{"id":452231,"date":"2022-03-16T10:26:08","date_gmt":"2022-03-16T07:26:08","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=452231"},"modified":"2022-03-16T10:26:08","modified_gmt":"2022-03-16T07:26:08","slug":"folklorsunas-alim-mifoloji-sisteml%c9%99rd%c9%99-butun-movcudatin-maddi-t%c9%99r%c9%99fi-oz-mayasini-torpaqdan-goturur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=452231","title":{"rendered":"Folklor\u015f\u00fcnas alim: Mifoloji sisteml\u0259rd\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00f6vcudat\u0131n maddi t\u0259r\u0259fi \u00f6z mayas\u0131n\u0131 torpaqdan g\u00f6t\u00fcr\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>\u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 analoqu olmayan ayinl\u0259r silsil\u0259sidir ki, ilkin t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r toplu hal\u0131nda xalq\u0131n gen yadda\u015f\u0131nda ya\u015fad\u0131l\u0131r. H\u0259min ayinl\u0259r sisteminin \u00fcmumi m\u0259zmunu ondan ibar\u0259tdir ki, Allah ilk olaraq, qarmaqar\u0131\u015f\u0131q xaosdan suyu ay\u0131r\u0131r. Ba\u015flan\u011f\u0131cda k\u00fcrreyi\u2013al\u0259m ancaq sudan ibar\u0259t olur. Sonra odun k\u00f6m\u0259yil\u0259 suyun xass\u0259l\u0259rini d\u0259yi\u015fdirir v\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fin \u015f\u00fcalar\u0131 il\u0259 suyun m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259sini qurudub torpa\u011f\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. Torpaq meydana g\u0259lm\u0259kl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox elementl\u0259rinin do\u011fu\u015funa \u015f\u0259rait yaran\u0131r, \u00e7\u00fcnki bir s\u0131ra i\u015fl\u0259r paralel \u015f\u0259kild\u0259 apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Bu fikirl\u0259ri\u00a0<a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Folklor \u0130nstitutunun \u201cD\u0259d\u0259 Qorqud\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri filologiya elml\u0259ri doktoru, professor Ramazan Qafarl\u0131 deyib. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u00fcq\u0259dd\u0259s g\u00fcnl\u0259rin \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 se\u00e7ilm\u0259sinin bir izah\u0131 da budur ki, Tanr\u0131 d\u00fcnyan\u0131 yaradanda h\u0259ft\u0259nin ilk g\u00fcn\u00fcnd\u0259 haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259rini yerin\u0259 yetirib, ikinci g\u00fcn (\u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131) yaratma\u011fa ba\u015flay\u0131b. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn su, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcn od, be\u015finci g\u00fcn torpaqla ba\u011flanan varl\u0131qlar\u0131 yarad\u0131b, alt\u0131nc\u0131 g\u00fcn yaran\u0131\u015flar\u0131n ham\u0131s\u0131na can (ruh) verib, yeddinci g\u00fcn b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259rini tamamlayaraq istirah\u0259t edib. Bu inama g\u00f6r\u0259, b\u00fct\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131q i\u015fl\u0259rinin b\u00fcn\u00f6vr\u0259sinin qoyulmas\u0131 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259y\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq \u0259r\u0259bl\u0259rd\u0259 \u0259n u\u011furlu g\u00fcn c\u00fcm\u0259 ax\u015fam\u0131, xristianlarda is\u0259 \u0130sa pey\u011f\u0259mb\u0259r diril\u0259n g\u00fcn &#8211; bazar g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Professor qeyd edib ki, d\u00fcnyam\u0131z\u0131n yaranmas\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm amill\u0259rind\u0259n biri kimi g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n torpaq \u0259ski t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rd\u0259 qad\u0131n g\u00f6rk\u0259mind\u0259dir. Dild\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259n \u201cAna torpaq, ana V\u0259t\u0259n\u201d ifad\u0259l\u0259ri buradan do\u011fub. Onu da qeyd ed\u0259k ki, \u0259ski g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 bir-birinin \u0259ksini t\u0259\u015fkil ed\u0259n b\u00fct\u00fcn varl\u0131qlar ki\u015fi v\u0259 qad\u0131nla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 verilir. Maddi, b\u0259rk, soyuq, gec\u0259, Ay, qaranl\u0131q &#8211; qad\u0131nd\u0131r, \u0259ksin\u0259, m\u0259n\u0259vi-ruhi, isti, g\u00fcnd\u00fcz, G\u00fcn\u0259\u015f v\u0259 i\u015f\u0131q ki\u015fidir. Bu, xaosdan ayr\u0131lan ilkin d\u00f6rd \u00fcns\u00fcr\u00fcn (su, od, torpaq, hava) xarakteri il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. \u00dcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n ki\u015fi ba\u015flan\u011f\u0131clar \u201cm\u00fcsb\u0259t\u201d, qad\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131clar is\u0259 \u201cm\u0259nfi\u201ddir.<\/p>\n<p>Folklor\u015f\u00fcnas alim diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, torpa\u011f\u0131n meydana g\u0259lm\u0259si il\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sinin formala\u015fmas\u0131 ba\u015fa \u00e7at\u0131r v\u0259 t\u0259bi\u0259td\u0259ki ba\u015fqa maddi varl\u0131qlar\u0131n (\u00e7ay\u0131n, da\u011f\u0131n, me\u015f\u0259nin, \u00e7\u00f6l\u00fcn, heyvan\u0131n, insan\u0131n v\u0259 s.) formala\u015fmas\u0131na z\u0259min yaran\u0131r. \u018fks\u0259r mifoloji sisteml\u0259rd\u0259 d\u00fcnyada olan b\u00fct\u00fcn m\u00f6vcudat\u0131n maddi, \u0259\u015fyavi t\u0259r\u0259fi \u00f6z mayas\u0131n\u0131 torpaqdan g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Lakin ba\u015flan\u011f\u0131cda Allah h\u0259r \u015feyi h\u0259r\u0259k\u0259tsiz halda meydana g\u0259tirib v\u0259 ruhla &#8211; sonuncu m\u0259n\u0259vi \u00fcns\u00fcrl\u0259 canland\u0131r\u0131b. Dem\u0259li, torpaq odun k\u00f6m\u0259yil\u0259 sudan ayr\u0131l\u0131b \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xandan sonra yarad\u0131lanlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirilm\u0259sin\u0259, canland\u0131r\u0131lmas\u0131na t\u0259kan ver\u0259n sonuncu \u00fcns\u00fcr\u0259 ehtiyac duyulub. Mifoloji sisteml\u0259rd\u0259 torpa\u011f\u0131n meydana g\u0259lm\u0259si il\u0259 qarmaqar\u0131\u015f\u0131q xaos par\u00e7alan\u0131r, yuxar\u0131 v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 al\u0259ml\u0259r yaran\u0131r, Ata G\u00f6y\u00fcn (q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 G\u00f6y tanr\u0131) Ana Torpaqla (yunanlarda Heya, romal\u0131larda Uran, t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 Etugen, yaxud Umay\/Humay, at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stl\u0259rd\u0259 Armayt) m\u00fcq\u0259dd\u0259s nikah\u0131 ba\u015f tutur, b\u00fct\u00fcn do\u011fu\u015flar, t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259r bu nikaha borcludur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 analoqu olmayan ayinl\u0259r silsil\u0259sidir ki, ilkin t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r toplu hal\u0131nda xalq\u0131n gen yadda\u015f\u0131nda ya\u015fad\u0131l\u0131r. H\u0259min ayinl\u0259r sisteminin \u00fcmumi m\u0259zmunu ondan ibar\u0259tdir ki, Allah ilk olaraq, qarmaqar\u0131\u015f\u0131q xaosdan suyu ay\u0131r\u0131r. Ba\u015flan\u011f\u0131cda k\u00fcrreyi\u2013al\u0259m ancaq sudan ibar\u0259t olur. Sonra odun k\u00f6m\u0259yil\u0259 suyun xass\u0259l\u0259rini d\u0259yi\u015fdirir v\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fin \u015f\u00fcalar\u0131 il\u0259 suyun m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259sini qurudub torpa\u011f\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. Torpaq meydana g\u0259lm\u0259kl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox elementl\u0259rinin do\u011fu\u015funa \u015f\u0259rait yaran\u0131r, \u00e7\u00fcnki bir s\u0131ra i\u015fl\u0259r paralel \u015f\u0259kild\u0259 apar\u0131l\u0131r. Bu fikirl\u0259ri\u00a0AZ\u018fRTAC-a a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Folklor \u0130nstitutunun \u201cD\u0259d\u0259 Qorqud\u201d \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri filologiya elml\u0259ri doktoru, professor Ramazan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":452232,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16473231024256726099_1000x669.jpg",1000,591,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16473231024256726099_1000x669.jpg",1000,591,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16473231024256726099_1000x669.jpg",1000,591,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16473231024256726099_1000x669-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16473231024256726099_1000x669-618x365.jpg",618,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16473231024256726099_1000x669-840x496.jpg",640,378,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16473231024256726099_1000x669.jpg",1000,591,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16473231024256726099_1000x669.jpg",1000,591,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16473231024256726099_1000x669-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/16473231024256726099_1000x669.jpg",1000,591,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130lax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 analoqu olmayan ayinl\u0259r silsil\u0259sidir ki, ilkin t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r toplu hal\u0131nda xalq\u0131n gen yadda\u015f\u0131nda ya\u015fad\u0131l\u0131r. H\u0259min ayinl\u0259r sisteminin \u00fcmumi m\u0259zmunu ondan ibar\u0259tdir ki, Allah ilk olaraq, qarmaqar\u0131\u015f\u0131q xaosdan suyu ay\u0131r\u0131r. Ba\u015flan\u011f\u0131cda k\u00fcrreyi\u2013al\u0259m ancaq sudan ibar\u0259t olur. Sonra odun k\u00f6m\u0259yil\u0259 suyun xass\u0259l\u0259rini d\u0259yi\u015fdirir v\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fin \u015f\u00fcalar\u0131 il\u0259 suyun m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259sini qurudub torpa\u011f\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/452231"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=452231"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/452231\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/452232"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=452231"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=452231"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=452231"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}