{"id":440892,"date":"2022-02-18T20:28:21","date_gmt":"2022-02-18T17:28:21","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=440892"},"modified":"2022-02-18T20:28:21","modified_gmt":"2022-02-18T17:28:21","slug":"torpaqda-cirkl%c9%99nm%c9%99-probleml%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=440892","title":{"rendered":"Torpaqda \u00e7irkl\u0259nm\u0259 probleml\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p>\u00c7irkl\u0259nm\u0259 dedikd\u0259 sad\u0259c\u0259 g\u00f6y \u00fcz\u00fcn\u0259 diqq\u0259t yetirdiyimiz \u00fc\u00e7\u00fcn ayaqlar\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131nda olan s\u0259rv\u0259ti g\u00f6r\u0259 bilmirik. Biz g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda istifad\u0259 etdiyimiz h\u0259r m\u0259hsulu torpaqdan al\u0131r\u0131q. Torpaq biz\u0259 hava, su kimi g\u0259r\u0259klidir. Bizi qidaland\u0131ran bitki, meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z \u00e7irkli torpaqda yeti\u015fdikd\u0259 z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259r bu m\u0259hsullar vasit\u0259sil\u0259 birba\u015fa orqanizmimiz\u0259 daxil olur. Torpaq yer s\u0259thinin d\u0259risidir. O insan\u0131n v\u0259 min ill\u0259r boyu t\u0259bi\u0259td\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259rin t\u0259siri il\u0259 da\u011f\u0131l\u0131b v\u0259 yaralan\u0131b. Bel\u0259likl\u0259, aya\u011f\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131nda olanlara baxmaq, onun d\u0259y\u0259rini f\u0259rqin\u0259 varma\u011f\u0131n zaman\u0131 g\u0259lib \u00e7at\u0131b.<\/p>\n<p>Torpa\u011f\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259si dedikd\u0259 insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na v\u0259 ekosistem\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 yarada bil\u0259c\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259k konsentrasiyalarda z\u0259h\u0259rli kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259rin olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131nda torpaqlar \u00e7irkl\u0259nmi\u015f v\u0259 ya \u00e7irkl\u0259nm\u0259mi\u015f b\u00fct\u00fcn hallarda m\u00fcxt\u0259lif birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rl\u0259 z\u0259ngindir. Bel\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r\u0259 metallar, qeyri-\u00fczvi ionlar v\u0259 duzlar v\u0259 s. daxildir. Bu birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r \u0259sas\u0259n torpaqda olan mikroblar\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 orqanizml\u0259rin par\u00e7alanmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir. Torpaq \u00e7irkl\u0259ndiricil\u0259rinin miqdar\u0131 t\u0259bii s\u0259viyy\u0259d\u0259n art\u0131q olduqda, \u00e7irkl\u0259nm\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir. Torpa\u011f\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259sinin iki ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi var: t\u0259bii v\u0259 antropogen (texnogen).<\/p>\n<p>Torpaq \u00e7irkl\u0259nm\u0259si el\u0259 bir m\u00fcr\u0259kk\u0259b prosesdir ki, o insanlar\u0131n siqaret k\u00f6t\u00fckl\u0259rini yer\u0259 atmas\u0131ndan tutmu\u015f, s\u0259naye f\u0259aliyy\u0259ti kimi b\u00f6y\u00fckd\u0259n ki\u00e7iy\u0259 bir \u00e7ox s\u0259b\u0259bl\u0259ri vard\u0131r. H\u0259r bir s\u0259b\u0259b dig\u0259ri il\u0259 z\u0259ncivari \u0259laq\u0259l\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p>T\u0259bii kimy\u0259vi elementl\u0259ri yer \u00fcz\u00fcn\u0259 yuyan v\u0259 s\u00fcz\u0259n b\u0259zi t\u0259bi\u0259t hadis\u0259l\u0259ri ba\u015f verdikd\u0259 d\u0259 torpaq t\u0259bii olaraq \u00e7irkl\u0259n\u0259 bil\u0259r. T\u0259bii \u00e7irkl\u0259nm\u0259nin b\u0259zi n\u00fcmun\u0259l\u0259ri atmosfer\u0259 z\u0259r\u0259rli qazlar\u0131n konsentrasiyas\u0131n\u0131 yayan vulkanik p\u00fcsk\u00fcrm\u0259l\u0259r, yan\u011f\u0131nlar v\u0259 tur\u015fu ya\u011f\u0131\u015flar\u0131d\u0131r. Ya\u011f\u0131nt\u0131 olduqda, z\u0259h\u0259rli qazlar su damlalar\u0131 il\u0259 \u00e7\u00f6k\u00fcr. Bu toksinl\u0259r torpa\u011f\u0131n m\u0259hsuldarl\u0131q v\u0259 keyfiyy\u0259tini itirm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Torpa\u011f\u0131n antropogen (texnogen) \u00e7irkl\u0259nm\u0259si bir ne\u00e7\u0259 n\u00f6v prosesd\u0259n, b\u0259zil\u0259ri m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc (s\u0259naye), b\u0259zil\u0259ri is\u0259 t\u0259sad\u00fcfi olaraq yaran\u0131r. \u0130nsan t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n torpa\u011f\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259si t\u0259bii prosesl\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 torpaqda \u00e7irkl\u0259nm\u0259 s\u0259viyy\u0259sini art\u0131ra bil\u0259r. Misal olaraq, kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259rin saxlanmas\u0131, da\u015f\u0131nmas\u0131 v\u0259 ya istifad\u0259si zaman\u0131 t\u0259sad\u00fcf\u0259n da\u011f\u0131lmalar v\u0259 s\u0131zmalar (m\u0259s\u0259l\u0259n, yanacaqdoldurma m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 benzin v\u0259 dizelin s\u0131zmas\u0131), \u0259traf m\u00fchitd\u0259 \u00e7irkl\u0259ndiricil\u0259rin yay\u0131lmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n sobalar v\u0259 ya dig\u0259r prosesl\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n istehsal prosesl\u0259ri, xammal\u0131n, m\u0259s\u0259l\u0259n, a\u011f\u0131r metallar\u0131n, z\u0259h\u0259rli madd\u0259l\u0259rin emissiyas\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n da\u011f-m\u0259d\u0259n f\u0259aliyy\u0259ti, tikinti f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri, herbisidl\u0259rin, pestisidl\u0259rin v\u0259 g\u00fcbr\u0259l\u0259rin yay\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri, n\u0259qliyyat f\u0259aliyy\u0259ti, t\u0259sad\u00fcfi v\u0259 ya bil\u0259r\u0259kd\u0259n kimy\u0259vi tullant\u0131lar\u0131n at\u0131lmas\u0131 \u2013 m\u0259s\u0259l\u0259n, qeyri-qanuni tullant\u0131lar\u0131n at\u0131lmas\u0131 torpa\u011f\u0131 \u00e7irkl\u0259ndir\u0259n texnogen s\u0259b\u0259bl\u0259rdir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu s\u0259b\u0259bl\u0259r biz\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, u\u015faqlar\u0131 v\u0259 g\u0259ncl\u0259ri \u00e7ox yax\u015f\u0131 t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259liyik. Onlar bilm\u0259lidir ki, t\u0259bi\u0259t bir canl\u0131d\u0131r. T\u0259bi\u0259t g\u00fccl\u00fcd\u00fcr, lakin onun qay\u011f\u0131ya ehtiyac\u0131 var. Qoruya bilm\u0259s\u0259k bu g\u00fcc t\u00fck\u0259n\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>Dahi m\u00fct\u0259f\u0259kkir Antuan de Sent-Ekz\u00fcperi deyirdi ki, \u201cbiz ham\u0131m\u0131z Yer k\u00fcr\u0259si adl\u0131 g\u0259minin s\u0259rni\u015finl\u0259riyik. Dem\u0259li, bizim min\u0259c\u0259k ba\u015fqa n\u0259qliyyat vasit\u0259miz yoxdur\u201d. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 sahib olduqlar\u0131m\u0131z\u0131n d\u0259y\u0259rini bilm\u0259li v\u0259 onlar\u0131 qorumal\u0131y\u0131q!!!<\/p>\n<p>(<strong>\u015e\u0259kil.\u00a0<\/strong><em>Duzda\u011f \u0259t\u0259kl\u0259rind\u0259 \u00e7\u00f6k\u0259k \u0259razil\u0259rd\u0259 Tak\u0131rla\u015fm\u0131\u015f \u015forak\u0259tli torpaqlar<\/em>)<\/p>\n<p><strong>Aytac Quluzad\u0259,<br \/>\nAMEA Nax\u00e7\u0131van B\u00f6lm\u0259si Bioresurslar \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7irkl\u0259nm\u0259 dedikd\u0259 sad\u0259c\u0259 g\u00f6y \u00fcz\u00fcn\u0259 diqq\u0259t yetirdiyimiz \u00fc\u00e7\u00fcn ayaqlar\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131nda olan s\u0259rv\u0259ti g\u00f6r\u0259 bilmirik. Biz g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda istifad\u0259 etdiyimiz h\u0259r m\u0259hsulu torpaqdan al\u0131r\u0131q. Torpaq biz\u0259 hava, su kimi g\u0259r\u0259klidir. Bizi qidaland\u0131ran bitki, meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z \u00e7irkli torpaqda yeti\u015fdikd\u0259 z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259r bu m\u0259hsullar vasit\u0259sil\u0259 birba\u015fa orqanizmimiz\u0259 daxil olur. Torpaq yer s\u0259thinin d\u0259risidir. O insan\u0131n v\u0259 min ill\u0259r boyu t\u0259bi\u0259td\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259rin t\u0259siri il\u0259 da\u011f\u0131l\u0131b v\u0259 yaralan\u0131b. Bel\u0259likl\u0259, aya\u011f\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131nda olanlara baxmaq, onun d\u0259y\u0259rini f\u0259rqin\u0259 varma\u011f\u0131n zaman\u0131 g\u0259lib \u00e7at\u0131b. Torpa\u011f\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259si dedikd\u0259 insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na v\u0259 ekosistem\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 yarada bil\u0259c\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259k konsentrasiyalarda z\u0259h\u0259rli kimy\u0259vi&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":440893,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/e6af401c164518081752521248110329420.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/e6af401c164518081752521248110329420.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/e6af401c164518081752521248110329420.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/e6af401c164518081752521248110329420-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/e6af401c164518081752521248110329420-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/e6af401c164518081752521248110329420-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/e6af401c164518081752521248110329420.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/e6af401c164518081752521248110329420.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/e6af401c164518081752521248110329420-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/e6af401c164518081752521248110329420.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u00c7irkl\u0259nm\u0259 dedikd\u0259 sad\u0259c\u0259 g\u00f6y \u00fcz\u00fcn\u0259 diqq\u0259t yetirdiyimiz \u00fc\u00e7\u00fcn ayaqlar\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131nda olan s\u0259rv\u0259ti g\u00f6r\u0259 bilmirik. Biz g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda istifad\u0259 etdiyimiz h\u0259r m\u0259hsulu torpaqdan al\u0131r\u0131q. Torpaq biz\u0259 hava, su kimi g\u0259r\u0259klidir. Bizi qidaland\u0131ran bitki, meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z \u00e7irkli torpaqda yeti\u015fdikd\u0259 z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259r bu m\u0259hsullar vasit\u0259sil\u0259 birba\u015fa orqanizmimiz\u0259 daxil olur. Torpaq yer s\u0259thinin d\u0259risidir. O insan\u0131n v\u0259 min ill\u0259r boyu&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/440892"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=440892"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/440892\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/440893"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=440892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=440892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=440892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}