{"id":429445,"date":"2022-01-21T14:45:48","date_gmt":"2022-01-21T11:45:48","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=429445"},"modified":"2022-01-21T14:45:48","modified_gmt":"2022-01-21T11:45:48","slug":"qlobal-%c9%99rzaq-bahalasmasi-az%c9%99rbaycana-nec%c9%99-t%c9%99sir-edib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=429445","title":{"rendered":"Qlobal \u0259rzaq bahala\u015fmas\u0131 Az\u0259rbaycana nec\u0259 t\u0259sir edib?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Koronavirus pandemiyas\u0131n\u0131n m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259n atma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan Az\u0259rbaycan \u00f6t\u0259n ili kifay\u0259t q\u0259d\u0259r u\u011furlu makroiqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rl\u0259 ba\u015fa vurub.<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong>\u00a0 &#8220;Report&#8221;a istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, \u00f6lk\u0259nin \u00dcmumi Daxili M\u0259hsul (\u00dcDM) 5,6 % artaraq 92,8 milyard manata \u00e7at\u0131b. Qeyri neft sektoru \u00fczr\u0259 art\u0131m 7 % s\u0259viyy\u0259sind\u0259 olub. Strateji valyuta ehtiyyatlar\u0131 2,5 milyard AB\u015e dollar\u0131na yax\u0131n artaraq 53,2 milyard AB\u015e dollar\u0131na \u00e7at\u0131b ki, bu da xarici d\u00f6vl\u0259t borcundan 6 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>Qeyri-neft ixrac\u0131\u00a047\u00a0%-d\u0259n \u00e7ox, o c\u00fcml\u0259d\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131 \u00fczr\u0259 ixrac\u00a018,3\u00a0% art\u0131b. Lakin qlobal iqtisadiyyatda c\u0259r\u0259yan ed\u0259n m\u0259nfi prosesl\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259 \u0259rzaq v\u0259 qeyri-\u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259rinin formala\u015fmas\u0131na \u0259lav\u0259 t\u0259ziq g\u00f6st\u0259rib. N\u0259tic\u0259d\u0259 illik inflyasiya\u00a012\u00a0% h\u0259ddind\u0259 q\u0259rarla\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>2021-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda \u00fcmumi inflyasiyan\u0131n t\u0259qrib\u0259n\u00a060\u00a0%-i \u0259rzaq inflyasiyas\u0131n\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb. Bel\u0259likl\u0259 \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qiym\u0259tind\u0259\u00a08,1\u00a0% h\u0259ddind\u0259 art\u0131m qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Lakin regionun dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259ziyy\u0259t Az\u0259rbaycandak\u0131ndan daha pis olub. Bel\u0259 ki, Qazax\u0131standa \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131 hesabat d\u00f6vr\u00fcnd\u0259\u00a09,9\u00a0%, Ukraynada &#8211;\u00a010,8\u00a0%, Rusiyada &#8211;\u00a010,62\u00a0%, \u00d6zb\u0259kistanda &#8211;\u00a013\u00a0%, G\u00fcrc\u00fcstanda &#8211;\u00a015,6\u00a0% bahala\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>\u018frzaq qiym\u0259tl\u0259rinin art\u0131m temipin dig\u0259r region \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 h\u00f6k\u00fcm\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n kompleks t\u0259dbirl\u0259rin n\u0259tic\u0259sidir. Bel\u0259 ki, x\u00fcsusil\u0259 \u00f6lk\u0259nin \u0259rzaql\u0131q bu\u011fdaya t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n maksimal d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259min olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 bir s\u0131ra add\u0131mlar at\u0131l\u0131b. Bel\u0259 ki, daxili bazarda sat\u0131lan un v\u0259 un m\u0259mulatlar\u0131n\u0131n h\u0259r tonu \u00fc\u00e7\u00fcn subsidiya m\u0259bl\u0259\u011fi art\u0131r\u0131l\u0131b. Bu\u011fdan\u0131n idxal\u0131 v\u0259 sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n, bu\u011fda ununun v\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259yin istehsal\u0131 v\u0259 sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u018fDV-d\u0259n azad edilm\u0259si 2024-c\u00fc il\u0259d\u0259k uzad\u0131l\u0131b. \u0130ri tax\u0131l idxalat\u00e7\u0131lar\u0131na M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n v\u0259saitl\u0259ri hesab\u0131na \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 faizli kreditl\u0259r ayr\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Yax\u0131n vaxtlarda realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan t\u0259dbirl\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259k keyfiyy\u0259tli tax\u0131l istehsal\u0131n\u0131 stimulla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259tic\u0259 y\u00f6n\u00fcml\u00fc subsidiyalar\u0131n verilm\u0259sidir. Bununla ba\u011fl\u0131 K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirliyin\u0259 konkret tap\u015f\u0131r\u0131q verilib. Nazirlik aidiyy\u0259ti qurumlarla birlikd\u0259 fermerl\u0259rin maraqlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, bu\u011fda \u0259kini v\u0259 onun istehsal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 veril\u0259n subsidiyalar\u0131n m\u0259hsulun n\u0259tic\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilm\u0259si mexanizmini haz\u0131rlamal\u0131 v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259lidir. D\u00f6vl\u0259t Ehtiyatlar\u0131 Agentliyi (D\u00f6vl\u0259t Tax\u0131l Fondu tabeliyind\u0259dir) \u00f6lk\u0259nin tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 etibarl\u0131 t\u0259minat\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259rin indid\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si v\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259klifl\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131 bar\u0259d\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131qlar verilib. Paralel olaraq istehlak bazar\u0131na antiinhisar n\u0259zar\u0259ti g\u00fccl\u0259ndiril\u0259c\u0259k. M\u0259hsullar\u0131n qiym\u0259tl\u0259rinin formala\u015fmas\u0131nda \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131n t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn qiym\u0259tl\u0259rin davaml\u0131 monitorinqi h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259kdir. Art\u0131q respublikan\u0131n\u00a068\u00a0\u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlar\u0131 \u00fczr\u0259 Antiinhisar v\u0259 \u0130stehlak Bazar\u0131na N\u0259zar\u0259t D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259ti, D\u00f6vl\u0259t Vergi Xidm\u0259ti, Qida T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Agentliyi, \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayon icra hakimiyy\u0259tl\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n unun sat\u0131\u015f\u0131 v\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259yin \u00e7\u0259ki v\u0259 qiym\u0259tin\u0259 g\u00fcnd\u0259lik ciddi monitorinql\u0259r apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<div>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<\/div>\n<p>\u00d6lk\u0259nin \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 \u0259rzaq t\u0259minat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sas h\u0259d\u0259fl\u0259r strateji m\u0259hsullar\u0131n idxal\u0131n\u0131n daxili istehsalla \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259si, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131 istehsal\u0131n\u0131 art\u0131rmaqla \u0259rzaq bazar\u0131nda t\u0259l\u0259b v\u0259 t\u0259klifin tarazla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fct\u0259minetm\u0259 s\u0259viyy\u0259sinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na nail olmaqd\u0131r. Lakin n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, he\u00e7 bir \u00f6lk\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn z\u0259ruru \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131na olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131\u00a0100\u00a0% daxili imkanlar hesab\u0131na t\u0259min etm\u0259k iqtidar\u0131ndan deyil. B\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r bu v\u0259 ya dig\u0259r formada idxaldan as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qal\u0131r. Bu bax\u0131mdan d\u00fcnya bazar\u0131nda c\u0259r\u0259yan ed\u0259n h\u0259r hans\u0131 fors-major situasiya h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 qiym\u0259tl\u0259rin formala\u015fmas\u0131na birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir edir. Az\u0259rbaycan da bu m\u0259nada istisna deyil. \u00d6lk\u0259 \u0259rzaql\u0131q bu\u011fdaya olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n\u00a040\u00a0%-ni xarici m\u0259nb\u0259l\u0259r hesab\u0131na t\u0259min edir.<\/p>\n<p>D\u00fcnya bazarlar\u0131nda tax\u0131l\u0131n qiym\u0259tind\u0259 2021-ci ilin dekabr ay\u0131nda son iki il\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259n\u00a045\u00a0%-d\u0259n \u00e7ox art\u0131m ba\u015f verib. Bel\u0259 ki, 2021-ci ilin yanvar\u0131ndan ba\u015flayaraq idxal bu\u011fdas\u0131n\u0131n bir tonu \u00fc\u00e7\u00fcn qiym\u0259t\u00a0253\u00a0AB\u015e dollardan dekabr ay\u0131nda\u00a0340\u00a0AB\u015e dollara q\u0259d\u0259r art\u0131b. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qlobal qiym\u0259tl\u0259rinin son\u00a010\u00a0ilin maksimumunda q\u0259rarla\u015fmas\u0131 bir s\u0131ra fundamental s\u0259b\u0259bl\u0259ri var. Bunlara iqlim \u015f\u0259raiti, enerji da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259rinin artmas\u0131, pandemiya il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq qlobal t\u0259dar\u00fck z\u0259ncirinin s\u0131radan \u00e7\u0131xmas\u0131, ixracat\u00e7\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin daxili bazar\u0131 qorumaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 xaric\u0259 t\u0259dar\u00fck\u00fc m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmas\u0131, apar\u0131c\u0131 idxalat\u00e7\u0131lar\u0131n ehtiyatlar\u0131n\u0131 k\u0259skin art\u0131rmas\u0131 f\u0259rqli faktorlar daxildir. B\u00fct\u00fcn bu s\u0259b\u0259bl\u0259r h\u0259l\u0259d\u0259 aktual olaraq qald\u0131\u011f\u0131ndan \u0259rza\u011f\u0131n qlobal bahala\u015fma prosesinin \u0259n az\u0131ndan yax\u0131n perspektivd\u0259 qalaca\u011f\u0131n\u0131 dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir. Bel\u0259 ki, bu g\u00fcn \u00c7in d\u00fcnyan\u0131n \u0259rzaq ehtiyat\u0131n\u0131n\u00a050\u00a0%-ni \u00f6z \u0259lind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdirib. Bu ilin ilk yar\u0131s\u0131 \u0259rzind\u0259 bu \u00f6lk\u0259nin qlobal qar\u011f\u0131dal\u0131 ehtiyatlar\u0131n\u0131n\u00a069\u00a0%-n\u0259, d\u00fcy\u00fc ehtiyatlar\u0131n\u0131n\u00a060\u00a0%-n\u0259, bu\u011fda ehtiyatlar\u0131n\u0131n\u00a051\u00a0%-n\u0259 sahib olaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir.<\/p>\n<p>Koronavirusun yeni \u015ftam\u0131 olan &#8220;Omikron&#8221;un yay\u0131lma s\u00fcr\u0259ti bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259nin qapanmaya ged\u0259 bil\u0259c\u0259yi ehtimal\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Bu is\u0259 iqtisadi aktivliyin m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 qlobal iqtisadiyyat\u0131n b\u0259rpa tempinin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si dem\u0259kdir. Art\u0131q D\u00fcnya Bank\u0131 qlobal \u00dcDM-in art\u0131m tempi \u00fczr\u0259 proqnozunu pisl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k\u00a04,3\u00a0%-d\u0259n\u00a04,1\u00a0%-\u0259 sal\u0131b. Avropada q\u0131\u015f\u0131n s\u0259rt ke\u00e7m\u0259si v\u0259 yeralt\u0131 anabrlardak\u0131 t\u0259bii qaz ehtiyatlar\u0131n\u0131n normadan xeyli a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131 &#8220;mavi yanaca\u011f\u0131n&#8221; v\u0259 dig\u0259r enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rinin qiym\u0259tl\u0259rin\u0259 \u0259lav\u0259 t\u0259ziq g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k bazarda volatilliyin qalmas\u0131n\u0131 stimulla\u015fd\u0131racaq.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Koronavirus pandemiyas\u0131n\u0131n m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259n atma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan Az\u0259rbaycan \u00f6t\u0259n ili kifay\u0259t q\u0259d\u0259r u\u011furlu makroiqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rl\u0259 ba\u015fa vurub. ARANTV.AZ\u00a0 &#8220;Report&#8221;a istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, \u00f6lk\u0259nin \u00dcmumi Daxili M\u0259hsul (\u00dcDM) 5,6 % artaraq 92,8 milyard manata \u00e7at\u0131b. Qeyri neft sektoru \u00fczr\u0259 art\u0131m 7 % s\u0259viyy\u0259sind\u0259 olub. Strateji valyuta ehtiyyatlar\u0131 2,5 milyard AB\u015e dollar\u0131na yax\u0131n artaraq 53,2 milyard AB\u015e dollar\u0131na \u00e7at\u0131b ki, bu da xarici d\u00f6vl\u0259t borcundan 6 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Qeyri-neft ixrac\u0131\u00a047\u00a0%-d\u0259n \u00e7ox, o c\u00fcml\u0259d\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131 \u00fczr\u0259 ixrac\u00a018,3\u00a0% art\u0131b. Lakin qlobal iqtisadiyyatda c\u0259r\u0259yan ed\u0259n m\u0259nfi prosesl\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259 \u0259rzaq v\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":429446,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1013494.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1013494.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1013494.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1013494-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1013494-487x365.jpg",487,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1013494.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1013494.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1013494.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1013494-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1013494.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Koronavirus pandemiyas\u0131n\u0131n m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rini \u00fcz\u0259rind\u0259n atma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan Az\u0259rbaycan \u00f6t\u0259n ili kifay\u0259t q\u0259d\u0259r u\u011furlu makroiqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rl\u0259 ba\u015fa vurub. ARANTV.AZ\u00a0 &#8220;Report&#8221;a istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, \u00f6lk\u0259nin \u00dcmumi Daxili M\u0259hsul (\u00dcDM) 5,6 % artaraq 92,8 milyard manata \u00e7at\u0131b. Qeyri neft sektoru \u00fczr\u0259 art\u0131m 7 % s\u0259viyy\u0259sind\u0259 olub. Strateji valyuta ehtiyyatlar\u0131 2,5 milyard AB\u015e dollar\u0131na yax\u0131n artaraq 53,2 milyard&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/429445"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=429445"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/429445\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/429446"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=429445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=429445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=429445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}