{"id":420651,"date":"2021-12-29T07:57:34","date_gmt":"2021-12-29T04:57:34","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=420651"},"modified":"2021-12-29T07:57:34","modified_gmt":"2021-12-29T04:57:34","slug":"ir%c9%99van-qarabagdan-cixir-moskva-rus-icmasini-is%c9%99-salir-baki-n%c9%99-etm%c9%99li-t%c9%99hlil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=420651","title":{"rendered":"\u0130r\u0259van Qaraba\u011fdan \u00e7\u0131x\u0131r, Moskva \u201crus icmas\u0131\u201dn\u0131 i\u015f\u0259 sal\u0131r \u2013 Bak\u0131 n\u0259 etm\u0259li? &#8211; T\u018fHL\u0130L"},"content":{"rendered":"<p><strong>Pa\u015finyan\u0131n \u201cQaraba\u011f\u0131n statusu Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131na uy\u011fun h\u0259ll edilm\u0259lidir\u201d s\u00f6zl\u0259rind\u0259n sonra Xank\u0259ndid\u0259ki separat\u00e7\u0131larla r\u0259smi \u0130r\u0259van aras\u0131nda qar\u015f\u0131durma b\u00f6y\u00fcy\u00fcr: proses \u0130r\u0259van\u0131n separat\u00e7\u0131lar\u0131n arxas\u0131ndan \u00e7\u0259kilm\u0259si, Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycanla yekun s\u00fclh sazi\u015fi imzalamas\u0131na do\u011fru gedir;<\/strong><\/p>\n<p>Nikolun h\u0259qiq\u0259ti dil\u0259 g\u0259tirm\u0259sind\u0259 \u00f6z maraqlar\u0131 da var:<\/p>\n<p>&#8211; Erm\u0259nistan siyas\u0259tind\u0259n Qaraba\u011f kart\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131r;<br \/>\n&#8211; T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin qurulmas\u0131 v\u0259 kommunikasiyalar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 il\u0259 qazanaca\u011f\u0131 iqtisadi dividentl\u0259rd\u0259 \u0259lav\u0259 problem ist\u0259mir;<br \/>\n&#8211; Separat\u00e7\u0131lar\u0131 ruslar\u0131n \u201cquca\u011f\u0131na it\u0259l\u0259yir\u201d, problemi Bak\u0131 v\u0259 Moskvan\u0131n birba\u015fa m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 \u00e7evirir;<\/p>\n<p>Bu, iki h\u0259d\u0259f\u0259 hesablan\u0131b: r\u0259smi \u0130r\u0259van Qaraba\u011fdak\u0131 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n \u201cd\u00f6vl\u0259t\u201d d\u00fcz\u0259ld\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yini anlay\u0131r v\u0259 \u00f6nc\u0259d\u0259n m\u0259suliyy\u0259ti ruslar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fckl\u0259yir; oyundan \u00e7\u0259kilm\u0259kl\u0259 Bak\u0131 v\u0259 Moskvan\u0131n \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 meydan yarad\u0131r;<\/p>\n<p>Pa\u015finyan bu gedi\u015fl\u0259 prosesl\u0259ri d\u0259 qabaqlay\u0131r: s\u0259rh\u0259din delimitasiya v\u0259 demarkasiyas\u0131 Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 olaraq d\u00f6vl\u0259t s\u0259rh\u0259dini tan\u0131mas\u0131, h\u0259m d\u0259 \u0130r\u0259van\u0131n Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan \u0259razisi kimi q\u0259bul etm\u0259si dem\u0259kdir v\u0259 bu, Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259ki erm\u0259ni qo\u015funlar\u0131n \u2013 10 noyabr b\u0259yanat\u0131n\u0131n 4-c\u00fc b\u0259ndi d\u0259 bunu t\u0259l\u0259b edir \u2013 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 il\u0259 d\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r; r\u0259smi \u0130r\u0259van oyundan k\u0259nar v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259mi\u015fd\u0259n \u00f6nc\u0259 separat\u00e7\u0131larla k\u00f6rp\u00fcl\u0259ri yand\u0131r\u0131r;<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n oyundan k\u0259narla\u015fmas\u0131 prosesin m\u00fcsb\u0259t v\u0259 m\u0259nfi istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131 v\u0259d edir.<\/p>\n<p><strong>M\u00fcsb\u0259t perspektiv:<\/strong>\u00a0Qaraba\u011fda Bak\u0131-Ankara v\u0259 Moskva olmaqla g\u00fcc balans\u0131 ikinin bir\u0259 d\u0259yi\u015fir; h\u0259mi\u015f\u0259 Erm\u0259nistan\u0131 qarantyor kimi q\u0259bul ed\u0259n erm\u0259ni \u0259halinin se\u00e7imi q\u0259til\u0259\u015fir \u2013 b\u00f6lg\u0259ni t\u0259rk etm\u0259k, yaxud Az\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131 alt\u0131na ke\u00e7m\u0259k; s\u0259rh\u0259din m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sind\u0259n sonra Bak\u0131n\u0131n separatizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 h\u00fcququndan daha aktiv istifad\u0259 etm\u0259k imkanlar\u0131 geni\u015fl\u0259nir;<\/p>\n<p><strong>M\u0259nfi perspektiv:<\/strong>\u00a0Moskva erm\u0259nil\u0259rin t\u0259k \u201cm\u00fcdafi\u0259\u00e7isi\u201d rolunda b\u00f6lg\u0259d\u0259 qalma m\u00fcdd\u0259tini uzatmaq ist\u0259y\u0259, etnik separatizmi yenid\u0259n k\u00f6r\u00fckl\u0259y\u0259, b\u00f6lg\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan idar\u0259\u00e7iliyinin b\u0259rpas\u0131n\u0131 \u0259ng\u0259ll\u0259y\u0259 bil\u0259r; Qaraba\u011fda \u201crus icmas\u0131\u201d ssenarisinin aktivl\u0259\u015fdirilm\u0259si bundan x\u0259b\u0259r verir;<\/p>\n<p>Donbasdan f\u0259rqli olaraq Qaraba\u011fda \u201crus icmas\u0131\u201d ssenarisinin icras\u0131 imkanlar\u0131 z\u0259if g\u00f6r\u00fcn\u00fcr:<\/p>\n<p><strong>&#8211; B\u00f6lg\u0259d\u0259 ruslar\u0131n say\u0131 \u00e7ox azd\u0131r;<br \/>\n&#8211; Bak\u0131n\u0131n b\u00f6lg\u0259nin g\u0259l\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00f6vqeyi v\u0259 Ankaran\u0131n bu m\u00f6vqey\u0259 d\u0259st\u0259yi Moskvan\u0131 iki vacib oyun\u00e7unun maraqlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alma\u011fa vadar edir;<br \/>\n&#8211; Bak\u0131-Ankara-Moskva \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fcn regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q planlar\u0131 fonunda problemin h\u0259lli imkanlar\u0131 t\u00fck\u0259nm\u0259yib;<\/strong><\/p>\n<p>Lakin Moskva \u201cruslar\u0131 qorumaq\u201d ssenarisi \u00fcz\u0259rind\u0259n alternativl\u0259r d\u0259 haz\u0131rlay\u0131r, \u00e7\u00fcnki b\u00f6lg\u0259d\u0259 t\u0259kc\u0259 \u201cerm\u0259nil\u0259ri qorumaq\u201d arqumenti \u00e7ox da ke\u00e7\u0259rli deyil v\u0259 bu, Bak\u0131ya qar\u015f\u0131 siyasi qazanc \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edil\u0259c\u0259k kartlardan biri olacaq: misal \u00fc\u00e7\u00fcn, Az\u0259rbaycan\u0131n Avrasiya \u0130ttifaq\u0131na daxil olmas\u0131 kimi ist\u0259kl\u0259rd\u0259 bu kart i\u015f\u0259 sal\u0131na bil\u0259r v\u0259 s.<\/p>\n<p>V\u0259 bu perspektiv Pa\u015finyan-Araik toqqu\u015fmas\u0131nda rus izin\u0259 d\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. M\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, ruslar s\u0259rh\u0259din m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n &#8211; \u0130r\u0259van\u0131n oyundan k\u0259narla\u015fmas\u0131ndan \u00f6nc\u0259 \u201cipl\u0259ri \u0259lin\u0259\u201d al\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130r\u0259vanla separat\u00e7\u0131lar\u0131n \u201ctoqqu\u015fmas\u0131ndan\u201d sonra ba\u015f separat\u00e7\u0131 Araik Arutunyunyan\u0131n \u201cQaraba\u011f\u0131n rus icmas\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri\u201d il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc d\u0259 bu kontekstd\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyil v\u0259 bu ssenarinin art\u0131q i\u015f\u0259 sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rin iddias\u0131na qondarma \u201cQaraba\u011f\u0131n rus icmas\u0131\u201d 1999-cu ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b, haz\u0131rda 1500-2000 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. H\u0259r\u00e7\u0259nd, 2015-ci ild\u0259 separat\u00e7\u0131 rejimin \u201cstatistikas\u0131na\u201d g\u00f6r\u0259 Qaraba\u011fda 238 Rusiya v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131, 26 Ukrayna v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 ya\u015fay\u0131rd\u0131. Rusiya v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 olmayan ruslar\u0131n say\u0131 da maksimum bir ne\u00e7\u0259 y\u00fcz n\u0259f\u0259r ola bil\u0259r. SSR\u0130-nin son statistikas\u0131na (1989) g\u00f6r\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 slavyan \u0259silli \u0259halinin say\u0131 2500 n\u0259f\u0259r olub, onlar\u0131n da b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti I Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 buran\u0131 t\u0259rk edibl\u0259r. \u0130ndi \u201c1500-2000 n\u0259f\u0259r\u201d iddias\u0131 \u201crus icmas\u0131n\u0131\u201d \u015fi\u015firdilmi\u015f g\u00f6st\u0259rm\u0259k plan\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Bak\u0131 bu t\u0259hl\u00fck\u0259li ssenariy\u0259 qar\u015f\u0131 n\u0259 ed\u0259 bil\u0259r?<\/strong><\/p>\n<p>M\u00f6vcud prioritetl\u0259r \u2013 s\u0259rh\u0259din m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si, kommunikasiyan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 v\u0259 s. Bak\u0131n\u0131n Moskva il\u0259 g\u0259rginliy\u0259 getm\u0259k ist\u0259m\u0259diyini, son d\u00f6vrl\u0259r (x\u00fcsusil\u0259 \u018frdo\u011fanla Putinin So\u00e7i g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 b\u00f6lg\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 anla\u015fmadan sonra) daha yum\u015faq m\u00f6vqe s\u0259rgil\u0259diyini g\u00f6st\u0259rir. Lakin \u201crus icmas\u0131\u201d ssenarisin\u0259 qar\u015f\u0131 s\u0259ssiz qalmaq risklidir v\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 ilkin olaraq iki istiqam\u0259td\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k olar:<\/p>\n<p><strong>Birincisi,<\/strong>\u00a0\u201crus icmas\u0131\u201d ad\u0131ndan ba\u015f separat\u00e7\u0131 il\u0259 m\u00fczakir\u0259 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Rusiyadan g\u0259l\u0259nl\u0259r \u2013 \u201cqara siyah\u0131ya\u201d sal\u0131nmal\u0131d\u0131r;<\/p>\n<p><strong>\u0130kincisi,<\/strong>\u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n rus icmas\u0131 separat\u00e7\u0131lar\u0131n \u201crus icmas\u0131\u201d kart\u0131na etiraz etm\u0259li, Qaraba\u011fdak\u0131 rus \u0259silli insanlar\u0131 \u00f6z \u0259traflar\u0131na \u00e7\u0259km\u0259li, onlar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n \u201cyolunu azm\u0131\u015f v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131\u201d s\u0131ras\u0131ndan \u00e7\u0131xarmal\u0131d\u0131r; icma bu prosesd\u0259 \u00f6nd\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259 bil\u0259r;<\/p>\n<p><strong>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc,<\/strong>\u00a0Bak\u0131 \u0259n az\u0131 diplomatik kanallarla Moskvaya m\u00f6vqeyini bildirm\u0259lidir;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pa\u015finyan\u0131n \u201cQaraba\u011f\u0131n statusu Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131na uy\u011fun h\u0259ll edilm\u0259lidir\u201d s\u00f6zl\u0259rind\u0259n sonra Xank\u0259ndid\u0259ki separat\u00e7\u0131larla r\u0259smi \u0130r\u0259van aras\u0131nda qar\u015f\u0131durma b\u00f6y\u00fcy\u00fcr: proses \u0130r\u0259van\u0131n separat\u00e7\u0131lar\u0131n arxas\u0131ndan \u00e7\u0259kilm\u0259si, Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycanla yekun s\u00fclh sazi\u015fi imzalamas\u0131na do\u011fru gedir; Nikolun h\u0259qiq\u0259ti dil\u0259 g\u0259tirm\u0259sind\u0259 \u00f6z maraqlar\u0131 da var: &#8211; Erm\u0259nistan siyas\u0259tind\u0259n Qaraba\u011f kart\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131r; &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin qurulmas\u0131 v\u0259 kommunikasiyalar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 il\u0259 qazanaca\u011f\u0131&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":420652,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",800,450,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",800,450,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",800,450,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi-500x280.png",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi-649x365.png",649,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",800,450,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",800,450,false],"newsmatic-featured":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",800,450,false],"newsmatic-list":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",600,338,false],"newsmatic-thumb":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",300,169,false],"newsmatic-small":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",150,84,false],"newsmatic-grid":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",400,225,false],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/xankendi.png",800,450,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Pa\u015finyan\u0131n \u201cQaraba\u011f\u0131n statusu Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131na uy\u011fun h\u0259ll edilm\u0259lidir\u201d s\u00f6zl\u0259rind\u0259n sonra Xank\u0259ndid\u0259ki separat\u00e7\u0131larla r\u0259smi \u0130r\u0259van aras\u0131nda qar\u015f\u0131durma b\u00f6y\u00fcy\u00fcr: proses \u0130r\u0259van\u0131n separat\u00e7\u0131lar\u0131n arxas\u0131ndan \u00e7\u0259kilm\u0259si, Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycanla yekun s\u00fclh sazi\u015fi imzalamas\u0131na do\u011fru gedir; Nikolun h\u0259qiq\u0259ti dil\u0259 g\u0259tirm\u0259sind\u0259 \u00f6z maraqlar\u0131 da var: &#8211; Erm\u0259nistan siyas\u0259tind\u0259n Qaraba\u011f kart\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131r; &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin qurulmas\u0131 v\u0259 kommunikasiyalar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 il\u0259 qazanaca\u011f\u0131...","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/420651"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=420651"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/420651\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/420652"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=420651"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=420651"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=420651"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}