{"id":41040,"date":"2019-02-25T09:05:05","date_gmt":"2019-02-25T06:05:05","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=41040"},"modified":"2019-02-25T09:05:05","modified_gmt":"2019-02-25T06:05:05","slug":"%c9%99xiliyin-yaranmasi-v%c9%99-m%c9%99nasi-caldiran-savasinda-savasan-%c9%99xi-qadinilar-kiml%c9%99r-idi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=41040","title":{"rendered":"\u018fxiliyin yaranmas\u0131 v\u0259 m\u0259nas\u0131 &#8211; \u00c7ald\u0131ran sava\u015f\u0131nda sava\u015fan \u0259xi qad\u0131n\u0131lar kiml\u0259r idi?"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u018fxi s\u00f6z\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 f\u0259rqli anlamda i\u015fl\u0259dils\u0259 d\u0259, orta \u0259sr tarixind\u0259 bu s\u00f6z\u00fcn etimologiyas\u0131 f\u0259rqlidir. Bir \u00e7oxlar\u0131 \u0259xi s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259r\u0259b s\u00f6z\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259 d\u0259, \u0259slind\u0259, q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6z\u00fcd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong> bildirir ki, \u0259xilik, \u0259xil\u0259r v\u0259 qad\u0131n \u0259xil\u0259r haqq\u0131nda m\u0259lumat\u0131 \u00f6lk\u0259.az-a tarix\u00e7i-alim \u018fkb\u0259r N\u0259c\u0259f verib.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 \u00e7oxunun \u0259r\u0259bc\u0259 hesab etdiyi &#8220;\u0259xi&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259r\u0259bc\u0259 il\u0259 bir \u0259laq\u0259si yoxdur. &#8220;\u0259l-Ax&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u0259 &#8220;y&#8221; \u0259lav\u0259si il\u0259 \u0259r\u0259bc\u0259 &#8220;qarda\u015f&#8221; m\u0259nas\u0131na g\u0259diyi iddia edils\u0259 d\u0259, s\u00f6z, \u0259slind\u0259, q\u0259dim t\u00fcrkc\u0259dir. \u00c7\u00fcnki m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 k\u0259lm\u0259 \u0259r\u0259bc\u0259 olaraq ke\u00e7m\u0259z. \u018fr\u0259bl\u0259r &#8220;\u0259xilik&#8221; t\u0259\u015fkilat\u0131na &#8220;f\u00fct\u00fcvv\u0259t&#8221;, &#8220;\u0259xi&#8221;l\u0259r\u0259 is\u0259 &#8220;f\u0259ta&#8221; v\u0259 &#8220;fityan&#8221; deyirl\u0259r. &#8220;Qarda\u015f&#8221; m\u0259nas\u0131nda \u0259r\u0259bc\u0259 &#8220;\u0259l-ax&#8221; s\u00f6z\u00fc olsa da \u0259xil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259dilm\u0259zdi. Farscada bunun m\u00fcqabili &#8220;cavanm\u0259rd&#8221;dir.<\/p>\n<p>\u018fxi s\u00f6z\u00fc q\u0259dim t\u00fcrk\u00e7\u0259 &#8220;ak\u0131&#8221; s\u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u0259lir. M\u0259nas\u0131 is\u0259 &#8220;\u0259lia\u00e7\u0131q&#8221;, &#8220;alic\u0259nab&#8221;, &#8220;com\u0259rd&#8221; dem\u0259kdir. K\u0259lm\u0259 Q\u0259dim uyqur v\u0259 Qaraxan\u0131 d\u00f6vr\u00fc m\u0259tinl\u0259rind\u0259 (IX-XII) bol-bol ke\u00e7ir. Sad\u0259c\u0259, Yusif Xas-Hacibin &#8220;Qutadqu-biliq&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 30-dan \u00e7ox yerd\u0259 i\u015fl\u0259dilib. Kitab\u0131n bir yerind\u0259 bel\u0259 deyilir:<\/p>\n<p>&#8220;Bu yalnquz yor\u0131ql\u0131 ki\u015fi q\u0131v\u00e7aq\u0131<br \/>\nKi\u015fik\u0259 tusulmaz bolur ey \u0259xi&#8221;<br \/>\n(Ey com\u0259rd, t\u0259kba\u015f\u0131na ya\u015fayan yabani adam\u0131n ba\u015fqalar\u0131na faydas\u0131 olmaz)<\/p>\n<p>Qa\u015fqarl\u0131 Mahmudun &#8220;Divani-l\u00fc\u011f\u0259t-it-t\u00fcrk&#8221;, &#8220;Atab\u0259t \u0259l-x\u0259kayiq&#8221;, &#8220;Q\u0131sas \u0259l-Enbiya&#8221;, &#8220;Muin \u0259l-M\u00fcrid&#8221;d\u0259 v\u0259 h\u0259tta Q\u0259dim uyqurlara aid Turfan kitab\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 eyni k\u0259lm\u0259 var.<br \/>\n\u018fxilik t\u0259\u015fkilat\u0131 ortaya \u00e7\u0131xanda bel\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r v\u0259 \u0259r\u0259bc\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 bu termin\u0259 yer veilm\u0259yib. \u018fsas\u0259n, &#8220;f\u00fct\u00fcvv\u0259t&#8221; v\u0259 &#8220;f\u0259ta&#8221; terminl\u0259ri i\u015fl\u0259dibl\u0259r. Uzun \u0259srl\u0259r f\u00fct\u00fcvv\u0259t\u0259 d\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r yax\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259yib. F\u00fct\u00fcvv\u0259t Abbasi x\u0259if\u0259si Nasirin (1180-1225), \u0259xilik is\u0259 s\u0259lcuqlu soyundan \u015eeyx \u018fhv\u0259d\u0259ddin Kirmani v\u0259 onun k\u00fcr\u0259k\u0259ni \u018fxi \u018fnv\u0259rin adlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. X\u0259lif\u0259 Nasir \u00f6z\u00fc d\u0259 \u015eeyx \u018fhv\u0259d\u0259ddinin h\u0259ms\u00f6hb\u0259ti olub v\u0259 onun m\u0259rasiml\u0259rind\u0259 s\u0259mah ke\u00e7irib.<\/p>\n<p>\u018fxilik orta \u0259srl\u0259rin bir n\u00f6v sivil-toplum qurulu\u015fu idi. \u015e\u0259h\u0259r-ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zli bu t\u0259\u015fkilat XII \u0259srd\u0259n etibar\u0259n formala\u015f\u0131b v\u0259 g\u00fcnm\u00fczd\u0259 b\u0259zi m\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 lonca kimi d\u0259 f\u0259aiyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Avropada g\u00fcnm\u00fczd\u0259 d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n &#8220;Hansa&#8221; t\u0259\u015fkilat\u0131na da t\u0259sirl\u0259ri olmu\u015fdur. T\u0259m\u0259l ideologiyalar\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcfi islamdan qaynaqlan\u0131r, ancaq alt m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 b\u0259zi qnostik (manixeist, mandey\u00e7i, essen\u00e7i, kaml\u0131q kimi) \u00fcns\u00fcrl\u0259r d\u0259 var.<\/p>\n<p>\u015eeyx \u018fhv\u0259d\u0259ddinin q\u0131z\u0131 v\u0259 \u018fxi Evr\u0259nin arvad\u0131 olan Fatma Bac\u0131 is\u0259 qad\u0131n \u0259xilik t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n banisidir. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 onlara &#8220;Baciani-Rum&#8221;, y\u0259ni &#8220;Anadolu bac\u0131lar\u0131&#8221; ad\u0131 verilirdi. Tarixd\u0259 ilk qad\u0131n t\u0259\u015fkilatanmas\u0131d\u0131r. Anadoluda Osmanl\u0131 t\u0259siri il\u0259 z\u0259if\u0259yinc\u0259 b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si S\u0259f\u0259vi \u00f6lk\u0259sin\u0259 g\u0259l\u0259n h\u0259min bac\u0131lar \u015eah \u0130smailin arvad\u0131 Tacl\u0131n\u0131n \u0259traf\u0131nda topland\u0131ar. \u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n \u00e7ox sayda qad\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fcn &#8220;bac\u0131yan-i Rum&#8221;a m\u0259nsub qad\u0131nlar oldu\u011fu iddia edilir.<\/p>\n<p>\u018fxi ad\u0131 s\u0259l\u0259fil\u0259r ars\u0131nda XIX \u0259srin sonlar\u0131 il\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 daxil oldu. Klasik \u0259xilikl\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fxi s\u00f6z\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 f\u0259rqli anlamda i\u015fl\u0259dils\u0259 d\u0259, orta \u0259sr tarixind\u0259 bu s\u00f6z\u00fcn etimologiyas\u0131 f\u0259rqlidir. Bir \u00e7oxlar\u0131 \u0259xi s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259r\u0259b s\u00f6z\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259 d\u0259, \u0259slind\u0259, q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. ARANTV.AZ bildirir ki, \u0259xilik, \u0259xil\u0259r v\u0259 qad\u0131n \u0259xil\u0259r haqq\u0131nda m\u0259lumat\u0131 \u00f6lk\u0259.az-a tarix\u00e7i-alim \u018fkb\u0259r N\u0259c\u0259f verib. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 \u00e7oxunun \u0259r\u0259bc\u0259 hesab etdiyi &#8220;\u0259xi&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259r\u0259bc\u0259 il\u0259 bir \u0259laq\u0259si yoxdur. &#8220;\u0259l-Ax&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u0259 &#8220;y&#8221; \u0259lav\u0259si il\u0259 \u0259r\u0259bc\u0259 &#8220;qarda\u015f&#8221; m\u0259nas\u0131na g\u0259diyi iddia edils\u0259 d\u0259, s\u00f6z, \u0259slind\u0259, q\u0259dim t\u00fcrkc\u0259dir. \u00c7\u00fcnki m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 k\u0259lm\u0259 \u0259r\u0259bc\u0259 olaraq ke\u00e7m\u0259z. \u018fr\u0259bl\u0259r &#8220;\u0259xilik&#8221; t\u0259\u015fkilat\u0131na &#8220;f\u00fct\u00fcvv\u0259t&#8221;, &#8220;\u0259xi&#8221;l\u0259r\u0259 is\u0259 &#8220;f\u0259ta&#8221; v\u0259 &#8220;fityan&#8221; deyirl\u0259r. &#8220;Qarda\u015f&#8221; m\u0259nas\u0131nda \u0259r\u0259bc\u0259 &#8220;\u0259l-ax&#8221;&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":41041,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/733738.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/733738.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/733738.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/733738-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/733738-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/733738.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/733738.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/733738.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/733738-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/733738.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u018fxi s\u00f6z\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 f\u0259rqli anlamda i\u015fl\u0259dils\u0259 d\u0259, orta \u0259sr tarixind\u0259 bu s\u00f6z\u00fcn etimologiyas\u0131 f\u0259rqlidir. Bir \u00e7oxlar\u0131 \u0259xi s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259r\u0259b s\u00f6z\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259 d\u0259, \u0259slind\u0259, q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. ARANTV.AZ bildirir ki, \u0259xilik, \u0259xil\u0259r v\u0259 qad\u0131n \u0259xil\u0259r haqq\u0131nda m\u0259lumat\u0131 \u00f6lk\u0259.az-a tarix\u00e7i-alim \u018fkb\u0259r N\u0259c\u0259f verib. G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 \u00e7oxunun \u0259r\u0259bc\u0259 hesab etdiyi &#8220;\u0259xi&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259r\u0259bc\u0259 il\u0259 bir \u0259laq\u0259si yoxdur. &#8220;\u0259l-Ax&#8221;&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41040"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41040"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41040\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/41041"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41040"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41040"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41040"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}