{"id":439870,"date":"2022-02-16T19:08:20","date_gmt":"2022-02-16T16:08:20","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=439870"},"modified":"2022-02-16T19:08:20","modified_gmt":"2022-02-16T16:08:20","slug":"az%c9%99rbaycana-amea-lazimdirmi-dunya-t%c9%99crub%c9%99si-n%c9%99-deyir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=439870","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycana AMEA laz\u0131md\u0131rm\u0131? &#8211; D\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259si n\u0259 deyir"},"content":{"rendered":"<p>Son vaxtlar Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 (AMEA) \u0259traf\u0131nda ba\u015f ver\u0259n m\u00fczakir\u0259l\u0259r bir sual\u0131 aktualla\u015fd\u0131rd\u0131. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rk\u0131 formada m\u00f6vcudlu\u011fu, f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 faydal\u0131d\u0131r?<\/p>\n<p>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 APA ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda d\u00fcnyada t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox pul qazand\u0131ran, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259l\u0259rinin formala\u015fmas\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli rolu elmi k\u0259\u015ffl\u0259r, elmi t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f yeni texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi tutur. \u0130qtisadi inki\u015faf, h\u0259rbi s\u0259nayenin q\u00fcdr\u0259ti, c\u0259miyy\u0259tin sosial-psixoloji durumu v\u0259 idar\u0259etm\u0259si, yeni imkanlar v\u0259 f\u00fcrs\u0259tl\u0259r axtar\u0131lmas\u0131, r\u0259qab\u0259tqabiliyy\u0259tli modell\u0259r yarad\u0131lmas\u0131 birm\u0259nal\u0131 olaraq elmi ara\u015fd\u0131rmalar, yeni k\u0259\u015ffl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259sdiq olunur. B\u0259s bizim b\u00f6y\u00fck elm oca\u011f\u0131 adland\u0131r\u0131lan AMEA-da v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259dir? AMEA c\u0259miyy\u0259t\u0259, iqtisadiyyata, \u00f6lk\u0259nin ir\u0259lil\u0259yi\u015fin\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259n hans\u0131 yenilikl\u0259ri, k\u0259\u015ffl\u0259ri edib, modell\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 hans\u0131 t\u0259klifi olub?<\/p>\n<p><strong>B\u00fcdc\u0259 y\u00fck\u00fc v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259siz strukturla\u015fma<\/strong><\/p>\n<p>Haz\u0131rda AMEA-n\u0131n n\u0259zdind\u0259 33 institut, o c\u00fcml\u0259d\u0259n N\u0259sr\u0259ddin Tusi ad\u0131na \u015eamax\u0131 Astrofizika R\u0259s\u0259dxanas\u0131, Respublika Seysmoloji Xidm\u0259t M\u0259rk\u0259zi, Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na Milli Az\u0259rbaycan \u018fd\u0259biyyat\u0131 Muzeyi, H\u00fcseyn Cavidin Ev Muzeyi, Milli Az\u0259rbaycan Tarixi Muzeyi var. Publik h\u00fcquqi \u015f\u0259xs\u0259 \u00e7evrilmi\u015f Dendrologiya \u0130nstitutu v\u0259 M\u0259rk\u0259zi N\u0259batat Ba\u011f\u0131 da t\u0259hvil-t\u0259slim prosesi ba\u015fa \u00e7atmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rda AMEA-n\u0131n tabeliyind\u0259dir. \u00c7ox ki\u00e7ik bir t\u0259hlil AMEA-dak\u0131 33 institutun b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin bir-birinin t\u0259krar\u0131 oldu\u011funu, b\u0259zil\u0259rinin is\u0259 faktiki olaraq aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirdiyini g\u00f6st\u0259rir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Fizika-Riyaziyyat v\u0259 Texnika Elml\u0259ri B\u00f6lm\u0259sind\u0259 \u0130dar\u0259etm\u0259 Sisteml\u0259ri \u0130nstitutu v\u0259 \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 \u0130nstitutu, Fizika \u0130nstitutu v\u0259 Biofizika \u0130nstitutunun ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 n\u0259 g\u0259r\u0259k var? Ya da Kimya Elml\u0259ri B\u00f6lm\u0259sind\u0259 olan 4 institutdan \u0259n az\u0131 3-n\u00fcn profilind\u0259 ciddi f\u0259rq yoxdur. H\u0259l\u0259 Yer Elml\u0259ri B\u00f6lm\u0259sind\u0259 bir d\u0259 Neft v\u0259 Qaz \u0130nstitutu var. \u00d6lk\u0259d\u0259 neft s\u0259nayesini \u00f6yr\u0259d\u0259n iki ali m\u0259kt\u0259b var, bir ayr\u0131ca M\u00fch\u0259ndislik Universiteti var, m\u00fcxt\u0259lif universitetl\u0259rd\u0259 uy\u011fun fak\u00fclt\u0259l\u0259r var. Neft-qaz v\u0259 ya kimya sah\u0259sind\u0259 bu q\u0259d\u0259r alim, ixtira\u00e7\u0131 10 milyonluq \u00f6lk\u0259d\u0259 haradand\u0131r? Ya da bu q\u0259d\u0259r alimin, ixtira\u00e7\u0131n\u0131n son zamanlar hans\u0131 ixtiras\u0131na, yeni sistem yaratmas\u0131na, yeni m\u0259hsul \u0259ld\u0259 etm\u0259sin\u0259 rast g\u0259lmi\u015fik? Az\u0259rbaycanda neft s\u0259nayesinin m\u0259rk\u0259zi olan SOCAR \u00f6z\u00fcn\u00fcn Bak\u0131 Ali Neft M\u0259kt\u0259bini yarad\u0131b v\u0259 orada milyonlarla d\u0259y\u0259ri olan laboratoriyalar var. Olmazm\u0131 ki, h\u0259m elmi, h\u0259m d\u0259 praktik t\u0259cr\u00fcb\u0259 imkan\u0131 olan bu m\u0259kt\u0259bd\u0259 neft-qaz v\u0259 kimya s\u0259nayesi il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00f6y\u00fck bir elmi m\u0259rk\u0259z yarad\u0131ls\u0131n? Sonra da o yenilikl\u0259r el\u0259 SOCAR m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259tbiq olunsun. Ax\u0131 bu yaz\u0131l\u0131b-pozulanlar t\u0259tbiq olunmayandan sonra kim\u0259 v\u0259 n\u0259y\u0259 laz\u0131md\u0131r? \u018fn \u0259sas\u0131, d\u00f6vl\u0259t buna niy\u0259 pul ay\u0131r\u0131r?<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMDIvMTYvMTkvMzIvMzkvMjA2YTZkZmQtNzM3OS00NjkyLTk4NDktMzk5NDg1OTZjOTNhL2F6ZWR1LmF6XzE1Nzc2OTI0MjQxNDEwNTY0OTIzXzEwMDB4NjY5XzkyMC5qcGciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=2cb337837708d9b3\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259d\u0259 Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi v\u0259 ya F\u00f6vq\u0259lad\u0259 Hallar Nazirliyi oldu\u011fu halda Respublika Seysmoloji Xidm\u0259t M\u0259rk\u0259zinin AMEA-n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 qalmas\u0131 da anla\u015f\u0131lan deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259nin t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 baxsaq, bel\u0259 strateji qurumlar ad\u0259t\u0259n aidiyy\u0259ti nazirlikl\u0259rin t\u0259rkibind\u0259, yaxud da publik h\u00fcquqi \u015f\u0259xs kimi ayr\u0131ca f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirl\u0259r.<\/p>\n<p>Humanitar Elml\u0259r B\u00f6lm\u0259sin\u0259 baxaq. Bura Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutu, Folklor \u0130nstitutu, M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli ad\u0131na \u018flyazmalar \u0130nstitutu, Dil\u00e7ilik \u0130nstitutu, H\u00fcseyn Cavidin Ev Muzeyi daxildir. Faktiki olaraq bu institutlar ham\u0131s\u0131 bir publik h\u00fcquqi \u015f\u0259xsin t\u0259rkibind\u0259 birl\u0259\u015f\u0259 v\u0259 daha effektiv f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Yen\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 baxaq. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 qurucusu Atat\u00fcrk olan T\u00fcrk Dil Qurumu f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Haz\u0131rda h\u0259min qurum \u00f6z\u00fc d\u0259 Atat\u00fcrk Dil, Tarix v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t M\u0259rk\u0259zinin tabeliyind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. T\u00fcrk Dil Qurumu t\u00fcrkc\u0259nin t\u0259mizliyinin qorunmas\u0131, inki\u015faf\u0131, t\u0259bli\u011fi il\u0259 ba\u011fl\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcr. Eyni zamanda, bizim folklor, t\u00fcrkiy\u0259li qarda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u201ca\u011f\u0131z deyi\u015fi\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259rini d\u0259 toplay\u0131r. T\u00fcrk Dil Qurumunun sayt\u0131na \u00f6t\u0259ri bir n\u0259z\u0259r salmaqla b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r apard\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259 imkanlar\u0131n\u0131n da oldu\u011funu g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u0259s\u0259l\u0259n, t\u00fcrkc\u0259nin b\u00fct\u00fcn l\u0259hc\u0259l\u0259rind\u0259 l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259r n\u0259\u015fr edilib, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 s\u0259nayenin el\u0259 bir sah\u0259si yoxdur ki, T\u00fcrk Dil Qurumunun ona aid terminl\u0259r v\u0259 izahl\u0131 s\u00f6zl\u0259r l\u00fc\u011f\u0259ti olmas\u0131n. T\u00fcrk Dil Qurumu n\u0259\u015fr etdiyi kitablar\u0131, l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259ri h\u0259tta s\u0259yyar avtobuslarla sat\u0131r, b\u00f6y\u00fck beyn\u0259lxalq t\u00fcrk dili qurultaylar\u0131 ke\u00e7irir, m\u0259kt\u0259blil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rgil\u0259r t\u0259\u015fkil edir, piar v\u0259 reklam t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131 il\u0259 m\u00fckafatlar t\u0259sis edir v\u0259 s. Y\u0259ni, i\u015fl\u0259yir. Y\u00fcz milyonluq \u00f6lk\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n qurumun is\u0259 c\u0259mi 96 n\u0259f\u0259r \u015ftatl\u0131 \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 var.<\/p>\n<p>AMEA-n\u0131n N\u0259simi ad\u0131na Dil\u00e7ilik \u0130nstitutu \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259k is\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259ki 5-6 TV-nin v\u0259 3-5 sayt\u0131n monitorinqini edib, aradabir a\u00e7\u0131qlama yaymaqd\u0131r. Ya da Folklor \u0130nstitutunda ill\u0259rdir ki, M\u0259likm\u0259mm\u0259din q\u0131z\u0131 quyudan \u00e7\u0131xartmas\u0131n\u0131n yeni m\u0259nalar\u0131 tap\u0131l\u0131r. Onu bildik, amma indi y\u00fcz M\u0259likm\u0259mm\u0259d g\u0259ls\u0259, q\u0131z\u0131 \u201cTik-Tok\u201ddan \u00e7\u0131xara bilmir v\u0259 art\u0131q sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259nin x\u00fcsusil\u0259\u015fmi\u015f dili, ifad\u0259l\u0259ri, yeni yaranm\u0131\u015f z\u0259rb-m\u0259s\u0259ll\u0259ri, l\u0259tif\u0259l\u0259ri var. \u0130ndi na\u011f\u0131l q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131 \u015f\u0259b\u0259k\u0259 meml\u0259ri \u0259v\u0259z edib. Ara\u015fd\u0131r\u0131rlarm\u0131? \u0130nand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. Bu q\u0259d\u0259r qeyri-i\u015fl\u0259k v\u0259 effektsiz institutlardansa, Az\u0259rbaycanda da Dil v\u0259 Tarix Qurumu adl\u0131 bir publik h\u00fcquqi \u015f\u0259xs yarad\u0131b, dil, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 tarix sah\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn institutlar\u0131 &#8211; daha real des\u0259k, 8 institut v\u0259 3 muzeyi daha real v\u0259 optimizasiya edilmi\u015f \u015f\u0259kild\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259k, h\u0259min quruma da dil qaydalar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn real s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r verm\u0259k olar. Eyni zamanda, tarix daha effektli yaz\u0131lar, m\u00fcxt\u0259lif kitablar n\u0259\u015fr olunub, sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131xar\u0131lar, bir-birini t\u0259krarlayan elmi i\u015fl\u0259rd\u0259n, sad\u0259c\u0259 elmi d\u0259r\u0259c\u0259 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131lm\u0131\u015f m\u0259tnl\u0259rd\u0259n can qurtar\u0131lar.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 AMEA R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin n\u0259zdind\u0259 bir T\u0259bi\u0259t Tarixi Muzeyi var. Niy\u0259 ax\u0131? Ya da \u201cA\u015fqar\u201d Elmi \u0130stehsalat Birliyi v\u0259 \u201cNafta\u201d Elmi \u0130stehsalat Birliyi n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 olmasa AMEA-dak\u0131 kimya institutlar\u0131n\u0131n tabeliyin\u0259 verilm\u0259yib?<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMDIvMTYvMTkvMjQvMTkvMDQ3NDViM2ItMjc2NC00YzFjLTlhNjEtOGFiMTFlYjdiZTA5LzI3MzAzMTAxOV8xMTA5MzIwMTE5ODgyMzYzXzY3NzM3NzA1ODQ1MTE4NjU3MDNfbl8xNjQ1MDIyMjIyLnBuZyJdLFsicCIsImVuY29kZSIsImpwZyIsIi1xdWFsaXR5IDgwIl0sWyJwIiwidGh1bWIiLCI1OTB4NTkwXHUwMDNlIl1d?sha=3dfb7e75f85bd969\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>Binalar, obyektl\u0259r, b\u00f6y\u00fck torpaq sah\u0259l\u0259ri, minl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015f\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Bak\u0131, G\u0259nc\u0259, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u015e\u0259kid\u0259 AMEA-n\u0131n balans\u0131nda \u00e7oxlu sayda binalar, torpaq sah\u0259l\u0259rinin a\u00e7\u0131q m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 statistikas\u0131 yoxdur. AMEA R\u0259yas\u0259t Hey\u0259ti maliyy\u0259 \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri \u0130lqar Quliyev bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcraci\u0259timizi cavabland\u0131rma\u011f\u0131 faktiki m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz say\u0131r. Tragikomik hal is\u0259 odur ki, bunu az qala d\u00f6vl\u0259t sirri kimi t\u0259qdim etm\u0259yin qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda c\u0259miyy\u0259t son ill\u0259r AMEA-n\u0131n X\u0131z\u0131 rayonunda yerl\u0259\u015f\u0259n 174 hektar torpaq sah\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 qalmaqalla yax\u015f\u0131 tan\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259tta 2 iyun 2021-ci ild\u0259 AMEA-n\u0131n sayt\u0131nda m\u0259tbuat xidm\u0259tinin bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat\u0131, Elm TV-nin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 reportaj yerl\u0259\u015fdirilib. Ayd\u0131nd\u0131r ki, torpaq sah\u0259l\u0259rinin nisb\u0259t\u0259n baha oldu\u011fu X\u0131z\u0131da bu \u0259razi u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin s\u0259b\u0259bi n\u0259 idi\u2026<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131nda 10 071 \u0259m\u0259kda\u015f, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 4 700 n\u0259f\u0259r elmi i\u015f\u00e7i, 581 elml\u0259r doktoru, 1 925 n\u0259f\u0259r f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Akademiyan\u0131n 67 h\u0259qiqi \u00fczv\u00fc v\u0259 101 m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc var.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 v\u0259 onun tabeliyind\u0259 olan m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin saxlan\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 2022-ci ild\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sind\u0259n 133 912 851 manat ayr\u0131l\u0131b. Bu, 2021-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 13 faiz \u00e7oxdur. 2021-ci ild\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 116 735 383 manat ayr\u0131l\u0131b. Ancaq ayr\u0131lan v\u0259saitin h\u0259cminin artmas\u0131 AMEA elmi nailiyy\u0259tl\u0259rin artmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmad\u0131. Bu da AMEA-n\u0131n bir struktur kimi art\u0131q \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, AMEA-n\u0131n idar\u0259etm\u0259 sisteminin zamanla ayaqla\u015fa bilm\u0259diyini ortaya qoydu. \u018fv\u0259zind\u0259 is\u0259 AMEA c\u0259miyy\u0259tin diqq\u0259tin\u0259 ancaq qalmaqal, m\u0259i\u015f\u0259t s\u0259viyy\u0259li dedi-qodularla g\u0259ldi. Sonuncu AMEA r\u0259hb\u0259ri Ramiz Mehdiyev is\u0259 t\u0259bi\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi ruhla bu qalmaqallar\u0131 daha da alovland\u0131rd\u0131, dedi-qodular art\u0131q c\u0259miyy\u0259tin g\u00fcnd\u0259lik \u00e7\u0259r\u0259zin\u0259 \u00e7evrildi. XXI \u0259srd\u0259 AMEA-da \u00e7al\u0131\u015fan pe\u015f\u0259karlar adi personal komp\u00fcterl\u0259 d\u0259 t\u0259min olunmay\u0131blarsa, ayr\u0131lan pullar m\u00fcxt\u0259lif adlarla, qrantlarla, m\u00fckafatlarla, m\u0259nas\u0131z t\u0259dbirl\u0259rl\u0259 sovrulursa, dem\u0259li, n\u0259 q\u0259d\u0259r maliyy\u0259 ayr\u0131lsa da, yarars\u0131z idar\u0259etm\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 sovrulub ged\u0259c\u0259k, \u015f\u0259xsi, qrup, korporativ maraqlar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 israf olunacaq.<\/p>\n<p><strong>Bir az da AMEA-n\u0131n sayt\u0131 bar\u0259d\u0259<\/strong><\/p>\n<p>\u0130ndiki d\u00f6vrd\u0259 h\u0259r qurumun g\u00fczg\u00fcs\u00fc onun f\u0259aliyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n korporativ sayt\u0131d\u0131r. AMEA-n\u0131n sayt\u0131na bax\u0131r\u0131q: \u201cR\u0259s\u0259dxanada \u201cVikipediya\u201d t\u0259liml\u0259rin\u0259 start verilib\u201d, \u201cMEK-d\u0259 14 fevral \u2013 Beyn\u0259lxalq Kitab Ba\u011f\u0131\u015flama G\u00fcn\u00fc qeyd edilib\u201d, \u201cElm\u201d q\u0259zetinin n\u00f6vb\u0259ti say\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb\u201d, \u201cNax\u00e7\u0131van m\u0259kt\u0259blil\u0259ri beyn\u0259lxalq m\u00fcsabiq\u0259nin diplomuna layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb\u201d, \u201cTarix Muzeyind\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 \u201c\u015eah \u0130smay\u0131l\u201d v\u0259 \u201c\u018fs-Sultan\u201d s\u00f6zl\u0259ri yaz\u0131lm\u0131\u015f t\u0259b\u0259rzin qorunur\u201d, \u201cM\u0259rk\u0259zi N\u0259batat Ba\u011f\u0131nda abadl\u0131q i\u015fl\u0259ri davam etdirilir\u201d, \u201cFevral\u0131n 11-i \u201cQad\u0131nlar v\u0259 q\u0131zlar elmd\u0259\u201d Beyn\u0259lxalq G\u00fcn\u00fcd\u00fcr\u201d, \u201cKoronavirusla ba\u011fl\u0131 maarifl\u0259ndirici t\u0259dbir ke\u00e7irilib\u201d, \u201cDendrologiya \u0130nstitutu koronavirusa qar\u015f\u0131 dezinfeksiya edilib\u201d, \u201cNeft v\u0259 Qaz \u0130nstitutunda koronavirus t\u0259hl\u00fck\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 profilaktik t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcb\u201d, \u201cCo\u011frafiya\u00e7\u0131 alim G\u00fcnaz TV-nin qona\u011f\u0131 olub\u201d&#8230;<\/p>\n<p>AMEA-n\u0131n koronavirusla ba\u011fl\u0131 peyv\u0259nd preparat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi qab haz\u0131rlamas\u0131, AMEA-n\u0131n aliml\u0259ri koronavirusa h\u0259sr olunmu\u015f \u015feirl\u0259r yazmas\u0131, \u201cOrfoqrafiya l\u00fc\u011f\u0259ti\u201dnd\u0259 h\u00f6r\u00fcm\u00e7\u0259yin unudulmas\u0131, hans\u0131sa qu\u015f n\u00f6v\u00fcn\u00fcn ad\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 Zoologiya \u0130nstitutunun (zarafat el\u0259mirik, bel\u0259 t\u0259klifl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015fdil\u0259r-red) bizim elm oca\u011f\u0131n\u0131n son yenilikl\u0259ridir. H\u0259l\u0259 bura Ramiz Mehdiyevin r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki \u201ccavab press relizl\u0259ri\u201dni d\u0259 \u0259lav\u0259 ed\u0259k\u2026<\/p>\n<p><strong>Onlar\u0131n \u201cAMEA\u201ds\u0131 yoxdur\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Elmin v\u0259 elmi k\u0259\u015ffl\u0259rin say\u0131 il\u0259 d\u00fcnyan\u0131 heyr\u0259tl\u0259ndir\u0259n Yaponiya, AB\u015e kimi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 milli elml\u0259r akademiyas\u0131 yoxdur. He\u00e7 qon\u015fumuz, x\u00fcsusil\u0259 son onillikl\u0259rd\u0259 h\u0259rbi v\u0259 y\u00fcng\u00fcl s\u0259nayed\u0259ki y\u00fcks\u0259li\u015fi il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 elml\u0259r akademiyas\u0131 yoxdur.<\/p>\n<p>D\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, elm adamlar\u0131n\u0131n topla\u015fd\u0131\u011f\u0131 m\u0259rk\u0259zl\u0259r daha \u00e7ox universitetl\u0259rd\u0259 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini elmi ara\u015fd\u0131rma n\u0259tic\u0259sind\u0259 qurmu\u015f b\u00f6y\u00fck holdinql\u0259rd\u0259 olur.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, Avropa N\u00fcv\u0259 Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 (CERN) d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck enerji fizikas\u0131 laboratoriyas\u0131d\u0131r. 1949-cu ild\u0259n ba\u015flayaraq Avropa fizikl\u0259ri &#8211; Fransadan Raul Dotri, Pyer Oje v\u0259 Lev Kovarski, \u0130taliyadan Edoardo Amaldi, Danimarkadan Nils Bor Avropada t\u0259dqiqatlar \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 bir qurum yarad\u0131lmas\u0131 ideyas\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edibl\u0259r. Avropa aliml\u0259rini birl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f CERN t\u0259dqiqatlar\u0131n maliyy\u0259 x\u0259rcl\u0259rini i\u015ftirak\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259li idi. CERN-d\u0259 2500 daimi i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, eyni zamanda, 85 \u00f6lk\u0259nin 580 universitet v\u0259 institutundan 8000-\u0259 yax\u0131n fizik v\u0259 m\u00fch\u0259ndis m\u0259rk\u0259zin beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rind\u0259 i\u015ftirak edir. CERN-\u0259 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rin ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 illik v\u0259sait\u0259 g\u0259linc\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, bu, \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u00dcDM-in\u0259 \u0259sas\u0259n hesablan\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, CENR\u2014nin b\u00fcdc\u0259si 2008-ci ild\u0259 990 milyon AB\u015e dollar\u0131 olub v\u0259 CERN-d\u0259ki aliml\u0259rin k\u0259\u015ffl\u0259ri is\u0259 \u0259sas\u0259n Nobel m\u00fckafat\u0131 al\u0131b v\u0259 CERN, Avropan\u0131n fizika sah\u0259sind\u0259 AB\u015e v\u0259 Rusiya il\u0259 r\u0259qab\u0259t\u0259 girm\u0259sini t\u0259min edib.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda d\u00fcnyada elmi t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dig\u0259r m\u0259rk\u0259zl\u0259r is\u0259 elmi t\u0259dqiqat universitetl\u0259ridir. Bu s\u0131rada AB\u015e-dak\u0131 elmi t\u0259dqiqat universitetl\u0259ri b\u00f6y\u00fck u\u011furlar\u0131 il\u0259 se\u00e7ilir. D\u00fcnyada t\u0259dqiqat universitetl\u0259rinin ilk 15-liyin\u0259 baxsaq, 1861-ci ild\u0259 yarad\u0131lan \u00f6z\u0259l Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutu ilk yerd\u0259 q\u0259rarla\u015f\u0131b. Bu vaxta q\u0259d\u0259r Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutunun m\u0259zunlar\u0131, m\u00fc\u0259lliml\u0259ri v\u0259 ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131 aras\u0131nda 90-dan \u00e7ox Nobel m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131 olub. Bir maraql\u0131 m\u0259qam da odur ki, Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutunun m\u0259zunlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis edilmi\u015f \u015firk\u0259tl\u0259rin illik g\u0259liri 1,9 trilyon dollar\u0131 \u00f6t\u00fcb.<\/p>\n<p>Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutu h\u0259m d\u0259 AB\u015e-\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc n\u00fcv\u0259 elektrik stansiyalar\u0131ndan birin\u0259 ev sahibliyi edir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat universitetl\u0259rinin reytinq c\u0259dv\u0259lind\u0259 ikinci yerd\u0259 d\u00f6vl\u0259t ara\u015fd\u0131rma universiteti olan Los-Ancelesd\u0259ki Kaliforniya Universitetidir. Bu c\u00fcr siyah\u0131 davam edir v\u0259 AB\u015e-da elml\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn konkret ara\u015fd\u0131rma m\u0259rk\u0259zl\u0259ri, laboratoriyalar v\u0259 muzeyl\u0259r universitetl\u0259rin tabeliyind\u0259dir. Eyni zamanda, AB\u015e-da n\u0259h\u0259ng \u015firk\u0259tl\u0259rin m\u00fcvafiq qaydada b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 qonorar \u00f6d\u0259m\u0259kl\u0259 t\u0259dqiqat universitetl\u0259rinin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n yararland\u0131\u011f\u0131, habel\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259rin n\u0259zdind\u0259 bel\u0259 t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259ri yaratd\u0131\u011f\u0131 da b\u0259llidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, bu g\u00fcn AB\u015e-da elektrikli avtomobill\u0259rl\u0259 avtomobil s\u0259nayesind\u0259 \u00e7evrili\u015f\u0259 imza atan \u201cTesla\u201dn\u0131 yaradan, kosmosa turist s\u0259f\u0259rl\u0259rini realla\u015fd\u0131rmaq imkan\u0131 yaradan \u0130lon Mask\u0131n u\u011furlar\u0131nda yaratd\u0131\u011f\u0131 ara\u015fd\u0131rma m\u0259rk\u0259zi d\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b.<\/p>\n<p><strong>Yapon m\u00f6c\u00fcz\u0259sinin bazas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Yaponiyan\u0131n inki\u015faf\u0131nda ancaq \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus olan elmi-texniki strategiyas\u0131 h\u0259lledici rol oynay\u0131b. Bir qayda olaraq bel\u0259 strategiyalar elm tutumluqlular\u0131 v\u0259 innovasiyaya s\u00f6yk\u0259nm\u0259l\u0259ri il\u0259 f\u0259rql\u0259nirl\u0259r. Yaponiyada t\u0259dqiqatlar\u0131 h\u0259m d\u00f6vl\u0259t institutlar\u0131, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u0259l m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin n\u0259zdind\u0259ki ixtisasla\u015fm\u0131\u015f t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259ri maliyy\u0259l\u0259\u015fdirir. Yaponiyada t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti d\u0259 daha \u00e7ox \u015firk\u0259tl\u0259rd\u0259dir. Yaponiya s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259si universitetl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 t\u0259dqiqatlar aparmaq v\u0259 kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn daha m\u00fcnbit m\u0259kanlar say\u0131l\u0131r. X\u00fcsus\u0259n 1980-ci ill\u0259rd\u0259 \u00f6z\u0259l \u015firk\u0259tl\u0259r universitetl\u0259ri \u0259n yax\u015f\u0131 qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 bitir\u0259n m\u0259zunlar\u0131 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k elmi-t\u0259dqiqat potensiallar\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndiribl\u0259r. \u015eirk\u0259tl\u0259rin n\u0259zdind\u0259ki t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259ri h\u0259m d\u0259 geni\u015f \u0259laq\u0259l\u0259r \u015f\u0259b\u0259k\u0259sin\u0259 malikdir. Bu aliml\u0259r vasit\u0259sil\u0259 Yaponiya \u015firk\u0259tl\u0259ri AB\u015e v\u0259 Avropa da daxil olmaqla, xarici universitetl\u0259rl\u0259 d\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259 n\u00fcmun\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 AMEA tipli qurum yoxdur. Bu \u00f6lk\u0259d\u0259 T\u00dcB\u0130TAK (T\u00fcrkiy\u0259 Elm v\u0259 Texnoloji Ara\u015fd\u0131rma T\u0259\u015fkilat\u0131), TENMAK v\u0259 ASELSAN kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmu\u015f elmi t\u0259\u015fkilatlar, ara\u015fd\u0131rma m\u0259rk\u0259zl\u0259ri var.<\/p>\n<p>1963-c\u00fc ild\u0259 yarad\u0131lan v\u0259 Elm, S\u0259naye v\u0259 Texnologiya Nazirliyinin n\u0259zdind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n T\u00dcB\u0130TAK-\u0131n m\u0259qs\u0259di \u00f6lk\u0259d\u0259 elm v\u0259 texnologiyan\u0131 t\u0259\u015fviq etm\u0259k, populyarla\u015fd\u0131rmaqd\u0131r. X\u00fcsus\u0259n orta m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259\u015fkil edil\u0259n T\u00dcB\u0130TAK elm yarmarkalar\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhurla\u015f\u0131b.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMDIvMTYvMTkvMjQvMjAvMTliN2I2YmUtYmVkZC00OTE3LWEwZGYtNjI5ZDIwOWI3OTdjLzI3Mjk3MTU4OV8yMjYwODI1NDk3NDA1MDNfNjA1ODM3NTg2OTEzMjk5ODIyMV9uXzE2NDUwMjIyNTAuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=02ffa186ab584bab\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>TENMAK (T\u00fcrkiy\u0259 Enerji, N\u00fcv\u0259 v\u0259 M\u0259d\u0259n Ara\u015fd\u0131rma T\u0259\u015fkilat\u0131) 1956-c\u0131 ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Atom Enerji T\u0259\u015fkilat\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda yarad\u0131l\u0131b, 28 mart 2020-ci ild\u0259 ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirilib v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Enerji v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyinin t\u0259rkibind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. TENMAK-a T\u00fcrkiy\u0259 Atom Enerji T\u0259\u015fkilat\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 Milli Bor Ara\u015fd\u0131rma \u0130nstitutu v\u0259 Nadir Torpaq Ara\u015fd\u0131rma \u0130nstitutu da birl\u0259\u015fdirilib.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rini G\u00fccl\u0259ndirm\u0259 D\u0259rn\u0259yin\u0259 ba\u011fl\u0131 olaraq 1975-ci ild\u0259 qurulan ASELSAN (H\u0259rbi Silah v\u0259 Elektron S\u0259naye) bu g\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259nin \u0259n g\u00fccl\u00fc elmi ara\u015fd\u0131rma m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biridir, 6 min \u0259m\u0259kda\u015f \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. ASELSAN haz\u0131rda T\u00fcrkiy\u0259 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn rabit\u0259 v\u0259 informasiya texnologiyalar\u0131, pilotsuz sisteml\u0259r, quru v\u0259 d\u0259niz silah sisteml\u0259ri, hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259ri kimi bir \u00e7ox silahlar v\u0259 sisteml\u0259r istehsal ed\u0259n texnologiyaya sahibdir. ASELSAN-\u0131n m\u0259hsullar\u0131ndan Az\u0259rbaycan da daxil olmaqla, d\u00fcnyan\u0131n 70 \u00f6lk\u0259sinin ordular\u0131nda geni\u015f istifad\u0259 olunur. T\u0259kc\u0259 onu dem\u0259k kifay\u0259tdir ki, 2020-ci ild\u0259 ASELSAN-n\u0131n ixrac etdiyi m\u0259hsullar\u0131n d\u0259y\u0259ri 446 milyon dollar olub.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 Elml\u0259r Akademiyas\u0131 adl\u0131 publik h\u00fcquqi \u015f\u0259xs olan qurum is\u0259 1993-c\u00fc ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b, c\u0259mi 205 \u00fczv\u00fc var. Bu qurum daha \u00e7ox aliml\u0259rin h\u0259mkarlar ittifaq\u0131 funksiyas\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirir. B\u00fcdc\u0259si is\u0259 2020-ci ild\u0259 18 milyon 551 min lir\u0259 olub.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 T\u00fcrk Dil Qurumu, T\u00fcrk D\u0259niz Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 M\u0259rk\u0259zi, Atat\u00fcrk Ba\u011f\u00e7a M\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri M\u0259rk\u0259zi Ara\u015fd\u0131rma \u0130nstitutu, K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u0130qtisadi Ara\u015fd\u0131rmalar \u0130nstitutu, \u0130ctimai-\u0130qtisadi Siyasi Ara\u015fd\u0131rmalar D\u0259rn\u0259yi, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 D\u0259rn\u0259yi, T\u00fcrkiy\u0259 Elmi v\u0259 Texniki Ara\u015fd\u0131rma T\u0259\u015fkilat\u0131, Beyn\u0259lxalq Siyasi Ara\u015fd\u0131rmalar D\u0259rn\u0259yi, YETAM (Hacettepe Universitetinin Yeni v\u0259 T\u0259miz Enerji Ara\u015fd\u0131rma M\u0259rk\u0259zi) kimi elmi t\u0259\u015fkilatlar var. Bu t\u0259\u015fkilatlar is\u0259 m\u00fcxt\u0259lif nazirlikl\u0259r\u0259 v\u0259 ya fondlara tabedir. Onlar\u0131n maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259si is\u0259 daha \u00e7ox satd\u0131qlar\u0131 patentl\u0259rd\u0259n, \u00f6z\u00fcn\u00fc maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259 v\u0259 fondlardan al\u0131nan ian\u0259l\u0259rd\u0259n formala\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Bununla b\u0259rab\u0259r, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 elmi ara\u015fd\u0131rmalarda t\u0259dqiqat universitetl\u0259ri x\u00fcsusi yer tutur. M\u0259s\u0259l\u0259n, 2021-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Ali T\u0259hsil \u015euras\u0131 \u0259n yax\u015f\u0131 t\u0259dqiqat universitetl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda Ortado\u011fu Texniki Universiteti, \u0130stanbul Texniki Universiteti, Bo\u011fazi\u00e7i Universitetini qeyd edib. Yax\u015f\u0131lar s\u0131ras\u0131nda \u0130zmir Ali Texnoloji \u0130nstitutu, Y\u0131ld\u0131z Texnik Universiteti, Ankara Universiteti, \u0130stanbul Universiteti, \u018frciy\u0259s Universiteti, Hacettepe Universiteti, G\u0259bz\u0259 Texnik Universiteti, Ege Universiteti, \u0130stanbul Universiteti-C\u0259rrahpa\u015fa, orta s\u0259viyy\u0259li t\u0259dqiqat universitetl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda is\u0259 M\u0259rm\u0259r\u0259 Universiteti, Uluda\u011f Universiteti, Dokuz Eyl\u00fcl Universiteti, Atat\u00fcrk Universiteti, Qazi Universiteti, Qarad\u0259niz Texnik Universiteti, \u00c7ukurova, Universiteti, F\u0131rat Universiteti yer al\u0131b. Elmi t\u0259dqiqatlar s\u0131ras\u0131nda f\u0259rql\u0259n\u0259n d\u0259rn\u0259kl\u0259r s\u0131ras\u0131nda is\u0259 Bilkent, Sabanc\u0131 v\u0259 Ko\u00e7 d\u0259rn\u0259kl\u0259ri yer al\u0131b. Sabanc\u0131 D\u0259rn\u0259yi v\u0259 Ko\u00e7 D\u0259rn\u0259yinin bu s\u0131rada yer almas\u0131 da t\u0259sad\u00fcfi deyil. \u0130nki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, T\u00fcrkiy\u0259nin apar\u0131c\u0131 \u015firk\u0259tl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda yer alan bel\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259r d\u0259 istehsal v\u0259 biznesl\u0259rinin u\u011furlu inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hz bel\u0259 t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259rin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirir, bu t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259 daha keyfiyy\u0259tli v\u0259 m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab ver\u0259n m\u0259hsul istehsal\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u018fslind\u0259 elmi m\u0259rk\u0259zl\u0259rin, t\u0259dqiqat universitetl\u0259rinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di d\u0259 budur.<\/p>\n<p>V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259miz\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259 vermi\u015f \u201cBayraktar TB-2\u201d silahl\u0131 pilotsuz u\u00e7u\u015f aparat\u0131 da m\u0259hz \u201cBaykar\u201d \u015firk\u0259tinin m\u00fcvafiq ara\u015fd\u0131rma m\u0259rk\u0259zind\u0259 komanda \u015f\u0259klind\u0259 birg\u0259 t\u0259dqiqatlar aparan g\u0259nc m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin, aliml\u0259rin m\u0259hsuludur. A\u011f\u0131r \u201cAk\u0131nc\u0131\u201d silahl\u0131 pilotsuz u\u00e7u\u015f aparat\u0131n\u0131 da haz\u0131rlayaraq t\u0259qdim ed\u0259n \u201cBaykar\u201d ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131n haz\u0131rda \u0259sas h\u0259d\u0259fl\u0259ri b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin, n\u00fcfuzlu ara\u015fd\u0131rma m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin haz\u0131rlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 pilotsuz d\u00f6y\u00fc\u015f t\u0259yyar\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>T\u00fcrk aliml\u0259rin u\u011furlar\u0131ndan s\u00f6z d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fk\u0259n, bu g\u00fcn koronavirus pandemiyas\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259n d\u00fcnyada ad\u0131ndan s\u00f6z etdir\u0259nl\u0259r d\u0259 Almaniyada ya\u015fayan t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 aliml\u0259r U\u011fur \u015eahin v\u0259 \u00d6zl\u0259m T\u00fcr\u0259ci kimi &#8220;BioNTech&#8221; biotexnologiya \u015firk\u0259tinin qurucular\u0131 oldu. AB\u015e-da \u201cModerna\u201d vaksinin yarad\u0131lmas\u0131 tarixin\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq, yen\u0259 d\u0259 m\u00fcst\u0259qil ara\u015fd\u0131rma m\u0259rk\u0259zi v\u0259 onun qurucusu diqq\u0259timizi \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p><strong>Bu da faktlarla \u201cAMEA-s\u0131 olmayanlar\u201d\u0131n u\u011furlar\u0131 v\u0259 elmd\u0259n qazand\u0131\u011f\u0131 pullar\u2026<\/strong><\/p>\n<p><strong><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMDIvMTYvMTkvMjQvMjAvYzdkMDA1MmYtM2I4YS00ZTAyLWJhNzEtYzk1ZGUxMTEyNjQ2LzE2MzIzMTk1NzgzOTQyOTQ3MDg3XzEyMDB4NjMwXzE2NDUwMjIzMDYuanBnIl0sWyJwIiwiZW5jb2RlIiwianBnIiwiLXF1YWxpdHkgODAiXSxbInAiLCJ0aHVtYiIsIjU5MHg1OTBcdTAwM2UiXV0?sha=3a260e44a0010bb7\" alt=\"\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>Rusiya t\u0259cr\u00fcb\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>Bizim kimi sovetl\u0259rd\u0259n qalm\u0131\u015f AMEA miras\u0131n\u0131 qoruyub saxlayan Rusiyada h\u00f6kum\u0259t 2013-c\u00fc ild\u0259n Rusiya Elml\u0259r Akademiyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra add\u0131mlar at\u0131b. Rusiya Elml\u0259r Akademiyas\u0131nda strukturu saxlamaqla apar\u0131lan islahatlar\u0131n effektiv olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 is\u0259 el\u0259 Rusiya Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n prezidenti Aleksandr Sergeyev 2019-cu ild\u0259ki m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 etiraf edib. Apar\u0131lan islahatlardan 6 il sonra Elml\u0259r Akademiyas\u0131 \u00fczvl\u0259ri aras\u0131nda ke\u00e7irilmi\u015f sor\u011fuda r\u0259yi soru\u015fulanlar\u0131n 64 faizi son 6 ild\u0259 Rusiyada elmin v\u0259ziyy\u0259tinin pisl\u0259\u015fdiyini bildirib. Bunun \u00f6z\u00fc d\u0259 bel\u0259 strukturlarda kosmetik islahatlar\u0131n effektiv n\u0259tic\u0259 verm\u0259y\u0259c\u0259yini bir daha t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son vaxtlar Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 (AMEA) \u0259traf\u0131nda ba\u015f ver\u0259n m\u00fczakir\u0259l\u0259r bir sual\u0131 aktualla\u015fd\u0131rd\u0131. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rk\u0131 formada m\u00f6vcudlu\u011fu, f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 faydal\u0131d\u0131r? M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 APA ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b. Haz\u0131rda d\u00fcnyada t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox pul qazand\u0131ran, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259l\u0259rinin formala\u015fmas\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli rolu elmi k\u0259\u015ffl\u0259r, elmi t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f yeni texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi tutur. \u0130qtisadi inki\u015faf, h\u0259rbi s\u0259nayenin q\u00fcdr\u0259ti, c\u0259miyy\u0259tin sosial-psixoloji durumu v\u0259 idar\u0259etm\u0259si, yeni imkanlar v\u0259 f\u00fcrs\u0259tl\u0259r axtar\u0131lmas\u0131, r\u0259qab\u0259tqabiliyy\u0259tli modell\u0259r yarad\u0131lmas\u0131 birm\u0259nal\u0131 olaraq elmi ara\u015fd\u0131rmalar, yeni k\u0259\u015ffl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259sdiq olunur. B\u0259s bizim b\u00f6y\u00fck elm oca\u011f\u0131 adland\u0131r\u0131lan AMEA-da v\u0259ziyy\u0259t&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":323131,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/AMEA-esas.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/AMEA-esas.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/AMEA-esas.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/AMEA-esas-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/AMEA-esas-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/AMEA-esas.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/AMEA-esas.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/AMEA-esas.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/AMEA-esas-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/AMEA-esas.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Son vaxtlar Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 (AMEA) \u0259traf\u0131nda ba\u015f ver\u0259n m\u00fczakir\u0259l\u0259r bir sual\u0131 aktualla\u015fd\u0131rd\u0131. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rk\u0131 formada m\u00f6vcudlu\u011fu, f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 faydal\u0131d\u0131r? M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 APA ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b. Haz\u0131rda d\u00fcnyada t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox pul qazand\u0131ran, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259l\u0259rinin formala\u015fmas\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli rolu elmi k\u0259\u015ffl\u0259r, elmi t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f yeni texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi tutur.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/439870"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=439870"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/439870\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/323131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=439870"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=439870"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=439870"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}