{"id":430689,"date":"2022-01-25T10:14:02","date_gmt":"2022-01-25T07:14:02","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=430689"},"modified":"2022-01-25T10:14:02","modified_gmt":"2022-01-25T07:14:02","slug":"bu-gun-haci-zeynalabdin-tagiyevin-anim-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=430689","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin an\u0131m g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 milyon\u00e7u, xeyriyy\u0259\u015fi, Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n H\u0259qiqi D\u00f6vl\u0259t M\u00fc\u015faviri, m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqind\u0259 ilk q\u0131zlar m\u0259kt\u0259binin (Ta\u011f\u0131yevin q\u0131zlar m\u0259kt\u0259bi) yarad\u0131c\u0131s\u0131, II v\u0259 III d\u0259r\u0259c\u0259li M\u00fcq\u0259dd\u0259s Stanislav ordeni laureat\u0131 Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin do\u011fumu g\u00fcn\u00fcnd\u0259n 199 il \u00f6t\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0<\/strong> <a title=\"xeberler son xeberler 2021\" href=\"https:\/\/big.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">x\u0259b\u0259r<\/a>\u00a0verir ki, XIX \u0259srin sonu &#8211; XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f m\u0259\u015fhur sahibkar, mesenat Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev Bak\u0131da, \u0130\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259rd\u0259, ba\u015fmaq\u00e7\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259dta\u011f\u0131 Ta\u011f\u0131yev v\u0259 onun arvad\u0131 Umxan\u0131m\u0131n ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b. Bir ehtimala \u0259sas\u0259n o, 1823-c\u00fc, dig\u0259rin\u0259, daha etibarl\u0131s\u0131na g\u00f6r\u0259 is\u0259, 1838-ci ild\u0259 anadan olub. H\u0259l\u0259 u\u015faq ik\u0259n Zeynalabdin anas\u0131n\u0131 itirib v\u0259 atas\u0131n\u0131n himay\u0259sind\u0259 ya\u015fay\u0131b. \u0130kinci nikahdan atas\u0131n\u0131n daha be\u015f \u00f6vlad\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259lir. Ail\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 balaca Zeynalabdin tikintid\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, g\u00fcnd\u0259 5-6 q\u0259pik pul qazan\u0131rd\u0131. Art\u0131q 15 ya\u015f\u0131na \u00e7atd\u0131qda, o, b\u0259nna\u00e7\u0131 s\u0259n\u0259tini m\u0259nims\u0259yir.<\/p>\n<p>XIX \u0259srin 50-ci ill\u0259rinin sonu-60-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n kapital toplaya bilmi\u015f H.Z.Ta\u011f\u0131yev manufaktura ticar\u0259ti il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bununla yana\u015f\u0131 o, 1870-ci ild\u0259 \u00e7ox da b\u00f6y\u00fck olmayan a\u011f neft zavodunu sat\u0131n al\u0131r. 1872-ci ild\u0259 neft s\u0259nayesind\u0259 iltizam sisteminin l\u0259\u011fvind\u0259n sonra H.Z.Ta\u011f\u0131yev &#8220;\u015e\u0259rikl\u0259r&#8221; (&#8220;\u0421\u043e\u0443\u0447\u0430\u0441\u0442\u043d\u0438\u043a\u0438&#8221;) birliyinin t\u0259sis\u00e7il\u0259rind\u0259n biri kimi 1872-ci ild\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7irilmi\u015f ilk m\u00fczayiq\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak edib. Bir s\u0131ra ba\u015fqa \u015firk\u0259tl\u0259r kimi bu birlik d\u0259 m\u00fczayiq\u0259 qalibi olub. 1873-c\u00fc ild\u0259 getdikc\u0259 artan ajiotaj \u015f\u0259raitind\u0259 H.Z.Ta\u011f\u0131yev m\u00fcst\u0259qil olaraq neft i\u015find\u0259 b\u0259xtini s\u0131namaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lir. O, \u015f\u0259riki il\u0259 birlikd\u0259 Bibiheyb\u0259td\u0259 9 min rubla torpaq sah\u0259si alaraq quyu qazd\u0131rma\u011fa ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>1873-c\u00fc ild\u0259 &#8220;H.Z.Ta\u011f\u0131yev neft s\u0259nayesi firmas\u0131&#8221; yarad\u0131l\u0131r. Uzun m\u00fcdd\u0259t qazma i\u015fl\u0259ri apar\u0131lmas\u0131na baxmayaraq neft g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. Lakin H.Z.Ta\u011f\u0131yev ruhdan d\u00fc\u015fm\u00fcr v\u0259 q\u0259rib\u0259 bir inamla axtar\u0131\u015f\u0131 davam etdirir, h\u0259tta qazma i\u015fl\u0259rind\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n i\u015ftirak edir. 1878-ci ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 H.Z.Ta\u011f\u0131yevin buru\u011funda \u00e7oxdan g\u00f6zl\u0259nil\u0259n neft f\u0259vvar\u0259 vurur. Hac\u0131 Bak\u0131n\u0131n \u0259n varl\u0131 adamlar\u0131ndan birin\u0259, onun az tan\u0131nan m\u0259d\u0259ni is\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u00fc\u0259ssis\u0259y\u0259 \u00e7evrilir. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 Bak\u0131ya s\u0259f\u0259r etmi\u015f rus alimi D.Mendeleyev yerli sahibkarlar haqq\u0131nda bu s\u00f6zl\u0259ri deyib: &#8220;Kokorevd\u0259n sonra burada birinci yeri h\u00f6kum\u0259t t\u0259dbirl\u0259ri v\u0259 Bak\u0131da Burmeystr, Hac\u0131 Ta\u011f\u0131yev, Lens v\u0259 L.E.Nobel kimi xadiml\u0259rin s\u0259yl\u0259ri tutur&#8230;&#8221;.<\/p>\n<p>Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 H. Z. Ta\u011f\u0131yevin ki\u00e7ik neft\u00e7\u0131xarma m\u00fc\u0259ssis\u0259si qazma, hasilat, emal v\u0259 n\u0259qletm\u0259ni \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n iri istehsalat kompleksin\u0259 \u00e7evrilir. XIX \u0259srin 80-ci ill\u0259rind\u0259 H.Z.Ta\u011f\u0131yevin firmas\u0131 10 mln. pud (1 pud = 16,38 kq) neft hasil edirdi, 1893-c\u00fc ild\u0259 hasilat 20 mln. puda \u00e7at\u0131b, 1896-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 32 mln. pudu ke\u00e7ib. &#8220;Rot\u015fild qarda\u015flar\u0131&#8221; Paris bankir evinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, H.Z.Ta\u011f\u0131yevin 20 mln. rubla qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259n neft i\u015fi &#8220;\u0259la v\u0259 indiki g\u0259lirl\u0259ri xeyli idi&#8221;.<\/p>\n<p>XIX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rinin ikinci yar\u0131s\u0131nda Bak\u0131 neft s\u0259nayesi iri inhisarlar aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. R\u0259qab\u0259tin u\u011fursuz olaca\u011f\u0131n\u0131 anlayan H.Z.Ta\u011f\u0131yev m\u0259d\u0259nl\u0259ri, neft k\u0259m\u0259ri, neft da\u015f\u0131yan donanmas\u0131, d\u0259miryolu sisternl\u0259ri, Rusiyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 a\u011f neft, mazut anbarlar\u0131 olan firmas\u0131n\u0131 ingilis bankiri E.Qubbard\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi qrupa 5 mln. rubla satm\u0131\u015fd\u0131. Onun m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0131nda 1897-ci ild\u0259 ingilisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n &#8220;Rusiyada neft v\u0259 duru yanacaq \u00e7\u0131xaran c\u0259miyy\u0259t&#8221; (&#8220;Oleum&#8221;) yarad\u0131ld\u0131. Lakin H.Z.Ta\u011f\u0131yev &#8220;Oleum&#8221;un direktorlar\u0131ndan biri kimi qalm\u0131\u015fd\u0131. Onun \u00f6z neft biznesini bel\u0259 ucuz satmas\u0131n\u0131 uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259, neft s\u0259nayesind\u0259 yeni b\u00f6hran\u0131n ba\u015f ver\u0259c\u0259yini v\u0259 bununla \u0259laq\u0259dar neftin hasilat\u0131na, da\u015f\u0131nmas\u0131na olan x\u0259rcl\u0259rin artaca\u011f\u0131n\u0131, ixracla ba\u011fl\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rk etm\u0259si il\u0259 izah etm\u0259k olard\u0131; b\u0259lk\u0259 d\u0259 ona \u00f6z planlar\u0131n\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck pul m\u0259bl\u0259\u011fi laz\u0131m idi. O da qeyd olunmal\u0131d\u0131r ki, C\u0259nubi Qafqazda ilk iri toxuculuq fabrikinin, daha sonra is\u0259 Bak\u0131da H.Z.Ta\u011f\u0131yevin bilavasit\u0259 i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Tacir bank\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 il\u0259 bu planlar\u0131n bir qismi realla\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>\u0130ri neft sahibkar\u0131 kimi H.Z.Ta\u011f\u0131yev bir ne\u00e7\u0259 n\u0259qliyyat vasit\u0259l\u0259rin\u0259 malik idi. Onun \u0259lind\u0259 alt\u0131 paroxod v\u0259 d\u0259mir yolu vaqon &#8211; sisternl\u0259ri park\u0131 var idi. Bu c\u00fcr n\u0259qliyyat vasit\u0259l\u0259rin\u0259 malik olmaq H.Z.Ta\u011f\u0131yev\u0259 neft m\u0259hsullar\u0131 da\u015f\u0131nmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u0259sas \u015firk\u0259tl\u0259r aras\u0131nda x\u00fcsusi m\u00f6vqe tutmaq imkan\u0131 verirdi.<\/p>\n<p>H.Z.Ta\u011f\u0131yevin sahibkarl\u0131q f\u0259aliyy\u0259ti t\u0259kc\u0259 neft s\u0259nayesi il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131rd\u0131. Rusiya toxuculuq m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin xam ipliy\u0259 olan t\u0259l\u0259bat\u0131 onu pamb\u0131q par\u00e7a m\u0259hsullar\u0131 istehsal ed\u0259n fabrik tikm\u0259y\u0259 s\u00f6vq etdi. 1897-ci ilin oktyabr\u0131nda Bak\u0131da &#8220;Lifli madd\u0259l\u0259rin emal\u0131 \u00fczr\u0259 Qafqaz s\u0259hmdar c\u0259miyy\u0259ti&#8221; t\u0259sis edildi. Bu c\u0259miyy\u0259t xaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259n m\u00fcasir texnika il\u0259 t\u0259chiz olunmu\u015f toxuculuq fabriki tikm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. M\u00fc\u0259ssis\u0259nin \u0259sas obyektl\u0259rinin in\u015fas\u0131 1901-ci ild\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131. Bu, Az\u0259rbaycanda t\u0259kc\u0259 qiym\u0259tli ixrac m\u0259hsullar\u0131 v\u0259 k\u00fclli miqdarda g\u0259lir ver\u0259n yeni s\u0259naye sah\u0259sini yarad\u0131lmas\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 minl\u0259rl\u0259 i\u015fsizin i\u015fl\u0259 v\u0259 pulsuz evl\u0259 t\u0259min edilm\u0259si dem\u0259k idi. Fabrik Bak\u0131n\u0131n \u018fhm\u0259dli k\u0259ndind\u0259 i\u015f\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Onun n\u0259zdind\u0259 f\u0259hl\u0259 v\u0259 qulluq\u00e7ular \u00fc\u00e7\u00fcn pulsuz m\u0259nzilli evl\u0259ri v\u0259 \u00f6z elektrik stansiyas\u0131 olan q\u0259s\u0259b\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n ambulatoriya tikilmi\u015f, ya\u015fl\u0131 f\u0259hl\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259kt\u0259b v\u0259\u00a0<a title=\"kurslar\" href=\"https:\/\/kurslar.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">kurslar<\/a>\u00a0a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Ba\u015fqalar\u0131ndan, m\u0259s\u0259l\u0259n, &#8220;Nobel qarda\u015flar\u0131&#8221; \u015firk\u0259tind\u0259n, istehsal artd\u0131qca geni\u015fl\u0259n\u0259n zavod tikilil\u0259rind\u0259n f\u0259rqli olaraq, H.Z.Ta\u011f\u0131yevin bu fabriki m\u0259\u015fhur memar \u0130. Qoslavski t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n vahid istehsal-ya\u015fay\u0131\u015f kompleksi kimi in\u015fa olunmu\u015fdu. Bu, Bak\u0131da x\u00fcsusi planla tikil\u0259n ilk f\u0259hl\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259si idi.<\/p>\n<p>H.Z.Ta\u011f\u0131yevin sahibkarl\u0131q f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n onun elektroenergetika, rabit\u0259, yeyinti s\u0259nayesi, torpaq sah\u0259l\u0259rinin, m\u00fclkl\u0259rin v\u0259 b. da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak\u0131n alq\u0131-satq\u0131s\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131, h\u0259m\u00e7inin bank i\u015find\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini d\u0259 qeyd etm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Lakin H.Z.Ta\u011f\u0131yev yaln\u0131z b\u00f6y\u00fck s\u0259rv\u0259t sahibi kimi deyil, daha \u00e7ox \u00f6z\u00fcn\u00fcn maarif\u00e7ilik, xeyriyy\u0259\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda qal\u0131b. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 h\u0259l\u0259 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda Hac\u0131 &#8220;el atas\u0131&#8221; ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131. O, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Bak\u0131 dumas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc se\u00e7ilib, \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fch\u00fcm probleml\u0259rinin h\u0259llind\u0259, q\u0259rarlar\u0131n m\u00fczakir\u0259 v\u0259 q\u0259bul olunmas\u0131nda i\u015ftirak edib. H.Z.Ta\u011f\u0131yev n\u0259inki faydal\u0131 t\u0259klifl\u0259rin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar\u0131 kimi onlara s\u0259s verir, h\u0259m d\u0259 \u00f6z v\u0259saiti il\u0259 bel\u0259 t\u0259klifl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7m\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k edirdi. Onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 birba\u015fa i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Bak\u0131da ilk teatr binas\u0131 tikildi, at-d\u0259mir yolu (konka) i\u015f\u0259 sal\u0131nd\u0131, \u015f\u0259h\u0259rin m\u0259rk\u0259zind\u0259 bir s\u0131ra d\u00fckan v\u0259 kontorlar\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi Ticar\u0259t evi &#8211; Ta\u011f\u0131yev pasaj\u0131 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. H.Z.Ta\u011f\u0131yev Bak\u0131ya i\u00e7m\u0259li suyun \u00e7\u0259kilm\u0259si layih\u0259sinin haz\u0131rlan\u0131b h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak edib. H\u0259l\u0259 1874-c\u00fc ild\u0259 o, \u00f6z v\u0259saiti hesab\u0131na Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 su k\u0259m\u0259rini \u00e7\u0259kdirdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 &#8220;S\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259&#8221; yaz\u0131s\u0131 olan g\u00fcm\u00fc\u015f medalla t\u0259ltif olunmu\u015fdu. H.Z.Ta\u011f\u0131yev 1901-ci ild\u0259 ingilis m\u00fch\u0259ndisi V. Lindley t\u0259r\u0259find\u0259n yeralt\u0131 sular\u0131n qaz\u0131lmas\u0131 i\u015fl\u0259rin\u0259 25 min rubl v\u0259sait ay\u0131r\u0131m\u0131\u015f v\u0259 1917-ci ild\u0259 Bak\u0131ya i\u00e7m\u0259li su g\u0259tir\u0259n k\u0259m\u0259r istifad\u0259y\u0259 verilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Maarifin yay\u0131lmas\u0131 kimi vacib bir problemin h\u0259lli H.Z.Ta\u011f\u0131yevin ictimai f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 geni\u015f yer tuturdu. Bu sah\u0259d\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131na g\u00f6r\u0259 Hac\u0131 Bak\u0131 Mariinski qad\u0131n gimnaziyas\u0131n\u0131n, orta texniki m\u0259kt\u0259bin, Aleksandra rus-m\u00fcs\u0259lman q\u0131z m\u0259kt\u0259binin, Kommersiya m\u0259kt\u0259binin f\u0259xri hamisi, Tiflis \u015fi\u0259 m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259binin f\u0259xri n\u0259zar\u0259t\u00e7isi t\u0259sdiq olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>H.Z.Ta\u011f\u0131yev \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus s\u0259xav\u0259tl\u0259 ehtiyac\u0131 olan \u015fagirdl\u0259r\u0259 maddi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rir, ali t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259hsil alan onlarla t\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 t\u0259qa\u00fcd verirdi. H\u0259min t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r aras\u0131nda sonralar g\u00f6rk\u0259mli ictimai v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259ri, aliml\u0259r, h\u0259kiml\u0259r, m\u00fch\u0259ndisl\u0259r &#8211; H\u0259s\u0259n b\u0259y A\u011fayev, N\u0259riman N\u0259rimanov, M\u0259\u015f\u0259di \u018fzizb\u0259yov, \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov, N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yli, \u018fziz \u018fliyev, A\u011fa Axundov, Qara Axundov, Qarab\u0259y Qarab\u0259yov, Xudadad b\u0259y M\u0259lik-Aslanov, \u015eahbaz R\u00fcst\u0259mb\u0259yov v\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqalar\u0131 var idi.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, H.Z.Ta\u011f\u0131yevin maarif\u00e7ilik v\u0259 xeyriyy\u0259\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259ti bir-biri il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131 idi v\u0259 t\u0259kc\u0259 Bak\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131rd\u0131. O, Yelizavetpolda (G\u0259nc\u0259d\u0259), \u015eamax\u0131da, Nax\u00e7\u0131vanda, Tiflisd\u0259, D\u0259rb\u0259ndd\u0259, \u0130r\u0259vanda, el\u0259c\u0259 d\u0259 Rusiyan\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rin saxlan\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259sait s\u0259rf edirdi.<\/p>\n<p>H.Z.Ta\u011f\u0131yevin g\u00f6rd\u00fcy\u00fc m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 1901-ci ild\u0259 Bak\u0131da Ta\u011f\u0131yevin q\u0131z m\u0259kt\u0259bi ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nan, \u0130mperatri\u00e7\u0259 Aleksandra Fyodorovna ad\u0131na rus-m\u00fcs\u0259lman q\u0131z m\u0259kt\u0259binin a\u00e7\u0131lmas\u0131 idi. M\u0259kt\u0259b \u015e\u0259rqd\u0259 m\u00fcs\u0259lman q\u0131zlar \u00fc\u00e7\u00fcn ilk d\u00fcny\u0259vi t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259si olub. Onun yarad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn H.Z.Ta\u011f\u0131yev 1896-c\u0131 ild\u0259 150 min rubl ay\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Ondan 125 min rubl i\u015f\u00e7i hey\u0259t, kitab v\u0259 d\u0259rs l\u0259vazimat\u0131, 25 min rubl is\u0259 binan\u0131n tikintisi \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu. Q\u0131z m\u0259kt\u0259binin m\u0259zunlar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn pedaqoq haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131n, az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131nlar\u0131n pe\u015f\u0259 t\u0259hsilinin formala\u015fmas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu.<\/p>\n<p>D\u00f6vri n\u0259\u015frl\u0259r\u0259 \u00f6z m\u00fcnasib\u0259tini bildir\u0259n H.Z.Ta\u011f\u0131yev deyirdi: &#8220;M\u0259n m\u0259tbuat\u0131 xalq\u0131n m\u0259n\u0259vi-maarif v\u0259 iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n y\u00fcks\u0259li\u015finin g\u00fccl\u00fc vasit\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi g\u00f6r\u00fcr\u0259m, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 q\u0259zetl\u0259r\u0259 maddi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259yi \u00f6z m\u0259n\u0259vi borcum say\u0131ram&#8221;.<\/p>\n<p>1895-ci ild\u0259 H.Z.Ta\u011f\u0131yev &#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zetini (redaktoru &#8211; \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov) sat\u0131n ald\u0131. 1905-ci ild\u0259n &#8220;H\u0259yat&#8221; q\u0259zeti (redaktorlar\u0131 &#8211; \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev v\u0259 \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259), 1906-c\u0131 ild\u0259n &#8220;F\u00fcyuzat&#8221; jurnal\u0131 (redaktoru &#8211; \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259) H.Z.Ta\u011f\u0131yevin maddi k\u00f6m\u0259yi il\u0259 n\u0259\u015fr olunma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>1873-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259 ba\u015f verdi &#8211; milli teatr\u0131n \u0259sas\u0131 qoyuldu. Onun t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 H.Z.Ta\u011f\u0131yevin d\u0259 b\u00f6y\u00fck rolu olub. Bel\u0259 ki, xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sind\u0259, m\u0259d\u0259ni s\u0259viyy\u0259sinin v\u0259 do\u011fma dilinin inki\u015faf\u0131nda teatr\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n Hac\u0131 1883-c\u00fc ild\u0259 \u00f6z v\u0259saiti hesab\u0131na Az\u0259rbaycanda ilk teatr binas\u0131n\u0131 tikdirdi. O, 1890-c\u0131 ild\u0259 80 min rubl x\u0259rcl\u0259y\u0259r\u0259k, binan\u0131 yenid\u0259n qurdu. Bak\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n teatr binas\u0131 geni\u015f, d\u00f6vr\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259chiz olunmu\u015f, g\u00f6z\u0259l t\u0259rtibata malik idi. Maraql\u0131d\u0131r ki, teatrda qad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131ca loja n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu. Teatr\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm hadis\u0259 oldu: Az\u0259rbaycan truppalar\u0131 \u00e7oxdan g\u00f6zl\u0259dikl\u0259ri s\u0259hn\u0259ni \u0259ld\u0259 etdil\u0259r.<\/p>\n<p>H.Z.Ta\u011f\u0131yev s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda inc\u0259s\u0259n\u0259t vur\u011funu idi. Tez-tez t\u0259k, yaxud da ail\u0259si il\u0259 birg\u0259 teatr tama\u015falar\u0131na ged\u0259r, ist\u0259r milli, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Avropa r\u0259sm \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 maraqlanard\u0131. Hac\u0131n\u0131n m\u0259\u015fhur r\u0259ssamlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t z\u0259ngin kolleksiyas\u0131 indiki R\u00fcst\u0259m Mustafayev ad\u0131na \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyinin fondlar\u0131nda x\u00fcsusi yer tutur.<\/p>\n<p>1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 alq\u0131\u015flayan H.Z.Ta\u011f\u0131yev m\u00fcst\u0259qil milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik m\u0259nafel\u0259rini d\u0259st\u0259kl\u0259mi\u015f, t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u00f6vl\u0259t t\u0259dbirl\u0259rind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdir. O, y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li d\u00f6vl\u0259t qonaqlar\u0131n\u0131 \u00f6z ya\u015fay\u0131\u015f m\u00fclk\u00fcnd\u0259 qonaq etmi\u015fdir. M\u0259hz C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 H.Z.Ta\u011f\u0131yev \u00f6z b\u00f6y\u00fck arzular\u0131ndan birinin &#8211; Bak\u0131da ali t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n \u015fahidi oldu. 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qanunla Bak\u0131 Universiteti t\u0259sis edildi. Hac\u0131 da onun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131na d\u0259v\u0259t olunmu\u015f v\u0259 ba\u015fqa az\u0259rbaycanl\u0131 sahibkarlar kimi universitet\u0259 maddi yard\u0131m\u0131n\u0131 \u0259sirg\u0259m\u0259mi\u015fdi. B\u00f6y\u00fck xeyriyy\u0259\u00e7i Bak\u0131 Universitetinin xeyrin\u0259 ticar\u0259t evinin &#8211; Passaj\u0131n g\u0259lirl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259yi t\u0259klif etdi. 1919-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin h\u00f6kum\u0259ti ali t\u0259hsil almaq \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcz g\u0259nci xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi. H.Z.Ta\u011f\u0131yev onlara da maddi k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Hac\u0131 Zeynalabdin iki d\u0259f\u0259 evl\u0259nib. Birinci h\u0259yat yolda\u015f\u0131 \u00f6z \u0259misi q\u0131z\u0131 Zeyn\u0259b xan\u0131m idi. Zeyn\u0259b xan\u0131mdan onun iki o\u011flu, bir q\u0131z\u0131 olub. O\u011flanlar\u0131: \u0130smay\u0131l, Sadiq v\u0259 q\u0131z\u0131 Xan\u0131m.<\/p>\n<p>\u0130kinci h\u0259yat yolda\u015f\u0131 m\u0259\u015fhur general leytenant Balaki\u015fi b\u0259y \u018fr\u0259blinskinin q\u0131z\u0131 Sona xan\u0131m idi. \u018fr\u0259blinskinin iki q\u0131z\u0131ndan b\u00f6y\u00fcy\u00fc Hac\u0131n\u0131n o\u011flu \u0130smay\u0131l\u0131n h\u0259yat yolda\u015f\u0131 idi. Hac\u0131 o\u011flugild\u0259 olark\u0259n Balaki\u015fi b\u0259y \u018fr\u0259blinskinin ki\u00e7ik q\u0131z\u0131 Sonan\u0131 g\u00f6r\u00fcb, b\u0259y\u0259nmi\u015f v\u0259 onunla evl\u0259nib. Y\u0259ni Hac\u0131 \u00f6z o\u011flu il\u0259 bacanaq idi. Sona xan\u0131m 16 ya\u015f\u0131nda ik\u0259n 73 ya\u015fl\u0131 Ta\u011f\u0131yev\u0259 \u0259r\u0259 verilib. Balaki\u015fi b\u0259y Ta\u011f\u0131yevin m\u00fclk\u00fcn\u0259 ortaq olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ki\u00e7ik q\u0131z\u0131n\u0131 Hac\u0131ya verib.<\/p>\n<p>Sona xan\u0131mdan Ta\u011f\u0131yevin \u00fc\u00e7 q\u0131z\u0131 v\u0259 iki o\u011flu olub. Q\u0131zlar\u0131: Leyla, Sara v\u0259 S\u00fcrayya. O\u011flanlar\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d v\u0259 \u0130lyas. M\u0259h\u0259mm\u0259d &#8220;Dikaya diviziya&#8221;n\u0131n zabiti olark\u0259n L\u0259nk\u0259randa \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcr\u00fcb, \u0130lyas is\u0259 x\u0259st\u0259liy\u0259 tutularaq \u00f6l\u00fcb.<\/p>\n<p>1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda sovet hakimiyy\u0259ti qurulduqdan sonra H.Z.Ta\u011f\u0131yev\u0259 m\u0259xsus b\u00fct\u00fcn ya\u015fay\u0131\u015f v\u0259 ictimai binalar, s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri m\u00fcsadir\u0259 olundu. \u0130lk vaxtlarda h\u00f6kum\u0259t ona ail\u0259si il\u0259 birg\u0259 M\u0259rd\u0259kan ba\u011f m\u00fclk\u00fcnd\u0259 ya\u015fama\u011fa icaz\u0259 vermi\u015fdi. Xalq Komissarlar\u0131 Sovetinin s\u0259dri N. N\u0259rimanov Az\u0259rbaycanda f\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onu b\u00fct\u00fcn t\u0259zyiql\u0259rd\u0259n qoruyurdu. H.Z.Ta\u011f\u0131yev 1924-c\u00fc il sentyabr\u0131n 1-d\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir. O, b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t b\u0259sl\u0259diyi Axund Mirz\u0259 Abuturab\u0131n q\u0259bri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edilib. N. N\u0259rimanov Moskvaya getdikd\u0259n sonra H.Z.Ta\u011f\u0131yevin ba\u015fs\u0131z qalm\u0131\u015f ail\u0259si \u0130\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn ki\u00e7ik evl\u0259rinin birind\u0259 ya\u015fama\u011fa m\u0259cbur oldu. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 H.Z.Ta\u011f\u0131yevin ad\u0131 uzun m\u00fcdd\u0259t unudulma\u011fa m\u0259hkum edildi. Ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri t\u0259qibl\u0259r\u0259, bir qismi repressiyalara m\u0259ruz qald\u0131. H.Z.Ta\u011f\u0131yevin f\u0259aliyy\u0259ti \u00f6z layiqli qiym\u0259tini yaln\u0131z 1980-ci ill\u0259rin sonunda ald\u0131. Onun ad\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r\u0259, t\u0259hsil, s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 verildi, \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 abid\u0259l\u0259r ucald\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Prezident \u0130lham \u018fliyev v\u0259 Birinci vitse-prezident Mehriban \u018fliyevan\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259rinin bir qrupu il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u0259m\u0259kdar artist B\u0259hram Ba\u011f\u0131rzad\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin Bak\u0131da heyk\u0259linin ucald\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 t\u0259klif s\u0259sl\u0259ndirib.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev Fondu, M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi v\u0259 Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r \u0130cra Hakimiyy\u0259ti 2019-cu ild\u0259 heyk\u0259lin haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fczr\u0259 a\u00e7\u0131q m\u00fcsabiq\u0259\u00a0<a title=\"elanlar sayti alqi satqi sayti\" href=\"https:\/\/tezbazar.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">elan<\/a>\u00a0edib. M\u00fcsabiq\u0259y\u0259 t\u0259qdim olunan layih\u0259l\u0259r aras\u0131ndan Xalq r\u0259ssam\u0131 Xanlar \u018fhm\u0259dovun layih\u0259si qalib se\u00e7ilib. Abid\u0259nin \u00f6n\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 ingilis dill\u0259rind\u0259 haz\u0131rlanan m\u00fcvafiq m\u0259lumat l\u00f6vh\u0259si qura\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Eyni zamanda, g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tini itirmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiyas\u0131na d\u0259st\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 l\u00f6vh\u0259d\u0259 \u0259ks olunan m\u0259lumatlar\u0131 Brayl \u0259lifbas\u0131 il\u0259 d\u0259 t\u0259qdim edib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 milyon\u00e7u, xeyriyy\u0259\u015fi, Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n H\u0259qiqi D\u00f6vl\u0259t M\u00fc\u015faviri, m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqind\u0259 ilk q\u0131zlar m\u0259kt\u0259binin (Ta\u011f\u0131yevin q\u0131zlar m\u0259kt\u0259bi) yarad\u0131c\u0131s\u0131, II v\u0259 III d\u0259r\u0259c\u0259li M\u00fcq\u0259dd\u0259s Stanislav ordeni laureat\u0131 Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin do\u011fumu g\u00fcn\u00fcnd\u0259n 199 il \u00f6t\u00fcr. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r\u00a0verir ki, XIX \u0259srin sonu &#8211; XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f m\u0259\u015fhur sahibkar, mesenat Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev Bak\u0131da, \u0130\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259rd\u0259, ba\u015fmaq\u00e7\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259dta\u011f\u0131 Ta\u011f\u0131yev v\u0259 onun arvad\u0131 Umxan\u0131m\u0131n ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b. Bir ehtimala \u0259sas\u0259n o, 1823-c\u00fc, dig\u0259rin\u0259, daha etibarl\u0131s\u0131na g\u00f6r\u0259 is\u0259, 1838-ci ild\u0259 anadan olub. H\u0259l\u0259 u\u015faq ik\u0259n Zeynalabdin anas\u0131n\u0131 itirib v\u0259 atas\u0131n\u0131n himay\u0259sind\u0259 ya\u015fay\u0131b. \u0130kinci nikahdan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":430690,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bu_91643094711.jpg",650,495,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bu_91643094711.jpg",650,495,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bu_91643094711.jpg",650,495,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bu_91643094711-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bu_91643094711-479x365.jpg",479,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bu_91643094711.jpg",640,487,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bu_91643094711.jpg",650,495,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bu_91643094711.jpg",650,495,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bu_91643094711-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/bu_91643094711.jpg",650,495,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycanl\u0131 milyon\u00e7u, xeyriyy\u0259\u015fi, Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n H\u0259qiqi D\u00f6vl\u0259t M\u00fc\u015faviri, m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqind\u0259 ilk q\u0131zlar m\u0259kt\u0259binin (Ta\u011f\u0131yevin q\u0131zlar m\u0259kt\u0259bi) yarad\u0131c\u0131s\u0131, II v\u0259 III d\u0259r\u0259c\u0259li M\u00fcq\u0259dd\u0259s Stanislav ordeni laureat\u0131 Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin do\u011fumu g\u00fcn\u00fcnd\u0259n 199 il \u00f6t\u00fcr. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r\u00a0verir ki, XIX \u0259srin sonu &#8211; XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f m\u0259\u015fhur sahibkar, mesenat Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev Bak\u0131da, \u0130\u00e7\u0259ri \u015f\u0259h\u0259rd\u0259, ba\u015fmaq\u00e7\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259dta\u011f\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/430689"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=430689"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/430689\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/430690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=430689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=430689"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=430689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}