{"id":429002,"date":"2022-01-20T14:38:48","date_gmt":"2022-01-20T11:38:48","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=429002"},"modified":"2022-01-20T14:38:48","modified_gmt":"2022-01-20T11:38:48","slug":"tarixci-alim-sok-faktlari-aciqladi-bakiya-gond%c9%99ril%c9%99n-qosun-hey%c9%99tin%c9%99-deyilmisdi-ki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=429002","title":{"rendered":"Tarix\u00e7i alim \u015eOK FAKTLARI A\u00c7IQLADI: Bak\u0131ya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n qo\u015fun hey\u0259tin\u0259 deyilmi\u015fdi ki&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>AMEA-n\u0131n A.A.Bak\u0131xanov ad\u0131na Tarix \u0130nstitutunun \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, tarix elml\u0259ri doktoru, professor Mais \u018fmrahov Publika.az-a m\u00fcsahib\u0259 verib. Alim 20 Yanvar faci\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixi hadis\u0259l\u0259ri, bir s\u0131ra faktlar\u0131 qe<\/strong><strong>yd edib.<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edirik:<\/p>\n<p><strong>&#8211; Mais m\u00fc\u0259llim, xalq\u0131m\u0131z bu g\u00fcn 20 Yanvar faci\u0259sinin 32-ci ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc, \u015f\u0259hidl\u0259rimizin \u0259ziz xatir\u0259sini yad edir. Bu faci\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixi faktlar\u0131 tarix\u00e7i-alim kimi sizin d\u0259 dilinizd\u0259n e\u015fitm\u0259k ist\u0259rdik.<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; H\u0259r bir xalq\u0131n tarixind\u0259 h\u0259m faci\u0259li m\u0259qamlar, h\u0259m d\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q s\u0259hif\u0259l\u0259ri \u00e7ox olub. Nadir hallarda bu iki m\u0259qam \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. Bu m\u0259qamlar 1990-c\u0131 ilin yanvar\u0131n 20-sind\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 yeni s\u0131na\u011fa \u00e7\u0259kildiyi halda, n\u0259 birincisi, n\u0259 d\u0259 ax\u0131r\u0131nc\u0131s\u0131 olan Az\u0259rbaycan milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 tarixind\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015fland\u0131. 20 Yanvar faci\u0259sinin t\u00f6r\u0259dilm\u0259sini ara\u015fd\u0131rark\u0259n 2 m\u0259s\u0259l\u0259ni qeyd etm\u0259k vacibdir. Birincisi, bu hadis\u0259 Moskvada \u0259yl\u0259\u015f\u0259n anti-Az\u0259rbaycan q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin t\u0259klifi il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdi. Y\u0259ni Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistana verilm\u0259si t\u0259l\u0259binin davam etdirilm\u0259si \u0259slind\u0259, 20 Yanvar hadis\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran prosesl\u0259rin \u0259sas\u0131nda dayan\u0131rd\u0131. 1989-cu ild\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycanda ba\u015f ver\u0259n ictimai-siyasi hadis\u0259l\u0259r, Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259ri, onun ard\u0131nca ayr\u0131-ayr\u0131 vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n, rayonlardan, h\u0259tta k\u0259nd ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 Erm\u0259nistanda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 deportasiya edilm\u0259si respublikam\u0131zda ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 v\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 1988-ci ilin noyabr\u0131ndan 89-cu ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 261 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259nd v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259si bo\u015fald\u0131l\u0131b ki, onlardan da xalis az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259nd v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rin say\u0131 172, az\u0259rbaycanl\u0131larla ba\u015fqa mill\u0259tl\u0259rin yana\u015f\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 qar\u0131\u015f\u0131q k\u0259nd v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rin say\u0131 is\u0259 89-dur. N\u0259tic\u0259d\u0259 300 min\u0259 q\u0259d\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali qovuldu. H\u0259min qovulan \u0259halinin i\u00e7\u0259risind\u0259 18 qad\u0131n v\u0259 u\u015faq q\u0259tl\u0259 yetirilib. 217 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilib v\u0259 ya mill\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 z\u0259minind\u0259 ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259lak olub. H\u0259min siyah\u0131ya \u0259sas\u0259n, 52 n\u0259f\u0259r ald\u0131\u011f\u0131 x\u0259sar\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u00fcb, 34 n\u0259f\u0259r i\u015fg\u0259nc\u0259 il\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb, 20 n\u0259f\u0259r odlu silahla q\u0259tl\u0259 yetirilib, 15 n\u0259f\u0259r yand\u0131r\u0131l\u0131b, 8 n\u0259f\u0259r ma\u015f\u0131nla vurulub, 9 n\u0259f\u0259r yollarda q\u0259zaya u\u011frad\u0131l\u0131b, 7 n\u0259f\u0259r h\u0259kim q\u0259sdi n\u0259tic\u0259sind\u0259, 9 n\u0259f\u0259r d\u0259h\u015f\u0259tli hissl\u0259rd\u0259n ke\u00e7irdiyi infarkt n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u00fcb, 2 n\u0259f\u0259r intihar edib, bir n\u0259f\u0259r as\u0131l\u0131b, 2 n\u0259f\u0259r ma\u015f\u0131n partlad\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259, bir n\u0259f\u0259ri elektrik c\u0259r\u0259yan\u0131 il\u0259, bir n\u0259f\u0259ri suda bo\u011fub \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. 6 n\u0259f\u0259r itkin d\u00fc\u015f\u00fcb, 20 n\u0259f\u0259r x\u0259st\u0259xanadan yoxa \u00e7\u0131x\u0131b, 48 n\u0259f\u0259r is\u0259 da\u011flarda borana d\u00fc\u015f\u00fcb h\u0259lak olub.<\/p>\n<p><img class=\"fr-fic fr-dib fr-fil\" src=\"https:\/\/publika.az\/files\/upload\/325d9b036d1752d658303007f2e8fe42a183f4a3.jpg\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 ictimai-siyasi v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259 idi?<\/strong><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>&#8211; 1988-89-cu ill\u0259rd\u0259 Erm\u0259nistan SSR\u0130-d\u0259n qovulan 191 175 soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n Az\u0259rbaycana g\u0259lm\u0259si, 217 n\u0259f\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si, 1 154 n\u0259f\u0259rin yaralanmas\u0131 Az\u0259rbaycanda ictimai-siyasi v\u0259ziyy\u0259ti k\u0259skinl\u0259\u015fdirdi. Sumqay\u0131t hadis\u0259l\u0259rind\u0259n sonra art\u0131q 1989-cu ilin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f muxtar vilay\u0259tind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rin blokadaya al\u0131nmas\u0131 v\u0259 sovet ordusu hiss\u0259l\u0259rinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Xank\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan 14 min az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n qovulmas\u0131 da ictimai-siyasi v\u0259ziyy\u0259ti a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131rd\u0131.1989-cu ilin noyabr\u0131ndan ba\u015flayaraq b\u00fct\u00fcn strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259r erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tutuldu. Murovda\u011f\u0131 ke\u00e7ib K\u0259lb\u0259c\u0259r\u0259 ged\u0259n yolun tutulmas\u0131, \u00c7ayk\u0259ndin \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si, sovet ordusu \u0259sg\u0259rl\u0259rinin buna he\u00e7 bir mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259tm\u0259m\u0259si h\u0259m Moskvan\u0131, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 ortaq m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 etiraz g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259di. 1989-cu ilin yanvar\u0131n 12-sind\u0259 Az\u0259rbaycan SSR\u0130-nin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f muxtar vilay\u0259tind\u0259 x\u00fcsusi idar\u0259\u00e7ilik formas\u0131n\u0131n t\u0259tbiqi haqq\u0131nda q\u0259rar verildi. H\u0259min q\u0259rara \u0259sas\u0259n Arkadi Volskinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda muxtar vilay\u0259td\u0259 x\u00fcsusi idar\u0259 komit\u0259si yarad\u0131ld\u0131. Bu idar\u0259 komit\u0259si Moskvan\u0131n b\u00fct\u00fcn planlar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 istiqam\u0259tverici rol oynama\u011fa ba\u015flad\u0131. \u0130kinci m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259 is\u0259, \u00f6lk\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 olaraq ozamank\u0131 Az\u0259rbaycan SSR\u0130-nin \u0130ranla v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r idi. Y\u0259ni bizim s\u0259rh\u0259d rayonlar\u0131m\u0131zda, x\u00fcsusil\u0259 dekabr\u0131n 30-da saat 12-d\u0259 Araz \u00e7oyu boyunca 137 kikometrlik \u0130ran s\u0259rh\u0259dind\u0259 h\u0259y\u0259canlar ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131, s\u0259rh\u0259d qur\u011fular\u0131 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bil\u0259suvarda, C\u0259lilabadda s\u0259rh\u0259d qur\u011fular\u0131 s\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 bunlar daha \u00e7ox insanlar\u0131n deyil, s\u0259rh\u0259d qo\u015funlar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7ilmi\u015fdi ki, g\u0259l\u0259c\u0259k q\u0131r\u011f\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas yarad\u0131ls\u0131n. 1990-c\u0131 ilin yanvar\u0131n 7-d\u0259 SSR\u0130-T\u00fcrkiy\u0259 s\u0259rh\u0259dind\u0259 h\u0259y\u0259canlar ba\u015flad\u0131. 1990-c\u0131 ilin 11 yanvar tarixind\u0259 L\u0259nk\u0259randa h\u00f6kum\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti dayand\u0131r\u0131ld\u0131. Bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f muxtar vilay\u0259ti \u0259traf\u0131nda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin fonunda 90-c\u0131 ilin 20 Yanvar q\u0131r\u011f\u0131n\u0131na aparan istiqam\u0259tverici q\u00fcvv\u0259 rolunu oynay\u0131rd\u0131. 1990-c\u0131 ilin yanvar\u0131n 13, 15, 16, 17 v\u0259 18-i tarixl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi B\u00fcrosunda respublikada formala\u015fm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259t m\u00fczakir\u0259 olundu. H\u0259tta yanvar\u0131n 15-d\u0259 ozamank\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin birinci katibi \u018fbd\u00fcrr\u0259hman V\u0259zirov Moskvaya g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda h\u0259r\u0259kat liderl\u0259rinin bir qrupunun m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb edilm\u0259sini t\u0259l\u0259b etmi\u015fdi. Burdan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, demokratik q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 divan tutmaq vaxt\u0131 m\u00fc\u0259y\u0259nl\u0259\u015fmi\u015fdi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t elan olunmal\u0131 idi. M\u0259hz bu v\u0259ziyy\u0259t d\u0259 90-c\u0131 ilin sonlar\u0131nda b\u0259zi rayonlarda Xalq C\u0259bh\u0259sinin hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259si, Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u0130ranla s\u0259rh\u0259dind\u0259ki tikanl\u0131 m\u0259ftill\u0259rin s\u00f6k\u00fcl\u00fcb at\u0131lmas\u0131 v\u0259 xalq h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n radikal qanad\u0131n\u0131n milli m\u00fcdafi\u0259 \u015furas\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259r\u0259k idar\u0259\u00e7iliyi \u00f6z \u0259lin\u0259 almas\u0131 Yanvar hadis\u0259l\u0259rinin t\u00f6r\u0259dilm\u0259sin\u0259 ged\u0259n yolu bir q\u0259d\u0259r d\u0259 asanla\u015fd\u0131rd\u0131. 1990-c\u0131 ilin 13-15 yanvar tarixind\u0259 D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259sinin Sumqay\u0131t ssenarisi \u0259sas\u0131nda Az\u0259rbaycanda \u201cerm\u0259ni talanlar\u0131\u201d t\u00f6r\u0259dildi. Bu da Moskvan\u0131n \u0259li il\u0259 t\u00f6r\u0259dilmi\u015fdi. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, SSR\u0130 Ali Sovetini R\u0259yas\u0259t Hey\u0259ti he\u00e7 bir \u0259sas olmadan, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u018fbd\u00fcrr\u0259hman V\u0259zirovun qeyri-qanuni olaraq Moskvaya g\u00f6nd\u0259rdiyi Az\u0259rbaycan Ali Sovetinin q\u0259rar\u0131n\u0131 \u0259lind\u0259 r\u0259hb\u0259r tutaraq 1990-c\u0131 ilin 19 yanvar tarixind\u0259 Bak\u0131ya qo\u015fun yeridilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar imzalad\u0131. Y\u0259ni 90-c\u0131 ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 Kreml Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 c\u0259zaland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Qanl\u0131 Yanvar hadis\u0259sini t\u00f6r\u0259tdi. Bu hadis\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n bir hadis\u0259 kimi deyil, h\u0259m d\u0259 \u0259slind\u0259 ke\u00e7mi\u015f kommunist sovet diktaturas\u0131n\u0131n \u00c7exslovakiyada, Macar\u0131standa, \u018ffqan\u0131standa t\u00f6r\u0259tdiyi q\u0259tliamlar\u0131n t\u0259krar\u0131ndan ibar\u0259t idi.<\/p>\n<p><img class=\"fr-fic fr-dib fr-fil\" src=\"https:\/\/publika.az\/files\/upload\/51b30bf6428b75e8381a1e70ead720de3c69894d.jpg\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; Mais m\u00fc\u0259llim, Bak\u0131ya yeridil\u0259n qo\u015funlar\u0131n t\u0259rkibini xarakteriz\u0259 ed\u0259 bil\u0259rsinizmi?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Qo\u015funlar\u0131n t\u0259rkibin\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 sald\u0131qda g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, Az\u0259rbaycana yeridil\u0259n qo\u015fun hiss\u0259l\u0259rinin t\u0259rkibind\u0259 Stavropoldan, Krasnodardan, Rostovdan s\u0259f\u0259rb\u0259rliy\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f erm\u0259ni \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n sovet h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rind\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n erm\u0259ni kursantlar\u0131 da daxil edilmi\u015fdi. \u201c\u015eit\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n hesabat\u0131na g\u00f6r\u0259, Bak\u0131ya yeridil\u0259n qo\u015fun kontingentinin say\u0131 35 min n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7at\u0131rd\u0131. H\u0259min qo\u015fun hey\u0259tin\u0259 x\u00fcsusi tap\u015f\u0131r\u0131q verilmi\u015fdi. Y\u0259ni onlar \u0259vv\u0259lc\u0259 psixoloji haz\u0131rl\u0131qdan ke\u00e7irilmi\u015fdi. Onlara bildirilmi\u015fdi ki, siz ona g\u00f6r\u0259 Bak\u0131ya g\u00f6nd\u0259rilirsiniz ki, orada ruslar\u0131 q\u0131r\u0131rlar. &#8220;Yerli \u0259hali, ekstremistl\u0259r \u201cSalyan kazarmalar\u0131\u201d \u0259traf\u0131nda evl\u0259rin dam\u0131nda snayper yerl\u0259\u015fdiribl\u0259r, bunlar\u0131n say\u0131 t\u0259xmin\u0259n 110 n\u00f6qt\u0259y\u0259 \u00e7at\u0131r. Onlar m\u0259nzill\u0259rd\u0259n v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259n siz\u0259 at\u0259\u015f a\u00e7\u0131b m\u0259hv ed\u0259c\u0259kl\u0259r&#8221;. Onlar\u0131 bir n\u00f6v q\u0131z\u0131\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131lar ki, daha k\u0259skin h\u0259r\u0259k\u0259t etsinl\u0259r.<\/p>\n<p>SSR\u0130 M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin, Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin, D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259sinin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi bu \u0259m\u0259liyyat\u0131n ad\u0131 \u201cZ\u0259rb\u0259\u201d adlan\u0131rd\u0131. Bu h\u0259r\u0259kat\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n qruplar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 \u201cAlfa\u201d ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nan SSR\u0130 D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259sinin \u201cA\u201d t\u0259xribat qruplar\u0131 i\u015ftirak edirdi. Bu qruplar\u0131n da xarakterik x\u00fcsusiyy\u0259ti h\u0259r k\u0259s\u0259 m\u0259lumdur ki, onlar 1 d\u0259qiq\u0259nin i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259halini q\u0131r\u0131r, onlar\u0131 m\u0259hv edir, kommunikasiyalar\u0131 da\u011f\u0131d\u0131r v\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fin\u0259 \u015f\u0259rait yarada bilirdil\u0259r. SSR\u0130 D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259sinin \u201cA\u201d qrupu yanvar\u0131n 19-da saat 19:20-d\u0259 Az\u0259rbaycan Televiziyas\u0131n\u0131n enerji blokunu partlatd\u0131 v\u0259 respublikada televiziya verili\u015fl\u0259ri dayand\u0131r\u0131ld\u0131. Ancaq Az\u0259rbaycan xalq\u0131 Azadl\u0131q radiosunda \u201cX\u0259z\u0259rin s\u0259si\u201dni dinl\u0259y\u0259 bilirdi. 20 Yanvar hadis\u0259l\u0259rind\u0259 \u00f6l\u0259nl\u0259rin, yaralananlar\u0131n haqq\u0131nda son m\u0259lumatlar m\u0259lumdur. Bak\u0131da v\u0259 respublikan\u0131n rayonlar\u0131nda 147 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb, 744 n\u0259f\u0259r yaralan\u0131b, 841 n\u0259f\u0259r qanunsuz h\u0259bs olunub, onlardan 112 n\u0259f\u0259ri SSR\u0130-nin m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin\u0259 apar\u0131laraq h\u0259bsxanada saxlan\u0131l\u0131b. Sovet h\u0259rbi qulluq\u00e7ular\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 200 ev v\u0259 m\u0259nzil, 80 avtoma\u015f\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u0259cili tibbi yard\u0131m ma\u015f\u0131nlar\u0131 yand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi q\u0131r\u011f\u0131nlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u00fclli miqdarda d\u00f6vl\u0259t\u0259 v\u0259 \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259, \u015f\u0259xsi \u0259mlaka ziyan vurulub. \u201c\u015eit\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n m\u0259lumat\u0131nda g\u00f6st\u0259rilir ki, sovet \u0259sg\u0259rl\u0259ri h\u0259tta yax\u0131nl\u0131qda olan \u0259lind\u0259 silah olmayan adamlara at\u0259\u015f a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131lar. M\u0259s\u0259l\u0259n, R\u00fcst\u0259mova 23 g\u00fcll\u0259 vurulub, Meyerovi\u00e7 21 g\u00fcll\u0259 yaras\u0131 al\u0131b, Xanm\u0259mm\u0259dova is\u0259 10-dan \u00e7ox g\u00fcll\u0259 vurulub. G\u00fcll\u0259l\u0259ri qeydiyatdan ke\u00e7irdikd\u0259 m\u0259lum olub ki, onlar \u201ckala\u015fnikov\u201d avtomat\u0131ndan a\u0131rl\u0131q m\u0259rk\u0259zini d\u0259yi\u015f\u0259n 5\/45 millimetrlik \u00e7apl\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi.<\/p>\n<p><img class=\"fr-fic fr-dib fr-fil\" src=\"https:\/\/publika.az\/files\/upload\/a5d00574c1544482e46efbeb23db2bb991d9e595.jpeg\" \/><\/p>\n<p>Topun, t\u00fcf\u0259ngin \u0259r k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259, h\u0259r tind\u0259 qoyulmas\u0131na, f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t rejimin\u0259 baxmayaraq, yanvar\u0131n 22-d\u0259 xalq \u00f6z \u015f\u0259hidl\u0259rini \u201cAzadl\u0131q\u201d meydan\u0131ndan son m\u0259nzil\u0259 &#8211; \u015e\u0259hidl\u0259r Xiyaban\u0131na yola sald\u0131. \u201cAzadl\u0131q\u201d meydan\u0131ndak\u0131 mitinql\u0259rd\u0259 bir s\u0131ra r\u0259q\u0259ml\u0259r elan olundu. Bu meydanda olan sovet qo\u015funlar\u0131na qar\u015f\u0131 vuru\u015fan adamlar\u0131n i\u015f\u0259risind\u0259 274 az\u0259rbaycanl\u0131, 64 g\u00fcrc\u00fc, 52 \u00e7e\u00e7en, 27 l\u0259zgi, 30 \u00f6zb\u0259k, 5 rus olmu\u015fdu. Ancaq h\u0259min gec\u0259 radioda Bak\u0131 komendat\u0131 general Dubinyak bildirmi\u015fdi ki, 83 n\u0259f\u0259r h\u0259lak olub. Bu da onu g\u00f6st\u0259rirdi ki, r\u0259q\u0259ml\u0259r xalq\u0131 sakitl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hrif olunmu\u015fdu. 1998-ci il dekabr\u0131n 29-da \u201c20 Yanvar \u015e\u0259hidi\u201d f\u0259xri ad\u0131 haqq\u0131nda \u0259sasnam\u0259 t\u0259rtib olundu\u015f. 147 n\u0259f\u0259r\u0259 20 Yanvar \u015f\u0259hidl\u0259rinin f\u0259xri ad\u0131 verildi. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259n sonrak\u0131 ill\u0259rin b\u0259dii \u0259d\u0259biyyat\u0131nda art\u0131q 20 Yanvar faci\u0259si haqq\u0131nda \u015feir v\u0259 hekay\u0259l\u0259r, poemalar v\u0259 s. yaz\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>20 Yanvar faci\u0259si \u0259hali aras\u0131nda naraz\u0131l\u0131q v\u0259 narahatl\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b olsa da, \u0259slind\u0259 bu, \u00fcmumxalq faci\u0259si idi. Ancaq bununla yana\u015f\u0131 olaraq h\u0259m d\u0259 20 Yanvar faci\u0259si m\u00fcst\u0259qillik, istiqlal u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin simvoluna \u00e7evrildi. Az\u0259rbaycana yeni bir milli zadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259si ba\u015fland\u0131. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259 1991-ci il oktyabr\u0131n 18-d\u0259 Az\u0259rbaycan \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini yenid\u0259n b\u0259rpa etdi. 20 Yanvar faci\u0259si d\u0259, 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n milli q\u00fcrurunun, onun istiqlaliyyat\u0131n\u0131n b\u0259rpa olunmas\u0131 yolunda \u0259n m\u00fch\u00fcm add\u0131mlardan biri hesab olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img class=\"fr-fic fr-dib fr-fil\" src=\"https:\/\/publika.az\/files\/upload\/b9084f3828fed96b35961cb87c68e058355b8f4d.jpg\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; 20 Yanvar faci\u0259si t\u00f6r\u0259dil\u0259n zaman siz Bak\u0131da idiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; 1990-c\u0131 il yanvar\u0131n 17-d\u0259 \u015e\u0259ki \u015f\u0259h\u0259ri 43 n\u00f6mr\u0259li texniki pe\u015f\u0259 m\u0259kt\u0259binin direktoru oldu\u011fum \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259ni T\u0259hsil Nazirliyin\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. Orada biz\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q verilmi\u015fdi ki, q\u0259rargahda prosesl\u0259rin bu c\u00fcr gedi\u015fi qanl\u0131 hadis\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fcvafiq sur\u0259td\u0259 i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259liyik. M\u0259n yanvar\u0131n 19-da rayonumuza qay\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn avtova\u011fzala getdim. Ancaq ordan ev\u0259 getm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. \u00c7\u00fcnki yolda barrikadalar qurulmu\u015f, ma\u015f\u0131nlar dayanm\u0131\u015fd\u0131. Ayr\u0131-ayr\u0131 adamlar sanki g\u0259l\u0259c\u0259k h\u00fccumlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131lar. Bil\u0259c\u0259riy\u0259 q\u0259d\u0259r getdim, ordan ev\u0259 getm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ax\u015fam qatarla yola d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldum. Lakin ax\u015fam saat 9-da yola d\u00fc\u015fm\u0259li olan qatar Bil\u0259c\u0259rid\u0259 saat 12-\u0259 q\u0259d\u0259r dayand\u0131. Gec\u0259 yar\u0131s\u0131 radio elan verdi ki, sovet qo\u015funlar\u0131 M\u0259rd\u0259kan-Qala yolundan, eyni zamanda Nasosnu v\u0259 Bil\u0259c\u0259ri istiqam\u0259tind\u0259n Bak\u0131ya h\u00fccuma ke\u00e7mi\u015fdi. Art\u0131q yanvar\u0131n 20-si s\u0259h\u0259r m\u0259n i\u015f\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131m. \u015e\u0259kid\u0259 d\u0259 h\u0259y\u0259canlar ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. \u0130nsanlar Kommunist partiyas\u0131 s\u0131ralar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131lar. Sovet qo\u015funlar\u0131n\u0131n t\u00f6r\u0259tdiyi q\u0131r\u011f\u0131nlar pisl\u0259nilirdi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AMEA-n\u0131n A.A.Bak\u0131xanov ad\u0131na Tarix \u0130nstitutunun \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, tarix elml\u0259ri doktoru, professor Mais \u018fmrahov Publika.az-a m\u00fcsahib\u0259 verib. Alim 20 Yanvar faci\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixi hadis\u0259l\u0259ri, bir s\u0131ra faktlar\u0131 qeyd edib. M\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edirik: &#8211; Mais m\u00fc\u0259llim, xalq\u0131m\u0131z bu g\u00fcn 20 Yanvar faci\u0259sinin 32-ci ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc, \u015f\u0259hidl\u0259rimizin \u0259ziz xatir\u0259sini yad edir. Bu faci\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixi faktlar\u0131 tarix\u00e7i-alim kimi sizin d\u0259 dilinizd\u0259n e\u015fitm\u0259k ist\u0259rdik. &#8211; H\u0259r bir xalq\u0131n tarixind\u0259 h\u0259m faci\u0259li m\u0259qamlar, h\u0259m d\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q s\u0259hif\u0259l\u0259ri \u00e7ox olub. Nadir hallarda bu iki m\u0259qam \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. Bu m\u0259qamlar 1990-c\u0131 ilin yanvar\u0131n 20-sind\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":429003,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/adebb4d545daf4d1ec6d21c258de34d6.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/adebb4d545daf4d1ec6d21c258de34d6.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/adebb4d545daf4d1ec6d21c258de34d6.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/adebb4d545daf4d1ec6d21c258de34d6-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/adebb4d545daf4d1ec6d21c258de34d6-487x365.jpg",487,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/adebb4d545daf4d1ec6d21c258de34d6.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/adebb4d545daf4d1ec6d21c258de34d6.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/adebb4d545daf4d1ec6d21c258de34d6.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/adebb4d545daf4d1ec6d21c258de34d6-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/adebb4d545daf4d1ec6d21c258de34d6.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"AMEA-n\u0131n A.A.Bak\u0131xanov ad\u0131na Tarix \u0130nstitutunun \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, tarix elml\u0259ri doktoru, professor Mais \u018fmrahov Publika.az-a m\u00fcsahib\u0259 verib. Alim 20 Yanvar faci\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixi hadis\u0259l\u0259ri, bir s\u0131ra faktlar\u0131 qeyd edib. M\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edirik: &#8211; Mais m\u00fc\u0259llim, xalq\u0131m\u0131z bu g\u00fcn 20 Yanvar faci\u0259sinin 32-ci ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc, \u015f\u0259hidl\u0259rimizin \u0259ziz xatir\u0259sini yad edir. Bu faci\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixi faktlar\u0131 tarix\u00e7i-alim&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/429002"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=429002"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/429002\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/429003"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=429002"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=429002"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=429002"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}