{"id":443892,"date":"2022-02-25T08:27:18","date_gmt":"2022-02-25T05:27:18","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=443892"},"modified":"2022-02-25T08:27:18","modified_gmt":"2022-02-25T05:27:18","slug":"usaqlarda-autizmin-olmasi-n%c9%99-q%c9%99d%c9%99r-tez-askarlanarsa-gost%c9%99ril%c9%99n-yardimlar-daha-da-effektiv-olacaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=443892","title":{"rendered":"U\u015faqlarda autizmin olmas\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r tez a\u015fkarlanarsa, g\u00f6st\u0259ril\u0259n yard\u0131mlar daha da effektiv olacaq"},"content":{"rendered":"<p>S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u00fct\u0259x\u0259ssis-eksperti G\u00fclnar\u0259 Musab\u0259yova: U\u015faqlarda autizmin olmas\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r tez a\u015fkarlanarsa, g\u00f6st\u0259ril\u0259n yard\u0131mlar daha da effektiv olacaq<\/p>\n<p><strong>&#8211; G\u00fclnar\u0259 xan\u0131m, u\u015fa\u011f\u0131n autizmli do\u011fulma ehtimal\u0131n\u0131n risk faktorlar\u0131 hans\u0131lard\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Autizmin risk faktorlar\u0131na valideynl\u0259rin ya\u015f\u0131, anan\u0131n psixi v\u0259 fiziki sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131, ekoloji faktorlar, qida v\u0259 dig\u0259r amill\u0259r aid edilir. Burada irsilik faktorunun da b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti var. N\u0259sild\u0259 autizm spektr pozuntular\u0131ndan (ASP) \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n insanlar olduqda u\u015faqda da bunun olaca\u011f\u0131 istisna deyil.<br \/>\nYaranma s\u0259b\u0259bi elm\u0259 m\u0259lum olmayan ASP q\u0131zlara nisb\u0259t\u0259n o\u011flanlarda d\u00f6rd d\u0259f\u0259 \u00e7ox rast g\u0259linir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, son 20-30 il \u0259rzind\u0259 ASP olan u\u015faqlar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131n k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 artmas\u0131na \u015fahid oluruq. Statistik m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 160 u\u015faqdan biri ASP-dan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir.<br \/>\nQeyd edim ki, ill\u0259r \u00f6nc\u0259 u\u015faqlarda autizmin yaranmas\u0131n\u0131 onlara vurulan peyv\u0259ndl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirdil\u0259rs\u0259, apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar bu f\u0259rziyy\u0259l\u0259ri t\u0259kzib edib.<\/p>\n<p><strong>&#8211; U\u015faqlarda \u0259n \u00e7ox rast g\u0259lin\u0259n autizmin \u0259lam\u0259tl\u0259ri hans\u0131lard\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Autizm spektr pozuntular\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi xarakter da\u015f\u0131yan \u0259lam\u0259tl\u0259r: m\u0259hdud maraqlar v\u0259 davran\u0131\u015f, t\u0259krarlanmalar, nitqd\u0259 gerilik, hiperaktivlik, \u0259hval-ruhiyy\u0259nin qeyri stabilliyi v\u0259 s. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 valideyinl\u0259r u\u015faq do\u011fuldu\u011fu andan 3 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r ana quca\u011f\u0131nda olmaq ist\u0259m\u0259m\u0259si, anas\u0131 v\u0259 dig\u0259r yax\u0131n adamlar il\u0259 \u0259laq\u0259 yaratmamas\u0131, \u0259trafda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 mara\u011f\u0131n\u0131n olmamas\u0131, ail\u0259 \u00fczvl\u0259rind\u0259n birin\u0259 g\u00fccl\u00fc ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131na diqq\u0259t yetirilm\u0259lidi. 3 ya\u015fdan yuxar\u0131 is\u0259 dig\u0259r insanlar\u0131n emosiyalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259tin anlamalar\u0131, dostluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri ba\u011flaya bilm\u0259m\u0259si, \u00f6z t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259 yaratmamas\u0131, komanda oyunlar\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259 bilm\u0259m\u0259si, \u0259trafdak\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u0259nhal\u0131q n\u00fcmayi\u015fi valideynl\u0259ri narahat etm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Autizm sindromu olan u\u015fa\u011fa ilkin diaqnozu hans\u0131 h\u0259kim qoymal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; ASP olan u\u015faqlar\u0131n valideynl\u0259ri ilk simptomlar\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 ed\u0259nd\u0259 ad\u0259t\u0259n u\u015faq poliklinikalar\u0131na m\u00fcraci\u0259t edilm\u0259lidir. Bu bax\u0131mdan sah\u0259 pediatrlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259suliyy\u0259t d\u00fc\u015f\u00fcr. Onlar u\u015faqlarda probleml\u0259ri tez bir zamanda a\u015fkarlayaraq, d\u00fczg\u00fcn diaqnoz qoyulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin (psixopedaqoqlar, loqopedl\u0259r, psixoloqlar v\u0259 s.) yan\u0131na y\u00f6n\u0259ltm\u0259lidil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Autizimin medikamentoz v\u0259 ya qeyri medikamentoz \u00fcsullarla m\u00fcalic\u0259si n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 faydal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Autizmin d\u0259rman m\u00fcalic\u0259si indiy\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259 olaraq qal\u0131r. Medikamentoz v\u0259 ya qeyri medikamentoz \u00fcsullar\u0131n kompleks istifad\u0259si, u\u015fa\u011f\u0131n ail\u0259si il\u0259 psixoedukasiya v\u0259 sosial i\u015f il\u0259 birg\u0259 apar\u0131lan m\u00fcalic\u0259nin \u0259sas prinsipidir. Autistik \u0259lam\u0259tl\u0259r a\u015fkar etdiyi andan ona qar\u015f\u0131 laz\u0131mi add\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r. H\u0259r bir u\u015faq \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259rdi yana\u015fma se\u00e7ilir. Erk\u0259n ya\u015flar\u0131ndan ba\u015flanan psixososial m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r (ABA-terapiya (ABA &#8211; Davran\u0131\u015f analizin t\u0259db\u0131qi), TEACCH (Autistik \u0259lil u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn kommunikasiya, m\u00fcalic\u0259 v\u0259 t\u0259hsil), CBT (Kognitiv davran\u0131\u015f terapiyas\u0131) v\u0259 s.) bir \u00e7ox u\u015faqlarda m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259 verir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Sonda \u00f6vlad\u0131nda autizm \u0259lam\u0259tl\u0259rini hiss ed\u0259n valideynl\u0259r\u0259 sizin m\u0259sl\u0259h\u0259tiniz.<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; U\u015faqlarda autizmin olmas\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r tez a\u015fkarlanarsa, g\u00f6st\u0259ril\u0259n yard\u0131mlar daha da effektiv olacaq. Valideynl\u0259r \u00f6vladlar\u0131na qar\u015f\u0131 diqq\u0259tli olmal\u0131d\u0131lar. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin erk\u0259n m\u00fcdaxil\u0259si \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir.<br \/>\n\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, autizm spektrli u\u015fa\u011f\u0131 t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259k ail\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck stressdir. Bel\u0259 ki, bu sindromlu u\u015faqlara qulluq etm\u0259k b\u00f6y\u00fck diqq\u0259t v\u0259 d\u00f6z\u00fcm t\u0259l\u0259b edir, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n b\u0259zil\u0259ri h\u0259dd\u0259n art\u0131q f\u0259ald\u0131lar. Eyni zamanda, autizm spektrli u\u015faqlar\u0131n g\u00fccl\u00fc t\u0259r\u0259fl\u0259ri istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 x\u00fcsusi fitri istedada malik olanlar da az deyil.<\/p>\n<h2><\/h2>\n<figure class=\"image\"><img src=\"https:\/\/www.sehiyye.gov.az\/site\/assets\/files\/7721\/1635843160366446263_1000x669.jpg\" alt=\"\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u00fct\u0259x\u0259ssis-eksperti G\u00fclnar\u0259 Musab\u0259yova: U\u015faqlarda autizmin olmas\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r tez a\u015fkarlanarsa, g\u00f6st\u0259ril\u0259n yard\u0131mlar daha da effektiv olacaq &#8211; G\u00fclnar\u0259 xan\u0131m, u\u015fa\u011f\u0131n autizmli do\u011fulma ehtimal\u0131n\u0131n risk faktorlar\u0131 hans\u0131lard\u0131r? &#8211; Autizmin risk faktorlar\u0131na valideynl\u0259rin ya\u015f\u0131, anan\u0131n psixi v\u0259 fiziki sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131, ekoloji faktorlar, qida v\u0259 dig\u0259r amill\u0259r aid edilir. Burada irsilik faktorunun da b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti var. N\u0259sild\u0259 autizm spektr pozuntular\u0131ndan (ASP) \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n insanlar olduqda u\u015faqda da bunun olaca\u011f\u0131 istisna deyil. Yaranma s\u0259b\u0259bi elm\u0259 m\u0259lum olmayan ASP q\u0131zlara nisb\u0259t\u0259n o\u011flanlarda d\u00f6rd d\u0259f\u0259 \u00e7ox rast g\u0259linir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, son 20-30 il \u0259rzind\u0259 ASP olan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":443893,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/365948.jpg",600,450,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/365948.jpg",600,450,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/365948.jpg",600,450,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/365948-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/365948-487x365.jpg",487,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/365948.jpg",600,450,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/365948.jpg",600,450,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/365948.jpg",600,450,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/365948-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/365948.jpg",600,450,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u00fct\u0259x\u0259ssis-eksperti G\u00fclnar\u0259 Musab\u0259yova: U\u015faqlarda autizmin olmas\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r tez a\u015fkarlanarsa, g\u00f6st\u0259ril\u0259n yard\u0131mlar daha da effektiv olacaq &#8211; G\u00fclnar\u0259 xan\u0131m, u\u015fa\u011f\u0131n autizmli do\u011fulma ehtimal\u0131n\u0131n risk faktorlar\u0131 hans\u0131lard\u0131r? &#8211; Autizmin risk faktorlar\u0131na valideynl\u0259rin ya\u015f\u0131, anan\u0131n psixi v\u0259 fiziki sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131, ekoloji faktorlar, qida v\u0259 dig\u0259r amill\u0259r aid edilir. Burada irsilik faktorunun da b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti var. N\u0259sild\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/443892"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=443892"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/443892\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/443893"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=443892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=443892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=443892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}