{"id":444583,"date":"2022-02-26T09:38:41","date_gmt":"2022-02-26T06:38:41","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=444583"},"modified":"2022-02-26T09:38:41","modified_gmt":"2022-02-26T06:38:41","slug":"xocali-faci%c9%99sin%c9%99-huquqi-baxis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=444583","title":{"rendered":"XOCALI FAC\u0130\u018fS\u0130N\u018f H\u00dcQUQ\u0130 BAXI\u015e"},"content":{"rendered":"<p>T\u0259bii ki, Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti tarix v\u0259 h\u00fcquq kontekstind\u0259 \u00f6z \u0259dal\u0259tli qiym\u0259tini almal\u0131d\u0131r. Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015fverm\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259ri v\u0259 h\u00fcquqi n\u0259tic\u0259l\u0259rinin xronologiyas\u0131na diqq\u0259t ed\u0259k. 26 fevral 1992-ci il tarixd\u0259\u00a0 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti ba\u015f vermi\u015fdir. H\u0259min vaxt\u0131 q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan cinay\u0259t qanunvericliyin\u0259 uy\u011fun olaraq Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259sinin 70-ci madd\u0259si\u00a0 bandizim, 94-c\u00fc madd\u0259nin 4 v\u0259 6-c\u0131 b\u0259ndl\u0259ri 2 v\u0259 ya art\u0131q \u015f\u0259xsin x\u00fcsusi amans\u0131zl\u0131qla\u00a0 q\u0259tl\u0259 yetirm\u0259\u00a0 madd\u0259l\u0259ri il\u0259\u00a0 27 fevral tarixind\u0259 faktla ba\u011fl\u0131\u00a0 (\u2116 64524 ) cinay\u0259t i\u015fi ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, h\u0259min vaxt q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259sind\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti t\u0259sbit edilm\u0259mi\u015fdir.\u00a0 31 mart 1994-c\u00fc il tarixind\u0259 Cinay\u0259t prosessual qanunvericiliyin\u0259 (209 madd\u0259) \u0259sas\u0259n t\u0259qsirl\u0259ndiril\u0259n \u015f\u0259xsi m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 cinay\u0259t i\u015finin istintaq\u0131n\u0131n icraat\u0131 dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tl\u0259rinin beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na \u0259sas\u0259n if\u015fa edilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 ciddi add\u0131mlar atm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0 Bel\u0259 ki, \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin\u202f 26 mart 1998-ci il tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 1918-ci il 31 mart tarixind\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n\u00a0\u00a0 v\u0259 k\u00fctl\u0259vi insan q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n\u00a0 31 mart g\u00fcn\u00fc \u202fAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc\u202fkimi qeyd olunur.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli Liderin\u00a0 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1 sentyabr 2000-ci il tarixd\u0259 milli\u00a0 qanunvericilik bazas\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirlim\u0259si v\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si\u00a0 istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lan d\u0259yi\u015fiklik n\u0259tic\u0259sind\u0259 yeni Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259si q\u0259bul edilmi\u015fdir. Yeni Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259sinin 103-c\u00fc madd\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n\u00a0 h\u0259r hans\u0131 milli, etnik, irqi v\u0259 ya dini qrupu, bir qrup kimi b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 v\u0259 ya qism\u0259n m\u0259hv etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 qrup \u00fczvl\u0259rini \u00f6ld\u00fcrm\u0259, qrup \u00fczvl\u0259rinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na a\u011f\u0131r z\u0259r\u0259r vurma v\u0259 ya onlar\u0131n \u0259qli qabiliyy\u0259tin\u0259 ciddi z\u0259r\u0259r vurma, qrupun b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 v\u0259 ya qism\u0259n fiziki m\u0259hvin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f ya\u015fay\u0131\u015f \u015f\u0259raiti yaratma, qrup daxilind\u0259 do\u011fumlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f t\u0259dbirl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259, bir qrupa m\u0259nsub olan u\u015faqlar\u0131 zorla ba\u015fqa qrupa ke\u00e7irm\u0259 &#8211; soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti kimi t\u0259sbit edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&#8220;Xocal\u0131 faci\u0259si iki y\u00fcz ild\u0259n \u00e7ox m\u00fcdd\u0259td\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 apard\u0131\u011f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin qanl\u0131 s\u0259hif\u0259sidir&#8221; s\u00f6yl\u0259y\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev bu fikrl\u0259ri\u00a0 il\u0259 erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin\u00a0 Xocal\u0131dan ba\u015flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu insanl\u0131q \u0259leyhin\u0259 olan cinay\u0259tin tarixinin daha d\u0259rinl\u0259r\u0259 getdiyini vur\u011fulay\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n Avropa \u015euras\u0131na \u00fczv q\u0259bul edilm\u0259sind\u0259n sonra Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n tan\u0131d\u0131lmas\u0131nda yeni d\u00f6vr ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0 Bel\u0259 ki, Avropa \u015euras\u0131 Nazirl\u0259r Komit\u0259sinin 2000-ci il noyabr\u0131n 7-9-da ke\u00e7iril\u0259n sessiyas\u0131nda \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n Avropa \u015euras\u0131na \u00fczv olma\u011fa d\u0259v\u0259t edilm\u0259si\u201d adl\u0131 14 sayl\u0131 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edilib.\u00a0 Bundan sonra Avropa \u015euras\u0131nda Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin beyn\u0259lxalq platformalarda c\u0259sar\u0259tl\u0259 erm\u0259nil\u0259rin if\u015fas\u0131na h\u0259sr edilmi\u015f f\u0259aliyy\u0259tinin \u015fahidi olduq.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Avropa \u015euras\u0131na \u00fczv q\u0259bul edildikd\u0259n sonra soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0 BMT-nin Ba\u015f Assambleyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul olunmu\u015f \u201cSoyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda\u201d Konvensiyada daxil olmaqla bir \u00e7ox beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 qo\u015fulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>2003-c\u00fc ilin dekabr ay\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ba\u015f Prokurorluq, Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi v\u0259 Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Nazirliyinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi cinay\u0259tl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni istintaq qrupu yard\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 2004-c\u00fc ilin mart ay\u0131nda\u00a0 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n n\u00fcfuzlu polis qurumu say\u0131lan \u0130nterpol ilk d\u0259f\u0259 m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tl\u0259ri, soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 deportasiya cinay\u0259tl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n da i\u015ftirak etdiyi\u00a0 beyn\u0259lxalq konfrans ke\u00e7irmi\u015fdir. Art\u0131q Az\u0259rbaycanda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n davaml\u0131 u\u011furlu starteji siyas\u0259t 12 iyun 2005-ci il tarixd\u0259 Ba\u015f Prokurorluq t\u0259r\u0259find\u0259n, erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259diyi cinay\u0259tl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 istintaq apar\u0131lmas\u0131 H\u0259rbi Prokurorlu\u011fa h\u0259val\u0259 edilmi\u015fdir. Bundan sonra Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 istintaq\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131na dair q\u0259rar l\u0259\u011fv edil\u0259r\u0259k ba\u015f vermi\u015f cinay\u0259t hadis\u0259si m\u0259hz soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti kimi t\u00f6vsif edil\u0259r\u0259k cinay\u0259t i\u015finin istintaq\u0131 t\u0259z\u0259l\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Respublika H\u0259rbi Prokurorlu\u011funun m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 epizodu \u00fczr\u0259 3 min n\u0259f\u0259r \u015fahid v\u0259 z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259n \u015f\u0259xs qismind\u0259 dindirilmi\u015f, 2 min n\u0259f\u0259r z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259kmi\u015f \u015f\u0259xs qismind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f, bu cinay\u0259t \u00fczr\u0259 800-d\u0259n art\u0131q m\u00fcxt\u0259lif ekspertizalar ke\u00e7irilmi\u015fdir. N\u0259tic\u0259d\u0259 39 n\u0259f\u0259r r\u0259smi \u015f\u0259xsin v\u0259 8 m\u00fclki v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131nda i\u015ftirak\u0131 tam s\u00fcbuta yetirilmi\u015f v\u0259 onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259sinin 103-c\u00fc (soyq\u0131r\u0131m\u0131) v\u0259 dig\u0259r madd\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u0259qsirl\u0259ndiril\u0259n \u015f\u0259xs qismind\u0259 m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 q\u0259rar \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>C\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyev:\u00a0 \u201cXocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131, Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259tinin apar\u0131lmas\u0131. Bu siyas\u0259ti t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259r h\u0259rbi cinay\u0259tkarlard\u0131r. Vaxt g\u0259l\u0259c\u0259k onlar bu cinay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 beyn\u0259lxalq m\u0259hk\u0259m\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda cavab ver\u0259c\u0259kl\u0259r\u201d s\u00f6yl\u0259m\u0259kl\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 apar\u0131lacaq i\u015fl\u0259rin h\u0259d\u0259fl\u0259rini a\u00e7\u0131q ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir. Bu sah\u0259d\u0259 Birinci vitse-prezident xan\u0131m Mehriban \u018fliyevan\u0131n v\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun \u201cXocal\u0131ya \u0259dal\u0259t!\u201d kampaniyas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259\u00a0 hal-haz\u0131rda Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fcnyada 10-dan art\u0131q \u00f6lk\u0259 v\u0259\u202fAB\u015e-\u0131n 21 \u015ftat\u0131 tam v\u0259 ya parlament s\u0259viyy\u0259sind\u0259 q\u0259tliam kimi tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa g\u00f6r\u0259, soyq\u0131r\u0131m\u0131 etnik, irqi, dini v\u0259 ya milli qrupun d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 sistematik \u015f\u0259kild\u0259 tam v\u0259 ya qism\u0259n m\u0259hv edilm\u0259sidir. &#8220;Soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda&#8221; Konvensiyan\u0131n (SCQACK) 2-ci madd\u0259sind\u0259 &#8220;milli, etnik, irqi v\u0259 ya dini qrupu tamamil\u0259 v\u0259 ya qism\u0259n m\u0259hv etm\u0259k niyy\u0259ti il\u0259 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259n biri&#8221; kimi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>SCQACK-n\u0131n preambulas\u0131nda soyq\u0131r\u0131m\u0131 yaln\u0131z &#8220;beyn\u0259lxalq h\u00fcquq \u00fczr\u0259, BMT-nin mahiyy\u0259tin\u0259 v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 zidd, sivil d\u00fcnya t\u0259r\u0259find\u0259n cinay\u0259t hesab olunan cinay\u0259t&#8221; hesab edilmir, h\u0259m\u00e7inin &#8220;b\u00fct\u00fcn tarixi d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin amans\u0131z b\u00f6y\u00fck itkisi&#8221; say\u0131l\u0131r. Beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na g\u00f6r\u0259, soyq\u0131r\u0131m\u0131 t\u00f6r\u0259tmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin cinay\u0259t m\u00fchakim\u0259si v\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131 lab\u00fcd hesab edilir.<\/p>\n<p>Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6lk\u0259daxili h\u00fcquqi prosedurlar\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 bu faktlar \u0259sas\u0131nda cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259ti, habel\u0259 istintaq-\u0259m\u0259liyyat t\u0259dbirl\u0259rinin davam etm\u0259si kontekstind\u0259 hadis\u0259l\u0259r\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcquq prizmas\u0131ndan yana\u015fmaqla cinay\u0259t m\u00fchakim\u0259sinin realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m k\u0259sb edir\u00a0 1998-ci ild\u0259 Romada q\u0259bul olunmu\u015f Beyn\u0259lxalq Cinay\u0259t M\u0259hk\u0259m\u0259si (BCM) Statutunun 5-ci madd\u0259sind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 beyn\u0259lxalq cinay\u0259tl\u0259r sadalan\u0131r: soyq\u0131r\u0131m\u0131, insanl\u0131q \u0259leyhin\u0259 cinay\u0259tl\u0259r, m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tl\u0259ri v\u0259 t\u0259cav\u00fcz cinay\u0259ti. Amma bunlardan t\u0259cav\u00fczl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lbetm\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, bu cinay\u0259tin t\u0259rifinin tam v\u0259 q\u0259ti m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmamas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n uzun m\u00fcdd\u0259t dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, lakin 2010-cu il tarixli Kampalada q\u0259bul olunmu\u015f raz\u0131la\u015fmaya \u0259sas\u0259n, 2017-ci ilin yanvar\u0131n 1-d\u0259n BCM art\u0131q bu cinay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 yurisdiksiyaya malikdir. Qeyd ed\u0259k ki, Statutun m\u00fcdd\u0259alar\u0131na g\u00f6r\u0259, Roma Statutu onun q\u00fcvv\u0259y\u0259 minm\u0259sind\u0259n \u0259vv\u0259l t\u00f6r\u0259dilmi\u015f cinay\u0259tl\u0259r\u0259 \u015famil edilmir (retroaktivlik prinsipi). Lakin fikrimizc\u0259, burada soyq\u0131r\u0131m\u0131 v\u0259 t\u0259cav\u00fcz cinay\u0259tl\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259\u00a0 f\u0259rqli m\u00fcnasib\u0259t olmal\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, \u201cSoyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda\u201d Konvensiyan\u0131n t\u0259tbiqi \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq M\u0259hk\u0259m\u0259nin 26 fevral 2007-ci il tarixli q\u0259rar\u0131nda qeyd olunur ki, bu i\u015fd\u0259 M\u0259hk\u0259m\u0259nin s\u0259lahiyy\u0259ti yaln\u0131z Konvensiyan\u0131n 9-cu madd\u0259si il\u0259 m\u0259hdudla\u015f\u0131r. Buradan bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k olar ki, M\u0259hk\u0259m\u0259 Konvensiyada beyn\u0259lxalq h\u00fcquqla n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f \u00f6hd\u0259likl\u0259rin pozuntular\u0131 aras\u0131nda x\u00fcsusil\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcst\u0259sna q\u0259rar \u00e7\u0131xarmaq s\u0259lahiyy\u0259tin\u0259 malikdir. Eyni zamanda Konvensiyan\u0131n 9-cu madd\u0259si ist\u0259nil\u0259n d\u00f6vl\u0259t\u0259 imkan verir ki, soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 beyn\u0259lxalq instansiyalarda m\u00fcbahis\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259rind\u0259n h\u0259r hans\u0131 birinin sor\u011fusu \u0259sas\u0131nda m\u0259suliyy\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259sini qald\u0131rs\u0131n.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa \u0259sas\u0259n\u00a0 soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti mahiyy\u0259tin\u0259, t\u00f6r\u0259dilm\u0259 s\u0259b\u0259bin\u0259 v\u0259.s \u0259lam\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edils\u0259 d\u0259 b\u0259zi hallarda hans\u0131 tarixi hadis\u0259l\u0259rin soyq\u0131r\u0131m\u0131, hans\u0131lar\u0131n is\u0259 qeyri-insani \u0259m\u0259l olmas\u0131 bar\u0259d\u0259\u00a0 fikir ayr\u0131l\u0131qlar\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 qalmaqdad\u0131r. D\u00fcnyada \u00f6z\u00fcn\u00fc soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tl\u0259rinin qurban\u0131 kimi tan\u0131tma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan erm\u0259nil\u0259rin bu i\u015fd\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u0259st\u0259k\u00e7isinin Fransa olmas\u0131 he\u00e7 kim\u0259 sirr deyil. Lakin d\u00fcnya soyq\u0131r\u0131m\u0131 tarixin\u0259 baxsaq \u0259n b\u00f6y\u00fck soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259tl\u0259ri frans\u0131zlar v\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irildiyinin \u015fahidi olar\u0131q. D\u00fcnya tarixind\u0259 d\u0259rin iz buraxan\u00a0 soyq\u0131r\u0131m\u0131 hadis\u0259l\u0259rin\u0259 diqq\u0259t ed\u0259k.<\/p>\n<p>1.\u202fY\u0259hudi soyq\u0131r\u0131m\u0131\u202f- v\u0259 ya Holokost \u202f(ivritc\u0259: f\u0259lak\u0259t)- Almaniyan\u0131n fa\u015fizm d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi, t\u0259xmin\u0259n 6 milyon n\u0259f\u0259rin sistemli \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc q\u0259tliama veril\u0259n add\u0131r.<\/p>\n<p>Soyq\u0131r\u0131m\u0131nda \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif r\u0259q\u0259ml\u0259r s\u0259sl\u0259ndirils\u0259 d\u0259\u00a0 Wolfgang Benzin yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;Dimension des Wolkermords&#8221; (1991) adl\u0131 kitabda g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 \u0259n g\u00fcv\u0259nil\u0259n m\u0259lumatlara v\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq hesablanm\u0131\u015f r\u0259q\u0259ml\u0259r bu g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 \u0259n g\u00fcv\u0259nil\u0259n saylar q\u0259bul olunur.\u00a0 Burkhard Asmussun 2002-ci ild\u0259 ortaya qoydu\u011fu orta hesablamalara g\u00f6r\u0259\u00a0 q\u0259bul edil\u0259n say\u00a0 \u0259n az 5,6 milyon v\u0259 \u0259n \u00e7ox 6,3 milyon \u0259d\u0259dl\u0259ri aras\u0131nda h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>Y\u0259hudil\u0259r ba\u015fda olmaqla sintl\u0259r, romanlar v\u0259 dig\u0259r \u201cqara\u00e7\u0131\u201d q\u0259bul edil\u0259n insanlar, fa\u015fizm \u0259leyhdarlar\u0131 bu q\u0259tliam\u0131n qurban\u0131 olub. Bir \u00e7ox alim is\u0259 bu qruplar\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na daxil etm\u0259y\u0259r\u0259k, soyq\u0131r\u0131m\u0131 yaln\u0131z Y\u0259hudi soyq\u0131r\u0131m\u0131 olaraq q\u0259bul edir.<\/p>\n<p>Almaniya h\u00f6kum\u0259tind\u0259n Holokost qurbanlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259zminat almaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 \u201cY\u0259hudi Material \u0130ddia Assosiasiyas\u0131\u201d 1951-ci ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b. T\u0259\u015fkilat yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n Almaniya h\u00f6kum\u0259tind\u0259n 70 milyard dollar\u202f pul al\u0131b.<\/p>\n<p>2.\u202f\u018flc\u0259zair soyq\u0131r\u0131m\u0131\u202f\u2013 (Setif v\u0259 Gelma, Kherrata\u202f q\u0259tliam\u0131\u202f) 8 may\u202f1945-ci ild\u0259\u202f\u018flc\u0259zairin\u202fSetif,\u202fGuelma\u202fv\u0259\u202fKherrata\u202f\u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 Fransa ordusunun m\u00fclki \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tmi\u015f oldu\u011fu q\u0259tliam.\u202fFransa\u202fh\u00f6kum\u0259tinin verdiyi r\u0259smi m\u0259lumatda \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f \u0259lc\u0259zairlil\u0259rin say\u0131 1200, yaral\u0131lar\u0131n say\u0131 1500 g\u00f6st\u0259rils\u0259 d\u0259 dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f \u0259lc\u0259zairlil\u0259rin say\u0131n\u0131n 6000 il\u0259 45 000 aras\u0131nda oldu\u011fu bildirilir.\u00a0\u00a0 Fransa h\u00f6kum\u0259ti\u00a0 \u018flc\u0259zair qiyam\u0131n\u0131 yat\u0131rtmaq \u00fc\u00e7\u00fcn frans\u0131zlara b\u00f6y\u00fck d\u0259st\u0259k verib.<\/p>\n<p>3.\u202fRuandada soyq\u0131r\u0131m\u0131\u202f- v\u0259 ya r\u0259smi olaraq tutsil\u0259rin soyq\u0131r\u0131m\u0131\u202f-\u202fHutu\u202f h\u00f6kum\u0259tinin \u0259mri il\u0259 Ruandada ya\u015fayan tutsil\u0259rin\u202fhutular\u202ft\u0259r\u0259find\u0259n 6 aprel-19 iyul\u202f1994-c\u00fc il \u0259rzind\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si. Soyq\u0131r\u0131m\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n Hutu h\u00f6kum\u0259tinin o d\u00f6vrd\u0259\u202f \u0259n yax\u0131n m\u00fctt\u0259fiqi Fransa olmas\u0131 s\u0259b\u0259biyl\u0259 Ruanda soyq\u0131r\u0131m\u0131ndan \u0259n \u00e7ox m\u0259sul tutulan \u00f6lk\u0259dir.<\/p>\n<p>4.\u202fBosniya soyq\u0131r\u0131m\u0131- Bosniya v\u0259 Herseqovinada (ke\u00e7mi\u015f Yuqoslaviyada)\u202f1992-1995-ci ill\u0259rd\u0259 davam ed\u0259n m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 xristian serbl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n\u202fm\u00fcs\u0259lman bosniyal\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u0259tbiq edilmi\u015f soyq\u0131r\u0131m, etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar.\u00a0 Bu soyq\u0131r\u0131m\u0131 zaman\u0131 Serbiya ordusunun 1995-ci ilin iyulunda \u0259n az\u0131 8300 bosniyal\u0131 m\u00fcs\u0259lman\u0131n Srebrenitsa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirm\u0259si il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunmu\u015fdur.\u00a0 B\u00fct\u00fcn soyq\u0131r\u0131mlarda oldu\u011fu kimi, serbl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n bu soyq\u0131r\u0131m\u0131 inkar edils\u0259 d\u0259\u00a0 Serbiya Prezidenti t\u0259r\u0259find\u0259n etiraf edil\u0259r\u0259k \u00fczr ist\u0259nilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>25 aprel 2013-c\u00fc ild\u0259 Serbiya Prezidenti Tomislav Nikolits q\u0259tliam \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fczr ist\u0259di:\u202f &#8220;M\u0259n diz \u00e7\u00f6k\u00fcr v\u0259 Serbiyan\u0131n Srebrenitsada ba\u015f ver\u0259n q\u0131r\u011f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131n\u0131 xahi\u015f edir\u0259m. M\u0259n b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bizim d\u00f6vl\u0259timiz v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131ndan edil\u0259n bu cinay\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fczr ist\u0259yir\u0259m&#8221;<\/p>\n<p>Bosniya v\u0259 Herseqavinan\u0131n azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Aliya \u0130zzetbekovi\u00e7i is\u0259 deyir ki, unudulan soyq\u0131r\u0131mlar t\u0259krar olunur.<\/p>\n<p>D\u00fcnya soyq\u0131r\u0131m\u0131 tarixin\u0259 \u0259n utancverci formada daxil olan Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 bar\u0259d\u0259 \u00fcmummili lider Heyd\u0259r \u018fliyev demi\u015fdir:\u00a0 &#8220;B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 \u00f6z a\u011flas\u0131\u011fmaz q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 qeyri-insani c\u0259za \u00fcsullar\u0131 il\u0259 b\u0259\u015f\u0259r tarixind\u0259 bir v\u0259h\u015filik akt\u0131d\u0131r. Bu soyq\u0131r\u0131m\u0131, eyni zamanda, b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 tarixi bir cinay\u0259tdir.&#8221;<\/p>\n<p>Eyni zamanda Heyd\u0259r \u018fliyev Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n on illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131na m\u00fcraci\u0259tind\u0259 qeyd etmi\u015fdir: &#8220;Bu amans\u0131z v\u0259 q\u0259ddar soyq\u0131r\u0131m\u0131 akt\u0131 insanl\u0131q tarixin\u0259 \u0259n qorxulu k\u00fctl\u0259vi terror aktlar\u0131ndan biri kimi daxil oldu&#8221;.\u00a0 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 200 il \u0259rzind\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7i-\u015fovinistl\u0259rinin davaml\u0131 olaraq etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259, soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tin\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda \u00f6lk\u0259mizin qar\u015f\u0131s\u0131nda bu sah\u0259d\u0259 duran \u0259n \u00fcmd\u0259 v\u0259zif\u0259 m\u00fcasir beyn\u0259lxalq h\u00fcquq al\u0259tl\u0259ri v\u0259 mexanizml\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 \u0259dal\u0259t m\u00fchakim\u0259sinin realla\u015fmas\u0131\u00a0 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n t\u0259cav\u00fcz, soyq\u0131r\u0131m\u0131, insanl\u0131q \u0259leyhin\u0259 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 AD HOC h\u0259rbi tribunal v\u0259 ya dig\u0259r x\u00fcsusi m\u0259hk\u0259m\u0259 mexanizml\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 cinay\u0259tkarlar\u0131n c\u0259zaland\u0131rlmas\u0131na nail olmaqd\u0131r.<\/p>\n<p>He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev kimi Ali Ba\u015f Komandan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n birliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlara, y\u0259ni cinay\u0259tkarlar\u0131n c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131na nail olaca\u011f\u0131q.<\/p>\n<p><strong>Sadiq Qurbanov,<\/strong><br \/>\n<em>Milli M\u0259clisin T\u0259bii ehtiyatlar, energetika v\u0259 ekologiya komit\u0259sinin s\u0259dri<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0259bii ki, Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti tarix v\u0259 h\u00fcquq kontekstind\u0259 \u00f6z \u0259dal\u0259tli qiym\u0259tini almal\u0131d\u0131r. Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015fverm\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259ri v\u0259 h\u00fcquqi n\u0259tic\u0259l\u0259rinin xronologiyas\u0131na diqq\u0259t ed\u0259k. 26 fevral 1992-ci il tarixd\u0259\u00a0 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti ba\u015f vermi\u015fdir. H\u0259min vaxt\u0131 q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan cinay\u0259t qanunvericliyin\u0259 uy\u011fun olaraq Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259sinin 70-ci madd\u0259si\u00a0 bandizim, 94-c\u00fc madd\u0259nin 4 v\u0259 6-c\u0131 b\u0259ndl\u0259ri 2 v\u0259 ya art\u0131q \u015f\u0259xsin x\u00fcsusi amans\u0131zl\u0131qla\u00a0 q\u0259tl\u0259 yetirm\u0259\u00a0 madd\u0259l\u0259ri il\u0259\u00a0 27 fevral tarixind\u0259 faktla ba\u011fl\u0131\u00a0 (\u2116 64524 ) cinay\u0259t i\u015fi ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, h\u0259min vaxt q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259sind\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti t\u0259sbit edilm\u0259mi\u015fdir.\u00a0 31 mart 1994-c\u00fc&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":444584,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8e54d6b5162436841350608970810216911.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8e54d6b5162436841350608970810216911.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8e54d6b5162436841350608970810216911.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8e54d6b5162436841350608970810216911-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8e54d6b5162436841350608970810216911-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8e54d6b5162436841350608970810216911-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8e54d6b5162436841350608970810216911.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8e54d6b5162436841350608970810216911.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8e54d6b5162436841350608970810216911-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/8e54d6b5162436841350608970810216911.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"T\u0259bii ki, Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti tarix v\u0259 h\u00fcquq kontekstind\u0259 \u00f6z \u0259dal\u0259tli qiym\u0259tini almal\u0131d\u0131r. Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015fverm\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259ri v\u0259 h\u00fcquqi n\u0259tic\u0259l\u0259rinin xronologiyas\u0131na diqq\u0259t ed\u0259k. 26 fevral 1992-ci il tarixd\u0259\u00a0 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 cinay\u0259ti ba\u015f vermi\u015fdir. H\u0259min vaxt\u0131 q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan cinay\u0259t qanunvericliyin\u0259 uy\u011fun olaraq Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259sinin 70-ci madd\u0259si\u00a0 bandizim, 94-c\u00fc madd\u0259nin 4 v\u0259 6-c\u0131 b\u0259ndl\u0259ri 2 v\u0259 ya&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/444583"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=444583"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/444583\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/444584"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=444583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=444583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=444583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}