{"id":449097,"date":"2022-03-08T10:21:14","date_gmt":"2022-03-08T07:21:14","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=449097"},"modified":"2022-03-08T10:21:14","modified_gmt":"2022-03-08T07:21:14","slug":"yel-c%c9%99rs%c9%99nb%c9%99si-saf-ruha-yiy%c9%99l%c9%99nm%c9%99y%c9%99-cagiris","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=449097","title":{"rendered":"Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si &#8211; saf ruha yiy\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f"},"content":{"rendered":"<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc hesab etdikl\u0259ri Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si d\u00f6rd yarad\u0131l\u0131\u015f \u00fcns\u00fcr\u00fcnd\u0259n biri olan havan\u0131n h\u0259yatverici g\u00fcc\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong> AMEA Folklor \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent \u015eakir Albal\u0131yevin Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si haqq\u0131nda qeydl\u0259rini t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>A\u00e7mas\u0131 k\u00fcl\u0259k olan \u201c\u0259l il\u0259 tutmaq olmaz, g\u00f6z il\u0259 g\u00f6rm\u0259k olmaz\u201d tapmacas\u0131n\u0131n \u00f6z\u0259k qat\u0131nda yelin, havan\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u0259 i\u015far\u0259 olunur, onun g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z, \u0259l\u0259ke\u00e7m\u0259z, sirli-sehrli \u00fcns\u00fcr oldu\u011fu vur\u011fulan\u0131r. \u201c\u0130gidlik ondur, doqquzu qa\u00e7\u0131b can\u0131n\u0131 qurtarmaqd\u0131r, biri is\u0259 he\u00e7 g\u00f6z\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259m\u0259kdir\u201d deyimind\u0259 d\u0259 g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z v\u0259 h\u0259m d\u0259 \u0259l\u0259ke\u00e7m\u0259z, tutula bilm\u0259y\u0259n \u0259lam\u0259t\u0259 malik olma\u011f\u0131n bir igidlik, bir igid kimi g\u00fcc g\u00f6st\u0259ricilik funksiyas\u0131 da\u015f\u0131mas\u0131 ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bu x\u00fcsusiyy\u0259t d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131n\u0131n simas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00e7ox do\u011fruldur. M\u00fcharib\u0259d\u0259 k\u0259\u015ffiyyat d\u0259st\u0259l\u0259rinin, \u0259ks-k\u0259\u015ffiyyat\u0131n \u0259sas sars\u0131d\u0131c\u0131 g\u00fcc olmas\u0131 da m\u00fch\u00fcm \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131r. El\u0259 yaz f\u0259slinin g\u0259li\u015fini qabaqcadan i\u015far\u0259l\u0259y\u0259n ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin mahiyy\u0259tind\u0259 d\u0259 \u00f6lg\u00fcn t\u0259bi\u0259tli q\u0131\u015f f\u0259sli il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 z\u0259minind\u0259 yeni h\u0259yat\u0131 \u2013 yenid\u0259n dirilm\u0259ni canland\u0131rmaq motivi dayan\u0131r. Havan\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131q stixiyas\u0131n\u0131 \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259n, el aras\u0131nda yel, k\u00fcl\u0259k \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si v\u0259 s. adlarla tan\u0131nan \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin bu s\u0131rada m\u0259xsusi yeri var.<\/p>\n<p>Xalq aras\u0131nda \u201ck\u00fcl\u0259k oyadan \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201cyelli \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, \u201ck\u00fcl\u0259kli \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d, Mu\u011fan zonas\u0131n\u0131n bir s\u0131ra k\u0259ndl\u0259rind\u0259 is\u0259 \u201cHeyd\u0259r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259\u201d adlar\u0131 il\u0259 tan\u0131nan Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sinin s\u0259ciyy\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n m\u0259rhum professor Azad N\u0259biyev bel\u0259 s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131rd\u0131: \u201c\u018fski etiqadlara g\u00f6r\u0259, bu \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259 oyanan yel, k\u00fcl\u0259k \u0259rzi g\u0259zir, oyanm\u0131\u015f suyu, odu h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirir. Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 \u0259s\u0259n isti v\u0259 ya soyuq k\u00fcl\u0259kl\u0259r yaz\u0131n g\u0259li\u015find\u0259n x\u0259b\u0259r verir. G\u00fcn \u0259rzind\u0259 k\u00fcl\u0259k bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015fir. Bu d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259r yelin \u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u0259mizl\u0259nm\u0259si kimi q\u0259bul edilir.<\/p>\n<p>\u018fski etiqadlara g\u00f6r\u0259, torpaq altda \u2013 \u201cqara n\u0259hrd\u0259\u201d yatm\u0131\u015f d\u00f6rd c\u00fcr k\u00fcl\u0259k yer \u00fcz\u0259rin\u0259 \u00e7\u0131xaraq \u0259vv\u0259lc\u0259 t\u0259mizl\u0259nir, sonra is\u0259 m\u00fcxt\u0259lif libaslarda \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Libaslar\u0131n ad\u0131 il\u0259 onlar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn xarakteri aras\u0131nda da bir ox\u015farl\u0131q n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. Burada r\u0259ngl\u0259rin mifik deyimi x\u00fcsusi m\u0259na da\u015f\u0131y\u0131r. Bel\u0259 ki, t\u00fcrk mifologiyas\u0131nda A\u011f yel \u2013 a\u011f libasda, Qara yel \u2013 qara libasda, X\u0259zri \u2013 g\u00f6y libasda, Gilavar \u2013 q\u0131rm\u0131z\u0131 libasda t\u0259s\u0259vv\u00fcr edilir\u201d.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, k\u00fcl\u0259yin g\u00fcn \u0259rzind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si, isti v\u0259 soyuq \u015f\u0259kill\u0259r\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si v\u0259 s. \u0259slind\u0259 onun k\u0259\u015ffiyyata \u00e7\u0131xm\u0131\u015f obraz\u0131n\u0131 \u2013 suyu, odu, h\u0259m\u00e7inin torpa\u011f\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirm\u0259k kimi misilsiz g\u00fcc\u00fcn\u00fc ifad\u0259 edir. T\u0259bi\u0259td\u0259 \u0259s\u0259n yelin g\u00fcc\u00fc il\u0259 k\u00fcl\u0259k enerjisinin al\u0131nmas\u0131 fakt\u0131 da bir daha yelin (havan\u0131n) d\u00f6rd yarad\u0131l\u0131\u015f elementind\u0259n biri olmaqla, h\u0259m d\u0259 onun enerji \u2013 istilik, g\u00fcc m\u0259nb\u0259yi oldu\u011funu (yarad\u0131c\u0131 stixiyas\u0131n\u0131) g\u00f6st\u0259rir. Mifik m\u0259zmunun real h\u0259yati \u00e7alarda t\u0259zah\u00fcr\u00fcn\u00fc ortaya qoyur. K\u00fcl\u0259kl\u0259rin mifik r\u0259ng g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259 ifad\u0259 olunmas\u0131 is\u0259 yelin, k\u00fcl\u0259yin (havan\u0131n) mahiyy\u0259tind\u0259 dayanan kosmos (A\u011f yel) v\u0259 antikosmos (Qara yel) qo\u015fal\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmas\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir. Qara libasda olan Qara yel v\u0259 a\u011f libasda A\u011f yel qar\u015f\u0131durmas\u0131nda biri q\u0131\u015f\u0131 v\u0259 dig\u0259ri yaz\u0131 (Novruzu) t\u0259msil etm\u0259kl\u0259 bunlar\u0131n h\u0259r ikisi aras\u0131nda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259ni t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdirir. Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259ki od (\u00fcns\u00fcr\u00fc) d\u00fcnyan\u0131 yand\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 kimi, m\u0259hv etm\u0259diyi kimi, Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 d\u0259 yel \u00f6z da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 qas\u0131r\u011fas\u0131n\u0131 bir k\u0259nara qoyub, xeyirxahl\u0131q irad\u0259sini (yarad\u0131c\u0131l\u0131q missiyas\u0131n\u0131) dikt\u0259 etdirir. Bununla da, xaosdan \u00e7\u0131x\u0131\u015f missiyas\u0131n\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n m\u0259rasimi keyfiyy\u0259tini t\u0259bii proses kimi realla\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan mifoloji m\u0259tnl\u0259rind\u0259 Yelin xeyirxah obraz\u0131na n\u00fcmun\u0259l\u0259r \u00e7oxdur. Bu m\u0259tnl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada k\u00fcl\u0259yin ixtiyar\u0131 Yel baban\u0131n \u0259lind\u0259dir. X\u0131rman sovuranda camaat Yel baban\u0131 k\u00f6m\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b dey\u0259r: Yel baba, g\u0259l, at\u0131na saman apar. Yel baba da g\u0259lib x\u0131rman\u0131 sovurar. D\u0259n qalar adamlara, saman\u0131 da Yel baba aparar \u00f6z at\u0131na.<\/p>\n<p>Bu m\u0259tnl\u0259rl\u0259 s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n bir tapmaca da var:<\/p>\n<p>\u018fl\u0259k olar, v\u0259l\u0259k olar,<\/p>\n<p>X\u0131rmanlarda g\u0259r\u0259k olar.<\/p>\n<p>Cavab\u0131 k\u00fcl\u0259k olan bu tapmacada Yel baban\u0131n g\u0259lib x\u0131rman\u0131 sovurub insanlara k\u00f6m\u0259k etm\u0259si inam\u0131n\u0131n izl\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. K\u00fcl\u0259yin (havan\u0131n) antropomorfla\u015fm\u0131\u015f obraz\u0131 olan Yel baban\u0131n burada insanlara himay\u0259darl\u0131\u011f\u0131 \u2013 tax\u0131l\u0131n\u0131 sovurub d\u0259ni adamlara verm\u0259si il\u0259 maddi yard\u0131m\u00e7\u0131 olmas\u0131 g\u00f6st\u0259rilir. D\u0259n \u2013 tax\u0131l ya\u015fay\u0131\u015f stimulu ver\u0259n \u0259rza\u011f\u0131, insanlara ac\u0131ndan \u00f6lm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qida, ruzi il\u0259 t\u0259min etm\u0259k g\u00fcc\u00fc verir. Bu g\u00fcc\u00fc is\u0259 yel, k\u00fcl\u0259k (hava) \u2013 Yel baba b\u0259x\u015f edir. Bu da ac\u0131ndan \u00f6lm\u0259kd\u0259 olan v\u0259 xilas\u0131, yeni h\u0259yat tapmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn haraya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lan hava \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fcn (Yel baban\u0131n) yarad\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u2013 yarad\u0131c\u0131l\u0131q stixiyas\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir. Su, od v\u0259 torpaqla yana\u015f\u0131, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc yarad\u0131c\u0131 element kimi havan\u0131n (yelin, k\u00fcl\u0259yin) varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 inikas edir. Bu, h\u0259m d\u0259 q\u0131\u015f azuq\u0259sinin t\u00fck\u0259ndiyi bir m\u0259qama t\u0259sad\u00fcf etm\u0259kl\u0259 h\u0259yat, ya\u015fay\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri olan \u0259rzaq amilinin t\u0259min olunmas\u0131nda Yel baban\u0131n (yelin, havan\u0131n) m\u00fch\u00fcm rol oynayaca\u011f\u0131na inam\u0131 \u0259ks etdirir. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n Yel baba il\u0259 \u0259laq\u0259li s\u00f6yl\u0259diyi inanc n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 onun bu kimi \u0259lam\u0259tl\u0259rin\u0259 i\u015far\u0259l\u0259r \u0259ks olunur:<\/p>\n<p>* Yel baba x\u0131rmana g\u0259lm\u0259mi\u015fd\u0259n \u00f6nc\u0259 oradan bu\u011fda, d\u0259n g\u00f6t\u00fcrm\u0259zl\u0259r. Sovrulmam\u0131\u015f bu\u011fda g\u00f6t\u00fcr\u0259nin o\u011flu \u00f6l\u0259r.<\/p>\n<p>* X\u0131rman sovrulandan sonra ilk bu\u011fda g\u00f6t\u00fcr\u0259nin o\u011flu olar.<\/p>\n<p>* Tax\u0131l sovrulanda Yel baba \u0259sib i\u015f\u0259 mane olsa, \u0259l\u0259yin, ya da x\u0259lbirin \u00fcst\u00fcn\u00fc b\u0259rk-b\u0259rk ba\u011flayarlar, onda Yel baba insafa g\u0259lib yava\u015f \u0259s\u0259r.<\/p>\n<p>* Tax\u0131l d\u00f6y\u00fcl\u0259nd\u0259 yel bo\u011fana\u011f\u0131 qalxarsa, q\u0131zlar: \u2013 g\u0259lm\u0259, g\u0259lm\u0259, s\u0259n\u0259 ged\u0259r\u0259m, \u2013 dey\u0259rl\u0259r.<\/p>\n<p>Bu tipli inanclarda yelin tax\u0131lla \u2013 \u0259rzaqla ba\u011fl\u0131 m\u00fch\u00fcm funksiyas\u0131n\u0131n oldu\u011fu diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r, ya\u015fay\u0131\u015f, dirilik \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri olan qida (\u00e7\u00f6r\u0259k) bollu\u011funda yelin k\u00f6m\u0259yin\u0259 ehtiyac duyuldu\u011fu ifad\u0259 olunur. Yel babadan icaz\u0259siz (Yel baba g\u0259lm\u0259mi\u015f) tax\u0131l (sovrulmam\u0131\u015f bu\u011fda) g\u00f6t\u00fcr\u0259nin o\u011flunun \u00f6l\u0259c\u0259yin\u0259 (\u00f6l\u00fcm hadis\u0259si) inamla Yel baban\u0131n xeyir-duas\u0131 il\u0259 (x\u0131rman sovrulandan sonra) bu\u011fda g\u00f6t\u00fcr\u0259nin o\u011flunun olmas\u0131 (do\u011fulma \u2013 dirilik tapma akt\u0131) inanc\u0131 aras\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u0259n ziddiyy\u0259tli f\u0259rql\u0259r d\u0259 birba\u015fa onu g\u00f6st\u0259rir ki, yel \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 ikili t\u0259bi\u0259ti (xaosu v\u0259 kosmosu) t\u0259msil edir. Yelin g\u00fccl\u00fc \u0259sib i\u015f\u0259 mane olmas\u0131 il\u0259 (yen\u0259 xaosu t\u0259msil etm\u0259si) Yel baban\u0131n insafa g\u0259lib yava\u015f \u0259sm\u0259si (burada is\u0259 kosmos yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si) aras\u0131ndak\u0131 qar\u015f\u0131durma da yelin ikili t\u0259bi\u0259tini xarakteriz\u0259 edir. H\u0259m\u00e7inin tax\u0131l d\u00f6y\u00fcl\u0259n \u2013 sovrulan zaman qalxan yel bo\u011fana\u011f\u0131na (g\u00fccl\u00fc k\u00fcl\u0259k \u0259sm\u0259sin\u0259 \u2013 da\u011f\u0131d\u0131c\u0131l\u0131q g\u00fcc\u00fcn\u0259) r\u0259\u011fm\u0259n q\u0131zlar\u0131n onun k\u00f6nl\u00fcn\u00fc al\u0131b: g\u0259lm\u0259, g\u0259lm\u0259 (y\u0259ni bo\u011fanaq dolu n\u0259f\u0259sinl\u0259 \u2013 k\u00fcl\u0259k qas\u0131r\u011fas\u0131 il\u0259 biz\u0259 t\u0259r\u0259f \u0259sm\u0259) deyib, bunun m\u00fcqabilind\u0259 \u2013 \u0259sm\u0259y\u0259c\u0259yi halda \u201cs\u0259n\u0259 ged\u0259r\u0259m\u201d (s\u0259n\u0259 \u0259r\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259m) dey\u0259 v\u0259d etm\u0259l\u0259ri d\u0259 yel ruhunu raz\u0131 salmaqla \u2013 Yel baban\u0131n k\u00f6nl\u00fcn\u00fc xo\u015f etm\u0259kl\u0259 h\u0259m d\u0259 yel (hava) il\u0259 insanlar\u0131n birba\u015fa kontakta girm\u0259sini \u0259ks etdirir. Bu c\u00fcr inamlar insanlar\u0131n yel (hava) \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fcn da\u011f\u0131d\u0131c\u0131, m\u0259hvedici xisl\u0259tinin yum\u015fald\u0131l\u0131b yeni h\u0259yat n\u0259f\u0259si b\u0259x\u015f etm\u0259y\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 olan mifik bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ricisidir. \u201cYeli \u0259sdir\u0259ni s\u00f6ym\u0259zl\u0259r\u201d tabu \u2013 inanc\u0131 da el\u0259 birba\u015fa yel tanr\u0131s\u0131n\u0131n \u2013 yel ruhunun m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyi anlam\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva etm\u0259kl\u0259 yelin g\u00fcc\u00fcn\u0259 (da\u011f\u0131d\u0131c\u0131l\u0131q v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u2013 quruculuq g\u00fcc\u00fcn\u0259) olan inam\u0131n t\u0259sdiqi t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Bir m\u0259qam\u0131 da burada diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259rdim. Sual do\u011fa bil\u0259r ki, ax\u0131 tax\u0131l bi\u00e7ini tam ba\u015fqa vaxta \u2013 ba\u015fqa bir m\u00f6vs\u00fcm\u0259 (f\u0259sl\u0259) t\u0259sad\u00fcf edir. Ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirib deyir\u0259m ki, bu m\u00f6vs\u00fcm m\u0259rasimi, birincisi, bizim xalq\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ifad\u0259sidir. \u0130kincisi, burada xalq\u0131m\u0131z\u0131n Yel baba (yel, k\u00fcl\u0259k v\u0259 onun yarad\u0131c\u0131 \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u00fcn ifad\u0259\u00e7isi olan hava) il\u0259 ba\u011fl\u0131 mifik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini ortaya qoyur v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259ki yel-hava \u00fcns\u00fcr\u00fcn\u0259 olan xalq m\u00fcnasib\u0259tini \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sinin r\u0259mzini \u0259ks etdir\u0259n hava stixiyas\u0131n\u0131n xalq t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcnd\u0259ki yerin\u0259, m\u00f6vqeyin\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirir. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n havaya yarad\u0131c\u0131 \u00fcns\u00fcr kimi mifik bax\u0131\u015flar\u0131na i\u015f\u0131q sal\u0131r. N\u0259hay\u0259t, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 Novruzun \u00f6z\u00fcnd\u0259 Yel baba il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u00f6yl\u0259n\u0259n n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r, icra edil\u0259n ayinl\u0259r t\u0259qlidi xarakterd\u0259 olub, t\u0259qlidi m\u0259rasim akt\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir. Y\u0259ni Novruzqaba\u011f\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n ayin-m\u0259rasiml\u0259r \u00fcmumilikd\u0259 t\u0259qlid\u00e7i xarakterd\u0259 olub, xalq\u0131n h\u0259yata bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 i\u015far\u0259l\u0259yir, bu t\u0259qlidi m\u0259rasiml\u0259rl\u0259 t\u0259bi\u0259t q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259sir ed\u0259c\u0259kl\u0259ri inam\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir.<\/p>\n<p>Qeyd edim ki, xalq\u0131m\u0131z\u0131n yel\u0259 inanc\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n bir s\u0131ra folklor \u00f6rn\u0259kl\u0259ri m\u00f6vcuddur. H\u0259tta soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 Bolnisi rayonunun K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Yel da\u011f\u0131 adl\u0131 ziyar\u0259tgah var. M\u00fcq\u0259dd\u0259s say\u0131lan Yel da\u011f\u0131na \u00fcr\u0259kl\u0259rind\u0259 arzu, dil\u0259k tutub n\u0259zir-niyaz edir, qurban g\u0259tirib k\u0259sirl\u0259r. Yax\u0131n \u0259razid\u0259 ya\u015fayan qon\u015fu xalqlar\u0131n \u0259halisind\u0259n d\u0259 bura g\u0259l\u0259nl\u0259r olur. \u0130nan\u0131rlar ki, Yel da\u011f\u0131 (insanil\u0259\u015fmi\u015f Yel baba obraz\u0131) kimin n\u0259zirini, qurban\u0131n\u0131 q\u0259bul ed\u0259rs\u0259, h\u0259min \u015f\u0259xs arzusuna \u00e7atacaq. Yel da\u011f\u0131na n\u0259zir g\u0259tirilm\u0259si, qurban deyilm\u0259si, and i\u00e7ilm\u0259si bir daha t\u0259sdiq edir ki, xalq\u0131m\u0131z\u0131n yelin, k\u00fcl\u0259yin (havan\u0131n) yarad\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u0259, ilahi b\u0259x\u015fedicilik missiyas\u0131na inam\u0131 mifik \u00e7a\u011flardan qaynaqlan\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rinin ham\u0131s\u0131nda oldu\u011fu kimi, Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sind\u0259 d\u0259 ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259 kimi qap\u0131-bacalar\u0131n a\u00e7\u0131q olmas\u0131 h\u0259m \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6z\u00fcm\u00fczl\u0259, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u2013 diril\u0259r d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ruhlar d\u00fcnyas\u0131na t\u0259mas x\u0259ttin\u0259 girm\u0259 imkan\u0131n\u0131 simvoliz\u0259 edir. Ruhlar\u0131n qap\u0131-bacada g\u0259zib-dola\u015fmas\u0131 v\u0259 xeyir-dualar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcm\u00fczd\u0259 olmas\u0131 kimi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259sinin \u0259sas \u00fcns\u00fcr\u00fc olan Yel \u2013 hava, n\u0259f\u0259s bizi m\u0259n\u0259vi c\u0259h\u0259td\u0259n sa\u011flam ab-havaya k\u00f6kl\u0259nm\u0259y\u0259, saf ruha yiy\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7\u00fcnki Yel \u00f6z\u00fc ruhun ifad\u0259sidir. T\u0259miz ruh da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olub \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc ruh\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259yimizin bayram\u0131d\u0131r Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si.<\/p>\n<p>Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si ruhumuzun, n\u0259f\u0259simizin, ab-havam\u0131z\u0131n yenil\u0259nm\u0259si, t\u0259mizl\u0259nm\u0259si, ar\u0131n\u0131b durulmas\u0131 bayram\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc hesab etdikl\u0259ri Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si d\u00f6rd yarad\u0131l\u0131\u015f \u00fcns\u00fcr\u00fcnd\u0259n biri olan havan\u0131n h\u0259yatverici g\u00fcc\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. ARANTV.AZ AMEA Folklor \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent \u015eakir Albal\u0131yevin Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si haqq\u0131nda qeydl\u0259rini t\u0259qdim edir. A\u00e7mas\u0131 k\u00fcl\u0259k olan \u201c\u0259l il\u0259 tutmaq olmaz, g\u00f6z il\u0259 g\u00f6rm\u0259k olmaz\u201d tapmacas\u0131n\u0131n \u00f6z\u0259k qat\u0131nda yelin, havan\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u0259 i\u015far\u0259 olunur, onun g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z, \u0259l\u0259ke\u00e7m\u0259z, sirli-sehrli \u00fcns\u00fcr oldu\u011fu vur\u011fulan\u0131r. \u201c\u0130gidlik ondur, doqquzu qa\u00e7\u0131b can\u0131n\u0131 qurtarmaqd\u0131r, biri is\u0259 he\u00e7 g\u00f6z\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259m\u0259kdir\u201d deyimind\u0259 d\u0259 g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z v\u0259 h\u0259m d\u0259 \u0259l\u0259ke\u00e7m\u0259z, tutula bilm\u0259y\u0259n \u0259lam\u0259t\u0259 malik olma\u011f\u0131n bir igidlik, bir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":449098,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1646714416335362985_1000x669.jpg",892,669,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1646714416335362985_1000x669.jpg",892,669,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1646714416335362985_1000x669.jpg",892,669,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1646714416335362985_1000x669-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1646714416335362985_1000x669-487x365.jpg",487,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1646714416335362985_1000x669-840x630.jpg",640,480,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1646714416335362985_1000x669.jpg",892,669,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1646714416335362985_1000x669.jpg",892,669,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1646714416335362985_1000x669-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1646714416335362985_1000x669-892x620.jpg",892,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc hesab etdikl\u0259ri Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si d\u00f6rd yarad\u0131l\u0131\u015f \u00fcns\u00fcr\u00fcnd\u0259n biri olan havan\u0131n h\u0259yatverici g\u00fcc\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. ARANTV.AZ AMEA Folklor \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent \u015eakir Albal\u0131yevin Yel \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si haqq\u0131nda qeydl\u0259rini t\u0259qdim edir. A\u00e7mas\u0131 k\u00fcl\u0259k olan \u201c\u0259l il\u0259 tutmaq olmaz, g\u00f6z il\u0259 g\u00f6rm\u0259k olmaz\u201d tapmacas\u0131n\u0131n \u00f6z\u0259k qat\u0131nda yelin, havan\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/449097"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=449097"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/449097\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/449098"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=449097"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=449097"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=449097"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}