{"id":460076,"date":"2022-04-06T07:36:44","date_gmt":"2022-04-06T04:36:44","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=460076"},"modified":"2022-04-06T07:36:44","modified_gmt":"2022-04-06T04:36:44","slug":"qori-mu%c9%99lliml%c9%99r-seminariyasinin-ilk-az%c9%99rbaycanli-m%c9%99zunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=460076","title":{"rendered":"Qori M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n ilk az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259zunu"},"content":{"rendered":"<p><u><strong>\u201c\u015eu\u015fa \u0130li\u201dnin i\u015f\u0131\u011f\u0131nda<\/strong><\/u><\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli maarif\u00e7i S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yov Zaqafqaziya M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259si f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi q\u0131rx il \u0259rzind\u0259 250-d\u0259n art\u0131q \u0259sl xalq m\u00fc\u0259llimi haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131. Firudun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli, R\u0259\u015fid b\u0259y \u018ff\u0259ndiyev, S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yov, \u018fli\u015f b\u0259y Tahirov, Mahmud b\u0259y Mahmudb\u0259yov, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259, N\u0259riman N\u0259rimanov, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli, M\u00fcsl\u00fcm Maqomayev, P\u0259nah Qas\u0131mov, H\u0259n\u0259fi Terequlov, \u018fli H\u00fcseynov, F\u0259rhad A\u011fazad\u0259, S\u0259m\u0259d b\u0259y Acalov, Teymur b\u0259y Bayram\u0259lib\u0259yov, S\u00fcleyman Sani Axundov, B\u0259d\u0259l b\u0259y B\u0259d\u0259lb\u0259yli, Azad \u018fmirov, \u018fhm\u0259da\u011fa Mustafayev, Yusif Qas\u0131mov, \u018fli Q\u0259m\u0259rli, M\u00fcseyib \u0130lyasov, \u018fhm\u0259d Seyidov v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 m\u00fc\u0259llimlik pe\u015f\u0259sinin vur\u011funu olmu\u015f, xalq\u0131n\u0131 t\u0259hsil nuru il\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131ran elm, maarif, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t car\u00e7\u0131lar\u0131 kimi \u00e7ox\u015fax\u0259li f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r. Bu insanlar\u0131n h\u0259r biri tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t, b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar v\u0259 ustad s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qalxm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Seminariyan\u0131n m\u0259zunlar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yovun xidm\u0259tl\u0259ri x\u00fcsusi vur\u011fulanmal\u0131d\u0131r. O, Zaqafqaziya (Qori) M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131 bitir\u0259n ilk \u00fc\u00e7 az\u0259rbaycanl\u0131dan biri olmu\u015f, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn on s\u0259kkiz ilini pedaqoji i\u015f\u0259 s\u0259rf etmi\u015fdir. Bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y onlarla istedadl\u0131 g\u0259nc yeti\u015fdirmi\u015fdir ki, bu g\u0259ncl\u0259r elm, maarif, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259, habel\u0259, ictimai-siyasi i\u015fl\u0259rd\u0259 f\u0259al \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, v\u0259t\u0259n\u0259 v\u0259 xalqa \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 xidm\u0259t etmi\u015fl\u0259r. B\u00f6y\u00fck \u0259dibl\u0259r v\u0259 ictimai-siyasi xadiml\u0259r olan C. M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259, N. N\u0259rimanov, S. S. Axundov v\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqalar\u0131 ibtidai t\u0259hsill\u0259rini S. V\u0259lib\u0259yovdan alm\u0131\u015f, t\u0259l\u0259bkar v\u0259 qay\u011f\u0131ke\u015f m\u00fc\u0259lliml\u0259rini h\u0259mi\u015f\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259t hissi il\u0259 yad etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y \u015eeyx H\u0259s\u0259n o\u011flu V\u0259lib\u0259yov 1861-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u0130lk t\u0259hsilini mollaxanada alm\u0131\u015f, \u0259r\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rin\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l yiy\u0259l\u0259nmi\u015fdir. 1875-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa d\u00f6rdsinifli \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olmu\u015f v\u0259 1879-cu ild\u0259 oran\u0131 bitirmi\u015fdir. H\u0259min ild\u0259 S.V\u0259lib\u0259yovun h\u0259yat\u0131nda \u0259lam\u0259tdar bir hadis\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. Zaqafqaziya (Qori) M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n n\u0259zdind\u0259 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 toplamaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u015eu\u015faya g\u0259l\u0259n Aleksey Osipovi\u00e7 \u00c7ernyayevski g\u0259nc S\u0259f\u0259r\u0259li il\u0259 s\u00f6hb\u0259t aparm\u0131\u015f, haz\u0131rl\u0131ql\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcb onu seminariyan\u0131n ikinci sinfin\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1879-1893-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 seminariyan\u0131n Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259sini A. \u00c7ernyayevski idar\u0259 edirdi. O, qabaqc\u0131l fikirli, \u00f6z i\u015fini sev\u0259n m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na x\u00fcsusi \u0259m\u0259k s\u0259rf etmi\u015fdir. T\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 tarix v\u0259 co\u011frafiyadan d\u0259rs deyirdi. M\u00fc\u0259llim \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 A.\u00c7ernyayevski S. V\u0259lib\u0259yovu \u00f6z yerin\u0259 haz\u0131rlay\u0131rd\u0131. S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y h\u0259l\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 ik\u0259n m\u00fc\u0259llimi \u00c7ernyayevskiy\u0259 yax\u0131ndan k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rir, onun &#8220;V\u0259t\u0259n dili&#8221; (I hiss\u0259) kitab\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na x\u00fcsusi k\u00f6m\u0259k edirdi.<\/p>\n<p>1881-ci ild\u0259 seminariyan\u0131 bitir\u0259n S. V\u0259lib\u0259yov m\u00fc\u0259llim kimi burada f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 1896-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r seminariyada i\u015fl\u0259yir. S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y \u0259sas pedaqoji f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131, seminariyan\u0131n ictimai i\u015fl\u0259rind\u0259 d\u0259 f\u0259all\u0131q g\u00f6st\u0259rirdi. O, t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin sinifd\u0259nk\u0259nar m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck fikir verirdi. G\u0259nc m\u00fc\u0259llim ictimai v\u0259 pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tini t\u0259til aylar\u0131nda da davam etdirirdi. Ad\u0259t\u0259n t\u0259til zaman\u0131 \u015eu\u015faya dinc\u0259lm\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259rk\u0259n burada u\u015faqlara pulsuz d\u0259rs dey\u0259r, onlar\u0131 orta v\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 daxil olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlayard\u0131. \u015eu\u015fa v\u0259 \u0259traf k\u0259nd m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 d\u0259rs dey\u0259n m\u00fc\u0259lliml\u0259ri toplayar, onlar\u0131 s\u00f6vti \u00fcsulla d\u0259rs dem\u0259k metodikas\u0131 il\u0259 tan\u0131\u015f edirdi. Bu n\u0259cib i\u015fin\u0259 g\u00f6r\u0259 o, h\u0259tta Qafqaz dair\u0259si pope\u00e7iteli t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fckafatland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>S. V\u0259lib\u0259yov seminariya daxilind\u0259 ged\u0259n k\u0259skin m\u0259fkur\u0259 m\u00fcbariz\u0259sind\u0259 d\u0259 f\u0259all\u0131q g\u00f6st\u0259rirdi. XIX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 Qafqaz t\u0259hsil orqanlar\u0131n\u0131n irtica\u00e7\u0131 ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 Az\u0259rbaycan v\u0259 g\u00fcrc\u00fc dill\u0259rini seminariyan\u0131n t\u0259dris proqram\u0131ndan \u00e7\u0131xarma\u011fa c\u0259hd etdikl\u0259ri zaman A. \u00c7ernyayevski, \u018f. Axundzad\u0259 v\u0259 N. Lomouri il\u0259 birlikd\u0259 o da bu m\u00fcrt\u0259ce siyas\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Onun seminariyadan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131n bir s\u0259b\u0259bi d\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 prinsipial m\u00f6vqe tutmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi.<\/p>\n<p>S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y m\u00fcasirl\u0259ri aras\u0131nda t\u0259kc\u0259 yax\u015f\u0131 m\u00fc\u0259llim kimi tan\u0131nmam\u0131\u015fd\u0131. O, h\u0259m d\u0259 g\u00f6rk\u0259mli maarif xadimi, ustad metodist, bacar\u0131ql\u0131 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli biliy\u0259 malik alim kimi \u015f\u00f6hr\u0259tl\u0259nmi\u015fdi. Onun &#8220;V\u0259t\u0259n dili&#8221; (II hiss\u0259, A. \u00c7ernyayevski il\u0259 birlikd\u0259) d\u0259rsliyi, rus dilind\u0259n etdiyi t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259r, &#8220;Q\u00fcdr\u0259ti-xuda&#8221;, &#8220;\u00dcsuli-c\u0259did&#8221;, tarix, \u0259d\u0259biyyat, co\u011frafiya kitablar\u0131 v\u0259 g\u00f6rk\u0259mli adamlar\u0131n t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131na dair m\u0259lumat ver\u0259n &#8220;X\u0259zineyi-\u0259xbar&#8221; adl\u0131 ensiklopedik s\u0259viyy\u0259li \u0259s\u0259ri uzun ill\u0259r Az\u0259rbaycanda u\u015faqlar\u0131n \u0259n \u00e7ox sevdikl\u0259ri kitablar olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>S. V\u0259lib\u0259yov h\u0259m d\u0259 yax\u015f\u0131 publisist idi. Onun m\u0259qal\u0259l\u0259ri\u00a0 XIX \u0259srin 80-90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 &#8220;Ziyayi-Qafqaziyy\u0259&#8221;, &#8220;T\u0259rc\u00fcman&#8221;, &#8220;K\u0259\u015fk\u00fcl&#8221;, &#8220;Kafkaz&#8221;, &#8220;Novoye obozreniye&#8221;, &#8220;Kaspi&#8221; kimi m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vri m\u0259tbuat orqanlar\u0131nda \u00e7ap olunmu\u015fdur. G\u00f6rk\u0259mli maarif\u00e7i &#8220;T\u00fcrk dili bar\u0259sind\u0259&#8221;, &#8220;Qorid\u0259n m\u0259ktub&#8221;, &#8220;T\u0259z\u0259 kitabxana v\u0259 qira\u0259txana&#8221;, &#8220;Tiflisd\u0259n m\u0259ktub&#8221;, &#8220;\u015eu\u015fadan m\u0259ktub&#8221;, N.N\u0259rimanovun &#8220;Dilin b\u0259las\u0131&#8221; \u0259s\u0259rinin ilk tama\u015fas\u0131 haqq\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;Bak\u0131dan m\u0259ktub&#8221;, A. \u00c7ernyayevskinin &#8220;V\u0259t\u0259n dili&#8221; (I hiss\u0259) d\u0259rsliyinin t\u0259hlilin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f &#8220;Biblioqrafiya&#8221; v\u0259 dig\u0259r m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 d\u00f6vr\u00fcn m\u00fch\u00fcm \u0259d\u0259bi v\u0259 ictimai hadis\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirmi\u015f, qabaqc\u0131l demokratik ideyalar m\u00f6vqeyind\u0259n onlar\u0131n d\u0259rin t\u0259hlilini vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yovun elmi-pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 onun m\u0259\u015fhur tatar maarif\u00e7isi, \u00fcmumt\u00fcrk milli intibah\u0131n\u0131n tarixi t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri olan \u0130smay\u0131l b\u0259y Qaspiral\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc d\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. XIX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 seminariyan\u0131n n\u0259zdind\u0259 olan ibtidai m\u0259kt\u0259bin m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yov Qori seminariyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri, tan\u0131nm\u0131\u015f maarif\u00e7i-pedaqoq Firudun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli il\u0259 b\u0259rab\u0259r Kr\u0131ma, \u0130smay\u0131l b\u0259yin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Bax\u00e7asaraya getmi\u015f, onunla t\u0259masda olmu\u015f v\u0259 bu g\u00f6r\u00fc\u015f onda b\u00f6y\u00fck t\u0259\u0259ss\u00fcrat yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 Firudun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli yazm\u0131\u015fd\u0131r: &#8220;1890-c\u0131 s\u0259n\u0259d\u0259 h\u0259qir m\u00fcs\u0259lman \u015f\u00f6b\u0259sinin n\u0259zdind\u0259ki ibtidai m\u0259kt\u0259bin sabiq m\u00fc\u0259llimi S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yovla m\u00f6ht\u0259r\u0259m ustad\u0131m\u0131z\u0131 ziyar\u0259t etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 Bax\u00e7asaraya s\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131q. On g\u00fcnd\u0259n \u00e7ox \u0130smay\u0131l b\u0259y \u00f6z evind\u0259 bizi qonaq saxlad\u0131. M\u00f6ht\u0259r\u0259m h\u0259yat yolda\u015f\u0131 il\u0259 bizl\u0259r\u0259 \u00e7ox-\u00e7ox yax\u015f\u0131l\u0131qlar etdil\u0259r ki, he\u00e7 vaxt o n\u0259vazi\u015fl\u0259r unudulmaz&#8221;.<\/p>\n<p>Orada olark\u0259n \u0130smay\u0131l b\u0259y Zincirli m\u0259dr\u0259s\u0259sinin m\u00fcdiri m\u0259rhum \u018flihac\u0131 H\u0259bibulla \u0259f\u0259ndi v\u0259 Bax\u00e7asaray\u0131n dig\u0259r tan\u0131nm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259ri il\u0259 onlar\u0131 tan\u0131\u015f etmi\u015f, yeni \u00fcsulda t\u0259sis etdiyi m\u0259kt\u0259bi g\u00f6st\u0259rmi\u015f v\u0259 t\u0259limd\u0259 mahir olan S. V\u0259lib\u0259yov t\u0259cr\u00fcb\u0259li m\u00fc\u0259lliml\u0259rin h\u00fczurunda g\u00f6z\u0259l bir d\u0259rs \u00a0n\u00fcmun\u0259si g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi.<\/p>\n<p>A. \u00c7ernyayevski il\u0259 S. V\u0259lib\u0259yovun t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n sonralar Az\u0259rbaycan\u0131n bir \u00e7ox ba\u015fqa pedaqoqlar\u0131 da istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r. Qaryagin (F\u00fczuli rayonu) q\u0259zas\u0131 Qar\u011fabazar k\u0259nd m\u0259kt\u0259binin m\u00fc\u0259llimi A.Tahirov \u00e7oxillik t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 \u0259saslanaraq, 1887-ci ild\u0259 &#8220;Samou\u00e7itel tatarskoqo yaz\u0131ka ili rukovodstvo&#8221; adl\u0131 bir d\u0259rslik t\u0259rtib etmi\u015fdi. Kitaba sad\u0259, asan dild\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 real h\u0259yatdan al\u0131nm\u0131\u015f materiallar daxil edilmi\u015fdi. Lakin h\u0259min d\u0259rslik \u00e7ap olunmam\u0131\u015f qalm\u0131\u015fd\u0131. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n onu da \u0259lav\u0259 ed\u0259k ki, A. \u00c7ernyayevski il\u0259 S. V\u0259lib\u0259yovun Az\u0259rbaycan dili d\u0259rsliyinin t\u0259rtibi t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n \u015eimali Az\u0259rbaycanda oldu\u011fu kimi, C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda da geni\u015f istifad\u0259 olunmu\u015fdu. 1894-c\u00fc ild\u0259 T\u0259brizd\u0259 Mirz\u0259 H\u0259s\u0259n R\u00fc\u015fdiyy\u0259 T\u0259brizi (1850-1944) t\u0259r\u0259find\u0259n eyni adda &#8220;V\u0259t\u0259n dili&#8221; d\u0259rsliyi n\u0259\u015fr olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>S. V\u0259lib\u0259yov 1896-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f, burada iki il m\u00fc\u0259llimlik etdikd\u0259n sonra Bak\u0131 g\u00f6mr\u00fckxanas\u0131nda t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. O, 1902-ci il avqustun 31-d\u0259 c\u0259mi q\u0131rx bir ya\u015f\u0131nda ik\u0259n q\u0259fl\u0259t\u0259n \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259liyind\u0259n v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi v\u0259 pedaqoji fikir tarixind\u0259 s\u0259s \u00fcsulu il\u0259 yaz\u0131l\u0131b n\u0259\u015fr edilmi\u015f d\u0259rslik v\u0259 t\u0259dris v\u0259saitl\u0259rinin t\u0259tbiqinin b\u00f6y\u00fck elmi-pedaqoji \u0259h\u0259miyy\u0259ti var. XIX \u0259srin 80-ci ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq qabaqc\u0131l ziyal\u0131lar\u0131n ana dili m\u0259kt\u0259bi yaratmaq c\u0259hdl\u0259ri get-ged\u0259 artm\u0131\u015fd\u0131. Bak\u0131, Nax\u00e7\u0131van, \u015e\u0259ki, \u015eamax\u0131 v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r, m\u00fct\u0259r\u0259qqi maarif\u00e7il\u0259r ibtidai t\u0259hsil ver\u0259n ana dili m\u0259kt\u0259bl\u0259ri a\u00e7maqda davam edirdil\u0259r. Bel\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259n biri 1883-c\u00fc ild\u0259 \u015eu\u015fada S. V\u0259lib\u0259yov t\u0259r\u0259find\u0259n a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Yay t\u0259tili zaman\u0131 burada istirah\u0259t ed\u0259n S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq bir m\u0259kt\u0259b a\u00e7\u0131b u\u015faqlara savad \u00f6yr\u0259dirdi. Onun m\u0259kt\u0259bind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rd\u0259n olan 25 \u015fagird oxuyurdu. T\u0259dris s\u0259s \u00fcsulu il\u0259 apar\u0131l\u0131rd\u0131. S. V\u0259lib\u0259yov \u015fagirdl\u0259r\u0259 yaln\u0131z savad \u00f6yr\u0259tm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmirdi. O, eyni zamanda yerli m\u0259kt\u0259bdarlara s\u0259s \u00fcsulunun \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc izah edir, bu \u00fcsul il\u0259 d\u0259rs dem\u0259yin \u0259h\u0259miyy\u0259tini \u0259yani olaraq g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n<p>XIX y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq \u00f6t\u0259n \u0259srin 20-ci ill\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r haz\u0131rlanan bu kitablar \u0259r\u0259b \u0259lifbas\u0131 il\u0259 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan indiki m\u00fc\u0259llifl\u0259rin bir \u00e7oxu onlar\u0131 oxuya bilmir. Az\u0259rbaycan dilind\u0259 t\u0259rtib edil\u0259n oxu kitablar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 S. V\u0259lib\u0259yovun 1888-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 &#8220;K\u0259\u015fk\u00fcl&#8221; q\u0259zetinin m\u0259tb\u0259\u0259sind\u0259 \u00e7ap etdirdiyi risal\u0259 ayr\u0131ca \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Kitab\u0131n titul s\u0259hif\u0259sind\u0259 rus dilind\u0259 bu s\u00f6zl\u0259r yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r: &#8220;Knijka dlya samostoyatelnoqo \u00e7teniya na tatarsko-Azerbaydjanskoy nare\u00e7i&#8221;. Az\u0259rbaycan dilind\u0259 is\u0259 kitab\u00e7a bel\u0259 adlan\u0131r: &#8220;\u0130btidai m\u0259kt\u0259b \u015fagirdl\u0259rin\u0259 m\u0259xsus v\u0259 \u0259xlaqa dair Az\u0259rbaycan dilind\u0259 oxu risal\u0259si&#8221;. Risal\u0259y\u0259 &#8220;Q\u00fcdr\u0259ti Xuda&#8221; y\u0259ni &#8220;Allah\u0131n q\u00fcdr\u0259ti&#8221; s\u00f6zl\u0259ri epiqraf se\u00e7ilmi\u015fdir. Kitab\u0131n Az\u0259rbaycan dilind\u0259 olan titul s\u0259hif\u0259sind\u0259 onun Tiflisd\u0259 n\u0259\u015fr olundu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir. \u018fs\u0259r Sankt-Peterburq \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki S. \u015eedrin ad\u0131na D\u00f6vl\u0259t K\u00fctl\u0259vi Kitabxanas\u0131n\u0131n &#8220;SSR\u0130 xalqlar\u0131n\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u0131&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Kitab\u00e7a 1968-ci ild\u0259 mikrofilm\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f, haz\u0131rda lat\u0131n qrafikas\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k arxivl\u0259rimizd\u0259 saxlan\u0131r. Q\u0131saca des\u0259k,\u00a0 Az\u0259rbaycan t\u0259hsilinin inki\u015faf\u0131nda S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259yin b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri unudulmazd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c\u015eu\u015fa \u0130li\u201dnin i\u015f\u0131\u011f\u0131nda G\u00f6rk\u0259mli maarif\u00e7i S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yov Zaqafqaziya M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259si f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi q\u0131rx il \u0259rzind\u0259 250-d\u0259n art\u0131q \u0259sl xalq m\u00fc\u0259llimi haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131. Firudun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli, R\u0259\u015fid b\u0259y \u018ff\u0259ndiyev, S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yov, \u018fli\u015f b\u0259y Tahirov, Mahmud b\u0259y Mahmudb\u0259yov, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259, N\u0259riman N\u0259rimanov, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli, M\u00fcsl\u00fcm Maqomayev, P\u0259nah Qas\u0131mov, H\u0259n\u0259fi Terequlov, \u018fli H\u00fcseynov, F\u0259rhad A\u011fazad\u0259, S\u0259m\u0259d b\u0259y Acalov, Teymur b\u0259y Bayram\u0259lib\u0259yov, S\u00fcleyman Sani Axundov, B\u0259d\u0259l b\u0259y B\u0259d\u0259lb\u0259yli, Azad \u018fmirov, \u018fhm\u0259da\u011fa Mustafayev, Yusif Qas\u0131mov, \u018fli Q\u0259m\u0259rli, M\u00fcseyib \u0130lyasov, \u018fhm\u0259d Seyidov v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 m\u00fc\u0259llimlik pe\u015f\u0259sinin vur\u011funu olmu\u015f, xalq\u0131n\u0131 t\u0259hsil nuru il\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131ran&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":460077,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/91d0dbfd164916713520908792611109723.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/91d0dbfd164916713520908792611109723.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/91d0dbfd164916713520908792611109723.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/91d0dbfd164916713520908792611109723-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/91d0dbfd164916713520908792611109723-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/91d0dbfd164916713520908792611109723-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/91d0dbfd164916713520908792611109723.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/91d0dbfd164916713520908792611109723.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/91d0dbfd164916713520908792611109723-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/91d0dbfd164916713520908792611109723.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u201c\u015eu\u015fa \u0130li\u201dnin i\u015f\u0131\u011f\u0131nda G\u00f6rk\u0259mli maarif\u00e7i S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yov Zaqafqaziya M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259si f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi q\u0131rx il \u0259rzind\u0259 250-d\u0259n art\u0131q \u0259sl xalq m\u00fc\u0259llimi haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131. Firudun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli, R\u0259\u015fid b\u0259y \u018ff\u0259ndiyev, S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yov, \u018fli\u015f b\u0259y Tahirov, Mahmud b\u0259y Mahmudb\u0259yov, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259, N\u0259riman N\u0259rimanov, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli, M\u00fcsl\u00fcm Maqomayev, P\u0259nah Qas\u0131mov, H\u0259n\u0259fi Terequlov, \u018fli H\u00fcseynov, F\u0259rhad A\u011fazad\u0259,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/460076"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=460076"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/460076\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/460077"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=460076"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=460076"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=460076"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}