzun q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131, \u015e\u0259hid v\u0259 Qazil\u0259rimizin misilsiz \u015f\u00fcca\u0259ti, b\u0259nz\u0259rsiz d\u00f6y\u00fc\u015f v\u0259 m\u0259n\u0259vi ruhu say\u0259sind\u0259 qalibiyy\u0259tli II Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n, 10 noyabr 2020-ci ild\u0259 a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259tinin imzal\u0131 t\u0259sdiqind\u0259n sonra da erm\u0259nil\u0259rin terror, t\u0259xribat \u0259m\u0259ll\u0259rini, siyasi oyunbazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dayand\u0131rmamas\u0131 bir daha s\u00fcbut edir ki, iki \u0259srd\u0259n b\u0259ri davam ed\u0259n, ba\u015f\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259n, g\u0259tiril\u0259n b\u0259lalardan ibr\u0259t d\u0259rsi almal\u0131y\u0131q, erm\u0259ni toplumunun \u0259srl\u0259rl\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f m\u0259n\u0259vi-psixoloji aspektl\u0259rini analiz edib z\u0259if v\u0259 g\u00fccl\u00fc c\u0259h\u0259tl\u0259rini \u00f6yr\u0259nm\u0259liyik, m\u0259krli, hiyl\u0259g\u0259r, t\u0259p\u0259d\u0259n d\u0131rna\u011fa kin, qisas, nifr\u0259tl\u0259 y\u00fckl\u0259nmi\u015f, b\u0259dnam qon\u015fu \u00f6lk\u0259, xalqla v\u0259 onun Moskva v\u0259 Q\u0259rbd\u0259ki h\u0259rbi-siyasi havadarlar\u0131 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimizin ayd\u0131n, prinsipial taktika, strategiyas\u0131n\u0131 haz\u0131rlamal\u0131y\u0131q. Arxay\u0131n\u00e7\u0131l\u0131q yolverilm\u0259zdir, h\u0259l\u0259 \u00e7ox \u015fey bitm\u0259yib. Saytlarda indil\u0259rd\u0259 bu ba\u015fl\u0131qla x\u0259b\u0259rl\u0259r yay\u0131l\u0131b: \u201cPa\u015finyan\u0131n ondan qisas t\u0259l\u0259b ed\u0259n mill\u0259t\u00e7il\u0259r\u0259 mesaj\u0131: bu ordu il\u0259 he\u00e7 n\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. M\u0259n\u0259 4-5 il vaxt verin. Ordunu yenid\u0259n qurum&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Biz d\u00f6vl\u0259t, xalq olaraq daha da g\u00fccl\u0259nm\u0259liyik, q\u00fcvv\u0259mizi, birliyimizi, say\u0131ql\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 art\u0131rmal\u0131y\u0131q, qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 h\u0259rbi-siyasi ittifaq\u0131m\u0131z\u0131 daha m\u00f6hk\u0259m, \u00e7evik, etibarl\u0131, real m\u00fcst\u0259viy\u0259 ke\u00e7irm\u0259liyik. 27 sentyabr 2020-ci ild\u0259n xalq\u0131m\u0131za hakim olan y\u00fcks\u0259k d\u00f6y\u00fc\u015f ruhunu, milli m\u0259nlik, heysiyy\u0259t, q\u00fcrur hissl\u0259rini qoruyub saxlamaqla, daha da y\u00fcks\u0259ltm\u0259kl\u0259 h\u0259d\u0259f\u0259 do\u011fru daha q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 ir\u0259li getm\u0259liyik. H\u0259d\u0259f &#8211; iqtisadiyyat\u0131, demokratiyas\u0131, azad v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti, fir\u0259van ya\u015fam\u0131, h\u0259rbisi il\u0259 g\u00fccl\u00fc b\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycand\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/35ebddc0f05011524730ceba92fa5d10.jpg\" alt=\"32.jpg (623 KB)\" width=\"277\" height=\"399\" \/><\/p>\n<p><strong>Hac\u0131 N\u018fR\u0130MANO\u011eLU<\/strong><br \/>\n<strong>&#8220;Z\u0259ng\u0259zur&#8221; C\u0259miyy\u0259tl\u0259ri \u0130ctimai Birliyinin s\u0259dri, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/strong><\/p>\n<p>musavat.com<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>102 il bundan \u0259vv\u0259l &#8211; 1919-cu il noyabr\u0131n 19-da Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n Qafan nahiy\u0259sinin Ox\u00e7u k\u0259ndind\u0259 b\u0259\u015f\u0259r tarixinin \u0259n faci\u0259li g\u00fcnl\u0259rind\u0259n biri ya\u015fan\u0131b. Vampir xisl\u0259tli erm\u0259ni ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri Hamazasp Srvandzyan 240 silahl\u0131 quldurla k\u0259ndi m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131b, dan\u0131\u015f\u0131q aparmaq ad\u0131 il\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259rin \u0259halisini k\u0259ndin ortas\u0131ndak\u0131 meydana toplad\u0131b, he\u00e7 kimin qa\u00e7\u0131b sa\u011f qurtulmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259ndd\u0259 b\u00fct\u00fcn yol, c\u0131\u011f\u0131rlar\u0131 k\u0259sdirib. Ki\u015fil\u0259r karvansaraya doldurularaq qap\u0131lar ba\u011flan\u0131b, d\u00f6rd t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f dinamitl\u0259rl\u0259 partlad\u0131l\u0131b, yaral\u0131lar da\u015f-qalaq olunub, son n\u0259f\u0259r\u0259d\u0259k \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb. B\u00f6lg\u0259nin Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131xan el a\u011fsaqqallar\u0131 v\u0259 din xadiml\u0259rini qabaqcadan se\u00e7ilib \u0259l-ayaqlar\u0131 ba\u011flanaraq&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":406726,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/49cec2b8d20ff19ac324b8be4ea76b83.jpg",450,300,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/49cec2b8d20ff19ac324b8be4ea76b83.jpg",450,300,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/49cec2b8d20ff19ac324b8be4ea76b83.jpg",450,300,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/49cec2b8d20ff19ac324b8be4ea76b83-450x280.jpg",450,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/49cec2b8d20ff19ac324b8be4ea76b83.jpg",450,300,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/49cec2b8d20ff19ac324b8be4ea76b83.jpg",450,300,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/49cec2b8d20ff19ac324b8be4ea76b83.jpg",450,300,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/49cec2b8d20ff19ac324b8be4ea76b83.jpg",450,300,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/49cec2b8d20ff19ac324b8be4ea76b83-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/49cec2b8d20ff19ac324b8be4ea76b83.jpg",450,300,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"102 il bundan \u0259vv\u0259l &#8211; 1919-cu il noyabr\u0131n 19-da Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n Qafan nahiy\u0259sinin Ox\u00e7u k\u0259ndind\u0259 b\u0259\u015f\u0259r tarixinin \u0259n faci\u0259li g\u00fcnl\u0259rind\u0259n biri ya\u015fan\u0131b. Vampir xisl\u0259tli erm\u0259ni ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri Hamazasp Srvandzyan 240 silahl\u0131 quldurla k\u0259ndi m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131b, dan\u0131\u015f\u0131q aparmaq ad\u0131 il\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259rin \u0259halisini k\u0259ndin ortas\u0131ndak\u0131 meydana toplad\u0131b, he\u00e7 kimin qa\u00e7\u0131b sa\u011f qurtulmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/406725"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=406725"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/406725\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/406726"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=406725"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=406725"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=406725"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}