{"id":451529,"date":"2022-03-14T23:31:27","date_gmt":"2022-03-14T20:31:27","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=451529"},"modified":"2022-03-14T23:31:27","modified_gmt":"2022-03-14T20:31:27","slug":"torpaqdan-h%c9%99yatimizin-muxt%c9%99lif-sah%c9%99l%c9%99rind%c9%99-istifad%c9%99-olunmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=451529","title":{"rendered":"Torpaqdan h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 istifad\u0259 olunmas\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Torpaq Yer k\u00fcr\u0259sinin \u00fcst hiss\u0259sini \u0259hat\u0259 edir. Torpaq, s\u00fcxurlar\u0131n fiziki-kimy\u0259vi prosesl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 daha ki\u00e7ik hiss\u0259l\u0259r\u0259 par\u00e7alanmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaran\u0131r.\u00a0 Torpa\u011f\u0131n t\u0259rkibi onun yarand\u0131\u011f\u0131 ana s\u00fcxurlarla m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. Torpaq yaln\u0131z qaya v\u0259 qum par\u00e7alar\u0131na deyil, eyni zamanda mikroskopik heyvanlara, bakteriya v\u0259 g\u00f6b\u0259l\u0259kl\u0259rd\u0259n tutmu\u015f b\u00f6c\u0259kl\u0259r, yer qurdlar\u0131 kimi bir \u00e7ox canl\u0131lara \u00a0ev sahibliyi edir v\u0259 kompleks bir ekosistem yarad\u0131r. Torpa\u011f\u0131n istifad\u0259si k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, tikinti, tibb v\u0259 kosmetika s\u0259nayesi daxil olmaqla \u00e7ox\u00e7e\u015fitlidir.<\/p>\n<p><strong>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, parklar v\u0259 ba\u011flar.<\/strong>\u00a0Hidroponika v\u0259 akvakultura istisna olmaqla, quruda istehsal olunan b\u00fct\u00fcn bitkil\u0259r v\u0259 qidalar torpaqdan as\u0131l\u0131d\u0131r. Meyv\u0259 a\u011faclar\u0131, tax\u0131l bitkil\u0259ri v\u0259 mal-qara v\u0259\u00a0 dig\u0259r heyvanlar\u0131n otar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn otlar sa\u011flam v\u0259 m\u0259hsuldar torpa\u011fa \u0259saslan\u0131r. Sah\u0259d\u0259 m\u0259hsul yeti\u015fdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, ictimai parklar v\u0259 botanika ba\u011flar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 laz\u0131md\u0131r. K\u00f6lg\u0259ver\u0259n a\u011faclar, istirah\u0259t v\u0259 oyun meydan\u00e7alar\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n otlar, b\u0259z\u0259k \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259ri ya\u015famaq \u00fc\u00e7\u00fcn torpa\u011fa ehtiyac duyur.<\/p>\n<p>Torpaqlar \u00a0x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 f\u0259rqli ola bil\u0259r v\u0259 h\u0259r bir torpaq n\u00f6v\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fczg\u00fcn m\u0259hsul se\u00e7m\u0259k \u00e7ox vacibdir. Bitki v\u0259 meyv\u0259, t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259r onlar\u0131n yeti\u015fm\u0259, torpaq\u00a0 m\u00fchitin\u0259 g\u00f6r\u0259 f\u0259rql\u0259nir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir m\u0259hsulu yeti\u015fdir\u0259rk\u0259n onun t\u0259l\u0259b etdiyi t\u0259bii \u015f\u0259raiti n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Bina v\u0259 \u0130n\u015faat.\u00a0<\/strong>Tikintid\u0259 istifad\u0259 olunan \u0259sk\u0259r materiallar Yerin daxilind\u0259n g\u0259lir. D\u0259mir, al\u00fcminium, qalay v\u0259 dig\u0259r metallar y\u00fcks\u0259k konsentrasiyas\u0131 olan da\u015flardan v\u0259 torpaqlardan \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. \u015e\u00fc\u015f\u0259 qum v\u0259 \u0259h\u0259ng da\u015f\u0131ndan haz\u0131rlan\u0131r. \u018fh\u0259ngda\u015f\u0131 yer s\u0259thind\u0259 daha geni\u015f yay\u0131l\u0131b. \u018fh\u0259ngda\u015f\u0131 h\u0259m d\u0259 sement istehsal\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm t\u0259rkib hiss\u0259sidir. Tikintid\u0259 geni\u015f istifad\u0259 olunan ba\u015fqa bir material gildir.<\/p>\n<p><strong>Ekosistemd\u0259 torpaq.\u00a0<\/strong>Torpaqlar \u00e7oxlu miqdarda ya\u011f\u0131\u015f suyunu udur, bu da land\u015faft daxilind\u0259 suyun t\u0259nziml\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131nda da\u015fq\u0131nlar\u0131n azalmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir. Su, qaya v\u0259 torpaqdan s\u00fcz\u00fcld\u00fckd\u0259 \u00e7irkl\u0259rd\u0259n v\u0259 bakteriyalardan t\u0259mizl\u0259nir, suyun keyfiyy\u0259tinin qorunmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p>Torpaqlar h\u0259m\u00e7inin \u00fczvi madd\u0259l\u0259r \u015f\u0259klind\u0259 b\u00f6y\u00fck miqdarda karbonu saxlaya bil\u0259r. Bitkil\u0259r b\u00f6y\u00fcd\u00fckc\u0259, fotosintez ed\u0259rk\u0259n, atmosferd\u0259 olan karbon qaz\u0131n\u0131 havadan udaraq, k\u00f6kl\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 yer\u0259 g\u00f6nd\u0259rir. T\u0259hl\u00fck\u0259siz halda olduqda, bu karbon torpaqda uzun m\u00fcdd\u0259t qala bil\u0259r. Bununla bel\u0259, torpa\u011f\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si v\u0259 ya \u015fumlanmas\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 karbonun yenid\u0259n atmosfer\u0259 burax\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p><strong>G\u00f6z\u0259llik m\u0259hsullar\u0131 v\u0259 d\u0259rman vasit\u0259l\u0259ri.\u00a0<\/strong>Bir \u00e7ox \u00fcmumi g\u00f6z\u0259llik m\u0259hsullar\u0131 inqrediyent kimi torpaqdan istifad\u0259 edir v\u0259 min ill\u0259rdir ki, istifad\u0259 olunur. Gil torpaqlar bir \u00e7ox \u0259nlikl\u0259rd\u0259 v\u0259 tonal kreml\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 istifad\u0259 olunur. Bunlar m\u00fcxt\u0259lif r\u0259ngli gild\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 v\u0259 ya malaxit, azurit v\u0259 cinnabar kimi minerallardan \u00e7\u0131xar\u0131lan piqmentl\u0259r \u0259lav\u0259 etm\u0259kl\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 bil\u0259r. Gill\u0259 z\u0259ngin olan torpaqda cavanla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259srl\u0259r boyu istifad\u0259 edilmi\u015fdir. Pal\u00e7\u0131q vannalar\u0131, \u00fcz maskalar\u0131 v\u0259 h\u0259tta di\u015f pastalar\u0131 minerallarla z\u0259ngin gill\u0259rd\u0259n haz\u0131rlan\u0131r.<\/p>\n<p>Bug\u00fcnk\u00fc d\u0259rmanlar\u0131n \u00e7oxu &#8211; antibiotikl\u0259r, antidepresanlar v\u0259 antifungallar &#8211; torpaqda ya\u015fayan bakteriya v\u0259 g\u00f6b\u0259l\u0259kl\u0259rd\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. Bir qram torpaqda milyonlarla bakteriya v\u0259 minl\u0259rl\u0259 g\u00f6b\u0259l\u0259k, \u00e7oxlu m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v v\u0259 h\u0259yat formalar\u0131 var. Bunlar\u0131n bir \u00e7oxu elm\u0259 m\u0259lum deyil v\u0259 hesab edilir ki, bu d\u00fcnyan\u0131n yeni d\u0259rman v\u0259 m\u00fcalic\u0259 vasit\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131nda b\u00f6y\u00fck potensial\u0131 var.<\/p>\n<p>Torpaqlar h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n \u0259v\u0259zedilm\u0259z t\u0259rkib hiss\u0259sidir. Bel\u0259 bir d\u0259y\u0259rli s\u0259rv\u0259ti qorumaq, saxlamaq, qulluq etm\u0259k b\u00f6y\u00fckd\u0259n ki\u00e7iy\u0259 h\u0259r birimizin amal\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Aytac Quluzad\u0259,<br \/>\nAMEA Nax\u00e7\u0131van B\u00f6lm\u0259si Bioresurslar \u0130nstitutunun \u0259m\u0259kda\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Torpaq Yer k\u00fcr\u0259sinin \u00fcst hiss\u0259sini \u0259hat\u0259 edir. Torpaq, s\u00fcxurlar\u0131n fiziki-kimy\u0259vi prosesl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 daha ki\u00e7ik hiss\u0259l\u0259r\u0259 par\u00e7alanmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaran\u0131r.\u00a0 Torpa\u011f\u0131n t\u0259rkibi onun yarand\u0131\u011f\u0131 ana s\u00fcxurlarla m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. Torpaq yaln\u0131z qaya v\u0259 qum par\u00e7alar\u0131na deyil, eyni zamanda mikroskopik heyvanlara, bakteriya v\u0259 g\u00f6b\u0259l\u0259kl\u0259rd\u0259n tutmu\u015f b\u00f6c\u0259kl\u0259r, yer qurdlar\u0131 kimi bir \u00e7ox canl\u0131lara \u00a0ev sahibliyi edir v\u0259 kompleks bir ekosistem yarad\u0131r. Torpa\u011f\u0131n istifad\u0259si k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, tikinti, tibb v\u0259 kosmetika s\u0259nayesi daxil olmaqla \u00e7ox\u00e7e\u015fitlidir. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, parklar v\u0259 ba\u011flar.\u00a0Hidroponika v\u0259 akvakultura istisna olmaqla, quruda istehsal olunan b\u00fct\u00fcn bitkil\u0259r v\u0259 qidalar torpaqdan as\u0131l\u0131d\u0131r. Meyv\u0259 a\u011faclar\u0131, tax\u0131l bitkil\u0259ri&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":451530,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/48fbab00164725583169437611710625804.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/48fbab00164725583169437611710625804.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/48fbab00164725583169437611710625804.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/48fbab00164725583169437611710625804-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/48fbab00164725583169437611710625804-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/48fbab00164725583169437611710625804-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/48fbab00164725583169437611710625804.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/48fbab00164725583169437611710625804.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/48fbab00164725583169437611710625804-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/48fbab00164725583169437611710625804.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Torpaq Yer k\u00fcr\u0259sinin \u00fcst hiss\u0259sini \u0259hat\u0259 edir. Torpaq, s\u00fcxurlar\u0131n fiziki-kimy\u0259vi prosesl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 daha ki\u00e7ik hiss\u0259l\u0259r\u0259 par\u00e7alanmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaran\u0131r.\u00a0 Torpa\u011f\u0131n t\u0259rkibi onun yarand\u0131\u011f\u0131 ana s\u00fcxurlarla m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir. Torpaq yaln\u0131z qaya v\u0259 qum par\u00e7alar\u0131na deyil, eyni zamanda mikroskopik heyvanlara, bakteriya v\u0259 g\u00f6b\u0259l\u0259kl\u0259rd\u0259n tutmu\u015f b\u00f6c\u0259kl\u0259r, yer qurdlar\u0131 kimi bir \u00e7ox canl\u0131lara \u00a0ev sahibliyi edir v\u0259 kompleks bir ekosistem&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/451529"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=451529"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/451529\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/451530"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=451529"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=451529"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=451529"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}