{"id":417826,"date":"2021-12-22T08:08:06","date_gmt":"2021-12-22T05:08:06","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=417826"},"modified":"2021-12-22T08:08:06","modified_gmt":"2021-12-22T05:08:06","slug":"qlobal-%c9%99rzaq-inflyasiyasini-hansi-faktorlar-t%c9%99tikl%c9%99yir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=417826","title":{"rendered":"Qlobal \u0259rzaq inflyasiyas\u0131n\u0131 hans\u0131 faktorlar t\u0259tikl\u0259yir?"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcnya \u00fczr\u0259 z\u0259ruri \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n bahala\u015fmas\u0131 son 10 ilin rekord s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7at\u0131b. Bel\u0259 ki, tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259ri bu ilin noyabr\u0131nda \u0259vv\u0259lki ayla m\u00fcqayis\u0259d\u0259\u00a0<strong>3,1\u00a0<\/strong>%, \u00f6t\u0259n ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 is\u0259\u00a0<strong>23,2<\/strong>\u00a0% art\u0131b. Bu\u011fdan\u0131n qlobal qiym\u0259tl\u0259ri 2011-ci ilin may ay\u0131ndan bu yana \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7at\u0131b. Bahala\u015fma s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rib. 2020-ci ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 noyabrda bu m\u0259hsullar\u0131n qiym\u0259tind\u0259\u00a0<strong>19,1<\/strong>\u00a0% art\u0131m qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Bitki ya\u011flar\u0131, \u0259t v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r m\u0259hsullar\u0131nda da qiym\u0259t art\u0131m\u0131 olub.<\/p>\n<p>\u0130stehlak qiym\u0259tl\u0259rinin art\u0131m\u0131 dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn apar\u0131c\u0131 iqtisadiyyatlar \u00fczr\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. Bel\u0259 ki, Avropan\u0131n apar\u0131c\u0131 iqtisadiyyat\u0131 olan Almaniyada ilkin qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 oktyabrda inflyasiya\u00a0<strong>28<\/strong>\u00a0ilin maksimumuna kimi s\u00fcr\u0259tl\u0259nib. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n iri iqtisadiyyat\u0131 olan AB\u015e-da biznes t\u0259dar\u00fck z\u0259ncirind\u0259ki \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq oktyabrda istehlak qiym\u0259tl\u0259ri indeksi sentyabr ay\u0131na nisb\u0259td\u0259\u00a0<strong>0,9<\/strong>\u00a0%, ke\u00e7\u0259n ilin eyni ay\u0131na nisb\u0259td\u0259 is\u0259\u00a0<strong>6,2<\/strong>\u00a0% art\u0131b. \u00d6lk\u0259nin \u018fm\u0259k Nazirliyinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, art\u0131m tempin\u0259 g\u00f6r\u0259 oktyabrda inflyasiya son\u00a0<strong>31<\/strong>\u00a0ilin rekord s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7at\u0131b. Braziliyada istehlak qiym\u0259tl\u0259rinin art\u0131m tempi\u00a0<strong>18<\/strong>\u00a0ilin maksimumuna \u00e7at\u0131b. Avrozonada \u043e\u043atyabrda istehlak qiym\u0259tl\u0259ri 2008-ci ilin maliyy\u0259 b\u00f6hran\u0131ndan bu yana \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131b. Qon\u015fu Rusiyada istehlak inflyasiyas\u0131 2015-ci ilin dekabr ay\u0131n\u0131n maksimumundad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>B\u0259s qlobal miqyasda \u0259rzaq qiym\u0259tl\u0259rinin art\u0131m\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259r n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>Qiym\u0259t art\u0131m\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fc b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 cayna\u011f\u0131na alan koronavirus pandemiyas\u0131na dayan\u0131r. O, faktiki olaraq ill\u0259rl\u0259 forla\u015fm\u0131\u015f \u0259n\u0259n\u0259vi qlobal t\u0259dar\u00fck z\u0259ncirini s\u0131radan \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f oldu. D\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin virusdan qorunmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi s\u0259rt karantin t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq bir s\u0131ra m\u0259hsullara, o c\u00fcml\u0259d\u0259n idman l\u0259vazimatlar\u0131na, plan\u015fet, noutbuklara, ev \u00fc\u00e7\u00fcn mebell\u0259r\u0259 t\u0259l\u0259b \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 artd\u0131. Sosial t\u0259cridd\u0259n dolay\u0131 limanlarda i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259si \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 yarand\u0131. Paralel olaraq g\u00f6mr\u00fck n\u0259zar\u0259tinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq yoxlamalar daha \u00e7ox vaxt alma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bel\u0259likl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 limanlar\u0131nda t\u0131xaclar yarand\u0131 ki, bu da n\u0259tic\u0259 etibar\u0131 il\u0259 yubanmalara g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131.<\/p>\n<p>V\u0259ziyy\u0259ti daha problemli m\u0259craya y\u00f6n\u0259ld\u0259n faktor koronavirus pandemiyas\u0131n\u0131n m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259n atan qlobal iqtisadiyyat\u0131n b\u0259rpa m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 gir\u0259r\u0259k enerji da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131na t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n artmas\u0131 oldu. Lakin t\u0259l\u0259bl\u0259 t\u0259klif aras\u0131nda b\u00f6y\u00fck disbalans\u0131n olmas\u0131 d\u0259nizl\u0259 y\u00fckda\u015f\u0131malar\u0131n qiym\u0259tl\u0259rinin k\u0259skin artmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131. Bel\u0259 ki,\u00a0<strong>40<\/strong>\u00a0futluq konteynerin Asiyadan AB\u015e-a \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 son iki ild\u0259\u00a0<strong>12\u00a0<\/strong>d\u0259f\u0259, Avropan\u0131n \u0259n iri liman\u0131 olan Rotterdamdan d\u00fcnyan\u0131n \u0259n y\u00fckl\u00fc liman\u0131 olan \u015eanxaya d\u0259niz yolu il\u0259 da\u015f\u0131nman\u0131n d\u0259y\u0259ri c\u0259mi bir il\u0259\u00a0<strong>10<\/strong>\u00a0d\u0259f\u0259 bahala\u015fd\u0131. BMT\u2010nin Ticar\u0259t v\u0259 \u0130nki\u015faf \u00fczr\u0259 Konfrans\u0131n\u0131n (UNCTAD) 2021-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259niz n\u0259qliyyat\u0131n\u0131n icmal\u0131na \u0259sas\u0259n konteyner da\u015f\u0131malar\u0131n\u0131n tarifl\u0259rinin indiki art\u0131m\u0131n\u0131n dayan\u0131ql\u0131 olaca\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 2023-c\u00fc il\u0259 kimi qlobal idxal qiym\u0259tl\u0259ri\u00a0<strong>11<\/strong>\u00a0%, istehlak qiym\u0259tl\u0259ri\u00a0<strong>1,5<\/strong>\u00a0% arta bil\u0259r. \u0130dxal qiym\u0259tl\u0259rinin artmas\u0131ndan d\u0259niz da\u015f\u0131malar\u0131ndan as\u0131l\u0131 olan v\u0259 istehlak ehtiyaclar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sini idxal hesab\u0131na \u00f6d\u0259y\u0259n ki\u00e7ik iqtisadiyyatlar daha \u00e7ox z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Enerji da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 t\u0259klifinin t\u0259l\u0259bin xeyli alt\u0131nda olmas\u0131 onlar\u0131n da bahala\u015fmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131. Bu, \u00f6z\u00fcn\u00fc daha k\u0259skin formada Avropada g\u00f6st\u0259rdi. Bel\u0259 ki, &#8220;k\u00f6hn\u0259 kontinent&#8221;d\u0259 qaz\u0131n\u00a0<strong>1 000<\/strong>\u00a0kubmetrinin qiym\u0259ti tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq\u00a0<strong>1 940<\/strong>\u00a0AB\u015e dollar\u0131 h\u0259ddin\u0259 \u00e7atd\u0131. T\u0259bii qaz\u0131n qiym\u0259tl\u0259rinin bir ild\u0259\u00a0<strong>5-6\u00a0<\/strong>d\u0259f\u0259 bahala\u015fmas\u0131 mineral g\u00fcbr\u0259 istehsal ed\u0259n ayr\u0131-ayr\u0131 Avropa \u015firk\u0259tl\u0259rini istehsal\u0131 dayand\u0131rma\u011fa v\u0259 ya m\u0259hdudla\u015fd\u0131rma\u011fa s\u00f6vq etdi. Bel\u0259 ki, onlar bu c\u00fcr qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 art\u0131q Rusiya, K\u00f6rf\u0259z \u00f6lk\u0259l\u0259ri v\u0259 \u015eimali Afrikadan olan istehsal\u00e7\u0131larla r\u0259qab\u0259t aparmaq qabiliyy\u0259tind\u0259 deyildil\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 g\u00fcbr\u0259l\u0259rin qlobal t\u0259dar\u00fck\u00fc a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc, bu is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 qiym\u0259tl\u0259rin artmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131. Bahala\u015fma \u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00e7ox azot g\u00fcbr\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259rdi. \u00c7\u00fcnki h\u0259min g\u00fcbr\u0259l\u0259rin istehsal\u0131nda t\u0259bii qaz maya d\u0259y\u0259rinin\u00a0<strong>80<\/strong>\u00a0%-ni t\u0259\u015fkil edir. \u018fn y\u00fcks\u0259k azot t\u0259rkibli g\u00fcbr\u0259 olan karbomidin bir tonunun qiym\u0259ti noyabrda \u0259vv\u0259lki aya nisb\u0259t\u0259n\u00a0<strong>30<\/strong>\u00a0% artaraq\u00a0<strong>900<\/strong>\u00a0AB\u015e dollar\u0131na \u00e7atd\u0131. Azot v\u0259 fosfor g\u00fcbr\u0259l\u0259rinin qiym\u0259tl\u0259ri \u00f6t\u0259n il\u0259 nisb\u0259t\u0259n\u00a0<strong>2<\/strong>\u00a0d\u0259f\u0259 art\u0131b, kalium xlorid is\u0259\u00a0<strong>1,5<\/strong>\u00a0d\u0259f\u0259 bahala\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>Avropada havan\u0131n s\u0259rtl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq t\u0259bii qaz yenid\u0259n bahala\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131b v\u0259 qiym\u0259ti art\u0131q min kubmetr \u00fc\u00e7\u00fcn<strong>\u00a01 800<\/strong>\u00a0AB\u015e dollar\u0131 \u0259traf\u0131nda q\u0259rarla\u015f\u0131b. Haz\u0131rda &#8220;k\u00f6hn\u0259 kontinent&#8221;in yeralt\u0131 qaz anbarlar\u0131nda rekord h\u0259dd\u0259 az qaz ehtiyat\u0131 t\u0259dar\u00fck olunub. \u018fn son aktual m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, yeralt\u0131 qaz anbarlar\u0131na\u00a0<strong>64,9 milyard<\/strong>\u00a0kubmetr (<strong>60<\/strong>\u00a0% doldurulub) qaz vurulub. Halbuki \u00f6t\u0259n ilin eyni d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici\u00a0<strong>86,3 milyard<\/strong>\u00a0kubmetr olub. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, texniki s\u0259b\u0259bd\u0259n Fransada yerl\u0259\u015f\u0259n &#8220;Sivo&#8221; atom elektrik stansiyas\u0131n\u0131n iki reaktorunun dayanmas\u0131 elektrik enerji istehsal\u0131n\u0131n\u00a0<strong>10<\/strong>\u00a0% azalmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131b. Bu is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 onsuz da t\u0259klifin yet\u0259rli olmad\u0131\u011f\u0131 bir vaxtda qiym\u0259tl\u0259r\u0259 \u0259lav\u0259 t\u0259zyiq yarad\u0131r. Qlobal bazar\u0131n klinik v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k dem\u0259k olar ki, istehlak inflyasiyas\u0131 getdikc\u0259 daha da d\u0259rinl\u0259\u015f\u0259c\u0259k v\u0259 proses \u0259n az\u0131 g\u0259l\u0259n yaza kimi davam ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya \u00fczr\u0259 z\u0259ruri \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n bahala\u015fmas\u0131 son 10 ilin rekord s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7at\u0131b. Bel\u0259 ki, tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259ri bu ilin noyabr\u0131nda \u0259vv\u0259lki ayla m\u00fcqayis\u0259d\u0259\u00a03,1\u00a0%, \u00f6t\u0259n ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 is\u0259\u00a023,2\u00a0% art\u0131b. Bu\u011fdan\u0131n qlobal qiym\u0259tl\u0259ri 2011-ci ilin may ay\u0131ndan bu yana \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7at\u0131b. Bahala\u015fma s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rib. 2020-ci ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 noyabrda bu m\u0259hsullar\u0131n qiym\u0259tind\u0259\u00a019,1\u00a0% art\u0131m qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Bitki ya\u011flar\u0131, \u0259t v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r m\u0259hsullar\u0131nda da qiym\u0259t art\u0131m\u0131 olub. \u0130stehlak qiym\u0259tl\u0259rinin art\u0131m\u0131 dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn apar\u0131c\u0131 iqtisadiyyatlar \u00fczr\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. Bel\u0259 ki, Avropan\u0131n apar\u0131c\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":417827,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/market_284875.jpg",850,530,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/market_284875.jpg",850,530,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/market_284875.jpg",850,530,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/market_284875-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/market_284875-585x365.jpg",585,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/market_284875-840x524.jpg",640,399,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/market_284875.jpg",850,530,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/market_284875.jpg",850,530,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/market_284875-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/market_284875.jpg",850,530,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"D\u00fcnya \u00fczr\u0259 z\u0259ruri \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n bahala\u015fmas\u0131 son 10 ilin rekord s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7at\u0131b. Bel\u0259 ki, tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259ri bu ilin noyabr\u0131nda \u0259vv\u0259lki ayla m\u00fcqayis\u0259d\u0259\u00a03,1\u00a0%, \u00f6t\u0259n ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 is\u0259\u00a023,2\u00a0% art\u0131b. Bu\u011fdan\u0131n qlobal qiym\u0259tl\u0259ri 2011-ci ilin may ay\u0131ndan bu yana \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7at\u0131b. Bahala\u015fma s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rib. 2020-ci ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fc&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/417826"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=417826"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/417826\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/417827"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=417826"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=417826"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=417826"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}