{"id":408126,"date":"2021-11-25T08:31:12","date_gmt":"2021-11-25T05:31:12","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=408126"},"modified":"2021-11-25T08:31:12","modified_gmt":"2021-11-25T05:31:12","slug":"turkiy%c9%99d%c9%99-iqtidara-qarsi-suni-lir%c9%99-ajiotaji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=408126","title":{"rendered":"T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 iqtidara qar\u015f\u0131 s\u00fcni lir\u0259 ajiotaj\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong>Qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 iqtisadiyyat\u0131 ciddi h\u0259y\u0259canland\u0131ran proses getm\u0259kd\u0259dir. \u00d6lk\u0259nin milli valyutas\u0131 olan lir\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259y\u0259rsizl\u0259\u015fir, inflyasiya prosesl\u0259ri g\u00fccl\u0259nir. Dollar, avro v\u0259 dig\u0259r valyutalar qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259z\u0259nn\u0259 itkisi ya\u015fayan T\u00fcrkiy\u0259 valyutas\u0131 Az\u0259rbaycan manat\u0131na m\u00fcnasib\u0259td\u0259 ucuzla\u015fmaqdad\u0131r. Noyabr\u0131n 24-d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 lir\u0259sinin Az\u0259rbaycan manat\u0131na qar\u015f\u0131 r\u0259smi m\u0259z\u0259nn\u0259si daha 10,4 faiz azalaraq 0,1334 manata enib ki, bu da yeni tarixi minimum say\u0131l\u0131r. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259 lir\u0259nin manata qar\u015f\u0131 m\u0259z\u0259nn\u0259si son bir ayda 24,7 faiz, ilin \u0259vv\u0259lind\u0259n is\u0259 41,8 faiz azal\u0131b. Haz\u0131rda 1 manat 7,500 lir\u0259y\u0259 b\u0259rab\u0259rdir.<\/strong><\/p>\n<p>Noyabr\u0131n 24-d\u0259 lir\u0259nin AB\u015e dollar\u0131na qar\u015f\u0131 m\u0259z\u0259nn\u0259si d\u0259 rekord s\u0259viyy\u0259d\u0259 &#8211; 15 faiz azalmaqla 1 dollar 12,7 lir\u0259d\u0259n baha olub.<\/p>\n<p>Geni\u015f t\u0259nqidl\u0259r\u0259, monetar siyas\u0259tin istiqam\u0259tinin d\u0259yi\u015film\u0259si v\u0259 u\u00e7ot d\u0259r\u0259c\u0259s\u0259nin y\u00fcks\u0259kdilm\u0259si ist\u0259kl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, T\u00fcrkiy\u0259 prezidenti R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan faiz azalmalar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edib v\u0259 \u201ciqtisadi m\u00fcst\u0259qillik m\u00fcharib\u0259sind\u0259\u201d qalib g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 s\u00f6z verib. Prezident b\u0259yan edib ki, 2022-ci ilin yanvar\u0131ndan etibar\u0259n iqtisadiyyatdak\u0131 h\u0259y\u0259canlanma s\u0259ngiy\u0259c\u0259k v\u0259 h\u00f6kum\u0259tin haz\u0131rda y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc a\u015fa\u011f\u0131 faiz siyas\u0259tinin b\u0259hr\u0259si hiss olunacaq.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/lh3.googleusercontent.com\/proxy\/98APgGjPksuv10muaF8rIfVrpAhOHa5OcfNfxJTzqFDDMfEOJhg1t9X6KWH0rJSI9wIJPpRWcPmaQ6f7Y6Z8YAkTsloguRgZsEZzlPguYGGHvg\" alt=\"\u0130qtisad\u00e7\u0131-ekspert Samir \u018fliyev Az\u0259rbaycanda n\u00f6vb\u0259ti devalvasiya ehtimal\u0131n\u0131  qiym\u0259tl\u0259ndirib\" width=\"601\" height=\"411\" \/><\/p>\n<p><strong>Samir \u018fliyev: \u201cT\u00fcrkiy\u0259 m\u0259z\u0259nn\u0259 hesab\u0131na t\u0259diy\u0259 balans\u0131n\u0131 nizama sal\u0131b\u201d<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130qtisad\u00e7\u0131-ekspert Samir \u018fliyev deyir ki, T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259z\u0259nn\u0259 hesab\u0131na t\u0259diy\u0259 balans\u0131n\u0131 nizama sal\u0131b:<\/strong>\u00a0\u201c2020-ci ilin yanvar-sentyabr aylar\u0131 il\u0259 2021-ci ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fcn\u00fc m\u00fcqayis\u0259 ets\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, cari hesablar balans\u0131n\u0131n k\u0259sirini 28,3 milyard dollardan 11,8 milyard dollara sal\u0131b. Buna mal v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin ixrac\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 hesab\u0131na nail olub. \u00d6t\u0259n ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 mal ixrac\u0131n\u0131 58,5 faiz, xidm\u0259t ixrac\u0131n\u0131 60,5 faiz art\u0131rma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olub. Bu m\u00fcdd\u0259td\u0259 idxal da (uy\u011fun olaraq 22,7 faiz v\u0259 34,4 faiz) art\u0131b.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259nin maliyy\u0259 hesab\u0131nda da v\u0259ziyy\u0259t yax\u015f\u0131la\u015f\u0131b. Birba\u015fa portfel v\u0259 dig\u0259r investisiyalar\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli artmas\u0131 hesab\u0131na maliyy\u0259 hesab\u0131ndak\u0131 6,5 milyard dollarl\u0131q k\u0259sir 31 milyard dollarl\u0131q profisitl\u0259 \u0259v\u0259z olunub. N\u0259tic\u0259d\u0259 t\u0259diy\u0259 balans\u0131nda m\u00fcsb\u0259t saldo yaran\u0131b. \u00d6t\u0259n ilin 9 ay\u0131nda valyuta ehtiyat\u0131 42,6 milyard dollar \u0259ridiyi halda bu ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 32,6 milyard dollar art\u0131b&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Ekspertin fikrinc\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259tini haz\u0131rki add\u0131m\u0131 atma\u011fa h\u0259v\u0259sl\u0259ndir\u0259n d\u0259 bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259rdir:<\/strong>\u00a0\u201cY\u0259ni ixrac\u0131 stimulla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 valyuta ehtiyatlar\u0131n\u0131 qorumaq. Ancaq bu add\u0131m q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli effekt ver\u0259 bil\u0259r v\u0259 orta-uzun m\u00fcdd\u0259tli d\u00f6n\u0259m \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259sadlar yarada bil\u0259r v\u0259 yarad\u0131r da. Makroiqtisadi sabitliyin olmamas\u0131, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 y\u00fcks\u0259k inflyasiya \u0259halinin sosial v\u0259ziyy\u0259tini pisl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, biznes \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 probleml\u0259r yarad\u0131r. N\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, T\u00fcrkiy\u0259nin tekstil s\u0259nayesinin xammal idxal\u0131ndan as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 var. Ucuz lir\u0259 h\u0259m d\u0259 xammal\u0131 bahala\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 dem\u0259li, ixraca da art\u0131m t\u0259siri g\u00f6st\u0259rir. \u018fg\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259 inflyasiya s\u0259viyy\u0259si milli valyutan\u0131n ucuzla\u015fma s\u0259viyy\u0259sin\u0259 yax\u0131nd\u0131rsa v\u0259 ya y\u00fcks\u0259kdirs\u0259, bu halda milli vayutan\u0131n real effektiv m\u0259z\u0259nn\u0259sinin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259 s\u0259viyy\u0259si z\u0259ifl\u0259yir v\u0259 ixrac\u0131n r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259ti a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr. Bank sektorunun dollarla\u015fmas\u0131 is\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 makroiqtisadi sabitliyi sars\u0131d\u0131r. Pandemiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qlobal bahala\u015fma fonunda qiym\u0259t art\u0131m\u0131n\u0131n minimuma endirilm\u0259si \u0259v\u0259zin\u0259 art\u0131ma d\u0259st\u0259k t\u0259dbirl\u0259rinin g\u00f6r\u00fclm\u0259si T\u00fcrkiy\u0259ni yeni iqtisadi b\u00f6hrana s\u00fcr\u00fckl\u0259yir\u201d.<\/p>\n<p><strong>Ekspert qeyd edir ki, bu arada v\u0259ziyy\u0259ti g\u0259rginl\u0259\u015fdir\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti v\u0259 biznesin ilin sonunad\u0259k y\u00fcks\u0259k h\u0259cmd\u0259 xarici borc qaytarmas\u0131d\u0131r:<\/strong>\u00a0\u201c\u201cBloomberg&#8221;in r\u0259smi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 istinad\u0259n verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti \u015firk\u0259tl\u0259r v\u0259 banklarla birg\u0259 noyabr-dekabr aylar\u0131nda 13 milyard dollar borc \u00f6d\u0259m\u0259lidir. Bunun 8 milyard\u0131 noyabr\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr:\u00a0 T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin lir\u0259nin 20 faiz ucuzla\u015fmas\u0131 kifay\u0259t etdi ki, m\u0259s\u0259l\u0259n, iki ay \u0259rzind\u0259 m\u0259z\u0259nn\u0259 f\u0259rqin\u0259 g\u00f6r\u0259 banklar\u0131n borcu \u0259n az\u0131 1,5 milyard TL, \u015firk\u0259tl\u0259rin borcu 0,6 milyard TL art\u0131rs\u0131n. H\u00f6kum\u0259t is\u0259 \u0259lav\u0259 olaraq 0,8 milyard TL \u00f6d\u0259m\u0259li olacaq. \u018flb\u0259tt\u0259, \u0259g\u0259r lir\u0259 indiki m\u00f6vqed\u0259 qalsa\u201d.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/sozcu.info\/uploads\/posts\/2020-05\/1589446510_natiq.jpg\" alt=\"Natiq C\u0259f\u0259rli: &amp;quot;C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin bu q\u0259d\u0259r s\u0259viyy\u0259siz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yini  g\u00f6zl\u0259mirdim&amp;quot; \u00bb YeniS\u00f6z\u00e7\u00fc q\u0259zeti\" width=\"676\" height=\"451\" \/><\/p>\n<p><strong>Natiq C\u0259f\u0259rli: \u201cProbleml\u0259rin indiki durumda h\u0259ll yolu a\u011fr\u0131l\u0131d\u0131r\u201d<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130qtisad\u00e7\u0131-ekspert Natiq C\u0259f\u0259rlinin fikrinc\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 iqtisadiyyat\u0131ndak\u0131 probleml\u0259rin indiki durumda h\u0259ll yolu a\u011fr\u0131l\u0131d\u0131r v\u0259 zaman t\u0259l\u0259b edir:<\/strong>\u00a0\u201c\u00c7\u00fcnki populizm zaman itkisin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. \u0130ndiki durumda h\u0259ll yolu \u00fc\u00e7\u00fcn M\u0259rk\u0259zi Bank u\u00e7ot d\u0259r\u0259c\u0259sini bird\u0259n-bir\u0259 5-6 faiz art\u0131rmal\u0131d\u0131r. Bu zaman kreditl\u0259r \u00e7ox bahala\u015facaq, i\u015f adamlar\u0131 kredit g\u00f6t\u00fcr\u00fcb i\u015f qurmayacaq, i\u015f yerl\u0259ri azalacaq, b\u0259zi \u015firk\u0259tl\u0259r bankrot olacaq, daxild\u0259 istehlak azalacaq, dem\u0259li, ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si z\u0259ifl\u0259y\u0259c\u0259k, bu is\u0259 yen\u0259 i\u015fsizlik, g\u0259lirl\u0259rin azalmas\u0131 dem\u0259kdir &#8211; bu modell\u0259 d\u0259 se\u00e7kini udmaq asan deyil. Amma bu ac\u0131 \u201dresept&#8221; bir ne\u00e7\u0259 il\u0259 iqtisadiyyat\u0131 sa\u011flamla\u015fd\u0131racaq, daha sa\u011flam t\u0259m\u0259ll\u0259r yaradacaq, \u201c\u00e7\u00fcr\u00fck almalar\u201d yox olaraq dig\u0259r \u201calmalar\u0131\u201d da \u00e7\u00fcr\u00fctm\u0259y\u0259c\u0259k&#8221;.<\/p>\n<p><strong>N\u00fcfuzlu \u201cThe Financial Times\u201d q\u0259zeti T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki prosesl\u0259r\u0259 dair geni\u015f yaz\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib. M\u0259qal\u0259d\u0259 bildirilir ki, Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondu v\u0259 dig\u0259r n\u00fcfuzlu t\u0259\u015fkilatlar bu ilin yekununda T\u00fcrkiy\u0259 iqtisadiyyat\u0131nda 9 faizlik art\u0131m proqnozla\u015fd\u0131r\u0131rlar:<\/strong>\u00a0&#8220;Bu, d\u00fcnyada \u0259n y\u00fcks\u0259k art\u0131m s\u0259viyy\u0259l\u0259rind\u0259n biri olacaq. Lakin lir\u0259nin s\u00fcr\u0259tli d\u0259y\u0259rsizl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 analitikl\u0259r art\u0131m s\u00fcr\u0259tinin s\u0259ifl\u0259y\u0259c\u0259yin\u0259 dair x\u0259b\u0259rdarl\u0131qlar etm\u0259kd\u0259dirl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>Q\u0259zetin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u0259man\u0259tl\u0259rin dollarla\u015fmas\u0131 prosesi son ill\u0259rd\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259nib. Haz\u0131rda \u00f6lk\u0259 banklar\u0131ndak\u0131 depozitl\u0259rin\u00a0 55 faizi &#8211; 260 milyard dollar\u0131 xarici valyutadad\u0131r. Bu g\u00f6st\u0259rici 2018-ci ild\u0259 49 faiz t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u00fcmumi illik inflyasiya 20 faiz, \u0259rzaq inflyasiyas\u0131 is\u0259 27 faiz\u0259 y\u00fcks\u0259lib. \u00d6lk\u0259nin enerjida\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131, s\u0259naye \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri olan bir s\u0131ra xammal\u0131 xaricd\u0259n almas\u0131 iqtisadiyyat \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 probleml\u0259r yarad\u0131r. \u201cThe Financial Times\u201da dan\u0131\u015fan ekspertl\u0259r yaranm\u0131\u015f problemi h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259tinin faiz d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rini art\u0131rmaq bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259sinin g\u0259r\u0259kdiyini bildirirl\u0259r.<\/p>\n<p>2018-ci ild\u0259 Ankaran\u0131n AB\u015e-la m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri g\u0259rginl\u0259\u015f\u0259n zaman valyuta problemi ya\u015fanm\u0131\u015fd\u0131. Ondan sonra \u00f6t\u0259n 4 il\u0259 yax\u0131n m\u00fcdd\u0259td\u0259 biznes xarici borcunu 74 milyard dollar azaltma\u011fa nail olub. Bu is\u0259 indi biznesin yarana bil\u0259c\u0259k b\u00f6hrana daha davaml\u0131 olmas\u0131 dem\u0259kdir. Lakin biznesin xarici borcunun bir hiss\u0259sini d\u00f6vl\u0259t qiym\u0259tli ka\u011f\u0131zlar yolu il\u0259 \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 \u00e7\u0259kib. Buna baxmayaraq, \u00f6lk\u0259nin xarici borcu \u00dcDM-in 40 faizi civar\u0131nda olmaqla dig\u0259r inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><em>Y\u00fcks\u0259k inflyasiya v\u0259 lir\u0259nin m\u0259z\u0259nn\u0259 itkisi fonunda \u0259hali v\u0259 biznesin t\u0259\u015fvi\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si hiss edilm\u0259kd\u0259dir. H\u0259tta noyabr\u0131n 23-d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin paytaxt\u0131 Ankarada t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin etiraz aksiyalar\u0131 da ke\u00e7irilib. Bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259n T\u00fcrkiy\u0259ni qar\u0131\u015fd\u0131rmaq ist\u0259y\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259r istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259rmi? T\u0259l\u0259b\u0259 etirazlar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan siyasi h\u00fccum g\u00f6zl\u0259nirmi?<\/em><\/p>\n<p><em><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.jamaz.info\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1-85-780x470.jpg\" alt=\"Asif N\u0259rimanl\u0131: \u201cErm\u0259nil\u0259rin bir h\u0259d\u0259fi d\u0259 \u0259sg\u0259rimizi \u0259sir g\u00f6t\u00fcrm\u0259k olub\u201d -  JURNAL\u0130ST ARA\u015eDIRMA M\u018fRK\u018fZ\u0130\" width=\"628\" height=\"378\" \/><\/em><\/p>\n<p><strong>Asif N\u0259rimanl\u0131: \u201cT\u00fcrkiy\u0259 r\u0259smil\u0259ri ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri iqtisadi sui-q\u0259sd olaraq qiym\u0259tl\u0259ndirirl\u0259r v\u0259 he\u00e7 d\u0259 haqs\u0131z deyill\u0259r\u201d<\/strong><\/p>\n<p><strong>Siyasi \u015f\u0259rh\u00e7i Asif N\u0259rimanl\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q yaranmas\u0131n\u0131 ist\u0259y\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259rin oldu\u011fu sirr deyil:<\/strong>\u00a0\u201cT\u00fcrkiy\u0259 r\u0259smil\u0259ri ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri iqtisadi sui-q\u0259sd olaraq qiym\u0259tl\u0259ndirirl\u0259r v\u0259 he\u00e7 d\u0259 haqs\u0131z deyill\u0259r. T\u00fcrk lir\u0259sinin d\u0259y\u0259r itirm\u0259sinin siyasi manipulyasiyadan qaynaqland\u0131\u011f\u0131 b\u0259llidir. Burada iqtisadi v\u0259 siyasi yollardan istifad\u0259 olunur. \u0130qtisadi yollar t\u00fcrk lir\u0259sin\u0259 k\u00fclli miqdarda xarici valyuta al\u0131nmas\u0131 il\u0259 edilir. Bu \u00fcsuldan \u00f6t\u0259n ilin \u0259vv\u0259lind\u0259n etibar\u0259n istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Mexanizm bel\u0259dir ki, xaricd\u0259 m\u0259n\u015f\u0259yi tam m\u0259lum olmayan m\u0259rk\u0259zl\u0259r, yaxud t\u0259\u015fkilatlar t\u00fcrk lir\u0259sini k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 dollara d\u0259yi\u015fdirirl\u0259r. T\u00fcrkiy\u0259 d\u00f6vl\u0259ti bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn bank sektorunda ciddi add\u0131mlar atd\u0131, lakin proses dayanmad\u0131 v\u0259 n\u00f6vb\u0259ti add\u0131m kimi T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki \u015firk\u0259tl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 etdil\u0259r. \u015eirk\u0259tl\u0259r xarici bank hesablar\u0131na lir\u0259ni yat\u0131r\u0131r, daha sonra h\u0259min lir\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n hesablara k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 dollara d\u0259yi\u015fdirilir. Bu mexanizm lir\u0259nin d\u0259y\u0259r itirm\u0259sinin \u0259sas t\u0259m\u0259li oldu\u201d.<\/p>\n<p><strong>M\u00fcsahibimizin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 siyasi yollar T\u00fcrkiy\u0259 r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131n edilm\u0259si, m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri pozacaq m\u00f6vqel\u0259rin s\u0259rgil\u0259nm\u0259sidir:<\/strong>\u00a0\u201cMisal \u00fc\u00e7\u00fcn, bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259 \u00f6nc\u0259 \u018frdo\u011fan\u0131n \u00f6l\u00fcm x\u0259b\u0259ri sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 tirajlanma\u011fa ba\u015flad\u0131 v\u0259 buna paralel olaraq, lir\u0259nin d\u0259 d\u0259y\u0259r itirm\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 olundu. Bu c\u00fcr manipulyativ m\u0259lumatlar T\u00fcrkiy\u0259 iqtisadiyyat\u0131na ciddi t\u0259sir edir v\u0259 bel\u0259 bir x\u0259b\u0259rin ortaya at\u0131lmas\u0131 m\u0259hz indiki v\u0259ziyy\u0259tin yeti\u015fdirilm\u0259sin\u0259 hesablan\u0131b.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 iqtisadiyyat\u0131 g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 pandemiyadan sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 dig\u0259r b\u00f6y\u00fck \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n gerid\u0259 qalm\u0131r. Qarda\u015f \u00f6lk\u0259nin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin indiy\u0259 q\u0259d\u0259r na\u011fd pul \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulan iqtisadi modelin istehsala s\u00f6yk\u0259n\u0259n model\u0259 ke\u00e7m\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 ir\u0259lil\u0259diyind\u0259n b\u0259hs edirl\u0259r. Bu ke\u00e7id ba\u015f tutarsa, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 iqtisadiyyat \u00fcz\u0259rind\u0259n t\u0259zyiql\u0259r d\u0259 minimalla\u015fd\u0131r\u0131lacaq. T\u00fcrkiy\u0259nin siyasi v\u0259 iqtisadi m\u00fcst\u0259qilliyini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k add\u0131mlar\u0131 haz\u0131rda m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259n h\u00fccumlara z\u0259min yarad\u0131r. H\u0259d\u0259fd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 iqtisadiyyat\u0131 yox, \u018frdo\u011fand\u0131r v\u0259 m\u0259hz hakimiyy\u0259ti d\u0259yi\u015fm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 ictimai naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn lir\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259n t\u0259zyiq edilir. Prosesl\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, Bayden Amerikas\u0131 AKP T\u00fcrkiy\u0259sini \u0259vv\u0259lki kimi Va\u015finqtona ba\u011fl\u0131 \u00f6lk\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 qaytara bilm\u0259y\u0259c\u0259yini anlad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn hakimiyy\u0259t d\u0259yi\u015fikliyi ssenarisini \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kib. \u0130ki istiqam\u0259td\u0259 add\u0131m at\u0131l\u0131r. Birincisi, erk\u0259n se\u00e7kil\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. M\u00f6vcud \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259 buna nail olarlarsa, \u018frdo\u011fan\u0131n liderlik etdiyi Cumhur \u0130ttifaq\u0131 s\u0259s itir\u0259c\u0259k. \u0130kincisi, erk\u0259n se\u00e7kiy\u0259 nail olmasalar bel\u0259, 2023-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r iqtisadiyyat\u0131 \u00e7\u0131x\u0131lmaz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirm\u0259k v\u0259 hakimiyy\u0259t d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 bu yolla nail olmaqd\u0131r. D\u00fcn\u0259n ke\u00e7iril\u0259n aksiyalara da bu planlar fonunda baxa bil\u0259rik v\u0259 maraql\u0131d\u0131r ki, etirazlar g\u00fcn\u00fcn sonunda, \u018frdo\u011fan\u0131n erk\u0259n se\u00e7kil\u0259r ke\u00e7irilm\u0259y\u0259c\u0259k a\u00e7\u0131qlamas\u0131ndan sonra ba\u015fland\u0131. Bu detal prosesi anlama\u011fa imkan verir&#8221;.<\/p>\n<p>A.N\u0259rimanl\u0131n\u0131n fikrinc\u0259, hadis\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, T\u00fcrkiy\u0259 iqtisadiyyat\u0131na qar\u015f\u0131 bu c\u00fcr add\u0131mlar at\u0131lacaq v\u0259 maksimum \u015f\u0259kild\u0259 k\u00fctl\u0259vi aksiyalara nail olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015facaqlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 iqtisadiyyat\u0131 ciddi h\u0259y\u0259canland\u0131ran proses getm\u0259kd\u0259dir. \u00d6lk\u0259nin milli valyutas\u0131 olan lir\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259y\u0259rsizl\u0259\u015fir, inflyasiya prosesl\u0259ri g\u00fccl\u0259nir. Dollar, avro v\u0259 dig\u0259r valyutalar qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259z\u0259nn\u0259 itkisi ya\u015fayan T\u00fcrkiy\u0259 valyutas\u0131 Az\u0259rbaycan manat\u0131na m\u00fcnasib\u0259td\u0259 ucuzla\u015fmaqdad\u0131r. Noyabr\u0131n 24-d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 lir\u0259sinin Az\u0259rbaycan manat\u0131na qar\u015f\u0131 r\u0259smi m\u0259z\u0259nn\u0259si daha 10,4 faiz azalaraq 0,1334 manata enib ki, bu da yeni tarixi minimum say\u0131l\u0131r&#8230;.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":408127,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",450,300,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",450,300,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",450,300,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7-450x280.jpg",450,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",450,300,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",450,300,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",450,300,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",450,300,false],"newsmatic-featured":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",450,300,false],"newsmatic-list":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",450,300,false],"newsmatic-thumb":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",300,200,false],"newsmatic-small":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",143,95,false],"newsmatic-grid":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",375,250,false],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/4b9764b8943cef5a00e40d6c734575f7.jpg",450,300,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 iqtisadiyyat\u0131 ciddi h\u0259y\u0259canland\u0131ran proses getm\u0259kd\u0259dir. \u00d6lk\u0259nin milli valyutas\u0131 olan lir\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u0259y\u0259rsizl\u0259\u015fir, inflyasiya prosesl\u0259ri g\u00fccl\u0259nir. Dollar, avro v\u0259 dig\u0259r valyutalar qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259z\u0259nn\u0259 itkisi ya\u015fayan T\u00fcrkiy\u0259 valyutas\u0131 Az\u0259rbaycan manat\u0131na m\u00fcnasib\u0259td\u0259 ucuzla\u015fmaqdad\u0131r. Noyabr\u0131n 24-d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 lir\u0259sinin Az\u0259rbaycan manat\u0131na qar\u015f\u0131 r\u0259smi m\u0259z\u0259nn\u0259si daha 10,4 faiz azalaraq 0,1334 manata enib ki, bu da yeni tarixi minimum say\u0131l\u0131r....","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/408126"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=408126"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/408126\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/408127"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=408126"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=408126"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=408126"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}