{"id":454591,"date":"2022-03-22T09:07:47","date_gmt":"2022-03-22T06:07:47","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=454591"},"modified":"2022-03-22T09:07:47","modified_gmt":"2022-03-22T06:07:47","slug":"bu-gun-umumdunya-su-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=454591","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn \u00dcmumd\u00fcnya Su G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>22 mart &#8211; \u00dcmumd\u00fcnya Su v\u0259 ya Su Resurslar\u0131 G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u00dcmumd\u00fcnya Su Resurslar\u0131 G\u00fcn\u00fcn\u00fcn ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda ilk t\u0259klif 1992-ci ilin iyununda Braziliyan\u0131n Rio-de-Janeyro \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f BMT-nin \u018ftraf M\u00fchitin M\u00fchafiz\u0259si v\u0259 \u0130nki\u015faf\u0131 Konfrans\u0131nda (UNCED) ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb. BMT-nin Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 1993-c\u00fc il 22 fevral tarixli q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n \u00dcmumd\u00fcnya Su v\u0259 ya Su Resurslar\u0131 G\u00fcn\u00fc qeyd olunma\u011fa ba\u015flan\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong> x\u0259b\u0259r verir ki, bu il \u00dcmumd\u00fcnya Su G\u00fcn\u00fc &#8220;Yeralt\u0131 sular: G\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259nl\u0259ri g\u00f6r\u00fcn\u0259n etm\u0259k&#8221; devizi il\u0259 qeyd olunur. Bu g\u00fcn\u00fcn ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259d h\u0259r bir k\u0259sin vaxtl\u0131-vaxt\u0131nda v\u0259 laz\u0131mi miqdarda t\u0259miz su il\u0259 t\u0259min edilm\u0259si v\u0259 su ekosisteml\u0259rinin m\u00fchafiz\u0259sind\u0259 ham\u0131n\u0131 f\u0259al olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rmaqd\u0131r. H\u0259min m\u0259qs\u0259dl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 beyn\u0259lxalq, milli v\u0259 yerli s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 su resurslar\u0131ndan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 sah\u0259sind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif proqramlar h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>D\u00fcnyadak\u0131 b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n orqanizmi m\u00fc\u0259yy\u0259n miqdarda sudan ibar\u0259tdir. \u0130nsan\u0131n v\u00fccudunun h\u0259r yerind\u0259 &#8211; qanda, s\u00fcm\u00fckd\u0259, \u0259z\u0259l\u0259d\u0259, daxili orqanlarda v\u0259 s. az v\u0259 ya \u00e7ox miqdarda su olur. \u0130nsan orqanizminin 60-70 faizi sudan ibar\u0259tdir. Normal \u015f\u0259raitd\u0259 sa\u011flam insan\u0131n orqanizmind\u0259n m\u00fcxt\u0259lif yollarla, g\u00fcn \u0259rzind\u0259 2-3 litr su xaric olunur. Ya\u015famaq \u00fc\u00e7\u00fcn orqanizm\u0259 el\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 suyun daxil olmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, insan susuz uzun m\u00fcdd\u0259t ya\u015famaq iqtidar\u0131nda deyil.<\/p>\n<p>Su orqanizmin h\u0259yat f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar olan b\u00fct\u00fcn kimy\u0259vi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin ba\u015f verm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fchit yaradan amildir. B\u00fct\u00fcn qida madd\u0259l\u0259ri yaln\u0131z suda h\u0259ll olmu\u015f halda ba\u011f\u0131rsaqlardan qana v\u0259 oradan da toxumalara ke\u00e7ir. M\u00fcbadil\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n son m\u0259hsullar, h\u0259m\u00e7inin, su vasit\u0259sil\u0259 yuyulub orqanizmd\u0259n xaric olur. Su, h\u0259m\u00e7inin orqanizmd\u0259 ged\u0259n bir s\u0131ra m\u00fcbadil\u0259 reaksiyalar\u0131nda bilavasit\u0259 i\u015ftirak edir.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, suyun sanitariya-gigiyenik \u0259h\u0259miyy\u0259ti d\u0259 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. D\u00fcnyan\u0131 \u00e7\u0259ngin\u0259 alan yeni n\u00f6v koronavirusdan (COVID-19) qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u0259ll\u0259rin tez-tez 20-30 saniy\u0259 \u0259rzind\u0259 sabunla axar suda t\u0259miz yuyulmas\u0131n\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edirl\u0259r. Bu, suyun n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik oldu\u011funu bir daha s\u00fcbut edir.<\/p>\n<p><strong>Yer k\u00fcr\u0259sinin su ehtiyatlar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Yer k\u00fcr\u0259si s\u0259thinin \u00fc\u00e7d\u0259 ikisi su il\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Planetin \u00fcmumi su ehtiyatlar\u0131n\u0131n yaln\u0131z bir faizi insan istifad\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atand\u0131r. Bu g\u00fcn 663 milyondan \u00e7ox insan\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7m\u0259li su m\u0259nb\u0259l\u0259ri yoxdur. 1990-c\u0131 ild\u0259n b\u0259ri yaln\u0131z 2.6 milyard insan yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f i\u00e7m\u0259li su m\u0259nb\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u0259min olunub.<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n \u0259srd\u0259 sudan istifad\u0259 6 d\u0259f\u0259 art\u0131b ki, bu da d\u00fcnya \u0259halisinin art\u0131m tempind\u0259n 2 d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur. Haz\u0131rda inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 s\u0131zma s\u0259b\u0259bind\u0259n \u015firin su ehtiyatlar\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 30 faizi itirilir. H\u0259tta b\u0259zi b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 su itkisi 70 faiz\u0259 \u00e7ata bilir.<\/p>\n<p>Planetin sakinl\u0259rinin t\u0259xmin\u0259n 40 faizi bu v\u0259 ya dig\u0259r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 i\u00e7m\u0259li su \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. 2030-cu il\u0259d\u0259k 700 milyon insan i\u00e7m\u0259li su \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131ndan qa\u00e7q\u0131na \u00e7evril\u0259 bil\u0259r. Haz\u0131rda iki milyard insan \u00e7irkli su i\u00e7m\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur. Su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri bu t\u0259bii resursun laz\u0131mi qaydada idar\u0259 edilm\u0259m\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00fcnyada h\u0259r d\u00f6rd n\u0259f\u0259rd\u0259n \u0259n az\u0131 birinin xroniki v\u0259 ya vaxta\u015f\u0131r\u0131 \u015firin su \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayaca\u011f\u0131 ehtimal olunur.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan su ehtiyatlar\u0131 az olan \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131na daxildir<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan su ehtiyatlar\u0131 az olan \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131na daxildir. Respublikam\u0131z\u0131n yer\u00fcst\u00fc su ehtiyatlar\u0131 c\u0259mi 30 kubkilometrdir. Bunun 20 kubkilometri tranzit ax\u0131m\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr, 10 kubkilometri is\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rimiz daxilind\u0259 formala\u015f\u0131r. Quraq ill\u0259rd\u0259 yer\u00fcst\u00fc su ehtiyatlar\u0131 20-21 kubkilometr\u0259 q\u0259d\u0259r azal\u0131r. Respublikam\u0131z \u0259sas\u0259n subtropik iqlim qur\u015fa\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 su ehtiyatlar\u0131 il\u0259 t\u0259bii \u015f\u0259rait\u0259 uy\u011fun olaraq az t\u0259min olunub. Su resurslar\u0131m\u0131z o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00e7ox olmad\u0131\u011f\u0131ndan sudan q\u0259na\u0259tl\u0259 istifad\u0259 v\u0259 su m\u0259nb\u0259l\u0259rimizin m\u00fchafiz\u0259si \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u0259n prioritet sah\u0259l\u0259rd\u0259ndir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda yer\u00fcst\u00fc su ehtiyatlar\u0131n\u0131 \u00e7aylar, g\u00f6ll\u0259r, su anbarlar\u0131, buzlaqlar v\u0259 s. t\u0259\u015fkil edir. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 \u00fcmumi sah\u0259si 395 kvadratkilometr olan 450 g\u00f6l m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib ki, onlardan 10-nun sah\u0259si 10 kvadratkilometrd\u0259n b\u00f6y\u00fckd\u00fcr.<\/p>\n<p>Respublikada irili-x\u0131rdal\u0131 140 su anbar\u0131 m\u00f6vcuddur. \u018fsas b\u00f6y\u00fck su anbarlar\u0131 Ming\u0259\u00e7evir, \u015e\u0259mkir, Araz, Yenik\u0259nd, Varvara, Ceyranbatan v\u0259 S\u0259rs\u0259ng su anbarlar\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycanda h\u0259r birinin h\u0259cmi 1 milyon kubmetrd\u0259n \u00e7ox 61 su anbar\u0131 m\u00f6vcuddur. Su anbarlar\u0131n\u0131n \u00fcmumi tam h\u0259cmi 21,5 kubkilometr t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>Yer\u00fcst\u00fc sular\u0131n \u0259sas ehtiyatlar\u0131 \u00e7aylarda c\u0259ml\u0259nib. Respublikan\u0131n \u00e7ay \u015f\u0259b\u0259k\u0259si 8350-d\u0259n \u00e7ox \u00e7aydan ibar\u0259tdir ki, bunlardan 2 \u00e7ay\u0131n uzunlu\u011fu 500 kilometrd\u0259n \u00e7ox, 22 \u00e7ay\u0131n uzunlu\u011fu 101-500, 324 \u00e7ay\u0131n uzunlu\u011fu 11-100 kilometr aras\u0131ndad\u0131r. \u018fks\u0259r \u00e7aylar\u0131n uzunlu\u011fu is\u0259 10 kilometrd\u0259n azd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 buzlaqlar B\u00f6y\u00fck Qafqaz\u0131n \u015fimal-\u015f\u0259rq yamac\u0131nda, Qusar\u00e7ay\u0131n h\u00f6vz\u0259sind\u0259 m\u00f6vcuddur. Burada buzlaqlar qar x\u0259ttinin y\u00fcks\u0259k oldu\u011fu v\u0259 onlar\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib saxlan\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259raiti olan ayr\u0131-ayr\u0131 zirv\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 h\u0259min zirv\u0259l\u0259rin yamaclar\u0131nda saxlan\u0131l\u0131b. \u00d6lk\u0259mizd\u0259ki daimi buzlaqlar\u0131n sah\u0259si 6-6,5 kvadratkilometrdir.<\/p>\n<p>Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi su resurslar\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fct\u0259madi olaraq monitorinqini apar\u0131r. H\u0259m yerli, h\u0259m d\u0259 transs\u0259rh\u0259d \u00e7aylardan istifad\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Su M\u0259c\u0259ll\u0259sin\u0259, \u018ftraf M\u00fchitin M\u00fchafiz\u0259si v\u0259 dig\u0259r qanunlara, qanunvericilik aktlar\u0131na, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00fczv oldu\u011fumuz beyn\u0259lxalq konvensiyalara v\u0259 raz\u0131la\u015fmalara \u0259saslanmal\u0131d\u0131r. Bu zaman \u00e7aylarda t\u0259l\u0259b olunan ekoloji ax\u0131m\u0131 t\u0259min olunmal\u0131 v\u0259 su ehtiyatlar\u0131 inteqrasiyal\u0131 yana\u015fma v\u0259 h\u00f6vz\u0259 prinsipin\u0259 uy\u011fun idar\u0259 edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 1991-2017-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycanda havan\u0131n orta temperaturu 1,4 d\u0259r\u0259c\u0259 y\u00fcks\u0259lib. N\u0259tic\u0259d\u0259 atmosfer ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n miqdar\u0131 v\u0259 bununla bilavasit\u0259 \u0259laq\u0259li su ehtiyatlar\u0131m\u0131z da azal\u0131b. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 \u0259sas su itkil\u0259ri torpaq m\u0259crada tikilmi\u015f suvarma kanallar\u0131 v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfatdaxili suvarma \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f verir. G\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ciddi su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 problemi il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r k\u0259s sudan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 etm\u0259li, su t\u0259chizat\u0131 qur\u011fular\u0131nda v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259td\u0259 su itkil\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nmal\u0131, m\u00fcasir texnologiya v\u0259 suya q\u0259na\u0259t ed\u0259n avadanl\u0131qlardan istifad\u0259 edilm\u0259li, i\u00e7m\u0259li sudan texniki m\u0259qs\u0259dl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131 v\u0259 dig\u0259r add\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>X\u0259z\u0259rin s\u0259viyy\u0259si enib<\/strong><\/p>\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin s\u0259viyy\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u0259ri \u0259n \u00e7ox m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259ndir. X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin iqtisadiyyat\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda x\u00fcsusi rolu olan d\u0259nizin s\u0259viyy\u0259sinin \u0259srin sonunad\u0259k xeyli en\u0259c\u0259yi proqnozu m\u00f6vcuddur. \u00d6t\u0259n il \u018flif Hac\u0131yev g\u0259misi il\u0259 4 d\u0259f\u0259 t\u0259\u015fkil olunan ekspedisiya zaman\u0131 elmi-t\u0259dqiqat v\u0259 monitorinq i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irilib, maraql\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 olunub. Qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 X\u0259z\u0259rd\u0259 d\u0259niz suyunun temperaturunun orta hesabla 1,2 d\u0259r\u0259c\u0259 artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. T\u0259bii ki, s\u0259viyy\u0259nin enm\u0259si fonunda bu amill\u0259r d\u0259niz ekosistemi, biom\u00fcxt\u0259lifliyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 riskl\u0259r yarad\u0131r.<\/p>\n<p>2005-ci ild\u0259n d\u0259nizin s\u0259viyy\u0259si m\u00fcnt\u0259z\u0259m enm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. D\u0259nizin s\u0259viyy\u0259si bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 119 santimetr d\u00fc\u015f\u00fcb. Daha \u00e7ox enm\u0259 \u00f6t\u0259n il qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. 2020-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 s\u0259viyy\u0259 25-30 santimetr enib.<\/p>\n<p><strong>K\u00fcr\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda suyun miqdar\u0131 azal\u0131b<\/strong><\/p>\n<p>Milli Hidrometeorologiya Xidm\u0259tinin r\u0259isi Umayra Ta\u011f\u0131yevan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u0259lumatlar\u0131 t\u0259hlil ets\u0259k, g\u00f6r\u0259rik ki, h\u0259m \u00f6lk\u0259y\u0259 daxil olan suyun h\u0259cmi, h\u0259m d\u0259 K\u00fcr\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda suyun miqdar\u0131 azalmaqdad\u0131r. Bunun s\u0259b\u0259bl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lifdir. \u018fvv\u0259lc\u0259 \u0259sas faktor kimi iqlim amilini g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259rdik. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 n\u0259inki Az\u0259rbaycanda, bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 su defisiti problemi ya\u015fanmaqdad\u0131r. Az\u0259rbaycanda iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259n h\u0259ssas sektorlardan biri su sektorudur. \u00d6lk\u0259y\u0259 daxil olan suyun h\u0259cmi son 10 ild\u0259 27 faiz azal\u0131bsa, K\u00fcr\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda azalma 50 faizd\u0259n \u00e7oxdur. \u0130kinci s\u0259b\u0259b kimi sudan s\u0259m\u0259r\u0259siz istifad\u0259ni qeyd etm\u0259k olar. Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 azsulu ill\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmaqdad\u0131r. Qarl\u0131, \u015faxtal\u0131 g\u00fcnl\u0259rin say\u0131n\u0131n azalmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 regionda \u00e7aylarda sululuq da azal\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, suya t\u0259l\u0259bat art\u0131r. T\u0259l\u0259bat artanda t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, m\u00fcasir metodlarla deyil, sudan ifrat d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 istifad\u0259 ba\u015f verir. K\u00fcr\u00fcn yuxar\u0131 ax\u0131n\u0131nda ya\u015fayan v\u0259t\u0259nda\u015flar sudan istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n m\u00fcasir \u00fcsullara m\u00fcraci\u0259t ets\u0259l\u0259r, iqlim faktoru il\u0259 ba\u011fl\u0131 yaranm\u0131\u015f b\u00f6hran daha da g\u0259rginl\u0259\u015fm\u0259z.<\/p>\n<p>U.Ta\u011f\u0131yeva qeyd edib ki, \u0259vv\u0259lki ill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 K\u00fcr\u00fcn s\u0259viyy\u0259si xeyli enib: \u201cH\u0259tta b\u00fct\u00fcn K\u00fcr \u00fcz\u0259rind\u0259 olan m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Bir m\u00fcdd\u0259t bundan \u0259vv\u0259l veril\u0259n proqnozlarda qeyd etmi\u015fdik ki, martda ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n intensiv olmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar K\u00fcr\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda v\u0259ziyy\u0259tin t\u0259dric\u0259n d\u0259yi\u015fm\u0259si proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. M\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rd\u0259n ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u0259lumatlar bunu t\u0259sdiql\u0259yir. Ya\u011f\u0131nt\u0131larla \u0259laq\u0259dar s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fcsb\u0259t tendensiya m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmaqdad\u0131r. Qar\u015f\u0131da \u2013 aprel, may, iyun aylar\u0131nda gursululuq d\u00f6vr\u00fc g\u00f6zl\u0259nilir. \u00dcmid edirik ki, v\u0259ziyy\u0259tin t\u0259dric\u0259n yax\u015f\u0131l\u0131\u011fa do\u011fru d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 \u015fahid olaca\u011f\u0131q\u201d.<\/p>\n<p>O bildirib ki, xidm\u0259tin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 ax\u0131n\u0131nda duzlulu\u011fun art\u0131m\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 monitorinql\u0259r apar\u0131rlar. Son n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00e7ayda suyun h\u0259cminin artmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq duzluluq da azalmaqdad\u0131r. V\u0259ziyy\u0259t yax\u015f\u0131l\u0131\u011fa do\u011fru d\u0259yi\u015fir.<\/p>\n<p><strong>Ox\u00e7u\u00e7ay\u0131n biom\u00fcxt\u0259lifliyi m\u0259hv olmaq \u00fczr\u0259dir<\/strong><\/p>\n<p>Ekologiya v\u0259 t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259r nazirinin m\u00fcavini V\u00fcqar K\u0259rimov azad olunan \u0259razil\u0259rin su ehtiyatlar\u0131 bax\u0131m\u0131ndan z\u0259ngin oldu\u011funu, lakin i\u015f\u011fal n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259kc\u0259 \u0259traf m\u00fchitimiz\u0259, biom\u00fcxt\u0259lifliyimiz\u0259, t\u0259bii ehtiyatlar\u0131m\u0131za deyil, h\u0259m d\u0259 su resurslar\u0131m\u0131za b\u00f6y\u00fck ziyan d\u0259ydiyini v\u0259 bu prosesin davam etdiyini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b: &#8220;Biz bunu i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 olan v\u0259 Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n transs\u0259rh\u0259d \u00e7aylar\u0131m\u0131z\u0131n timsal\u0131nda g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik. D\u00f6rd \u00e7ay\u0131m\u0131z var ki, Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7ir. H\u0259min transs\u0259rh\u0259d \u00e7aylar Araz \u00e7ay\u0131, Ox\u00e7u\u00e7ay , B\u0259sit\u00e7ay v\u0259 B\u0259rg\u00fc\u015fad\u00e7ayd\u0131r. H\u0259min \u00e7aylarda i\u015f\u011faldan azad olunma d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n sonra apar\u0131lan monitorinq i\u015fl\u0259ri v\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n su n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin analizl\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n \u00e7aylarda \u00e7irkl\u0259nm\u0259 burax\u0131labil\u0259n h\u0259dl\u0259rd\u0259n \u00e7ox y\u00fcks\u0259kdir.<\/p>\n<p>H\u0259min transs\u0259rh\u0259d \u00e7aylar a\u011f\u0131r metallar v\u0259 dig\u0259r kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7irkl\u0259ndirilir v\u0259 bu proses h\u0259l\u0259 d\u0259 davam etdirilir. Onlardan \u0259n \u00e7ox \u00e7irkl\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259ruz qalan Ox\u00e7u\u00e7ayd\u0131r. \u00c7\u00fcnki onun h\u00f6vz\u0259sind\u0259 iki b\u00f6y\u00fck m\u0259d\u0259n yerl\u0259\u015fir \u2013 \u201cQacaran\u201d v\u0259 \u201cQafan\u201d mis emal\u0131 zavodlar\u0131. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, onlar\u0131n tullant\u0131lar\u0131 t\u0259mizl\u0259nm\u0259d\u0259n birba\u015fa Ox\u00e7u\u00e7aya ax\u0131d\u0131l\u0131r. \u00c7irkl\u0259nm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Ox\u00e7u\u00e7ayda v\u0259ziyy\u0259t ekoloji f\u0259lak\u0259t s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7at\u0131r. Dem\u0259k olar ki, h\u0259min \u00e7ay\u0131n biom\u00fcxt\u0259lifliyi tam m\u0259hvolma \u00fczr\u0259dir\u201d, &#8211; dey\u0259 V.K\u0259rimov qeyd edib.<\/p>\n<p><strong>H\u0259k\u0259ri v\u0259 B\u0259rg\u00fc\u015fad \u00e7aylar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 su anbarlar\u0131 tikil\u0259c\u0259k<\/strong><\/p>\n<p>1990-c\u0131 ill\u0259rin statistikas\u0131na istinad ets\u0259k, i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rimizin 2 milyard kubmetr\u0259 yax\u0131n su ehtiyatlar\u0131 var. H\u0259min su ehtiyatlar\u0131 t\u0259kc\u0259 o \u0259razil\u0259rin deyil, qon\u015fu \u0259razil\u0259rin &#8211; B\u0259rd\u0259, Goranboy rayonlar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n A\u011fdam\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259sinin, T\u0259rt\u0259rin suyu az alan \u0259kin sah\u0259l\u0259rinin suvar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259 azad edilmi\u015f torpaqlara k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259k sakinl\u0259rin \u015firin su il\u0259 t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox b\u00f6y\u00fck imkanlard\u0131r.<\/p>\n<p>Azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 9 su anbar\u0131, 14 iri \u00e7ay m\u00f6vcuddur. On bir \u00e7ay h\u00f6vz\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 avtomatik su\u00f6l\u00e7m\u0259 cihazlar\u0131 qura\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130ki yeni su anbar\u0131n\u0131n &#8211; H\u0259k\u0259ri v\u0259 B\u0259rg\u00fc\u015fad \u00e7aylar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 yeni su anbarlar\u0131n\u0131n tikilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 layih\u0259l\u0259r var. N\u00f6vb\u0259ti d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 texniki \u0259sasland\u0131rma s\u0259n\u0259dl\u0259ri haz\u0131rlanandan, bununla ba\u011fl\u0131 m\u00fcvafiq q\u0259rar veril\u0259nd\u0259n sonra layih\u0259l\u0259ndirm\u0259 v\u0259 tikinti i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flan\u0131lacaq.<\/p>\n<p><strong>Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur iqtisadi rayonlar\u0131nda 11 hidroloji stansiyan\u0131n qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr<\/strong><\/p>\n<p>Respublikan\u0131n hidrometeoroloji m\u00fc\u015fahid\u0259 \u015f\u0259b\u0259k\u0259si avromatla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Son iki il \u0259rzind\u0259 \u00e7aylarda olan dinamikan\u0131 izl\u0259m\u0259k, sonrak\u0131 d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7aylar\u0131n hidroloji v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 dair proqnozlar\u0131n keyfiyy\u0259tini art\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 respublikan\u0131n 25 m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 m\u00fcasir avtomat hidrometeoroloji stansiya qura\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Eyni zamanda, Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur iqtisadi rayonlar\u0131nda 11 hidroloji stansiyan\u0131n qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130yuna q\u0259d\u0259r h\u0259min stansiyalar\u0131n instalyasiyas\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. B\u00fct\u00fcn bunlar proqnozlar\u0131n d\u0259qiqliyin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>22 mart &#8211; \u00dcmumd\u00fcnya Su v\u0259 ya Su Resurslar\u0131 G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u00dcmumd\u00fcnya Su Resurslar\u0131 G\u00fcn\u00fcn\u00fcn ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda ilk t\u0259klif 1992-ci ilin iyununda Braziliyan\u0131n Rio-de-Janeyro \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f BMT-nin \u018ftraf M\u00fchitin M\u00fchafiz\u0259si v\u0259 \u0130nki\u015faf\u0131 Konfrans\u0131nda (UNCED) ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb. BMT-nin Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 1993-c\u00fc il 22 fevral tarixli q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n \u00dcmumd\u00fcnya Su v\u0259 ya Su Resurslar\u0131 G\u00fcn\u00fc qeyd olunma\u011fa ba\u015flan\u0131l\u0131b. ARANTV.AZ x\u0259b\u0259r verir ki, bu il \u00dcmumd\u00fcnya Su G\u00fcn\u00fc &#8220;Yeralt\u0131 sular: G\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259nl\u0259ri g\u00f6r\u00fcn\u0259n etm\u0259k&#8221; devizi il\u0259 qeyd olunur. Bu g\u00fcn\u00fcn ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259d h\u0259r bir k\u0259sin vaxtl\u0131-vaxt\u0131nda v\u0259 laz\u0131mi miqdarda t\u0259miz su il\u0259 t\u0259min edilm\u0259si v\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":454592,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647927383607959489_1000x669.jpg",809,669,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647927383607959489_1000x669.jpg",809,669,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647927383607959489_1000x669.jpg",809,669,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647927383607959489_1000x669-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647927383607959489_1000x669-441x365.jpg",441,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647927383607959489_1000x669.jpg",640,529,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647927383607959489_1000x669.jpg",809,669,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647927383607959489_1000x669.jpg",809,669,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647927383607959489_1000x669-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1647927383607959489_1000x669-809x620.jpg",809,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"22 mart &#8211; \u00dcmumd\u00fcnya Su v\u0259 ya Su Resurslar\u0131 G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u00dcmumd\u00fcnya Su Resurslar\u0131 G\u00fcn\u00fcn\u00fcn ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda ilk t\u0259klif 1992-ci ilin iyununda Braziliyan\u0131n Rio-de-Janeyro \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f BMT-nin \u018ftraf M\u00fchitin M\u00fchafiz\u0259si v\u0259 \u0130nki\u015faf\u0131 Konfrans\u0131nda (UNCED) ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb. BMT-nin Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 1993-c\u00fc il 22 fevral tarixli q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n \u00dcmumd\u00fcnya Su v\u0259 ya Su Resurslar\u0131 G\u00fcn\u00fc qeyd olunma\u011fa ba\u015flan\u0131l\u0131b.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/454591"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=454591"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/454591\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/454592"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=454591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=454591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=454591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}