{"id":440291,"date":"2022-02-17T15:34:21","date_gmt":"2022-02-17T12:34:21","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=440291"},"modified":"2022-02-17T15:34:21","modified_gmt":"2022-02-17T12:34:21","slug":"kurd%c9%99-suyun-azalmasi-il%c9%99-bagli-h%c9%99y%c9%99can-t%c9%99bili","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=440291","title":{"rendered":"K\u00fcrd\u0259 suyun azalmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259y\u0259can t\u0259bili"},"content":{"rendered":"<p>AMEA akademik H.\u018f.\u018fliyev ad\u0131na Co\u011frafiya \u0130nstitutunun Land\u015faft\u015f\u00fcnasl\u0131q v\u0259 land\u015faft planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 &#8211; co\u011frafiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktorlar\u0131 S\u0259id\u0259 Zeynalova, G\u00fclnar Hac\u0131yeva v\u0259 elmi i\u015f\u00e7i Emil C\u0259bray\u0131lov \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, c.\u00fc.f.d., dosent Mirnuh \u0130smay\u0131lovun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 4 g\u00fcn m\u00fcdd\u0259tind\u0259 ezamiyy\u0259td\u0259 olublar.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0<\/strong> <a href=\"https:\/\/az.trend.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Trend<\/a>-\u0259 istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki,\u00a0m\u0259qs\u0259d K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda \u00e7ay v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259rd\u0259ki t\u0259bii-antropogen ekosisteml\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n dinamiki d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259k olub. \u018fraziy\u0259 s\u0259f\u0259r ed\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u00e7ay\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda ba\u015f ver\u0259n suyun azalmas\u0131 prosesinin bilavasit\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131 h\u00f6vz\u0259sind\u0259 intensivl\u0259\u015f\u0259n t\u0259bii v\u0259 antropogen t\u0259sirl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r bildiribl\u0259r ki, iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u0259ri \u00e7ay v\u0259 \u00e7ay\u0259traf\u0131 ekositeml\u0259r\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Hava temperaturunun \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 0,8-13 d\u0259r\u0259c\u0259 artmas\u0131 v\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n azalmas\u0131 suya olan t\u0259l\u0259bat\u0131 \u00e7oxald\u0131b ki, bu da K\u00fcr \u00e7ay\u0131 h\u00f6vz\u0259sind\u0259ki \u00e7aylardan daha \u00e7ox su g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 v\u0259 onlarda suyun azalmas\u0131na, b\u0259z\u0259n is\u0259 qurumas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131b.<\/p>\n<p>D\u0259nizin s\u0259viyy\u0259sinin 1978-ci ild\u0259n 1995-ci il\u0259 kimi 2,5 m-d\u0259n \u00e7ox qalxmas\u0131 d\u0259niz sular\u0131n\u0131n \u00e7ay\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda \u00e7ay yata\u011f\u0131na dolmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Bu zaman duzlu d\u0259niz suyu a\u011f\u0131r oldu\u011fundan \u00e7ay yata\u011f\u0131n\u0131n dibi il\u0259 yuxar\u0131ya do\u011fru ir\u0259lil\u0259yib.<\/p>\n<p>M\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, \u00e7ay yata\u011f\u0131n\u0131n indiki v\u0259ziyy\u0259ti 1,5 il \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 2 d\u0259f\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r ki\u00e7ilib. Yata\u011f\u0131n quruyan hiss\u0259l\u0259rind\u0259 art\u0131q davaml\u0131 yul\u011fun-li\u011fv\u0259r kolluqlar\u0131 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib.<\/p>\n<p>K\u00fcr \u00e7ay\u0131nda suyun azalmas\u0131nda ba\u015fl\u0131ca faktorlardan biri d\u0259 \u00e7ay h\u00f6vz\u0259sind\u0259 apar\u0131lan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u0259mi\u015f, elmi c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259sasland\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f, ekoloji c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259dqiq edilm\u0259mi\u015f antropogen t\u0259sirl\u0259rdir. Bunlara a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar aiddir:<\/p>\n<p>1. Laz\u0131ms\u0131z \u0259razil\u0259rd\u0259 yeni suvar\u0131lan torpaqlar\u0131n istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si il\u0259 k\u00f6hn\u0259 suvar\u0131lan sah\u0259l\u0259rin susuz qalmas\u0131;<\/p>\n<p>2. K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n deltas\u0131nda bal\u0131q yeti\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f imkanlar\u0131n olmas\u0131na baxmayaraq K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131n\u0131n daxili hiss\u0259l\u0259rind\u0259 suvar\u0131lan \u0259kinalt\u0131 v\u0259 otlaq sah\u0259l\u0259rd\u0259 s\u00fcni bal\u0131q g\u00f6lm\u0259\u00e7\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131;<\/p>\n<p>3. K\u00fcr\u00fcn qollar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 su anbarlar\u0131n\u0131n tikilm\u0259si il\u0259 \u00e7ay\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda suyun azalmas\u0131;<\/p>\n<p>4. Qum-\u00e7\u0131nq\u0131l karxanalar\u0131nda \u00e7ay yata\u011f\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 il\u0259 as\u0131l\u0131 g\u0259tirm\u0259l\u0259rin t\u0259bii dinamiki v\u0259ziyy\u0259tinin pozulmas\u0131;<\/p>\n<p>5. Antropogen t\u0259sirl\u0259rl\u0259 K\u00fcr h\u00f6vz\u0259si \u00e7aylar\u0131nda dib eroziyas\u0131n\u0131n artmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7ay yata\u011f\u0131nda hidrogeomorfoloji \u015f\u0259raitin k\u0259skin d\u0259yi\u015fm\u0259si;<\/p>\n<p>6. \u00c7ay suyundan \u00f6zba\u015f\u0131na su g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259l\u0259ri v\u0259 s.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu s\u0259b\u0259bl\u0259r yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin d\u00fcz\u0259l\u0259c\u0259yini v\u0259d etmir. 2022-ci ilin isti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yarana bil\u0259c\u0259k su \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 indid\u0259n ciddi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir. \u018fks t\u0259qdird\u0259, K\u00fcr \u0259traf\u0131n\u0131n sakinl\u0259ri i\u00e7m\u0259li su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan yen\u0259 d\u0259 \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AMEA akademik H.\u018f.\u018fliyev ad\u0131na Co\u011frafiya \u0130nstitutunun Land\u015faft\u015f\u00fcnasl\u0131q v\u0259 land\u015faft planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 &#8211; co\u011frafiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktorlar\u0131 S\u0259id\u0259 Zeynalova, G\u00fclnar Hac\u0131yeva v\u0259 elmi i\u015f\u00e7i Emil C\u0259bray\u0131lov \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, c.\u00fc.f.d., dosent Mirnuh \u0130smay\u0131lovun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 4 g\u00fcn m\u00fcdd\u0259tind\u0259 ezamiyy\u0259td\u0259 olublar. ARANTV.AZ\u00a0 Trend-\u0259 istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki,\u00a0m\u0259qs\u0259d K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda \u00e7ay v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259rd\u0259ki t\u0259bii-antropogen ekosisteml\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n dinamiki d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259k olub. \u018fraziy\u0259 s\u0259f\u0259r ed\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u00e7ay\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda ba\u015f ver\u0259n suyun azalmas\u0131 prosesinin bilavasit\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131 h\u00f6vz\u0259sind\u0259 intensivl\u0259\u015f\u0259n t\u0259bii v\u0259 antropogen t\u0259sirl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r. Aliml\u0259r bildiribl\u0259r ki, iqlim&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":440292,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/kur_cayi.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/kur_cayi.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/kur_cayi.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/kur_cayi-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/kur_cayi-487x365.jpg",487,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/kur_cayi.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/kur_cayi.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/kur_cayi.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/kur_cayi-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/kur_cayi.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"AMEA akademik H.\u018f.\u018fliyev ad\u0131na Co\u011frafiya \u0130nstitutunun Land\u015faft\u015f\u00fcnasl\u0131q v\u0259 land\u015faft planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 &#8211; co\u011frafiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktorlar\u0131 S\u0259id\u0259 Zeynalova, G\u00fclnar Hac\u0131yeva v\u0259 elmi i\u015f\u00e7i Emil C\u0259bray\u0131lov \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, c.\u00fc.f.d., dosent Mirnuh \u0130smay\u0131lovun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 4 g\u00fcn m\u00fcdd\u0259tind\u0259 ezamiyy\u0259td\u0259 olublar. ARANTV.AZ\u00a0 Trend-\u0259 istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki,\u00a0m\u0259qs\u0259d K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda \u00e7ay v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259rd\u0259ki t\u0259bii-antropogen ekosisteml\u0259rd\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/440291"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=440291"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/440291\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/440292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=440291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=440291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=440291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}