{"id":417878,"date":"2021-12-22T09:08:11","date_gmt":"2021-12-22T06:08:11","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=417878"},"modified":"2021-12-22T09:08:11","modified_gmt":"2021-12-22T06:08:11","slug":"turkiy%c9%99-boyuk-20-likd%c9%99n-cixarila-bil%c9%99r-iddiasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=417878","title":{"rendered":"\u201cT\u00fcrkiy\u0259 \u201cB\u00f6y\u00fck 20-lik\u201dd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131la bil\u0259r\u201d iddias\u0131"},"content":{"rendered":"<h3><strong>Ekspert: \u201cBir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n AB\u015e T\u00fcrkiy\u0259nin o blokda qalmas\u0131nda maraql\u0131d\u0131r\u201d<\/strong><\/h3>\n<p><strong>T\u00fcrk lir\u0259sinin qiym\u0259t itirm\u0259si v\u0259 iqtisadiyyat\u0131n daralmas\u0131 fonunda T\u00fcrkiy\u0259nin G-20-d\u0259n (\u201cB\u00f6y\u00fck 20-lik\u201d) \u00e7\u0131xar\u0131laca\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirilir. M\u0259lumdur ki,\u00a0 G-20 d\u00fcnyada \u0259n b\u00f6y\u00fck iqtisadiyyata, \u00fcmumu daxili m\u0259hsula (\u00dcDM) malik \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259msil olundu\u011fu platformad\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin iqtisadiyyat\u0131 \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun h\u0259cmi il\u0259 v\u0259 dollar ekvivalentind\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. \u0130ndi dollar ekvivalentind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin \u00fcmumi daxili m\u0259hsulunun h\u0259cmi kifay\u0259t q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb. \u00dcmumi daxili m\u0259hsul \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcnd\u0259n, b\u0259zi ekspertl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun dollar ifad\u0259sind\u0259 k\u0259skin azalmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n T\u00fcrkiy\u0259nin G-20 format\u0131ndan k\u0259narda qala bil\u0259c\u0259yini deyirl\u0259r. Haz\u0131rda T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 bir q\u0259r\u0259zli siyas\u0259t oldu\u011funu da n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, qarda\u015f \u00f6lk\u0259nin h\u0259min formatdan k\u0259narda qalmas\u0131nda maraql\u0131 olan q\u00fcvv\u0259l\u0259r var.<\/p>\n<p>Bu iddialar\u0131 nec\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k olar, T\u00fcrkiy\u0259nin bu formatdan\u00a0 uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259rmi? \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 G-20 n\u0259 q\u0259d\u0259r siyasi, n\u0259 q\u0259d\u0259r iqtisadi v\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r geosiyasi platformad\u0131r?<\/p>\n<p><strong>REAL Partiyas\u0131n\u0131n icra katibi, iqtisad\u00e7\u0131 ekspert Natiq C\u0259f\u0259rli \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da bildirdi ki, t\u00fcrk lir\u0259si dekabr\u0131n 20-si ax\u015famdan ba\u015flayaraq m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r d\u0259y\u0259r qazanma\u011fa ba\u015flad\u0131:<\/strong>\u00a0\u201cPrezident R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan\u0131n Nazirl\u0259r Kabinetinin iclas\u0131ndan sonra \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 oldu v\u0259 t\u00fcrk lir\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n z\u0259man\u0259tl\u0259rin verilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan q\u0259rarlar verildiyini s\u00f6yl\u0259di. Y\u0259ni m\u0259z\u0259nn\u0259 f\u0259rqind\u0259 uduzanlar\u0131n d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n kompensasiya olunaca\u011f\u0131, xarici ticar\u0259td\u0259 is\u0259 sabit m\u0259z\u0259nn\u0259 rejimin\u0259 b\u0259nz\u0259r bir rejimin olaca\u011f\u0131 v\u0259 h\u0259min m\u0259z\u0259nn\u0259d\u0259 xaric\u0259 mal ixrac ed\u0259nl\u0259rin uduzmas\u0131 ba\u015f ver\u0259c\u0259ks\u0259, z\u0259r\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n qar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 s\u00f6yl\u0259ndi. 18 lir\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r bahala\u015fan dollar bu q\u0259rarlar\u0131n a\u00e7\u0131qlanmas\u0131ndan sonra 12,5 lir\u0259y\u0259 endi, lir\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndi. T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti v\u0259ziyy\u0259ti anlay\u0131r v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n add\u0131mlarla lir\u0259ni sabitl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p><img src=\"http:\/\/sozcu.info\/uploads\/posts\/2020-05\/1589446510_natiq.jpg\" alt=\"Natiq C\u0259f\u0259rli: &amp;quot;C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin bu q\u0259d\u0259r s\u0259viyy\u0259siz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yini  g\u00f6zl\u0259mirdim&amp;quot; \u00bb YeniS\u00f6z\u00e7\u00fc q\u0259zeti\" \/><\/p>\n<p><strong>Natiq C\u0259f\u0259rli\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>G-20 m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 g\u0259linc\u0259, bu \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q format\u0131 t\u0259kc\u0259 iqtisadi \u0259sasl\u0131 format deyil, burada siyasi \u00e7alarlar da kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u00f6vcuddur. El\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259r var ki, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r ki\u00e7ik \u00f6lk\u0259l\u0259rdir, ancaq \u00dcDM-in art\u0131m potensial\u0131 da var, amma o \u00f6lk\u0259l\u0259ri he\u00e7 vaxt G-20-y\u0259 h\u0259tta namiz\u0259d kimi d\u0259v\u0259t bel\u0259, etm\u0259yibl\u0259r. \u00c7\u00fcnki burada siyasi amill\u0259r d\u0259 rol oynay\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 g\u0259linc\u0259, lir\u0259nin d\u0259y\u0259rd\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r G-20 \u00f6lk\u0259l\u0259ri s\u0131ras\u0131nda \u00dcDM-in h\u0259cmin\u0259 g\u00f6r\u0259 17-ci b\u00f6y\u00fck iqtisadiyyata malik \u00f6lk\u0259 idi. \u0130ndi lir\u0259nin d\u0259y\u0259rd\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259si T\u00fcrkiy\u0259nin \u00dcDM-nin azalmas\u0131na v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin G-20-d\u0259 iki pill\u0259 geril\u0259m\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub. T\u00fcrkiy\u0259 art\u0131q 19-20-ci yerl\u0259rd\u0259dir. Lakin bu he\u00e7 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin G-20-d\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na g\u0259lmir. Ona g\u00f6r\u0259 ki, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n daha sonra g\u0259l\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u00dcDM-i h\u0259l\u0259 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. Y\u0259ni T\u00fcrkiy\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn G-20-d\u0259n k\u0259narda qalmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si h\u0259l\u0259 ki yoxdur. Lir\u0259nin d\u0259y\u0259rd\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259si \u00e7ox s\u00fcr\u0259tl\u0259 davam ets\u0259ydi, m\u0259s\u0259l\u0259n, dollar 20-22 lir\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r bahala\u015fayd\u0131, o zaman \u00dcDM-d\u0259 \u00e7ox k\u0259skin azalmalar\u0131n \u015fahidi ola bil\u0259rdik v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin G-20-d\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn formal bir s\u0259b\u0259b yarana bil\u0259rdi. Lakin bu da o dem\u0259k deyil ki, h\u0259m\u015fn anda da T\u00fcrkiy\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lacaqd\u0131r. \u00c7\u00fcnki G-20, dediyimiz kimi, h\u0259m d\u0259 bir siyasi blokdur, \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n AB\u015e T\u00fcrkiy\u0259nin o blokda qalmas\u0131nda maraql\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 ki, T\u00fcrkiy\u0259 ordusunun h\u0259cmin\u0259, g\u00fcc\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 NATO-nun ikinci \u0259n g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259tidir, b\u00f6lg\u0259d\u0259 \u0259n g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir v\u0259 Q\u0259rbin b\u00f6lg\u0259 siyas\u0259tind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fch\u00fcm rolu var. Bu v\u0259 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin G-20-d\u0259n \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131 \u0259n az\u0131ndan AB\u015e ist\u0259m\u0259z. Lakin m\u0259s\u0259l\u0259n, Fransa T\u00fcrkiy\u0259nin bu klubdan \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131 t\u0259klif ed\u0259 bil\u0259r. Amma \u00fcmumilikd\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259nd\u0259 bu t\u0259hl\u00fck\u0259 real deyil&#8221;.<\/p>\n<p><strong>B\u0259s G-20-d\u0259 olmaq \u00f6lk\u0259y\u0259 hans\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259r g\u0259tirir?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ekspert qeyd etdi ki, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 prestij m\u0259s\u0259l\u0259sidir:<\/strong>\u00a0\u201cBurada olmaq o dem\u0259kdir ki, s\u0259n d\u00fcnyan\u0131n 20 \u0259n g\u00fccl\u00fcs\u00fcnd\u0259n biris\u0259n, d\u00fcnyada bel\u0259 q\u0259bul olunursan. \u0130kincisi, iki ild\u0259n bir G-20-nin b\u00f6y\u00fck sammiti olur, ild\u0259 bir d\u0259f\u0259 is\u0259 ki\u00e7ik sammitl\u0259ri ke\u00e7irilir, il \u0259rzind\u0259 nazirl\u0259rin d\u0259 tez-tez toplant\u0131s\u0131 olur. D\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fczakir\u0259 olunan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evrilirs\u0259n. Bu da d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 \u00f6lk\u0259nin \u00e7\u0259kisini g\u00f6st\u0259r\u0259n amil\u0259 \u00e7evrilir. D\u00fcnyada oyun qaydalar\u0131n\u0131n qurulmas\u0131nda s\u00f6z sahibl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilm\u0259k imkan\u0131 var G-20-d\u0259 olark\u0259n. Bu bax\u0131mdan t\u0259bii ki, qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259nin orada olmas\u0131 \u00e7ox vacibdir\u201d.<\/p>\n<p><strong>Etibar SEY\u0130DA\u011eA,<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ekspert: \u201cBir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n AB\u015e T\u00fcrkiy\u0259nin o blokda qalmas\u0131nda maraql\u0131d\u0131r\u201d T\u00fcrk lir\u0259sinin qiym\u0259t itirm\u0259si v\u0259 iqtisadiyyat\u0131n daralmas\u0131 fonunda T\u00fcrkiy\u0259nin G-20-d\u0259n (\u201cB\u00f6y\u00fck 20-lik\u201d) \u00e7\u0131xar\u0131laca\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirilir. M\u0259lumdur ki,\u00a0 G-20 d\u00fcnyada \u0259n b\u00f6y\u00fck iqtisadiyyata, \u00fcmumu daxili m\u0259hsula (\u00dcDM) malik \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259msil olundu\u011fu platformad\u0131r. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin iqtisadiyyat\u0131 \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun h\u0259cmi il\u0259 v\u0259 dollar ekvivalentind\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. \u0130ndi dollar ekvivalentind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin \u00fcmumi daxili m\u0259hsulunun h\u0259cmi kifay\u0259t q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb. \u00dcmumi daxili m\u0259hsul \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcnd\u0259n, b\u0259zi ekspertl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun dollar ifad\u0259sind\u0259 k\u0259skin azalmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n T\u00fcrkiy\u0259nin G-20 format\u0131ndan k\u0259narda qala&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":417879,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/e52f7accc6e95082ba4dc8ff658e5ca5.jpg",450,300,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/e52f7accc6e95082ba4dc8ff658e5ca5.jpg",450,300,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/e52f7accc6e95082ba4dc8ff658e5ca5.jpg",450,300,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/e52f7accc6e95082ba4dc8ff658e5ca5-450x280.jpg",450,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/e52f7accc6e95082ba4dc8ff658e5ca5.jpg",450,300,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/e52f7accc6e95082ba4dc8ff658e5ca5.jpg",450,300,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/e52f7accc6e95082ba4dc8ff658e5ca5.jpg",450,300,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/e52f7accc6e95082ba4dc8ff658e5ca5.jpg",450,300,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/e52f7accc6e95082ba4dc8ff658e5ca5-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/e52f7accc6e95082ba4dc8ff658e5ca5.jpg",450,300,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Ekspert: \u201cBir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n AB\u015e T\u00fcrkiy\u0259nin o blokda qalmas\u0131nda maraql\u0131d\u0131r\u201d T\u00fcrk lir\u0259sinin qiym\u0259t itirm\u0259si v\u0259 iqtisadiyyat\u0131n daralmas\u0131 fonunda T\u00fcrkiy\u0259nin G-20-d\u0259n (\u201cB\u00f6y\u00fck 20-lik\u201d) \u00e7\u0131xar\u0131laca\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirilir. M\u0259lumdur ki,\u00a0 G-20 d\u00fcnyada \u0259n b\u00f6y\u00fck iqtisadiyyata, \u00fcmumu daxili m\u0259hsula (\u00dcDM) malik \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259msil olundu\u011fu platformad\u0131r. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin iqtisadiyyat\u0131 \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun h\u0259cmi il\u0259 v\u0259 dollar&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/417878"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=417878"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/417878\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/417879"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=417878"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=417878"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=417878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}