{"id":441684,"date":"2022-02-21T12:47:43","date_gmt":"2022-02-21T09:47:43","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=441684"},"modified":"2022-02-21T12:47:43","modified_gmt":"2022-02-21T09:47:43","slug":"h%c9%99r-birimiz-ana-dilimizin-safliginin-qorunmasinin-qaygisina-qalmaliyiq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=441684","title":{"rendered":"H\u0259r birimiz Ana dilimizin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131n\u0131n qay\u011f\u0131s\u0131na qalmal\u0131y\u0131q"},"content":{"rendered":"<p>21 Fevral b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada Beyn\u0259lxalq Ana dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur. H\u0259r bir \u0259lam\u0259tdar g\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu kimi bu g\u00fcn\u00fcn d\u0259 maraql\u0131 v\u0259 ibr\u0259tamiz tarix\u00e7\u0259si var: Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 1999-cu ilin noyabr\u0131nda Banqlade\u015f s\u0259firinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 fevral\u0131n 21-ni Beyn\u0259lxalq Ana dili g\u00fcn\u00fc elan edib. D\u00fcnyada m\u0259hv olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259sil\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259n dill\u0259rin qorunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259r il ke\u00e7iril\u0259n Beyn\u0259lxalq Ana dili g\u00fcn\u00fc h\u0259r k\u0259s\u0259 \u00f6z do\u011fma dilinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss etm\u0259k, onunla q\u00fcrur duymaq, onu qorumaq, inki\u015faf etdirm\u0259k h\u00fcququ oldu\u011funu bir daha xat\u0131rlad\u0131r.<\/p>\n<p>Dil mill\u0259tin \u0259n \u0259sas milli d\u0259y\u0259ri v\u0259 onun milliliyini t\u0259min ed\u0259n vacib atributudur. \u00c7\u00fcnki milli varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 m\u0259d\u0259ni t\u0259m\u0259ll\u0259r\u0259 ba\u011flayan dilimizdir. Bu dil mill\u0259timizin t\u0259sdiqini v\u0259 milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n \u0259sas amill\u0259rd\u0259n biridir. Milli-m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259timizd\u0259n, m\u0259n\u0259viyyat\u0131m\u0131zdan b\u0259hs olunanda, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 ana dilimiz yada d\u00fc\u015f\u00fcr. \u018fg\u0259r bir xalq\u0131n ana dili yoxdursa, dem\u0259k, h\u0259min xalq\u0131n \u00f6z\u00fc d\u0259 yoxdur. Bizim milli birlik v\u0259 h\u0259mr\u0259yliyimizi t\u0259min ed\u0259n ana dilimizi qorumaq, inki\u015faf etdirm\u0259k v\u0259 ya\u015fatmaq h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q borcudur. \u00c7\u00fcnki bir mill\u0259ti ayaqda tutan milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin ba\u015f\u0131nda dil g\u0259lir. Mill\u0259tin milli dilinin d\u00f6vl\u0259t statusuna y\u00fcks\u0259lm\u0259si is\u0259 tarixi hadis\u0259, milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixinin q\u0131z\u0131l s\u0259hif\u0259sidir. Bu m\u0259qam mill\u0259tin mill\u0259t olaraq t\u0259sdiqidir. \u00c7\u00fcnki dilin d\u00f6vl\u0259t dili statusuna y\u00fcks\u0259lm\u0259si mill\u0259tin \u00f6z taleyin\u0259 sahibliyinin, d\u00f6vl\u0259t qurmaq v\u0259 qorumaq q\u00fcdr\u0259tinin, eyni zamanda dilinin z\u0259nginliyinin s\u00fcbutudur.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn \u0259srl\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259r dilimiz\u0259 layiq oldu\u011fu d\u0259y\u0259ri vermi\u015fl\u0259r. H\u0259l\u0259 XI \u0259srd\u0259 Mahmud Ka\u015f\u011farl\u0131 dilimizin \u0259r\u0259bc\u0259d\u0259n, XV \u0259srd\u0259 \u018fli\u015fir N\u0259vai farscadan z\u0259ngin, g\u00f6z\u0259l, q\u00fcdr\u0259tli v\u0259 \u015firin bir dil oldu\u011funu isbat etmi\u015fdir. Q\u0259dim v\u0259 orta \u0259srl\u0259rd\u0259 \u0259n ali m\u0259qamlarda yad dill\u0259rin h\u00f6kmranl\u0131q s\u00fcrd\u00fcy\u00fc d\u00f6n\u0259md\u0259 &#8211; XIII \u0259srd\u0259 \u0130zz\u0259din H\u0259s\u0259no\u011flu q\u0259z\u0259ll\u0259rini o d\u00f6vr\u00fcn \u201chakim\u201d dill\u0259rind\u0259 deyil, m\u0259hz ana dilind\u0259 yazma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verdi. \u0130mad\u0259ddin N\u0259siminin f\u0259ls\u0259fi \u015feirl\u0259ri, Qazi B\u00fcrhan\u0259ddinin tuyu\u011flar\u0131, \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tainin divan\u0131, ustad F\u00fczulinin \u201cn\u0259zmi-nazik\u201d poetik incil\u0259ri m\u0259hz Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yaz\u0131l\u0131b, ana dilimizin b\u00fct\u00fcn g\u00f6z\u0259llikl\u0259rini, z\u0259riflik v\u0259 inc\u0259likl\u0259rini, insan ruhunu ovsunlayan musiqili t\u0259sirini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirib. Ona g\u00f6r\u0259 ki, h\u0259r mill\u0259tin m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc s\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 olan k\u0259lm\u0259 x\u0259zin\u0259si, y\u0259ni l\u00fc\u011f\u0259t t\u0259rkibinin z\u0259nginliyi il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Milli s\u0259rv\u0259timiz olan dilimizi a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131rmamaq, yadla\u015fd\u0131rmamaq, t\u0259mizliyini qorumaq, onu z\u0259nginl\u0259\u015fdirm\u0259k qay\u011f\u0131s\u0131na qalmaq h\u0259r birimizin v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q borcudur. B\u00fct\u00fcn d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u015fair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z Az\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131blar. L\u00fc\u011f\u0259t t\u0259rkibinin m\u0259na \u00e7alarlar\u0131n\u0131n z\u0259nginliyin\u0259 g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u0259d\u0259ni xalqlar\u0131n\u0131n dil s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015f ana dilimizin m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar milli ruhlu ziyal\u0131lar \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni \u0259sirg\u0259m\u0259dil\u0259r. S\u0259m\u0259d Vur\u011fun, Mirz\u0259 \u0130brahimov, B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259, \u018fli Tud\u0259, Anar, X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk, M\u0259mm\u0259d Araz dill\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m \u0259s\u0259rl\u0259r yaratd\u0131lar. Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Mirz\u0259 \u0130brahimov dil u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 d\u00f6vr\u00fcn ziddiyy\u0259tl\u0259ri, t\u0259zyiql\u0259ri il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259r\u0259k v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad edildi, s\u0259rt m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdi, amma \u0259qid\u0259sind\u0259n d\u00f6nm\u0259di. Zaman b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n arzular\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259di.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev h\u0259l\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qurulu\u015fun m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259zyiql\u0259rin\u0259, dikt\u0259l\u0259rin\u0259 baxmayaraq Az\u0259rbaycan dilinin \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rdi. Dilin inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ulu \u00f6nd\u0259rin m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq\u00a0verdiyi f\u0259rman v\u0259 s\u0259r\u0259ncamlarda, el\u0259c\u0259 d\u0259 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rd\u0259, \u00e7\u0131x\u0131\u015f v\u0259 m\u0259ruz\u0259l\u0259rd\u0259 vaxta\u015f\u0131r\u0131 bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 ortaya \u00e7\u0131xan ciddi probleml\u0259rin h\u0259lli vacib say\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>H\u0259r bir milli d\u0259y\u0259r, \u0259l\u0259lx\u00fcsus da, ana dili n\u0259 q\u0259d\u0259r xalq\u0131n ke\u00e7mi\u015fini, q\u0259dimliyini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259xz etdirs\u0259 d\u0259, d\u00f6vl\u0259t v\u0259 r\u0259hb\u0259rlik qay\u011f\u0131s\u0131 olmadan ikinci planda durur v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t dili s\u0259ddini ke\u00e7\u0259 bilmir, ali m\u0259qamlarda t\u0259msil olunma iqtidar\u0131ndan m\u0259hrum olur. Milli d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti boyu himay\u0259darl\u0131q ed\u0259n b\u00f6y\u00fck r\u0259hb\u0259rimiz Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u00fcmummilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyev hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldiyi el\u0259 ilk g\u00fcnd\u0259n ana dilimiz\u0259 layiq oldu\u011fu statusu verdi v\u0259 bunu b\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259ti boyu \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 davam etdirdi.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 ana dilinin h\u0259rt\u0259r\u0259fli inki\u015faf\u0131, i\u015fl\u0259k dil\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemin\u0259 yol tapmas\u0131 ana dilimizin g\u00f6z\u0259l bilicisi, mahir natiq ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin dilin qorunmas\u0131na y\u00f6n\u0259l\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f siyas\u0259tinin n\u0259tic\u0259sidir. Bu siyas\u0259tin \u0259sas\u0131 h\u0259l\u0259 1970-ci ild\u0259 qoyulub. Heyd\u0259r \u018fliyev h\u0259min il Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin 50 illik yubileyind\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Az ke\u00e7m\u0259mi\u015f bu dil d\u00f6vl\u0259t \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r\u0259 yol a\u00e7\u0131r v\u0259 k\u00fcrs\u00fc dili s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qalx\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan SSR-in 1978-ci il Konstitusiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi q\u0259bul edilm\u0259si is\u0259 h\u0259min d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tli hadis\u0259 idi. Zaman\u0131na g\u00f6r\u0259, s\u0259rt sovet ideologiyas\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 \u0259sl q\u0259hr\u0259manl\u0131q v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259nlik n\u00fcmun\u0259sidir. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda ana dili &#8211; d\u00f6vl\u0259t dili u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 milli istiqlal m\u00fcbariz\u0259sinin ana x\u0259ttini t\u0259\u015fkil edib.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qillik \u0259r\u0259f\u0259si v\u0259 onun ilk ill\u0259rind\u0259 dilin ad\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si, onunla ba\u011fl\u0131 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmamas\u0131 indi d\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf do\u011furur. 1995-ci ild\u0259 q\u0259bul edil\u0259n konstitusiya il\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilinin ad\u0131 b\u0259rpa olundu. Bundan sonra h\u00f6kum\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 ana dilinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli s\u0259n\u0259dl\u0259r q\u0259bul edildi. Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131n\u0131n 45-ci madd\u0259si il\u0259 h\u0259r k\u0259sin ana dilind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k, ist\u0259diyi dild\u0259 t\u0259rbiy\u0259 v\u0259 t\u0259hsil almaq, yarad\u0131c\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmaq h\u00fcququ t\u0259sbit olunur. Konstitusiyam\u0131za g\u00f6r\u0259, he\u00e7 k\u0259s ana dilind\u0259n istifad\u0259 h\u00fcququndan m\u0259hrum edil\u0259 bilm\u0259z. 2001-ci il iyunun 18-d\u0259 \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d f\u0259rman imzalad\u0131. Bu s\u0259n\u0259d ana dilimizin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck imkanlar yaratd\u0131. H\u0259m\u00e7inin, Ulu \u00f6nd\u0259rin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131na r\u0259hb\u0259rliyinin m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcn\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d (9 avqust 2001-ci il) s\u0259r\u0259ncam\u0131 yeni tarixi m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili siyas\u0259tinin miqyas\u0131n\u0131 daha da geni\u015fl\u0259ndirib.<\/p>\n<p>Ana dilinin daha da inki\u015faf etdirilm\u0259si, i\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar m\u00fcxt\u0259lif ill\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n f\u0259rmanlar imzalanm\u0131\u015f v\u0259 Milli M\u0259clis t\u0259r\u0259find\u0259n qanunlar q\u0259bul edilmi\u015fdir. 2002-ci il 30 sentyabr tarixd\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda D\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanununun q\u0259bul edilm\u0259si Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi i\u015fl\u0259dilm\u0259si, onun t\u0259tbiqi, qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 milli-m\u0259d\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 daha bir add\u0131md\u0131r. Bu s\u0259n\u0259d \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq\u0131m\u0131za v\u0259 onun dilin\u0259 t\u00fck\u0259nm\u0259z m\u0259h\u0259bb\u0259tinin, qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131n parlaq n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n<p>Xalq\u0131n dilinin inki\u015faf etdirilm\u0259sin\u0259, z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 onun milli-m\u0259n\u0259vi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunub saxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si dem\u0259kdir. Bu m\u0259nada son yar\u0131m \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycanda ard\u0131c\u0131l olaraq d\u00f6vl\u0259t dili siyas\u0259tinin u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si xalq\u0131n t\u0259kam\u00fcl\u00fcnd\u0259 dil faktoruna veril\u0259n b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259mi qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Bu \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri \u00f6lk\u0259 Prezidenti \u0130lham \u018fliyev u\u011furla davam etdirm\u0259kd\u0259dir. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan dilind\u0259 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 k\u00fctl\u0259vi n\u0259\u015frl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 12 yanvar 2004-c\u00fc il v\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Milli ensiklopediyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 haqq\u0131nda\u201d s\u0259r\u0259ncamlar\u0131 v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r d\u0259 milli ana dilimizin inki\u015faf\u0131na b\u00f6y\u00fck qay\u011f\u0131n\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Eyni zamanda \u00e7ox\u0259srlik Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 xarici \u00f6lk\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin b\u00f6y\u00fck tirajla n\u0259\u015fr edilib yay\u0131lmas\u0131 m\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259dir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin 9 aprel 2013-c\u00fc ild\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131\u201d d\u00f6vl\u0259t dilinin birinci inki\u015faf\u0131n\u0131n proqram\u0131 kimi m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. 13 noyabr 2013-c\u00fc ild\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Dil Komissiyas\u0131n\u0131n yeni t\u0259rkibinin t\u0259sdiq edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d h\u00fcquqi s\u0259n\u0259d dil\u00e7i aliml\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tinin koordinasiya olunmas\u0131na v\u0259 s\u0259yl\u0259rin birl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131b.<\/p>\n<p>17 iyul 2018-ci ild\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan dilinin elektron m\u0259kanda daha geni\u015f istifad\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d verilmi\u015f s\u0259r\u0259ncam\u0131 is\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilimizin xaricd\u0259ki h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rimizin v\u0259 \u00f6lk\u0259miz\u0259 maraq g\u00f6st\u0259r\u0259n xarici v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n onlayn vasit\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131mi t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 meydan a\u00e7\u0131b. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin \u201cAz\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259n istifad\u0259nin daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d 1 noyabr 2018-ci il tarixli f\u0259rman\u0131 m\u00fcst\u0259qil \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili istiqam\u0259tind\u0259 ard\u0131c\u0131l olaraq apar\u0131lan m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc siyas\u0259tin m\u0259ntiqi davam\u0131, h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f t\u0259dbirl\u0259rin yeni bir s\u0259hif\u0259sidir. D\u00f6vl\u0259t dilinin daha da inki\u015faf etdirilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n ard\u0131c\u0131l siyas\u0259t qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rinin v\u0259 milli varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunub saxlan\u0131lmas\u0131na, daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n qay\u011f\u0131n\u0131n parlaq bir n\u00fcmun\u0259sidir. Bu, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus davaml\u0131 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259, m\u00f6hk\u0259m v\u0259 dayan\u0131ql\u0131 prinsipl\u0259r\u0259, z\u0259ngin s\u00f6z ehtiyat\u0131na malik Az\u0259rbaycan dilinin yad v\u0259 k\u0259nar t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qorunmas\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n d\u00f6vl\u0259t f\u0259rman\u0131d\u0131r. Bu f\u0259rman\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 i\u015fl\u0259k mexanizml\u0259rinin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan qar\u015f\u0131ya daha m\u0259suliyy\u0259tli v\u0259zif\u0259l\u0259r qoyur.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin siyas\u0259tinin siyasi kursu muxtar respublikam\u0131zda u\u011furla davam etdirilir. M\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olan bu m\u0259s\u0259l\u0259 m\u00fcxtar respublikam\u0131zda daim n\u0259zar\u0259td\u0259dir. \u018flaq\u0259dar qurumlar t\u0259r\u0259find\u0259n tez-tez monitorinql\u0259r, reydl\u0259r ke\u00e7irilir, k\u00fc\u00e7\u0259 v\u0259 meydanlardak\u0131 l\u00f6vh\u0259l\u0259rd\u0259 adi qrammatik qaydalar g\u00f6zl\u0259nilm\u0259dikd\u0259, reklam bazar\u0131nda, ticar\u0259t v\u0259 ia\u015f\u0259 obyektl\u0259rind\u0259 ana dili normalar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 hallar\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcnt\u0259z\u0259m t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>M\u00fcxt\u0259lif obyektl\u0259rin adland\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u0259cn\u0259bi s\u00f6zl\u0259rd\u0259n yerli-yersiz istifad\u0259 edildikd\u0259 d\u0259rhal \u00f6z ana dilimizd\u0259ki s\u00f6z v\u0259 ifad\u0259l\u0259rimizl\u0259 \u0259v\u0259z olunur.<\/p>\n<p>Ali M\u0259clis S\u0259drinin m\u00fcvafiq S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u201cOxunmas\u0131 z\u0259ruri olan kitablar\u0131n siyah\u0131s\u0131\u201dn\u0131n t\u0259sdiq olunmas\u0131, b\u0259dii s\u00f6z\u00fcn da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan d\u0259y\u0259rli \u0259d\u0259bi n\u00fcmun\u0259l\u0259rin g\u0259ncl\u0259r\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 edilm\u0259si h\u0259m d\u0259 dilimizin, s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn t\u0259bli\u011fin\u0259 veril\u0259n qiym\u0259t kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259lidir. Bu m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc f\u0259aliyy\u0259tin n\u0259tic\u0259si olaraq dilimizin tarixinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, onun qorunub inki\u015faf etdirilm\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Ali M\u0259clis S\u0259drinin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u201cD\u0259d\u0259 Qorqud yurdu Nax\u00e7\u0131van atlas\u0131\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan dilinin Nax\u00e7\u0131van dialektoloji atlas\u0131\u201d, \u201cNax\u00e7\u0131vanda \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d toponiml\u0259ri\u201d kimi kitablar\u0131n n\u0259\u015fri eyni zamanda dilimizin qorunub ya\u015fad\u0131lmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259rin t\u0259rkib hiss\u0259si kimi m\u0259mnunluq do\u011furur.<\/p>\n<p>Ana dilimiz \u0259srl\u0259rin qan yadda\u015f\u0131, da\u015f hafiz\u0259sidir. He\u00e7 bir dilin t\u0259sirind\u0259 \u0259rim\u0259y\u0259n, \u015firinliyini, ax\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, anla\u015f\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259y\u0259n, ill\u0259r, \u0259srl\u0259r ke\u00e7dikc\u0259 daha da cilala\u015fan v\u0259 \u00f6z layiqli qiym\u0259tini alan dildir. Bizim h\u0259r birimiz bu dilin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131n\u0131n qay\u011f\u0131s\u0131na qalmal\u0131y\u0131q.<\/p>\n<p><strong>Z\u00fclfiyy\u0259 \u0130smay\u0131l,\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><em>AMEA Nax\u00e7\u0131van B\u00f6lm\u0259si, filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>21 Fevral b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada Beyn\u0259lxalq Ana dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur. H\u0259r bir \u0259lam\u0259tdar g\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu kimi bu g\u00fcn\u00fcn d\u0259 maraql\u0131 v\u0259 ibr\u0259tamiz tarix\u00e7\u0259si var: Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 1999-cu ilin noyabr\u0131nda Banqlade\u015f s\u0259firinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 fevral\u0131n 21-ni Beyn\u0259lxalq Ana dili g\u00fcn\u00fc elan edib. D\u00fcnyada m\u0259hv olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259sil\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259n dill\u0259rin qorunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259r il ke\u00e7iril\u0259n Beyn\u0259lxalq Ana dili g\u00fcn\u00fc h\u0259r k\u0259s\u0259 \u00f6z do\u011fma dilinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hiss etm\u0259k, onunla q\u00fcrur duymaq, onu qorumaq, inki\u015faf etdirm\u0259k h\u00fcququ oldu\u011funu bir daha xat\u0131rlad\u0131r. Dil mill\u0259tin \u0259n \u0259sas milli d\u0259y\u0259ri v\u0259 onun milliliyini t\u0259min ed\u0259n vacib&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":441685,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/edb446b6157622198956148823010774898.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/edb446b6157622198956148823010774898.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/edb446b6157622198956148823010774898.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/edb446b6157622198956148823010774898-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/edb446b6157622198956148823010774898-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/edb446b6157622198956148823010774898-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/edb446b6157622198956148823010774898.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/edb446b6157622198956148823010774898.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/edb446b6157622198956148823010774898-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/edb446b6157622198956148823010774898.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"21 Fevral b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada Beyn\u0259lxalq Ana dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur. H\u0259r bir \u0259lam\u0259tdar g\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu kimi bu g\u00fcn\u00fcn d\u0259 maraql\u0131 v\u0259 ibr\u0259tamiz tarix\u00e7\u0259si var: Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 1999-cu ilin noyabr\u0131nda Banqlade\u015f s\u0259firinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 fevral\u0131n 21-ni Beyn\u0259lxalq Ana dili g\u00fcn\u00fc elan edib. D\u00fcnyada m\u0259hv olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259sil\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259n dill\u0259rin qorunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259r il ke\u00e7iril\u0259n Beyn\u0259lxalq&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/441684"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=441684"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/441684\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/441685"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=441684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=441684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=441684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}