{"id":417313,"date":"2021-12-21T08:24:16","date_gmt":"2021-12-21T05:24:16","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=417313"},"modified":"2021-12-21T08:24:16","modified_gmt":"2021-12-21T05:24:16","slug":"qis-g%c9%99ldi-enerji-t%c9%99l%c9%99bati-artir-iqlim-d%c9%99yisikliyi-suallar-yaradir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=417313","title":{"rendered":"Q\u0131\u015f g\u0259ldi &#8211; enerji t\u0259l\u0259bat\u0131 art\u0131r, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi suallar yarad\u0131r&#8230;"},"content":{"rendered":"<h3><strong>Ekspert: \u201cKarbon biznesi \u0259v\u0259zin\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131qlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259\u015fviqat aparmaq daha yax\u015f\u0131 olar\u201d<\/strong><\/h3>\n<p><strong>Dekabr\u0131n 21-d\u0259 Bak\u0131 vaxt\u0131 il\u0259 saat 14:02:18-d\u0259 Az\u0259rbaycana q\u0131\u015f f\u0259sli daxil olacaq. Bununla da Yer k\u00fcr\u0259sinin \u015eimal yar\u0131mk\u00fcr\u0259sind\u0259 q\u0131\u015f f\u0259sli ba\u015flayacaq.<\/strong><\/p>\n<p>Q\u0131\u015f f\u0259sli ad\u0259t\u0259n soyuq, \u015faxtal\u0131 hava, qarla assosiasiya olunur. Lakin havan\u0131n g\u00fcn\u0259\u015fli ke\u00e7m\u0259si b\u0259zi suallar yarad\u0131r. Bak\u0131ya, \u0259ks\u0259r rayonlara qar ya\u011fm\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 quraql\u0131q m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na ziyan d\u0259yir.T\u0259bii ki, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi \u0259sas faktorlardan biridir. Lakin ist\u0259r tarixi faktlardan, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 folklordan bilirik ki, zaman-zaman quraql\u0131q, ya\u011fmursuzluq olub. Bu, 100, 200, b\u0259z\u0259n 500 ild\u0259n bir t\u0259krarlanan prosesdir. F\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 edib iqlim d\u0259yi\u015fikliyini qabardaraq milyonlar qazananlar var.<\/p>\n<p>Tan\u0131nm\u0131\u015f klimatoloq Ketrin Heyho \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n\u0131n birind\u0259 bel\u0259 bir fikir s\u0259sl\u0259ndirmi\u015fdi: \u201cBiz ham\u0131 kimi evimiz adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu planetd\u0259 ya\u015famaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259siz yer ist\u0259yirik. \u0130\u015fimizd\u0259 q\u0259r\u0259zsiz v\u0259 obyektiv olmal\u0131y\u0131qsa da, h\u0259r k\u0259s\u0259 n\u0259inki iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin real oldu\u011funu v\u0259 insanlar\u0131n buna g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 onun t\u0259sirinin ciddi oldu\u011funu \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ictimaiyy\u0259t\u0259 getdikc\u0259 daha \u00e7ox m\u00fcraci\u0259t etm\u0259liyik v\u0259 d\u0259rhal h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259liyik\u201d.<\/p>\n<p>Yer k\u00fcr\u0259sinin iqlimind\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r d\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r olub. Lakin aliml\u0259rin r\u0259yl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 son 100 ild\u0259 bu, m\u00fcqayis\u0259 olunmayacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 tez-tez ba\u015f verib. S\u0259thin orta temperaturu t\u0259xmin\u0259n 0,6-0,70C art\u0131b. Neft, k\u00f6m\u00fcr v\u0259 qaz kimi yanacaqlardan istifad\u0259 v\u0259 me\u015f\u0259l\u0259rin q\u0131r\u0131lmas\u0131 atmosferd\u0259 karbon qaz\u0131n\u0131n (CO2), el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r istixana qazlar\u0131n\u0131n artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Bu istixana qazlar\u0131 istiliyi tutma effekti yarad\u0131r (buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ad\u0131 bel\u0259dir), onun atmosfer\u0259 qa\u00e7mas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. \u0130stixana effekti t\u0259bi\u0259t hadis\u0259si oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259nin s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri olan \u201cn\u0259zar\u0259tsiz istixana effekti\u201d adland\u0131r\u0131ld\u0131. 18-ci \u0259srin sonlar\u0131nda ba\u015f ver\u0259n S\u0259naye \u0130nqilab\u0131ndan sonra atmosferd\u0259ki CO2 miqdar\u0131 insan f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 artd\u0131 v\u0259 bu g\u00fcn \u0259n az\u0131 800.000 il \u0259rzind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmayan s\u0259viyy\u0259d\u0259dir.<\/p>\n<p><strong>D\u00fcnyada temperaturun y\u00fcks\u0259lm\u0259si v\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n iqlim \u015f\u0259raiti k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na, ekosisteml\u0259r\u0259 v\u0259 onlar\u0131n c\u0259miyy\u0259t\u0259 verdiyi faydalara t\u0259sir edir. Bitki\u00e7ilik v\u0259 heyvandarl\u0131q sah\u0259sind\u0259 probleml\u0259r k\u0259skinl\u0259\u015fir, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na yararl\u0131 torpaq v\u0259 su ehtiyatlar\u0131 t\u00fck\u0259nir, \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259si g\u00fcn\u00fc-g\u00fcnd\u0259n aktualla\u015f\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Durum qlobal istil\u0259\u015fm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olan torpaqdan atmosfer\u0259 istixana qazlar\u0131n\u0131n emissiyalar\u0131n\u0131n artmas\u0131 il\u0259 daha da a\u011f\u0131rla\u015fa bil\u0259r. Onsuz da k\u00f6vr\u0259k ekosistem t\u0259sir alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259r ki, bu da torpa\u011f\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 deqradasiyas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi probleml\u0259rini daha da g\u00fccl\u0259ndirir.<\/p>\n<p>Bel\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin t\u0259sirini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 iqlim meyll\u0259rini modell\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 v\u0259 proqnozla\u015fd\u0131rma\u011fa imkan ver\u0259c\u0259k d\u0259y\u0259rli m\u0259lumatlar\u0131n \u0259ld\u0259 edilm\u0259si vacibdir. Atom Enerjisi \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq Agentlik iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin t\u0259sirini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin n\u00fcv\u0259 v\u0259 izotop texnikalar\u0131ndan istifad\u0259 imkanlar\u0131n\u0131 optimalla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k, bununla da daha intensiv m\u0259hsul istehsal\u0131na v\u0259 t\u0259bii ehtiyatlar\u0131n daha s\u0259m\u0259r\u0259li m\u00fchafiz\u0259sin\u0259 t\u00f6hf\u0259 verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn FAO (Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u018frzaq v\u0259 K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131) il\u0259 i\u015fl\u0259yir.<\/p>\n<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyind\u0259n dan\u0131\u015fark\u0259n biz daha \u00e7ox onun t\u0259bi\u0259t\u0259 t\u0259sirini n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturuq, lakin insan h\u00fcquqlar\u0131 faktorunu unutmaq olmaz. F\u0259lak\u0259tl\u0259r b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259td\u0259 m\u00f6vcud b\u0259rab\u0259rsizlikl\u0259ri daha da g\u00fccl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259rin elmi s\u00fcbutlar qar\u015f\u0131s\u0131nda iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 effektiv reaksiya verm\u0259m\u0259si tarixd\u0259 n\u0259sill\u0259r\u0259 t\u0259sir ed\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck insan h\u00fcquqlar\u0131 pozuntusu ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u0130qlim\u015f\u00fcnas M\u0259h\u0259rr\u0259m\u00a0Mehdiyev \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da bildirdi ki, q\u0131\u015f f\u0259slind\u0259 g\u00fcn\u0259\u015fli havan\u0131n olmas\u0131 t\u0259bii hald\u0131r. Amma istilik effekti yaradan qazlar\u0131n atmosferd\u0259 artmas\u0131 da faktorlardan biridir. Daha do\u011frusu, t\u0259sirl\u0259rd\u0259n biridir:<\/strong>\u00a0 \u201cKarbon qaz\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ticar\u0259t\u0259 maraq var. A\u011f\u0131ll\u0131 texnologiyalara s\u0259rmay\u0259 qoymaq daha faydal\u0131d\u0131r. S\u00f6hb\u0259t atmosfer\u0259 at\u0131lan karbon qaz\u0131n\u0131n miqdar\u0131n\u0131 azaldan texnologiyadan gedir. Karbon biznesi \u0259v\u0259zin\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131qlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259\u015fviqat aparmaq daha yax\u015f\u0131 olar. AB\u015e, h\u0259m\u00e7inin inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r karbon qaz\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 bacard\u0131\u011f\u0131 q\u0259d\u0259r i\u015f g\u00f6r\u00fcr. M\u0259s\u0259l\u0259n, Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 neft-qaz hasil ed\u0259n, s\u0259naye potensiall\u0131 b\u00f6y\u00fck \u00f6lk\u0259l\u0259r yoxdur. \u0130stilik &#8211; elektrik stansiyalar\u0131n\u0131n b\u00fcdc\u0259sinin azald\u0131lmas\u0131, k\u00f6m\u00fcrd\u0259n istifad\u0259nin qada\u011fan edilm\u0259si atmosfer\u0259 at\u0131lan karbon qaz\u0131n\u0131n miqdar\u0131n\u0131 azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn effektiv yoldur. D\u00fcnya Bank\u0131n\u0131n statistik n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq g\u00f6r\u0259rik ki, 1990-c\u0131 ild\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada 55 milyard tona yax\u0131n karbon qaz\u0131 at\u0131l\u0131rd\u0131sa, 2017-2018-ci ill\u0259rd\u0259 bu miqdar 37 milyard tona d\u00fc\u015fd\u00fc. \u0130nki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r daha \u00e7ox enerjid\u0259n istifad\u0259 etdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 arta bil\u0259r.\u00a0 Az\u0259rbaycanda is\u0259 son hesablamalara g\u00f6r\u0259, 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 atmosfer\u0259 80-85 milyon ton karbon qaz\u0131 at\u0131l\u0131rd\u0131sa, 2016-2018-ci ill\u0259rd\u0259 bu r\u0259q\u0259m 50-55 milyon ton t\u0259\u015fkil edib\u201d.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssis h\u0259m\u00e7inin qeyd etdi ki, inki\u015faf getdikc\u0259, Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7 ba\u015flad\u0131qdan sonra enerjiy\u0259 t\u0259l\u0259bat daha da artacaq. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 karbon qaz\u0131n\u0131n miqdar\u0131 artmaqda davam ed\u0259c\u0259k. Bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ekspert: \u201cKarbon biznesi \u0259v\u0259zin\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131qlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259\u015fviqat aparmaq daha yax\u015f\u0131 olar\u201d Dekabr\u0131n 21-d\u0259 Bak\u0131 vaxt\u0131 il\u0259 saat 14:02:18-d\u0259 Az\u0259rbaycana q\u0131\u015f f\u0259sli daxil olacaq. Bununla da Yer k\u00fcr\u0259sinin \u015eimal yar\u0131mk\u00fcr\u0259sind\u0259 q\u0131\u015f f\u0259sli ba\u015flayacaq. Q\u0131\u015f f\u0259sli ad\u0259t\u0259n soyuq, \u015faxtal\u0131 hava, qarla assosiasiya olunur. Lakin havan\u0131n g\u00fcn\u0259\u015fli ke\u00e7m\u0259si b\u0259zi suallar yarad\u0131r. Bak\u0131ya, \u0259ks\u0259r rayonlara qar ya\u011fm\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 quraql\u0131q m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na ziyan d\u0259yir.T\u0259bii ki, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi \u0259sas faktorlardan biridir. Lakin ist\u0259r tarixi faktlardan, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 folklordan bilirik ki, zaman-zaman quraql\u0131q, ya\u011fmursuzluq olub. Bu, 100, 200, b\u0259z\u0259n 500 ild\u0259n bir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":417314,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1042236ccb20e020028f1b2f1c97325f.jpg",450,300,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1042236ccb20e020028f1b2f1c97325f.jpg",450,300,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1042236ccb20e020028f1b2f1c97325f.jpg",450,300,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1042236ccb20e020028f1b2f1c97325f-450x280.jpg",450,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1042236ccb20e020028f1b2f1c97325f.jpg",450,300,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1042236ccb20e020028f1b2f1c97325f.jpg",450,300,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1042236ccb20e020028f1b2f1c97325f.jpg",450,300,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1042236ccb20e020028f1b2f1c97325f.jpg",450,300,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1042236ccb20e020028f1b2f1c97325f-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1042236ccb20e020028f1b2f1c97325f.jpg",450,300,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"Ekspert: \u201cKarbon biznesi \u0259v\u0259zin\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131qlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259\u015fviqat aparmaq daha yax\u015f\u0131 olar\u201d Dekabr\u0131n 21-d\u0259 Bak\u0131 vaxt\u0131 il\u0259 saat 14:02:18-d\u0259 Az\u0259rbaycana q\u0131\u015f f\u0259sli daxil olacaq. Bununla da Yer k\u00fcr\u0259sinin \u015eimal yar\u0131mk\u00fcr\u0259sind\u0259 q\u0131\u015f f\u0259sli ba\u015flayacaq. Q\u0131\u015f f\u0259sli ad\u0259t\u0259n soyuq, \u015faxtal\u0131 hava, qarla assosiasiya olunur. Lakin havan\u0131n g\u00fcn\u0259\u015fli ke\u00e7m\u0259si b\u0259zi suallar yarad\u0131r. Bak\u0131ya, \u0259ks\u0259r rayonlara qar ya\u011fm\u0131r.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/417313"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=417313"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/417313\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/417314"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=417313"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=417313"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=417313"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}