{"id":449801,"date":"2022-03-10T08:01:21","date_gmt":"2022-03-10T05:01:21","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=449801"},"modified":"2022-03-10T08:01:21","modified_gmt":"2022-03-10T05:01:21","slug":"dunya-taxil-qitligi-il%c9%99-uz-uz%c9%99dir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=449801","title":{"rendered":"D\u00fcnya tax\u0131l q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259dir"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Qlobal bu\u011fda ticar\u0259tinin \u00fc\u00e7d\u0259 birind\u0259n \u00e7oxu, t\u0259xmin\u0259n 35 faizi\u00a0d\u00fcnyan\u0131n \u0259sas \u0259rzaq ixracat\u00e7\u0131lar\u0131ndan hesab olunan Rusiya v\u0259 Ukraynan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr<\/strong><\/em><\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n il d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n k\u0259skin iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri, sel v\u0259 da\u015fq\u0131n f\u0259lak\u0259tl\u0259ri, me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131 v\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 su t\u0259minat\u0131nda \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri art\u0131rmaqla, \u0259ks\u0259r k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n istehsal\u0131nda azalmalara s\u0259b\u0259b oldu. Beyn\u0259lxalq Tax\u0131l \u015euras\u0131n\u0131n bu\u011fda istehsal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 2021-ci il\u0259 dair g\u00f6zl\u0259nil\u0259n \u00fcmidverici proqnozlar\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc, \u0259n \u0259sas\u0131 \u0259rzaql\u0131q bu\u011fda t\u0259dar\u00fck\u00fcnd\u0259 xeyli azalma ba\u015f verdi. \u00d6t\u0259n il d\u00fcnya \u00fczr\u0259 t\u0259xmin\u0259n 770 milyon ton \u0259rzaq bu\u011fdas\u0131 istehsal\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lsa da, faktiki istehsal bu g\u00f6st\u0259rici 735 milyon tona d\u00fc\u015fd\u00fc. 2021-ci ild\u0259 tax\u0131l v\u0259 d\u0259nli bitkil\u0259rin istehsal\u0131n\u0131n azalmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat-logistika x\u0259rcl\u0259rinin artmas\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti daha da m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fdirdi. Bel\u0259 ki, aprel-may aylar\u0131ndan etibar\u0259n d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131nda b\u0259rpa meyill\u0259rinin g\u00fccl\u0259nm\u0259si, iqtisadi f\u0259all\u0131\u011f\u0131n b\u0259rpas\u0131 v\u0259 m\u0259cmu t\u0259l\u0259bin artmas\u0131 templ\u0259rinin vaxtil\u0259 dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f istehsal, n\u0259qliyyat-logistika v\u0259 t\u0259chizat g\u00fccl\u0259rinin iqtisadi d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 s\u00fcr\u0259tini xeyli \u00fcst\u0259l\u0259m\u0259si beyn\u0259lxalq bazarlarda bir \u00e7ox \u0259mt\u0259\u0259l\u0259rin, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 qida mallar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n tax\u0131l v\u0259 un m\u0259mulatlar\u0131n\u0131n qiym\u0259tl\u0259rinin qalxmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, tax\u0131l istehsal\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 paya malik olan g\u00fcbr\u0259 v\u0259 dig\u0259r minerallar\u0131n qiym\u0259ti bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 bahala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r, t\u0259kc\u0259 g\u00fcbr\u0259nin qiym\u0259ti d\u0259 3 d\u0259f\u0259 qalxm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>S\u00f6zs\u00fcz ki, bu faktorlar da qiym\u0259t dal\u011falanmalar\u0131nda rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 alan iri tax\u0131l ixracat\u00e7\u0131lar\u0131 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r ixrac h\u0259cml\u0259rini azaltma\u011fa v\u0259 tax\u0131la \u0259lav\u0259 r\u00fcsumlar t\u0259tbiq etm\u0259y\u0259 q\u0259rar verdil\u0259r. AB\u015e, Kanada, Avstraliya ixracda m\u00fcxt\u0259lif m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 kvotlarla yana\u015f\u0131, \u201ctax\u0131l dempferi\u201d adlanan ticar\u0259t qaydalar\u0131 t\u0259tbiq etdil\u0259r. Rusiya h\u00f6kum\u0259ti 2021-ci ilin fevral ay\u0131nda bu\u011fda, qar\u011f\u0131dal\u0131 v\u0259 arpa ixrac\u0131nda qiym\u0259tl\u0259r\u0259 yeni r\u00fcsumlar \u0259lav\u0259 etm\u0259kl\u0259 m\u0259hsulun sat\u0131\u015f qiym\u0259tinin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Bel\u0259likl\u0259, \u00f6t\u0259n il h\u0259m bu\u011fda istehsal\u0131n\u0131n azalmas\u0131, h\u0259m istehsal-t\u0259dar\u00fck x\u0259rcl\u0259rinin artmas\u0131, h\u0259m d\u0259 ticar\u0259t da\u015f\u0131nmalar\u0131nda \u0259lav\u0259 tarifl\u0259rin t\u0259tbiqi tax\u0131l v\u0259 un m\u0259hsullar\u0131n\u0131n k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 bahala\u015fmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda bu\u011fdan\u0131n bahala\u015fmas\u0131 rekord s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7at\u0131b. Buna ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259b Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259si g\u00f6st\u0259rilir. Bel\u0259 ki, \u0259sas tax\u0131l t\u0259dar\u00fck\u00e7\u00fcl\u0259rind\u0259n olan Rusiya il\u0259 Avropan\u0131n \u201ctax\u0131l anbar\u0131\u201d kimi tan\u0131nan Ukrayna aras\u0131nda davam ed\u0259n m\u00fcharib\u0259 bu\u011fda qiym\u0259tini son ilin \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259ddin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b. \u00c7ikaqo birjas\u0131nda bu\u011fda fyu\u00e7ersl\u0259ri 6 faizd\u0259n \u00e7ox artaraq 14 ilin \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7at\u0131b. Ukraynada m\u00fcharib\u0259 ba\u015flayandan sonra bu\u011fda bazar\u0131 40 faizd\u0259n \u00e7ox art\u0131b ki, bu da m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r tarixind\u0259 tax\u0131l m\u0259hsullar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n y\u00fcks\u0259k art\u0131m olub. Mart\u0131n 7-d\u0259 bazar 2008-ci ild\u0259n b\u0259ri maksimuma \u00e7at\u0131b \u2013 1 bu\u015fel 12,6 AB\u015e dollar\u0131na v\u0259 ya 1 kq 0,46 AB\u015e dollar\u0131na b\u0259rab\u0259r olub. 2022-ci il mart\u0131n 7-d\u0259 qar\u011f\u0131dal\u0131 v\u0259 soya kotirovkalar\u0131 2,7 faiz v\u0259 2,1 faiz artaraq m\u00fcvafiq olaraq 7,75 dollar\/bu\u015fel v\u0259 16,95 dollar\/bu\u015fel\u0259 \u00e7at\u0131b. Bu m\u0259hsullar\u0131n qiym\u0259tl\u0259ri 2012-ci ilin sentyabr\u0131ndan b\u0259ri \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259dir. Qeyd ed\u0259k ki, Ukraynan\u0131n pay\u0131na Rusiya il\u0259 birlikd\u0259 qlobal bu\u011fda ticar\u0259tinin \u00fc\u00e7d\u0259 birind\u0259n \u00e7oxu, t\u0259xmin\u0259n 35 faizi\u00a0, g\u00fcn\u0259baxan ya\u011f\u0131 ixrac\u0131n\u0131n\u00a080\u00a0faizi, yemlik qar\u011f\u0131dal\u0131n\u0131n ixrac\u0131n\u0131n\u00a019\u00a0faizi d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>Xat\u0131rladaq ki, daha \u0259vv\u0259l \u00dcmumd\u00fcnya \u018frzaq Proqram\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri Devid Bisli Ukraynada ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri \u201cf\u0259lak\u0259tin zirv\u0259sind\u0259ki f\u0259lak\u0259t\u201d adland\u0131r\u0131b: \u201cYax\u0131n \u015e\u0259rq\u0259 t\u0259dar\u00fck edil\u0259n bu\u011fda v\u0259 tax\u0131l\u0131n yar\u0131s\u0131 Rusiya v\u0259 Ukraynadan g\u0259lir\u201d. Davam ed\u0259n h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar fonunda iri al\u0131c\u0131lar bu\u011fda t\u0259dar\u00fck\u00fcn\u0259 dair tenderl\u0259ri l\u0259\u011fv edirl\u0259r v\u0259 g\u00f6zl\u0259m\u0259 m\u00f6vqeyi tuturlar. \u00c7\u00fcnki qeyd edildiyi kimi, Qara d\u0259nizd\u0259n v\u0259 Azov d\u0259nizind\u0259n y\u00fckda\u015f\u0131malarla ba\u011fl\u0131 m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259ziyy\u0259t yaran\u0131b. O c\u00fcml\u0259d\u0259n Q\u0259rbin sanksiyalar\u0131n\u0131n t\u0259siri il\u0259 regionun \u0259sas bu\u011fda istehsal\u00e7\u0131s\u0131 olan Rusiyada rublun devalvasiyas\u0131 o dem\u0259kdir ki, fermerl\u0259r tax\u0131l\u0131 daha baha sata bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ll\u0259rind\u0259 saxlama\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir.<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u018frzaq v\u0259 K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 (FAO) Tax\u0131l t\u0259klif v\u0259 t\u0259l\u0259b Hesabat\u0131n\u0131n son burax\u0131l\u0131\u015f\u0131nda 2022-ci ild\u0259 tax\u0131l istehsal\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131n\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131r ki, bu da q\u0131tl\u0131\u011f\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa imkan ver\u0259c\u0259k. Bununla bel\u0259 FAO-nun c\u00fcm\u0259 g\u00fcn\u00fc yayd\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumatda qeyd olunur ki, proqnoz Ukraynadak\u0131 v\u0259ziyy\u0259tin potensial n\u0259tic\u0259l\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 almadan verilib. Proqnozlara g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada bu\u011fda istehsal\u0131 790 milyon tona y\u00fcks\u0259l\u0259 bil\u0259r. \u201c\u015eimali Amerika v\u0259 Asiyada g\u00f6zl\u0259nil\u0259n y\u00fcks\u0259k m\u0259hsuldarl\u0131q v\u0259 \u0259kin sah\u0259l\u0259rinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si Avropa \u0130ttifaq\u0131ndak\u0131 bir q\u0259d\u0259r azalman\u0131 kompensasiya ed\u0259c\u0259k. 2021-2022-ci ill\u0259r m\u00f6vs\u00fcm\u00fcnd\u0259 qlobal tax\u0131l istehlak\u0131n\u0131n \u00f6t\u0259n m\u00f6vs\u00fcml\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 1,5 faiz artaraq 2,8 milyon tona \u00e7ataca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. 2022-ci ilin sonunda tax\u0131l ehtiyatlar\u0131n\u0131n c\u00fczi art\u0131m\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r ki, bu da 836 milyon ton h\u0259cmind\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilir&#8221;, &#8211; m\u0259lumatda bildirilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qlobal bu\u011fda ticar\u0259tinin \u00fc\u00e7d\u0259 birind\u0259n \u00e7oxu, t\u0259xmin\u0259n 35 faizi\u00a0d\u00fcnyan\u0131n \u0259sas \u0259rzaq ixracat\u00e7\u0131lar\u0131ndan hesab olunan Rusiya v\u0259 Ukraynan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr \u00d6t\u0259n il d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n k\u0259skin iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri, sel v\u0259 da\u015fq\u0131n f\u0259lak\u0259tl\u0259ri, me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131 v\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 su t\u0259minat\u0131nda \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri art\u0131rmaqla, \u0259ks\u0259r k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n istehsal\u0131nda azalmalara s\u0259b\u0259b oldu. Beyn\u0259lxalq Tax\u0131l \u015euras\u0131n\u0131n bu\u011fda istehsal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 2021-ci il\u0259 dair g\u00f6zl\u0259nil\u0259n \u00fcmidverici proqnozlar\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc, \u0259n \u0259sas\u0131 \u0259rzaql\u0131q bu\u011fda t\u0259dar\u00fck\u00fcnd\u0259 xeyli azalma ba\u015f verdi. \u00d6t\u0259n il d\u00fcnya \u00fczr\u0259 t\u0259xmin\u0259n 770 milyon ton \u0259rzaq bu\u011fdas\u0131 istehsal\u0131 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lsa da, faktiki istehsal bu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":449802,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/bf65417d156282839620873481310258391.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/bf65417d156282839620873481310258391.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/bf65417d156282839620873481310258391.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/bf65417d156282839620873481310258391-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/bf65417d156282839620873481310258391-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/bf65417d156282839620873481310258391-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/bf65417d156282839620873481310258391.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/bf65417d156282839620873481310258391.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/bf65417d156282839620873481310258391-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/bf65417d156282839620873481310258391.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Qlobal bu\u011fda ticar\u0259tinin \u00fc\u00e7d\u0259 birind\u0259n \u00e7oxu, t\u0259xmin\u0259n 35 faizi\u00a0d\u00fcnyan\u0131n \u0259sas \u0259rzaq ixracat\u00e7\u0131lar\u0131ndan hesab olunan Rusiya v\u0259 Ukraynan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr \u00d6t\u0259n il d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n k\u0259skin iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri, sel v\u0259 da\u015fq\u0131n f\u0259lak\u0259tl\u0259ri, me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131 v\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 su t\u0259minat\u0131nda \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri art\u0131rmaqla, \u0259ks\u0259r k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n istehsal\u0131nda azalmalara s\u0259b\u0259b oldu. Beyn\u0259lxalq Tax\u0131l \u015euras\u0131n\u0131n bu\u011fda istehsal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/449801"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=449801"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/449801\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/449802"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=449801"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=449801"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=449801"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}