{"id":440166,"date":"2022-02-17T10:59:10","date_gmt":"2022-02-17T07:59:10","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=440166"},"modified":"2022-02-17T10:59:10","modified_gmt":"2022-02-17T07:59:10","slug":"ekoturizm-v%c9%99-onun-mahiyy%c9%99ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=440166","title":{"rendered":"Ekoturizm v\u0259 onun mahiyy\u0259ti"},"content":{"rendered":"<p><strong>Vahid sivilizasiya ideyas\u0131ndan do\u011fan humanizm m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259r\u0259 n\u00fcfuz ed\u0259 bilir.<\/strong><\/p>\n<p>Qloballa\u015fan d\u00f6vr\u00fcn multikulturalist ideyalar\u0131 d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na da \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rir. Bu sah\u0259nin m\u00fch\u00fcm qollar\u0131ndan birini t\u0259\u015fkil ed\u0259n turizm \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n \u0259sas g\u0259lir m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Sosial, siyasi, texniki, m\u0259d\u0259ni inki\u015fafla yana\u015f\u0131, turizm d\u0259 yerind\u0259 sabit dayanm\u0131r, f\u0259rqli simalar al\u0131r. D\u0259yi\u015f\u0259n zamana uy\u011funla\u015faraq insanlar\u0131n \u00f6zl\u0259rin\u0259 qay\u011f\u0131 vasit\u0259sin\u0259 \u00e7evrilir.<\/p>\n<p>Turizmin haz\u0131rda aktual olan n\u00f6vl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 ekoturizmdir. Ekoturizm yeni bir anlay\u0131\u015f olub, son ill\u0259rd\u0259 tez-tez i\u015fl\u0259dilir. M\u00fcxt\u0259lif zamanlarda f\u0259rqli adlarla t\u0259qdim olunub; t\u0259bi\u0259t \u0259sasl\u0131 turizm, yum\u015faq turizm, ya\u015f\u0131l turizm, m\u0259sul turizm, alternativ turizm, m\u0259d\u0259niyy\u0259t turizmi, elmi turizm, aqro-turizm, ara\u015fd\u0131rma turizmi v\u0259 s. Bu m\u0259nalar\u0131n h\u0259r biri prosesin m\u00fcxt\u0259lif t\u0259r\u0259fl\u0259rini adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 bir-birin\u0259 b\u0259rab\u0259r tutulmur. Haz\u0131rda \u0259n \u00e7ox yay\u0131lm\u0131\u015f forma-ekoturizmdir. Bu termin ilk d\u0259f\u0259 1983-c\u00fc ild\u0259 meksikal\u0131 iqtisad\u00e7\u0131 Hektor Seballos-Laskurya t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259klif edilib. H\u0259min ifad\u0259 t\u0259bi\u0259td\u0259n z\u00f6vq almaq, onun d\u0259y\u0259rini bilm\u0259k kimi m\u0259naland\u0131r\u0131l\u0131b. 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 bu sah\u0259 turizmin bir n\u00f6v\u00fc kimi \u00f6z inki\u015faf d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fama\u011fa ba\u015flay\u0131b. Bununla \u0259laq\u0259d\u0259r beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 birlikl\u0259r yarad\u0131l\u0131b, q\u0259rarlar q\u0259bul olunub, layih\u0259l\u0259r haz\u0131rlan\u0131b. Bel\u0259 planla\u015fd\u0131rmalar t\u0259bi\u0259t v\u0259 m\u0259d\u0259ni qaynaqlar\u0131n qorunmas\u0131n\u0131, yerli \u0259halinin inki\u015faf\u0131n\u0131, turistl\u0259rin v\u0259 yerli \u0259halinin t\u0259bi\u0259tin s\u0259rv\u0259tl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 daha m\u0259suliyy\u0259tli yana\u015fmas\u0131n\u0131, t\u00fck\u0259nm\u0259 ehtimal\u0131 olan nem\u0259tl\u0259rd\u0259n ehtiyyatl\u0131 istifad\u0259ni h\u0259d\u0259fl\u0259yir.<\/p>\n<p>Ekoturizm-\u0259traf m\u00fchit ekologiyas\u0131, t\u0259bi\u0259tin m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 qorunmas\u0131, ona h\u0259ssas yana\u015f\u0131lmas\u0131 z\u0259rur\u0259tidir. Ekoturizm \u0259traf m\u00fchit\u0259 z\u0259r\u0259r verm\u0259y\u0259n, t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rin qorunmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n v\u0259 onlardan p\u0259rak\u0259nd\u0259 istifad\u0259ni m\u0259hdudla\u015fd\u0131ran bir turizm n\u00f6v\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>H\u0259r k\u0259s saf sudan, t\u0259miz havadan, ekoloji c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259miz olan m\u00fchitd\u0259n yararlanmaq v\u0259 sa\u011flam bir h\u0259yat ya\u015famaq ist\u0259y\u0259r. Lakin son ill\u0259rd\u0259 bu ist\u0259yin realla\u015fmas\u0131 ehtimal\u0131 azal\u0131b. D\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 he\u00e7 bir b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rin ekoloji t\u0259mizliyi art\u0131q insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259minat ver\u0259 bilmir. \u0130ll\u0259r ke\u00e7dikc\u0259 v\u0259 texnologiya yenil\u0259nib inki\u015faf etdikc\u0259 bu ist\u0259k bizd\u0259n bir az da uzaqla\u015f\u0131r. T\u0259bii ki, texnikan\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131 dayand\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Lakin \u0259traf m\u00fchit\u0259 z\u0259r\u0259r ver\u0259 bil\u0259c\u0259k hallardan qorunmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn sad\u0259c\u0259 t\u0259l\u0259b olunan \u015f\u0259raiti yaratmaq kifay\u0259tdir. Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bu ist\u0259k ekoturizml\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Ekoturizm t\u0259bi\u0259tin haz\u0131rki v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 birba\u015fa maraqlanmaq, onun probleml\u0259rini d\u0259rk etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n s\u0259yah\u0259tdir. O ad\u0259t\u0259n \u0259hali il\u0259 \u0259laq\u0259 yaradaraq h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bu zaman is\u0259 insanlar aras\u0131ndaki sosial f\u0259rql\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r aradan qald\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Ekoturizmd\u0259 turist yox, ekoturist anlay\u0131\u015f\u0131ndan istifad\u0259 olunur. Ekoturist t\u0259bi\u0259ti \u00f6yr\u0259nir, t\u0259miz havada g\u0259zintiy\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r, velosiped s\u00fcr\u00fcr, xalq\u0131n q\u0259dim ad\u0259tl\u0259rini, m\u00fcxt\u0259lif r\u0259qsl\u0259rini \u00f6yr\u0259nir, t\u0259bii nem\u0259tl\u0259rd\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f qidalar\u0131 dad\u0131r v\u0259 s. Ekoturistl\u0259r, \u0259sas\u0259n, ki\u00e7ik qruplar kimi t\u0259\u015fkil olunur. Onlar ad\u0259t\u0259n otell\u0259r\u0259 yox, k\u0259nd evl\u0259rin\u0259, t\u0259bi\u0259t qoynunda istirah\u0259t\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r. T\u0259bi\u0259tin qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onun \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Ekoturizm ki\u00e7ik m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259\u015fkil edilir. Q\u0259dim memarl\u0131q \u00fcslubunda tikilmi\u015f ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rind\u0259n v\u0259 yerli s\u0259rv\u0259tl\u0259rd\u0259n istifad\u0259ni n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Ekoturistl\u0259r yerli oldu\u011fu kimi, xaricil\u0259r d\u0259 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Ekoturizm t\u0259bi\u0259t turizmi olsa da, ondan bir q\u0259d\u0259r f\u0259rql\u0259nir. Burada \u0259sas m\u0259qs\u0259d \u0259traf-m\u00fchitin qorunmas\u0131, bioloji m\u00fcxt\u0259lifliyin qeydin\u0259 qal\u0131nmas\u0131d\u0131r. Ekoturizm s\u0259f\u0259rl\u0259ri yaln\u0131z \u0259yl\u0259nc\u0259 m\u0259qs\u0259di g\u00fcdm\u0259m\u0259lidir. Burada insanlardan t\u0259bi\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259ssasl\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259l\u0259ri d\u0259 t\u0259l\u0259b olunur. Onun maddi nem\u0259tl\u0259rind\u0259n yararlanma\u011f\u0131n, qoynunda ya\u015fama\u011f\u0131n da m\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259ri var. Bunlar olmasa h\u0259min \u0259razil\u0259r \u00e7irkl\u0259ndiril\u0259, b\u0259z\u0259n d\u0259 m\u0259hv edil\u0259 bil\u0259r. M\u0259nfi hallar\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ekoturistl\u0259r\u0259 t\u0259liml\u0259r ke\u00e7il\u0259, diqq\u0259t yetirm\u0259li olduqlar\u0131 m\u0259qamlar ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131la bil\u0259r.<\/p>\n<p>Anlay\u0131\u015f ilk d\u0259f\u0259 1992-ci ild\u0259 \u201cRio \u00c7evr\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc\u201dnd\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunub. 2002-ci ilin may ay\u0131nda is\u0259, Kanadan\u0131n Quebec \u0259yal\u0259tind\u0259 r\u0259smi bir anlay\u0131\u015f kimi q\u0259bul edilib. 133 \u00f6lk\u0259d\u0259n 1100 n\u00fcmay\u0259nd\u0259nin i\u015ftirak etdiyi \u201cD\u00fcnya Ekoturizm Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc\u201dnd\u0259 anlay\u0131\u015f\u0131n \u0259sas m\u0259nalar\u0131 t\u0259sdiql\u0259nib. Bu q\u0259rara g\u00f6r\u0259 ekoturizm-yer \u00fcz\u00fcn\u00fcn t\u0259bii m\u0259nb\u0259l\u0259rinin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n, yerli xalqlar\u0131n iqtisadi inki\u015faf\u0131na d\u0259st\u0259k olan, sosial v\u0259 m\u0259d\u0259ni birlikl\u0259rini qoruyub n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlayan bir anlay\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu anlay\u0131\u015f\u0131 q\u0259bul ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r bir s\u0131ra prinsip v\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259ri d\u0259 q\u0259bul etm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u2013 Ekoturizm siyas\u0259tini inki\u015faf etdirm\u0259k v\u0259 planla\u015fd\u0131rma aparmaq;<\/p>\n<p>\u2013 Ekoturizm \u00fc\u00e7\u00fcn qaydalar m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k;<\/p>\n<p>\u2013 Ekoturizm sah\u0259sind\u0259 m\u0259hsul inki\u015faf\u0131, marketinq v\u0259 tan\u0131t\u0131m etm\u0259k;<\/p>\n<p>\u2013 Ekoturizm g\u0259lir v\u0259 x\u0259rcl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k;<\/p>\n<p>D\u00fcnya Turizm T\u0259\u015fkilat\u0131 v\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r \u00c7evr\u0259 Proqram\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 2002-ci il \u201cEkoturizm v\u0259 Da\u011flar ili\u201d elan olunub.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259miz yeralt\u0131 v\u0259 yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259ri il\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olub. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 9 iqlim qur\u015fa\u011f\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu, 4500-d\u0259n art\u0131q bitki n\u00f6v\u00fc, 15600-d\u0259n \u00e7ox n\u00f6v\u00fc olan heyvanat al\u0259mi, me\u015f\u0259l\u0259ri, da\u011flar\u0131, mineral su qaynaqlar\u0131 v\u0259 s. ekoturizm sah\u0259sinin inki\u015faf\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Haz\u0131rda t\u0259bi\u0259tin nem\u0259tl\u0259rind\u0259n intensiv istifad\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 onun m\u00fc\u0259yy\u0259n itkil\u0259r ya\u015famas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bu t\u0259bii proses kimi q\u0259bul olunsa da, onun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 yolunda t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir. Qoruqlar, parklar yarad\u0131l\u0131r, ya\u015f\u0131ll\u0131qlar art\u0131r\u0131l\u0131r, \u0259traf-m\u00fchitin qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 kompaniyalar ke\u00e7irilir. Ekoturizmin d\u0259 geni\u015f t\u0259tbiq olunmas\u0131 sadalanan probleml\u0259rin d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259si il\u0259 h\u0259llin\u0259 yard\u0131m ed\u0259 bil\u0259r. Bu h\u0259m d\u0259 \u00f6lk\u0259mizin z\u0259ngin turistik b\u00f6lg\u0259l\u0259rini tan\u0131dar, \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Firuz\u0259 H\u00dcSEYNOVA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vahid sivilizasiya ideyas\u0131ndan do\u011fan humanizm m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259r\u0259 n\u00fcfuz ed\u0259 bilir. Qloballa\u015fan d\u00f6vr\u00fcn multikulturalist ideyalar\u0131 d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na da \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rir. Bu sah\u0259nin m\u00fch\u00fcm qollar\u0131ndan birini t\u0259\u015fkil ed\u0259n turizm \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n \u0259sas g\u0259lir m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Sosial, siyasi, texniki, m\u0259d\u0259ni inki\u015fafla yana\u015f\u0131, turizm d\u0259 yerind\u0259 sabit dayanm\u0131r, f\u0259rqli simalar al\u0131r. D\u0259yi\u015f\u0259n zamana uy\u011funla\u015faraq insanlar\u0131n \u00f6zl\u0259rin\u0259 qay\u011f\u0131 vasit\u0259sin\u0259 \u00e7evrilir. Turizmin haz\u0131rda aktual olan n\u00f6vl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 ekoturizmdir. Ekoturizm yeni bir anlay\u0131\u015f olub, son ill\u0259rd\u0259 tez-tez i\u015fl\u0259dilir. M\u00fcxt\u0259lif zamanlarda f\u0259rqli adlarla t\u0259qdim olunub; t\u0259bi\u0259t \u0259sasl\u0131 turizm, yum\u015faq turizm, ya\u015f\u0131l turizm, m\u0259sul turizm, alternativ turizm,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":440167,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/87198_hperrc4ovc.jpg",620,344,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/87198_hperrc4ovc.jpg",620,344,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/87198_hperrc4ovc.jpg",620,344,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/87198_hperrc4ovc-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/87198_hperrc4ovc.jpg",620,344,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/87198_hperrc4ovc.jpg",620,344,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/87198_hperrc4ovc.jpg",620,344,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/87198_hperrc4ovc.jpg",620,344,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/87198_hperrc4ovc-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/87198_hperrc4ovc.jpg",620,344,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Vahid sivilizasiya ideyas\u0131ndan do\u011fan humanizm m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259r\u0259 n\u00fcfuz ed\u0259 bilir. Qloballa\u015fan d\u00f6vr\u00fcn multikulturalist ideyalar\u0131 d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na da \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rir. Bu sah\u0259nin m\u00fch\u00fcm qollar\u0131ndan birini t\u0259\u015fkil ed\u0259n turizm \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n \u0259sas g\u0259lir m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Sosial, siyasi, texniki, m\u0259d\u0259ni inki\u015fafla yana\u015f\u0131, turizm d\u0259 yerind\u0259 sabit dayanm\u0131r, f\u0259rqli simalar al\u0131r. D\u0259yi\u015f\u0259n zamana uy\u011funla\u015faraq insanlar\u0131n \u00f6zl\u0259rin\u0259 qay\u011f\u0131 vasit\u0259sin\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/440166"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=440166"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/440166\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/440167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=440166"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=440166"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=440166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}