{"id":46779,"date":"2019-03-22T14:44:07","date_gmt":"2019-03-22T11:44:07","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=46779"},"modified":"2019-03-22T14:44:07","modified_gmt":"2019-03-22T11:44:07","slug":"ozb%c9%99k-qazax-qirgiz-tatar-turkm%c9%99n-v%c9%99-novruz-bayrami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=46779","title":{"rendered":"\u00d6zb\u0259k, qazax, q\u0131r\u011f\u0131z, tatar, t\u00fcrkm\u0259n&#8230; v\u0259 Novruz bayram\u0131"},"content":{"rendered":"<h2><strong>Ayr\u0131-ayr\u0131 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n bayram \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri haqda bilm\u0259dikl\u0259rimiz<\/strong><\/h2>\n<p>Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 xalq\u0131m\u0131z Novruz bayram\u0131 g\u00fcnl\u0259rini qeyd edir. \u015eirniyyatlar, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259amlar dolu s\u00fcfr\u0259l\u0259r, tonqal, Ke\u00e7\u0259l, Kosa&#8230; Bunlar bayram\u0131n vazke\u00e7ilm\u0259zl\u0259ridir. Amma t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n ortaq bayram\u0131 olan Novruzu h\u0259r t\u00fcrk xalq\u0131 bir c\u00fcr ke\u00e7irir. Bayram\u0131n f\u0259ls\u0259f\u0259si v\u0259 mahiyy\u0259ti eyni olsa da, t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n h\u0259r birind\u0259 buna \u00f6z\u0259l bir yana\u015fma var.<br \/>\nMusavat.com T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259tbuat\u0131na istinad\u0259n t\u00fcrk xalqlar\u0131nda Novruz bayram\u0131n\u0131n nec\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si bar\u0259d\u0259 yaz\u0131r.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259nin Anadoludu Novruza \u201ch\u0259\u201d deyir<\/strong><\/p>\n<p>Ba\u015flayaq qon\u015fu T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n. D\u00fczd\u00fcr, t\u00fcrkiy\u0259lil\u0259r bayrama \u201cNevruz\u201d dem\u0259yi \u00fcst\u00fcn tutur. Amma bayram \u00f6lk\u0259nin h\u0259r yerind\u0259 eyni formada ke\u00e7irilmir. C\u0259nub-\u015f\u0259rqi Anadolu b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Qaziantep v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda 22 mart g\u00fcn\u00fcn\u0259 \u201cSultan Novruz\u201d ad\u0131 verilib. Bu b\u00f6lg\u0259d\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259, Qarsda Az\u0259rbaycanda oldu\u011fu kimi, qap\u0131 pusma, baca-baca ad\u0259tl\u0259ri ya\u015fad\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 yaz bayram\u0131 h\u0259m Novruzda, h\u0259m d\u0259 H\u0131d\u0131rellezd\u0259 qeyd olunur.Novruz daha \u00e7ox Anadolu sah\u0259sind\u0259 yay\u011f\u0131nd\u0131r. H\u0131d\u0131rellez ise T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u0259n geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f yaz m\u00f6vs\u00fcm m\u0259rasimidir. Novruz mart\u0131n 21-d\u0259, H\u0131d\u0131rellez is\u0259 may ay\u0131n\u0131n 6-da bayram edilir. Az\u0259rbaycanda fevral ay\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n X\u0131d\u0131r N\u0259bi m\u0259rasiminin H\u0131d\u0131relleze m\u00fc\u0259yy\u0259n b\u0259nz\u0259rliyi olsa da, f\u0259rqli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri d\u0259 vard\u0131r. X\u0131d\u0131r N\u0259bi q\u0131\u015f\u0131n ortas\u0131nda, H\u0131d\u0131rellez ise yaz\u0131n ortas\u0131nda ke\u00e7irilir. M\u0259rasimin m\u00f6vs\u00fcml\u0259 \u0259laq\u0259sind\u0259n bel\u0259 anla\u015f\u0131l\u0131r ki, bunlardan biri q\u0131\u015f\u0131n yola sal\u0131nmas\u0131na g\u00f6st\u0259ril\u0259n sakral ritual d\u0259st\u0259yi, dig\u0259ri is\u0259 yaz\u0131n g\u0259li\u015finin t\u0259nt\u0259n\u0259sidir.Birincid\u0259 misteriya, ikincid\u0259 is\u0259 karnavall\u0131q apar\u0131c\u0131 m\u00f6vqed\u0259dir.<\/p>\n<p><strong>Novruz yox, al bayram, ya da s\u0259pin toyu<\/strong><\/p>\n<p>Tatarlarda yaz bayram\u0131 \u201cKarqa butkas\u0131\u201dd\u0131r. Bu bayram yaz\u0131n g\u0259li\u015fi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 ke\u00e7irilir. Bayramda g\u0259ncl\u0259r idman yar\u0131\u015flar\u0131 t\u0259\u015fkil edir, oxuyur, oynay\u0131rlar.Tatarstanda \u201cyaz i\u015fl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 bayramlar\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fc Sabantuy v\u0259 ya \u201cS\u0259pin toyu\u201ddur. Bu bayram yazdak\u0131 s\u0259pin il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 yaz \u015fumu edildikd\u0259n v\u0259 torpaq \u0259kin \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rland\u0131qdan sonra ke\u00e7irilir. Sabantuy xalq\u0131n k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 bir yer\u0259 toplanaraq qeyd etdikl\u0259ri musiqili-dramatik tama\u015fad\u0131r. K\u0259ndd\u0259 yaranan bu bayram sonralar \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259 d\u0259 yay\u0131l\u0131b v\u0259 t\u0259nt\u0259n\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 qeyd olunma\u011fa ba\u015flan\u0131b.<\/p>\n<p>Da\u011f\u0131stan xalqlar\u0131nda yaz m\u00f6vs\u00fcm\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 bahar bayramlar\u0131 ke\u00e7irilir. Bu xalqlar\u0131n b\u0259zil\u0259rind\u0259 bu Novruzdur, b\u0259zil\u0259rind\u0259 \u201cAl bayram\u201d, \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00fcn\u201dd\u00fcr. Bu bayramlarda da\u011flarda, h\u0259y\u0259tl\u0259rd\u0259 tonqal qalan\u0131r. Kalm\u0131klarda yaz\u0131n ilk ay\u0131 ke\u00e7iril\u0259n m\u0259rasim \u201c\u00c7aqan sar\u201dd\u0131r. Kalm\u0131k dilind\u0259 bunun m\u0259nas\u0131 \u201ca\u011f ay\u201d dem\u0259kdir. Haz\u0131rda \u0130randa Novruz 13 g\u00fcnd\u0259 qeyd olunur. Z\u0259rd\u00fc\u015ftliyi davam etdir\u0259nl\u0259r yeni ili 5 g\u00fcn qeyd edirl\u0259r, alt\u0131nc\u0131 g\u00fcn\u00fc is\u0259 B\u00f6y\u00fck Novruzu (Novruz-e bozorq) Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcn do\u011fuldu\u011fu g\u00fcn hesab edirl\u0259r. \u0130randa Novruzdan \u00f6nc\u0259ki \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259n bayram ba\u015flan\u0131r. Bu \u201c\u00c7\u0259r\u015f\u0259nbe suri\u201d (Od \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si)dir.<\/p>\n<p><strong>Bir h\u0259ft\u0259 \u015f\u0259nlik ed\u0259n d\u0259 var, 46 h\u0259ft\u0259 boyunca ed\u0259n d\u0259<\/strong><\/p>\n<p>Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standa Novruzda tonqal qalam\u0131rlar, amma evin, h\u0259y\u0259tin odla ar\u0131nmas\u0131 ad\u0259ti var. Q\u0131r\u011f\u0131zlar bunu q\u0259dim t\u00fcrk \u015famanlar\u0131ndan qalma ad\u0259t hesab edirl\u0259r. Onlar \u201cAlas-alas, b\u0259ladan xilas\u201d-dem\u0259kl\u0259, \u00f6z h\u0259y\u0259tl\u0259rini at\u0259\u015fl\u0259 pis ruhlardan t\u0259mizl\u0259yirl\u0259r. Dar\u0131 yarmas\u0131ndan \u201cNovruz k\u00f6c\u00f6\u201d adl\u0131 bayram yem\u0259yi haz\u0131rlan\u0131r. Q\u0131r\u011f\u0131z s\u00fcfr\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi olaraq Novruzda quzu \u0259tind\u0259n \u0259ri\u015ft\u0259y\u0259 ox\u015far un m\u0259mulat\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f be\u015fbarmaq da olur. Bu \u015firniyyat \u0259ll\u0259 yeyildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 adlan\u0131r. T\u00fcrkm\u0259nistanda bayramdan be\u015f-alt\u0131 g\u00fcn \u00f6nc\u0259, evl\u0259rin t\u0259mizl\u0259nm\u0259si ba\u015flan\u0131r. T\u00fcrkm\u0259n \u00e7\u00f6r\u0259yi, plovu v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u015firniyyatlar haz\u0131rlan\u0131r. S\u0259m\u0259ni Novruzun x\u00fcsusi yem\u0259yi say\u0131l\u0131r. Bir ne\u00e7\u0259 ail\u0259 bir araya g\u0259lib, b\u00f6y\u00fck bir qazanda bu\u011fda, un v\u0259 \u015f\u0259k\u0259rd\u0259n s\u0259m\u0259ni bi\u015firirl\u0259r. Bayrama bir g\u00fcn qalm\u0131\u015f bi\u015firil\u0259n bu yem\u0259k 21 martda s\u00fcfr\u0259l\u0259ri b\u0259z\u0259yir .T\u00fcrkm\u0259nl\u0259r Novruz tonqal\u0131na \u201csaman otu\u201d deyirl\u0259r. Qazax\u0131standa, ad\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, evl\u0259rin divarlar\u0131na, m\u00fcxt\u0259lif \u0259\u015fyalar \u00fcz\u0259rin\u0259 gil qablar at\u0131b s\u0131nd\u0131r\u0131rlar. Bu ad\u0259t k\u00f6hn\u0259 ilin pislikl\u0259rind\u0259n, x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n yeni ild\u0259 uzaq olmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. Qazaxlar da tonqal \u00fcz\u0259rind\u0259n atlan\u0131rlar. \u201cNovruz k\u00f6c\u00fc\u201d, Novruz \u015forbas\u0131 v\u0259 ya \u201cLapa\u201d adl\u0131 yem\u0259kl\u0259r bi\u015firilib qon\u015fulara paylan\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6zb\u0259kistan\u0131n S\u0259m\u0259rq\u0259nd, Buxara, \u018fndican \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 Novruza h\u0259sr edilmi\u015f \u015f\u0259nlikl\u0259r bir h\u0259ft\u0259d\u0259n 46 h\u0259ft\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r davam edir. \u00d6zb\u0259kl\u0259rin bi\u015firdikl\u0259ri x\u00fcsusi yem\u0259kl\u0259rd\u0259n \u0259n \u0259sas\u0131 m\u0259\u015fhur \u00f6zb\u0259k plovu, samsa v\u0259 s\u00fcm\u0259l\u0259kdir. \u201cS\u201d h\u0259rfi il\u0259 ba\u015flayan s\u00fcnb\u00fcl, s\u0259bzi, sirk\u0259, iyd\u0259 (sancid) kimi 7 nem\u0259t s\u00fcfr\u0259y\u0259 d\u00fcz\u00fcl\u00fcr. G\u00fcl\u0259\u015f v\u0259 at yar\u0131\u015flar\u0131 bayrama x\u00fcsusi bir g\u00f6z\u0259llik qat\u0131r. Novruz g\u00fcn\u00fc bir-birini qucaqlamaq v\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flamazdan \u0259vv\u0259l \u00fc\u00e7 qa\u015f\u0131q bal yem\u0259k \u0259n \u0259ski ad\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. B\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfatda \u00e7al\u0131\u015fan ya\u015fl\u0131 insanlar \u0259lini ya\u011fa bat\u0131r\u0131b \u00f6k\u00fczl\u0259rin buynuzunu ya\u011flay\u0131r ki, yeni il b\u0259r\u0259k\u0259tli olsun..<\/p>\n<p>\u00d6zb\u0259kl\u0259rd\u0259 a\u015fa\u011fdak\u0131 m\u00f6vs\u00fcm m\u0259rasiml\u0259ri qeyd olunur: 1) Q\u0131\u015f gec\u0259l\u0259ri v\u0259 ya m\u0259clisl\u0259ri (qap-qa\u015ftak, yasayusun). Bu bizd\u0259ki \u00e7il\u0259 \u00e7\u0131xartma m\u0259rasiml\u0259rin\u0259 uy\u011fun g\u0259lir. 2) Yaz bayramlar\u0131 \u2013Navruz v\u0259 \u015foxmoylar (\u00f6k\u00fczl\u0259rin \u015fum \u00fc\u00e7\u00fcn sah\u0259y\u0259 s\u00fcr\u00fclm\u0259si, y\u0259ni \u015fumlaman\u0131n ba\u015flanmas\u0131), lola (lal\u0259) , kizil qul (q\u0131z\u0131l g\u00fcl), loy tuti\u015f (pal\u00e7\u0131q verm\u0259, y\u0259ni ev tikm\u0259y\u0259 ba\u015flama) bayramlar\u0131. 3) Yay t\u0259nt\u0259n\u0259l\u0259ri i\u00e7ind\u0259 \u201ckavun sayli\u201d (yemi\u015f bayram\u0131), \u201c\u00e7oy momo\u201d v\u0259 s.vard\u0131r. 4) Pay\u0131z bayramlar\u0131 m\u0259hsul y\u0131\u011f\u0131m\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li olur. Buraya Mexrqan, thamol \u00e7akiri\u015f, \u201cuzum sayli\u201d (\u00fcz\u00fcm bayram\u0131) v\u0259 misal ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u00d6zb\u0259kl\u0259r Novruz s\u00fcfr\u0259sin\u0259 \u201cS\u201d il\u0259 ba\u015flayan yeddi \u0259d\u0259d yem\u0259k v\u0259 yeddi c\u00fcr \u0259dviyyat qoyurlar.Ayr\u0131ca olaraq, s\u00fcfr\u0259y\u0259 b\u00f6y\u00fck bir \u00e7\u00f6r\u0259k, \u0259traf\u0131na boyal\u0131 yumurtalar v\u0259 ya\u015f\u0131l yarpaqlar qoyulur. Bir h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 qeyd olunan Novruz g\u00fcnl\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif tama\u015falar t\u0259\u015fkil olunur, oyunlar oynan\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Sevinc, Musavat.com<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ayr\u0131-ayr\u0131 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n bayram \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri haqda bilm\u0259dikl\u0259rimiz Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 xalq\u0131m\u0131z Novruz bayram\u0131 g\u00fcnl\u0259rini qeyd edir. \u015eirniyyatlar, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259amlar dolu s\u00fcfr\u0259l\u0259r, tonqal, Ke\u00e7\u0259l, Kosa&#8230; Bunlar bayram\u0131n vazke\u00e7ilm\u0259zl\u0259ridir. Amma t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n ortaq bayram\u0131 olan Novruzu h\u0259r t\u00fcrk xalq\u0131 bir c\u00fcr ke\u00e7irir. Bayram\u0131n f\u0259ls\u0259f\u0259si v\u0259 mahiyy\u0259ti eyni olsa da, t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n h\u0259r birind\u0259 buna \u00f6z\u0259l bir yana\u015fma var. Musavat.com T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259tbuat\u0131na istinad\u0259n t\u00fcrk xalqlar\u0131nda Novruz bayram\u0131n\u0131n nec\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si bar\u0259d\u0259 yaz\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259nin Anadoludu Novruza \u201ch\u0259\u201d deyir Ba\u015flayaq qon\u015fu T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n. D\u00fczd\u00fcr, t\u00fcrkiy\u0259lil\u0259r bayrama \u201cNevruz\u201d dem\u0259yi \u00fcst\u00fcn tutur. Amma bayram \u00f6lk\u0259nin h\u0259r yerind\u0259 eyni formada ke\u00e7irilmir.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":46780,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/02efc35470cac99c6fb0712878d69c6a.jpg",450,300,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/02efc35470cac99c6fb0712878d69c6a.jpg",450,300,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/02efc35470cac99c6fb0712878d69c6a.jpg",450,300,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/02efc35470cac99c6fb0712878d69c6a-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/02efc35470cac99c6fb0712878d69c6a-300x200.jpg",300,200,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/02efc35470cac99c6fb0712878d69c6a.jpg",450,300,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/02efc35470cac99c6fb0712878d69c6a.jpg",450,300,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/02efc35470cac99c6fb0712878d69c6a.jpg",450,300,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/02efc35470cac99c6fb0712878d69c6a-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/02efc35470cac99c6fb0712878d69c6a.jpg",450,300,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Ayr\u0131-ayr\u0131 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n bayram \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri haqda bilm\u0259dikl\u0259rimiz Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 xalq\u0131m\u0131z Novruz bayram\u0131 g\u00fcnl\u0259rini qeyd edir. \u015eirniyyatlar, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259amlar dolu s\u00fcfr\u0259l\u0259r, tonqal, Ke\u00e7\u0259l, Kosa&#8230; Bunlar bayram\u0131n vazke\u00e7ilm\u0259zl\u0259ridir. Amma t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n ortaq bayram\u0131 olan Novruzu h\u0259r t\u00fcrk xalq\u0131 bir c\u00fcr ke\u00e7irir. Bayram\u0131n f\u0259ls\u0259f\u0259si v\u0259 mahiyy\u0259ti eyni olsa da, t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n h\u0259r birind\u0259 buna \u00f6z\u0259l bir yana\u015fma var.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46779"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=46779"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46779\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/46780"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=46779"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=46779"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=46779"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}