{"id":413104,"date":"2021-12-07T16:27:59","date_gmt":"2021-12-07T13:27:59","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=413104"},"modified":"2021-12-07T16:27:59","modified_gmt":"2021-12-07T13:27:59","slug":"az%c9%99rbaycanda-%c9%99n-boyuk-ictimai-b%c9%99la-kimdir-ziyali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=413104","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanda \u0259n b\u00f6y\u00fck ictimai b\u0259la: Kimdir ziyal\u0131?"},"content":{"rendered":"<p>D\u0259rin sosial v\u0259 tarixi m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259r\u0259 \u015fahidlik etmi\u015f Az\u0259rbaycanda tarixd\u0259n g\u0259l\u0259n neqativ izl\u0259ri a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>D\u00fczd\u00fcr, \u00e7oxumuz bir hadis\u0259y\u0259, proses\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildir\u0259rk\u0259n psixoloji amill\u0259ri, bu psixologiyan\u0131n k\u00fctl\u0259vi hal almas\u0131n\u0131n tarixd\u0259n qida almas\u0131n\u0131 g\u00f6zard\u0131 edirik.<\/p>\n<p>Ancaq psixoloji faktorlar \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir, son 200 illik tarixin a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131 biz leksikonumuzda v\u0259 ya \u015f\u00fcurumuzun d\u0259rinliyind\u0259 saxlay\u0131r\u0131q, zaman\u0131 g\u0259l\u0259nd\u0259 d\u0259 o arxaizm\u0259 s\u0131\u011f\u0131n\u0131r\u0131q.<\/p>\n<div id=\"AdviadNativeVideo0\" class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Bunun spektri o q\u0259d\u0259r geni\u015fdir ki, h\u0259r m\u00f6vzu bar\u0259sind\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda bir kitab h\u0259cmin\u0259 s\u0131\u011fa bil\u0259c\u0259k yaz\u0131 yazmaq olar.<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131m\u0131z\u0131 is\u0259 ziyal\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131na h\u0259sr ed\u0259c\u0259yik, haz\u0131rda \u0259n ziddiyy\u0259tli t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u0259hz ziyal\u0131l\u0131qla \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130zl\u0259r o q\u0259d\u0259r d\u0259rin\u0259 n\u00fcfuz edib ki, bu d\u0259rinlikl\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n h\u0259r hans\u0131 \u201ci\u015f\u0131\u011f\u0131\u201d t\u0259qdim ed\u0259rk\u0259n m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 ad\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fcbali\u011f\u0259li epitetl\u0259r yap\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Bu anlay\u0131\u015flardan biri d\u0259 \u201cziyal\u0131\u201d s\u00f6z\u00fcd\u00fcr, h\u0259r\u00e7\u0259nd ki, d\u0259rin\u0259 ged\u0259nd\u0259 fikir v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 bax\u0131m\u0131ndan, h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rinin qeyri-adekvatl\u0131\u011f\u0131 bax\u0131m\u0131ndan biz o adam\u0131 ziyal\u0131 adland\u0131ra bilm\u0259rik.<\/p>\n<p>C\u0259miyy\u0259t \u015fi\u015firdilmi\u015f obrazlara, s\u00fcni d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 meyl edir, ondan b\u00fct yarad\u0131r, daha sonra is\u0259 o b\u00fct\u00fc q\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da c\u0259miyy\u0259tin psixologiyas\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda tarixin rolunu bo\u015funa qeyd etm\u0259dik.<\/p>\n<p>T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin, SSR\u0130 zaman\u0131nda n\u0259 q\u0259d\u0259r insan ziyal\u0131 adland\u0131r\u0131l\u0131b, halbuki biri idar\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n insanlardan r\u00fc\u015fv\u0259t al\u0131b, dig\u0259ri h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n insanlardan \u201ch\u00f6rm\u0259t\u201d g\u00f6r\u00fcb v\u0259 sair.<\/p>\n<p>Amma m\u0259clisl\u0259rd\u0259 onlar \u0259n yuxar\u0131 ba\u015fda oturulub, \u201cxalq\u0131m\u0131z\u0131n d\u0259y\u0259rli ziyal\u0131s\u0131\u201d kimi t\u0259qdim olunub, bunun t\u0259zah\u00fcrl\u0259ri indi d\u0259 qalmaqdad\u0131r. \u0130ctimai b\u0259lad\u0131r, deyilmi?!<\/p>\n<p>\u0130ndi d\u0259 biri yaltaqlana-yaltaqlana \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00fcn a\u011flay\u0131r, xalq\u0131n pulunu yeyib c\u0259miyy\u0259t i\u00e7\u0259risin\u0259 \u00e7\u0131xanda ziyal\u0131 kimi t\u0259qdim olunur.<\/p>\n<p>Biri hakimiyy\u0259ti, dig\u0259ri is\u0259 m\u00fcxalif\u0259ti t\u0259nqid etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 ziyal\u0131 adland\u0131r\u0131l\u0131r, h\u0259tta t\u0259hqirl\u0259ri leksikonlar\u0131n\u0131n \u201cq\u0131z\u0131l fondunda\u201d saxlayaraq laz\u0131m olan anda onlar\u0131 x\u0259rcl\u0259y\u0259n insanlar\u0131 ziyal\u0131 statusunda c\u0259miyy\u0259t\u0259 s\u0131r\u0131y\u0131rlar.<\/p>\n<p>N\u0259 ad \u00e7\u0259k\u0259c\u0259yik, n\u0259 d\u0259 ki, konkret bir hal \u00fczr\u0259 dan\u0131\u015faca\u011f\u0131q, sad\u0259c\u0259 bu, \u00fcmumi tablodur v\u0259 tabloda \u015fi\u015firtm\u0259l\u0259ri g\u00f6r\u00fcr\u00fcr\u00fck.<\/p>\n<p>M\u0259g\u0259r yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fd\u0259 biz m\u0259murlar\u0131n \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131qlar\u0131, korrupsiya faktlar\u0131na imza atmalar\u0131n\u0131n \u015fahidi olmam\u0131\u015f\u0131qm\u0131? Lakin h\u0259min insanlar da hans\u0131sa \u0259razid\u0259, m\u0259clisd\u0259 ziyal\u0131 kimi t\u0259qdim olunublar, \u201c\u00e7\u00f6r\u0259kver\u0259n ki\u015fi\u201d kimi tan\u0131n\u0131blar.<\/p>\n<p>T\u0259bi\u0259t\u0259n sakit, m\u0259d\u0259ni insanlar da var, c\u0259miyy\u0259td\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00f6vqel\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nibl\u0259r, qeyri-legitim he\u00e7 bir prosesd\u0259 ad\u0131 ke\u00e7mir, alimdir, amma elm adam\u0131na yara\u015fmayan t\u0259rz\u0259 m\u0259hkum olunubmu\u015f kimi xurafata s\u0131\u011f\u0131n\u0131r. Ancaq n\u0259 edirs\u0259n et, q\u00fcsurunu faktlarla de &#8211; xeyri yoxdur, o adam ziyal\u0131d\u0131r. Qar\u015f\u0131 g\u0259l\u0259 bilm\u0259zs\u0259n, \u00e7\u00fcnki o, idoldur, c\u0259miyy\u0259td\u0259ki qruplar da bu b\u00fctd\u0259n b\u0259rk yap\u0131\u015f\u0131b, \u00e7\u00fcnki alternativimiz yoxdur v\u0259 ya olan\u0131 t\u0259qdim ed\u0259 bilmirik.<\/p>\n<p>Bir d\u0259 g\u00f6r\u00fcrs\u0259n ki, biri bilm\u0259diyi m\u00f6vzular haqq\u0131nda \u00e7\u0259r\u0259nl\u0259yir, \u00f6z\u00fc d\u0259 fikirl\u0259ri m\u0259ntiq v\u0259 savad bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox q\u00fcsurludur, amma xalq\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259 ziyal\u0131 statusunu qazan\u0131r. O biri d\u0259 bildiyi m\u00f6vzular \u0259traf\u0131nda spekulyasiya edir, xalqa yalan dan\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin fenomenin\u0259 \u00e7evrilib insanlara yanl\u0131\u015f m\u0259lumat\u00a0ver\u0259nl\u0259r, ba\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmad\u0131\u011f\u0131 m\u00f6vzu haqq\u0131nda a\u011fl\u0131na g\u0259l\u0259ni yaz\u0131b, \u00f6z\u00fc haqq\u0131nda etibarl\u0131 m\u0259nb\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rini formala\u015fd\u0131ranlar\u0131 da bura \u0259lav\u0259 ets\u0259k, v\u0259ziyy\u0259tin n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcr\u0259kk\u0259b oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 s\u0259rilir. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 istifad\u0259\u00e7il\u0259ri r\u0259yl\u0259rd\u0259 \u201csiz, \u0259sl ziyal\u0131s\u0131n\u0131z\u201d, \u201cxalq\u0131n sizin kimi savadl\u0131 insanlara ehtiyac\u0131 var\u201d yazmalar\u0131 da ayr\u0131 bir sosial z\u0259r\u0259rli v\u0259rdi\u015fdir.<\/p>\n<p>Biri ad\u0131n\u0131 ziyal\u0131 qoyur, amma elm \u0259v\u0259zin\u0259 xurafata b\u00fcr\u00fcn\u00fcb, dig\u0259ri is\u0259 din xadimidir, amma elm haqq\u0131nda h\u0259r \u015feyi dan\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Bu t\u0259zadlar burul\u011fan\u0131nda sual ortaya \u00e7\u0131x\u0131r:\u00a0Kimdir ziyal\u0131?<\/p>\n<p>D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, ziyal\u0131l\u0131\u011f\u0131n t\u0259rifi tam ba\u015fqad\u0131r, \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u00e7ox x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri birl\u0259\u015fdirm\u0259lidir, amma biz\u0259 ziyal\u0131 kimi s\u0131r\u0131nanlar\u0131n \u00e7oxunda ziyal\u0131 olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan meyarlar \u00e7at\u0131\u015fm\u0131r.<\/p>\n<p>Ziyal\u0131 ayd\u0131nl\u0131q dem\u0259kdir, ziyal\u0131l\u0131q c\u0259miyy\u0259ti, xalq\u0131 m\u00fct\u0259r\u0259qqi ideya v\u0259 k\u00fcy\u00e7\u00fcl\u00fckd\u0259n uzaq ictimai kodeksl\u0259r\u0259 k\u00f6kl\u0259m\u0259lidir, \u0259m\u0259li il\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri t\u0259rs-m\u00fct\u0259nasiblik t\u0259\u015fkil etm\u0259m\u0259lidir.<\/p>\n<p>Varm\u0131 bel\u0259 obraz? D\u00fcz\u00fc bu suala cavab verm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir\u0259m&#8230; Arqumentl\u0259r t\u0259qdim ed\u0259 bilm\u0259y\u0259nd\u0259 h\u0259min adama m\u00fcnasib\u0259td\u0259 m\u00fcbali\u011f\u0259nin d\u0259 f\u00f6vq\u00fcnd\u0259 dayanan epitetl\u0259r yaran\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cd\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli\u201d, \u201cd\u00fcnyaca m\u0259\u015fhur\u201d, \u201cT\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu, yaxud q\u0131z\u0131\u201d v\u0259 sair. Ancaq ara\u015fd\u0131r\u0131rsan, inc\u0259l\u0259yirs\u0259n, bax\u0131rsan ki, d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli olma\u011f\u0131n kriteriyalar\u0131 bizim t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rd\u0259n tamamil\u0259 f\u0259rqlidir. Biz kimi v\u0259 niy\u0259 aldad\u0131r\u0131q?&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u0259rin sosial v\u0259 tarixi m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259r\u0259 \u015fahidlik etmi\u015f Az\u0259rbaycanda tarixd\u0259n g\u0259l\u0259n neqativ izl\u0259ri a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. D\u00fczd\u00fcr, \u00e7oxumuz bir hadis\u0259y\u0259, proses\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildir\u0259rk\u0259n psixoloji amill\u0259ri, bu psixologiyan\u0131n k\u00fctl\u0259vi hal almas\u0131n\u0131n tarixd\u0259n qida almas\u0131n\u0131 g\u00f6zard\u0131 edirik. Ancaq psixoloji faktorlar \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir, son 200 illik tarixin a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131 biz leksikonumuzda v\u0259 ya \u015f\u00fcurumuzun d\u0259rinliyind\u0259 saxlay\u0131r\u0131q, zaman\u0131 g\u0259l\u0259nd\u0259 d\u0259 o arxaizm\u0259 s\u0131\u011f\u0131n\u0131r\u0131q. Bunun spektri o q\u0259d\u0259r geni\u015fdir ki, h\u0259r m\u00f6vzu bar\u0259sind\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda bir kitab h\u0259cmin\u0259 s\u0131\u011fa bil\u0259c\u0259k yaz\u0131 yazmaq olar. Bu yaz\u0131m\u0131z\u0131 is\u0259 ziyal\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131na h\u0259sr ed\u0259c\u0259yik, haz\u0131rda \u0259n ziddiyy\u0259tli t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u0259hz&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":413105,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iStock-654067586-e1618478725564.jpg",620,388,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iStock-654067586-e1618478725564.jpg",620,388,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iStock-654067586-e1618478725564.jpg",620,388,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iStock-654067586-e1618478725564-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iStock-654067586-e1618478725564-583x365.jpg",583,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iStock-654067586-e1618478725564.jpg",620,388,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iStock-654067586-e1618478725564.jpg",620,388,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iStock-654067586-e1618478725564.jpg",620,388,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iStock-654067586-e1618478725564-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iStock-654067586-e1618478725564.jpg",620,388,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"D\u0259rin sosial v\u0259 tarixi m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259r\u0259 \u015fahidlik etmi\u015f Az\u0259rbaycanda tarixd\u0259n g\u0259l\u0259n neqativ izl\u0259ri a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. D\u00fczd\u00fcr, \u00e7oxumuz bir hadis\u0259y\u0259, proses\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildir\u0259rk\u0259n psixoloji amill\u0259ri, bu psixologiyan\u0131n k\u00fctl\u0259vi hal almas\u0131n\u0131n tarixd\u0259n qida almas\u0131n\u0131 g\u00f6zard\u0131 edirik. Ancaq psixoloji faktorlar \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir, son 200 illik tarixin a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131 biz leksikonumuzda v\u0259 ya \u015f\u00fcurumuzun d\u0259rinliyind\u0259 saxlay\u0131r\u0131q, zaman\u0131 g\u0259l\u0259nd\u0259 d\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/413104"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=413104"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/413104\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/413105"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=413104"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=413104"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=413104"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}