{"id":453559,"date":"2022-03-19T10:04:01","date_gmt":"2022-03-19T07:04:01","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=453559"},"modified":"2022-03-19T10:04:01","modified_gmt":"2022-03-19T07:04:01","slug":"muharib%c9%99y%c9%99-s%c9%99b%c9%99b-olan-bitki-z%c9%99f%c9%99ran","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=453559","title":{"rendered":"M\u00fcharib\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olan bitki: Z\u018fF\u018fRAN"},"content":{"rendered":"<p>Z\u0259f\u0259ran -z\u0259f\u0259ran \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259rinin qurudulmu\u015f l\u0259\u00e7\u0259kl\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 edil\u0259n \u0259dviyyatd\u0131r. B\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bu \u0259dviyyat d\u00fcnyan\u0131n \u0259n bahal\u0131lar\u0131ndan biri hesab olunub. Z\u0259f\u0259ran y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259k il\u0259 \u0259ld\u0259 edilir. Bir kiloqram \u0259dviyyat toplamaq \u00fc\u00e7\u00fcn 200 min \u00e7i\u00e7\u0259yin l\u0259\u00e7\u0259yini toplamaq laz\u0131md\u0131r. B\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259r \u0259l il\u0259 apar\u0131l\u0131r v\u0259 toplama \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox az vaxt var &#8211; t\u0259xmin\u0259n \u00fc\u00e7 h\u0259ft\u0259. D\u00fcnyadak\u0131 b\u00fct\u00fcn z\u0259f\u0259ran\u0131n t\u0259xmin\u0259n 90 %-i bir \u00f6lk\u0259d\u0259 &#8211; \u0130randa y\u0131\u011f\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Bu unikal \u00e7i\u00e7\u0259yin ilk s\u0259n\u0259dli s\u00fcbutu eram\u0131zdan \u00fc\u00e7 min il \u0259vv\u0259l Mesopotamiyada tap\u0131l\u0131b. O d\u00f6vrd\u0259 yaln\u0131z yem\u0259kd\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 par\u00e7alar\u0131n r\u0259ngl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 olunurdu. Sonralar z\u0259f\u0259ran\u0131n ad\u0131 Homer v\u0259 Hippokrat\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00e7\u0259kilir. Ehtimal olunur ki, \u201cz\u0259f\u0259ran\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fc \u0259r\u0259bc\u0259 \u201csar\u0131\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunan \u201cazafran\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ndir.<\/p>\n<p>Z\u0259f\u0259ran\u0131n bu q\u0259d\u0259r baha olmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar onun saxtas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar h\u0259mi\u015f\u0259 olub. Amma c\u0259zalar da m\u00f6vcud idi. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130randa orta \u0259srl\u0259rd\u0259 cinay\u0259tkarlar\u0131n \u0259ll\u0259ri k\u0259silirdi. Almaniyan\u0131n N\u00fcrnberq \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 14-c\u00fc \u0259srd\u0259n etibar\u0259n xaricd\u0259n g\u0259tiril\u0259n z\u0259f\u0259ran\u0131n h\u0259qiqiliyini yoxlayan m\u00fct\u0259x\u0259ssis v\u0259zif\u0259si var idi.<\/p>\n<p>\u00c7ox vaxt f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar z\u0259f\u0259rana z\u0259rd\u0259\u00e7al \u0259lav\u0259 edirl\u0259r, o daha ucuz \u0259dviyyatd\u0131r v\u0259 r\u0259ngin\u0259 g\u00f6r\u0259 z\u0259f\u0259rana \u00e7ox b\u0259nz\u0259yir. Ancaq bilicil\u0259r saxtan\u0131 asanl\u0131qla ay\u0131rd ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Zerde\u00e7al sar\u0131mt\u0131l r\u0259ng\u0259 malikdir, z\u0259f\u0259ran is\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131mt\u0131l r\u0259ng\u0259 malikdir. H\u0259m d\u0259 z\u0259f\u0259ran\u0131 toz \u015f\u0259klind\u0259 deyil, h\u0259r hans\u0131 dig\u0259r \u0259dviyyatla qar\u0131\u015fd\u0131rmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn l\u0259\u00e7\u0259k \u015f\u0259klind\u0259 almaq t\u00f6vsiy\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Avropaya z\u0259f\u0259ran S\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri zaman\u0131 g\u0259tirilib. 16-c\u0131 \u0259srd\u0259n botanika ba\u011flar\u0131nda bec\u0259rilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>\u0130ran\u0131n z\u0259f\u0259ran istehsal\u0131nda d\u00fcnya lideri olmas\u0131na baxmayaraq, qurmanlar \u0259n yax\u015f\u0131 z\u0259f\u0259ran\u0131n Ka\u015fmir (Hindistan) \u0259yal\u0259tind\u0259 yeti\u015fdiyini deyirl\u0259r. \u0130stehsal\u0131n m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 o, h\u0259m d\u0259 \u0259n bahal\u0131d\u0131r: \u0259vv\u0259lc\u0259 z\u0259f\u0259ran\u0131n l\u0259\u00e7\u0259kl\u0259ri qurudulur v\u0259 sonra suya bat\u0131r\u0131l\u0131r, yaln\u0131z suyun dibin\u0259 enmi\u015f l\u0259\u00e7\u0259kl\u0259r sonrak\u0131 emal \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011fun hesab olunur.<\/p>\n<p>Z\u0259f\u0259ran, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, \u00e7ox bahad\u0131r &#8211; kiloqram\u0131 bir ne\u00e7\u0259 min dollard\u0131r. Amma eyni zamanda ki\u00e7ik \u015f\u0259kild\u0259 istehlak edilm\u0259lidir. Bu \u0259dviyyat\u0131n 1 qram\u0131n\u0131n bir insan \u00fc\u00e7\u00fcn illik norma oldu\u011funa inan\u0131l\u0131r. A\u015f\u0131r\u0131 doza sa\u011flaml\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259li ola bil\u0259r. H\u0259tta \u00f6l\u00fcml\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n a\u011f\u0131r z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259 hallar\u0131 da olub. \u0130stifad\u0259 m\u00fcdd\u0259ti bitmi\u015f z\u0259f\u0259randan da istifad\u0259 etm\u0259k t\u00f6vsiy\u0259 edilmir. Onu qaranl\u0131q yerd\u0259 20 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259n \u00e7ox olmayan bir temperaturda hava ke\u00e7irm\u0259y\u0259n bir qabda saxlamaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>1374-c\u00fc ild\u0259 h\u0259tta \u201cz\u0259f\u0259ran m\u00fcharib\u0259si\u201d adl\u0131 m\u00fcharib\u0259 d\u0259 ba\u015f verib. \u00a0Tacirl\u0259r Livandan \u0130sve\u00e7r\u0259y\u0259 b\u00f6y\u00fck bir z\u0259f\u0259ran partiyas\u0131 apar\u0131rd\u0131lar v\u0259 Baron Becburq onlara h\u00fccum edir. M\u0259krli baron \u00f6z ordusu il\u0259 bahal\u0131 \u0259dviyyat\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb qalaya s\u0131\u011f\u0131n\u0131r. Q\u0259z\u0259bl\u0259n\u0259n tacirl\u0259r mallar\u0131n\u0131n qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259r\u0259k 14 h\u0259ft\u0259 onu m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131rlar. Sonda z\u0259f\u0259ran\u0131 geri ala bildil\u0259r.<\/p>\n<p>Z\u0259f\u0259ran uzun ill\u0259r insana sa\u011flaml\u0131q ver\u0259 bil\u0259n \u0259dviyyat hesab olunur. Bir insan\u0131n \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 150 \u200b\u200bil ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 p\u0259hrizinin \u0259sas\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6r\u0259k, ya\u011f v\u0259 z\u0259f\u0259ran t\u0259\u015fkil etdiyi m\u0259lum bir hadis\u0259 var. Q\u0259dim Roma yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Plini Elder is\u0259 iddia edirdi ki, ba\u011f\u00e7as\u0131nda z\u0259f\u0259ran bec\u0259r\u0259n insan \u00f6lm\u00fcr. M\u00fcasir t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rib ki, z\u0259f\u0259ran\u0131n m\u00fcnt\u0259z\u0259m istifad\u0259si insana ah\u0131l d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bel\u0259 g\u00f6rm\u0259 probleml\u0259rind\u0259n uzaq olma\u011fa yard\u0131m edir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Z\u0259f\u0259ran -z\u0259f\u0259ran \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259rinin qurudulmu\u015f l\u0259\u00e7\u0259kl\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 edil\u0259n \u0259dviyyatd\u0131r. B\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bu \u0259dviyyat d\u00fcnyan\u0131n \u0259n bahal\u0131lar\u0131ndan biri hesab olunub. Z\u0259f\u0259ran y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259k il\u0259 \u0259ld\u0259 edilir. Bir kiloqram \u0259dviyyat toplamaq \u00fc\u00e7\u00fcn 200 min \u00e7i\u00e7\u0259yin l\u0259\u00e7\u0259yini toplamaq laz\u0131md\u0131r. B\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259r \u0259l il\u0259 apar\u0131l\u0131r v\u0259 toplama \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox az vaxt var &#8211; t\u0259xmin\u0259n \u00fc\u00e7 h\u0259ft\u0259. D\u00fcnyadak\u0131 b\u00fct\u00fcn z\u0259f\u0259ran\u0131n t\u0259xmin\u0259n 90 %-i bir \u00f6lk\u0259d\u0259 &#8211; \u0130randa y\u0131\u011f\u0131l\u0131r. Bu unikal \u00e7i\u00e7\u0259yin ilk s\u0259n\u0259dli s\u00fcbutu eram\u0131zdan \u00fc\u00e7 min il \u0259vv\u0259l Mesopotamiyada tap\u0131l\u0131b. O d\u00f6vrd\u0259 yaln\u0131z yem\u0259kd\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 par\u00e7alar\u0131n r\u0259ngl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":453560,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[24],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/124461dc164762308850837644210653065.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/124461dc164762308850837644210653065.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/124461dc164762308850837644210653065.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/124461dc164762308850837644210653065-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/124461dc164762308850837644210653065-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/124461dc164762308850837644210653065-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/124461dc164762308850837644210653065.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/124461dc164762308850837644210653065.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/124461dc164762308850837644210653065-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/124461dc164762308850837644210653065.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=24\" rel=\"category\">Maraql\u0131<\/a>","rttpg_excerpt":"Z\u0259f\u0259ran -z\u0259f\u0259ran \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259rinin qurudulmu\u015f l\u0259\u00e7\u0259kl\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 edil\u0259n \u0259dviyyatd\u0131r. B\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bu \u0259dviyyat d\u00fcnyan\u0131n \u0259n bahal\u0131lar\u0131ndan biri hesab olunub. Z\u0259f\u0259ran y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259k il\u0259 \u0259ld\u0259 edilir. Bir kiloqram \u0259dviyyat toplamaq \u00fc\u00e7\u00fcn 200 min \u00e7i\u00e7\u0259yin l\u0259\u00e7\u0259yini toplamaq laz\u0131md\u0131r. B\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259r \u0259l il\u0259 apar\u0131l\u0131r v\u0259 toplama \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox az vaxt var &#8211; t\u0259xmin\u0259n \u00fc\u00e7 h\u0259ft\u0259. D\u00fcnyadak\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/453559"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=453559"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/453559\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/453560"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=453559"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=453559"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=453559"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}