{"id":447060,"date":"2022-03-03T11:06:34","date_gmt":"2022-03-03T08:06:34","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=447060"},"modified":"2022-03-03T11:06:34","modified_gmt":"2022-03-03T08:06:34","slug":"martin-3-u-umumdunya-v%c9%99hsi-t%c9%99bi%c9%99t-gunudur-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=447060","title":{"rendered":"Mart\u0131n 3-\u00fc \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>Mart\u0131n 3-\u00fc \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong> x\u0259b\u0259r verir ki, \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fc 2013-c\u00fc il dekabr\u0131n 20-d\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 ictimaiyy\u0259tin v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259t\u0259 dair m\u0259lumatland\u0131rma s\u0259viyy\u0259sini y\u00fcks\u0259ltm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259sis edilib.<\/p>\n<p>1973-c\u00fc ilin h\u0259min g\u00fcn\u00fcnd\u0259 nadir flora v\u0259 fauna n\u00f6vl\u0259ri il\u0259 beyn\u0259lxalq ticar\u0259ti t\u0259nziml\u0259y\u0259n, CITEC kimi m\u0259\u015fhurla\u015fan Konvensiya q\u0259bul edilib. V\u0259h\u015fi heyvan v\u0259 yaban\u0131 bitki n\u00f6vl\u0259ri CITEC-in siyah\u0131s\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n kimi bu n\u00f6vl\u0259rin beyn\u0259lxalq ticar\u0259ti n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. N\u0259zar\u0259tin d\u0259r\u0259c\u0259si onlar\u0131n statusundan as\u0131l\u0131 olur: n\u0259sli v\u0259 k\u00f6k\u00fc k\u0259silm\u0259kd\u0259 olan nadir n\u00f6vl\u0259rin ticar\u0259tin\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259n tutmu\u015f tam qada\u011fan olunmas\u0131na q\u0259d\u0259r. Haz\u0131rda CITEC t\u0259xmin\u0259n 5,9 min heyvan, 32,8 min bitki n\u00f6v\u00fcn\u0259 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 n\u0259zar\u0259t edir.<\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fc diqq\u0259ti v\u0259h\u015fi fauna v\u0259 yaban\u0131 floran\u0131n m\u00fcxt\u0259lifliyin\u0259 v\u0259 g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 c\u0259lb etm\u0259k imkan\u0131 verir, habel\u0259 t\u0259bi\u0259ti m\u00fchafiz\u0259 t\u0259dbirl\u0259rinin insana faydas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatl\u0131l\u0131q s\u0259viyy\u0259sini art\u0131rma\u011fa k\u00f6m\u0259k edir. Bundan \u0259lav\u0259, h\u0259min g\u00fcn v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259t\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 uza\u011fa ged\u0259n iqtisadi, ekoloji v\u0259 sosial n\u0259tic\u0259l\u0259r do\u011furan cinay\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sinin z\u0259ruri oldu\u011funu biz\u0259 xat\u0131rlad\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259r il m\u00fcxt\u0259lif adlar alt\u0131nda qeyd olunan \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fc bu il \u201cEkosisteml\u0259rin b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas n\u00f6vl\u0259rin b\u0259rpas\u0131\u201d devizi alt\u0131nda ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 flora v\u0259 fauna n\u00f6vl\u0259rinin m\u00fchafiz\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 10 milli park, 10 d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t qoru\u011fu v\u0259 24 d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t yasaql\u0131\u011f\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Onlar\u0131n \u00fcmumi sah\u0259si \u00f6lk\u0259 \u0259razisinin 10,3 faizini t\u0259\u015fkil edir. \u0130ki d\u00f6vl\u0259t qoru\u011fu, d\u00f6rd yasaql\u0131q &#8211; B\u0259sit\u00e7ay v\u0259 Qarag\u00f6l d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t qoruqlar\u0131, Arazboyu, La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131 v\u0259 Da\u015falt\u0131 d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t yasaql\u0131qlar\u0131 i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259dir. Haz\u0131rda faktara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 qruplar h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 yasaql\u0131qlara, qoruqlara, biom\u00fcxt\u0259lifliy\u0259 d\u0259ymi\u015f ziyan\u0131n hesablanmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 monitorinql\u0259r apar\u0131rlar. N\u00f6vb\u0259ti d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 h\u0259min qoruq v\u0259 yasaql\u0131qlar\u0131n b\u0259rpas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 i\u015fl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259tin m\u00fchafiz\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. N\u0259sli k\u0259silm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259si olan n\u00f6vl\u0259rin b\u0259rpas\u0131na dair Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n beyn\u0259lxalq v\u0259 yerli t\u0259\u015fkilatlarla birg\u0259 layih\u0259l\u0259r icra olunur. Nazirlik yeni layih\u0259l\u0259rl\u0259 ceyranlar\u0131n tarixi areal\u0131n\u0131 b\u0259rpa edir. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin ortalar\u0131na kimi ceyranlar\u0131n say\u0131 \u00e7ox olsa da, 1960-c\u0131 ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r bu say qanunsuz ov v\u0259 ekoloji m\u00fchitin t\u0259sirl\u0259rin\u0259 m\u0259ruz qalaraq xeyli azal\u0131b v\u0259 200-\u0259 q\u0259d\u0259r enib. T\u0259kc\u0259 \u015eirvan Milli Park\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 maksimum 70-d\u0259k ceyran qald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259razi n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k m\u00fchafiz\u0259si t\u0259\u015fkil edilib. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 burada ceyranlar\u0131n ba\u015f say\u0131nda art\u0131m \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verib. Haz\u0131rda \u015eirvan Milli Park\u0131nda ceyranlar\u0131n say\u0131 7 min\u0259 yax\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p>Dig\u0259r layih\u0259 is\u0259 zubrlarla ba\u011fl\u0131d\u0131r. C\u0259nubi Qafqazda zubrlar\u0131n son n\u0259sli 1937-ci ild\u0259 k\u0259silib. N\u0259sli k\u0259silmi\u015f zubrlar\u0131n b\u0259rpas\u0131, onlar\u0131n \u00f6lk\u0259 t\u0259bi\u0259tin\u0259 reintroduksiya olunmas\u0131 v\u0259 art\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 IDEA \u0130ctimai Birliyi, Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi v\u0259 WWF-in Az\u0259rbaycan ofisi t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n zubrlar\u0131n reintroduksiya layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Avropan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n zubrlar g\u0259tiril\u0259r\u0259k \u015eahda\u011f Milli Park\u0131n\u0131n \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259sinin \u0259razisin\u0259 t\u0259bi\u0259t\u0259 burax\u0131l\u0131r. Haz\u0131rda \u015eahda\u011f Milli Park\u0131nda zubrlar\u0131n say\u0131 29 ba\u015fd\u0131r. Onlar\u0131n 20 \u0259d\u0259di \u015eahda\u011f Milli Park\u0131n\u0131n \u0259razisin\u0259 burax\u0131l\u0131b. \u018fn son olaraq noyabr ay\u0131nda 9 ba\u015f zubr g\u0259tirilib. Onlar t\u0259bi\u0259t\u0259 uy\u011funla\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn milli park\u0131n \u0259razisind\u0259 volyer \u015f\u0259raitind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. Daha sonra h\u0259min zubrlar da dig\u0259r f\u0259rdl\u0259r kimi \u015eahda\u011f Milli Park\u0131n\u0131n \u0259razisin\u0259 burax\u0131lacaq. 2019-cu ild\u0259n bu yana milli parkda be\u015f bala d\u00fcnyaya g\u0259lib. Balalar sa\u011flamd\u0131r v\u0259 t\u0259bi\u0259t\u0259 tam uy\u011funla\u015f\u0131b. 2028-ci il\u0259 kimi daha 100 ba\u015f zubrun g\u0259tiril\u0259r\u0259k t\u0259bi\u0259t\u0259 burax\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259dar Az\u0259rbaycan\u0131n milli parklar\u0131nda \u201cA\u00e7\u0131q qap\u0131\u201d g\u00fcn\u00fc ke\u00e7irilir v\u0259 ziyar\u0259t\u00e7il\u0259r milli parklara giri\u015f haqq\u0131ndan azad edilirl\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mart\u0131n 3-\u00fc \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verir ki, \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fc 2013-c\u00fc il dekabr\u0131n 20-d\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 ictimaiyy\u0259tin v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259t\u0259 dair m\u0259lumatland\u0131rma s\u0259viyy\u0259sini y\u00fcks\u0259ltm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259sis edilib. 1973-c\u00fc ilin h\u0259min g\u00fcn\u00fcnd\u0259 nadir flora v\u0259 fauna n\u00f6vl\u0259ri il\u0259 beyn\u0259lxalq ticar\u0259ti t\u0259nziml\u0259y\u0259n, CITEC kimi m\u0259\u015fhurla\u015fan Konvensiya q\u0259bul edilib. V\u0259h\u015fi heyvan v\u0259 yaban\u0131 bitki n\u00f6vl\u0259ri CITEC-in siyah\u0131s\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n kimi bu n\u00f6vl\u0259rin beyn\u0259lxalq ticar\u0259ti n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. N\u0259zar\u0259tin d\u0259r\u0259c\u0259si onlar\u0131n statusundan as\u0131l\u0131 olur: n\u0259sli v\u0259 k\u00f6k\u00fc k\u0259silm\u0259kd\u0259 olan nadir n\u00f6vl\u0259rin ticar\u0259tin\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259n tutmu\u015f tam qada\u011fan olunmas\u0131na q\u0259d\u0259r. Haz\u0131rda CITEC&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":447061,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16462922732693327085_1000x669.jpg",1000,541,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16462922732693327085_1000x669.jpg",1000,541,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16462922732693327085_1000x669.jpg",1000,541,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16462922732693327085_1000x669-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16462922732693327085_1000x669-660x357.jpg",660,357,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16462922732693327085_1000x669-840x454.jpg",640,346,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16462922732693327085_1000x669.jpg",1000,541,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16462922732693327085_1000x669.jpg",1000,541,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16462922732693327085_1000x669-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16462922732693327085_1000x669.jpg",1000,541,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Mart\u0131n 3-\u00fc \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verir ki, \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fc 2013-c\u00fc il dekabr\u0131n 20-d\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 ictimaiyy\u0259tin v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259t\u0259 dair m\u0259lumatland\u0131rma s\u0259viyy\u0259sini y\u00fcks\u0259ltm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259sis edilib. 1973-c\u00fc ilin h\u0259min g\u00fcn\u00fcnd\u0259 nadir flora v\u0259 fauna n\u00f6vl\u0259ri il\u0259 beyn\u0259lxalq ticar\u0259ti t\u0259nziml\u0259y\u0259n, CITEC kimi m\u0259\u015fhurla\u015fan Konvensiya q\u0259bul edilib. V\u0259h\u015fi heyvan v\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/447060"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=447060"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/447060\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/447061"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=447060"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=447060"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=447060"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}