{"id":470113,"date":"2022-04-30T19:01:03","date_gmt":"2022-04-30T16:01:03","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=470113"},"modified":"2022-04-30T19:01:03","modified_gmt":"2022-04-30T16:01:03","slug":"siffeyn-savasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=470113","title":{"rendered":"Siffeyn sava\u015f\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Hicri t\u0259qviml\u0259 s\u0259f\u0259r ay\u0131 \u0130slam tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131lan Siffeyn sava\u015f\u0131n\u0131n ild\u00f6n\u00fcm\u00fc kimi q\u0259bul edilir.<br \/>\nHicri t\u0259qviml\u0259 1403 il \u0259vv\u0259l Siffeyn sava\u015f\u0131 m\u0259lum n\u0259tic\u0259 il\u0259 ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015f v\u0259 n\u00f6vb\u0259ti hadis\u0259l\u0259r\u0259 yol a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nBu sava\u015f\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, onun bar\u0259sind\u0259 m\u0259lumat verm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131q.<\/p>\n<p>Siffeyn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc H\u0259zr\u0259t \u018fli ibn \u018fbu Talibin (\u0259) t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 il\u0259 M\u00fcaviy\u0259 ibn \u018fbu S\u00fcfyan\u0131n t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 aras\u0131nda ba\u015f vermi\u015f, on minl\u0259rl\u0259 m\u00fcs\u0259lman\u0131n q\u0259tli il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015f b\u00f6y\u00fck bir sava\u015f, h\u0259tta bel\u0259 dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u0259, m\u00fcharib\u0259dir.<br \/>\nH\u0259zr\u0259t \u018fli (\u0259) x\u0259lif\u0259 se\u00e7ildikd\u0259n sonra M\u00fcaviy\u0259 ona bey\u0259t etm\u0259di. Xilaf\u0259t torpaqlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u0130mama tabe idi, M\u00fcaviy\u0259nin \u0259lind\u0259 yaln\u0131z \u015eam vilay\u0259ti qalm\u0131\u015fd\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 M\u00fcaviy\u0259 H\u0259zr\u0259t \u018fliy\u0259 (\u0259) qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q m\u00fcxalif\u0259td\u0259n \u00e7\u0259kinirdi.<\/p>\n<p>\u0130mam qasid vasit\u0259sil\u0259 M\u00fcaviy\u0259y\u0259 x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259rib onu qeydsiz-\u015f\u0259rtsiz olaraq bey\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131, \u0259ks halda m\u0259s\u0259l\u0259nin m\u00fcharib\u0259 yolu il\u0259 h\u0259ll edil\u0259c\u0259yini bildirdi. M\u00fcaviy\u0259 hiyl\u0259 i\u015fl\u0259dib \u0130mama cavab verm\u0259yi uzun m\u00fcdd\u0259t t\u0259xir\u0259 sald\u0131. Bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 o, mahir siyas\u0259t\u00e7i kimi tan\u0131nan \u018fmr ibn As\u0131 \u00f6z t\u0259r\u0259fin\u0259 \u00e7\u0259kdi, Misir valiliyini v\u0259d etm\u0259kl\u0259, \u018fliy\u0259 (\u0259) qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 onunla m\u00fctt\u0259fiq oldu. \u018fmrin m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259ri say\u0259sind\u0259 o, \u015eam daxilind\u0259ki probleml\u0259rini h\u0259ll etdi, h\u0259rbi v\u0259 siyasi g\u00fcc\u00fcn\u00fc nizama sald\u0131. M\u00fcaviy\u0259 xalq i\u00e7ind\u0259 h\u00f6rm\u0259ti olan b\u0259zi q\u0259bil\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131, qocaman s\u0259hab\u0259l\u0259ri aldad\u0131b \u00f6z\u00fcn\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Bu adamlar M\u00fcaviy\u0259nin \u0259mri il\u0259 \u015eam\u0131 qar\u0131\u015f-qar\u0131\u015f g\u0259zib camaat\u0131 \u018fli ibn \u018fbu Talibin (\u0259) \u0259leyhin\u0259 q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rd\u0131lar. Onlar Osman ibn Affan\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin guya \u018fli (\u0259) t\u0259r\u0259find\u0259n gizl\u0259dildiyini s\u00f6yl\u0259yirdil\u0259r. \u015eaml\u0131lar da bu yalana inan\u0131b \u018fliy\u0259 (\u0259) qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 M\u00fcaviy\u0259ni d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rini bildirdil\u0259r. Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 M\u00fcaviy\u0259 b\u00fct\u00fcn \u015eam \u0259halisind\u0259n bey\u0259t ald\u0131. \u00d6z q\u00fcvv\u0259sin\u0259 arxay\u0131n olduqdan sonra is\u0259 \u0130mam \u018fliy\u0259 (\u0259) cavab m\u0259ktubu g\u00f6nd\u0259rib Osman\u0131n qatill\u0259rini t\u0259hvil verm\u0259yinc\u0259 ona bey\u0259t etm\u0259k fikrind\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 elan etdi.<\/p>\n<p>M\u00fcaviy\u0259nin cavab\u0131 yubatmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 C\u0259m\u0259l sava\u015f\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rini g\u00f6zl\u0259m\u0259si idi. C\u0259m\u0259l sava\u015f\u0131 \u0130mam \u018flinin (\u0259) parlaq q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra M\u00fcaviy\u0259 yaln\u0131z \u00f6z q\u00fcvv\u0259sin\u0259 arxalanmal\u0131 oldu\u011funu anlad\u0131 v\u0259 g\u00fcc toplad\u0131qdan sonra \u00f6z m\u0259qs\u0259dini elan etdi.<\/p>\n<p>\u0130mam \u018fli (\u0259) x\u0259lif\u0259 se\u00e7il\u0259n kimi d\u0259rhal M\u00fcaviy\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 problemi h\u0259ll etm\u0259k ist\u0259yirdi.<br \/>\nLakin M\u00fcaviy\u0259nin bey\u0259ti gecikdirm\u0259si v\u0259 C\u0259m\u0259l d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u015flanmas\u0131 buna mane oldu. C\u0259m\u0259l d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n d\u0259rhal sonra da \u015eam \u00fcz\u0259rin\u0259 yerim\u0259k plan\u0131 ba\u015f tutmad\u0131. H\u0259zr\u0259t \u018fli (\u0259) B\u0259sr\u0259d\u0259n Kuf\u0259y\u0259 qay\u0131tma\u011fa v\u0259 burada M\u00fcaviy\u0259nin cavab\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu. M\u00fcaviy\u0259 cavab\u0131 yuband\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130mam \u018fli (\u0259) h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyata ba\u015flamaq \u0259mrini ver\u0259 bilmirdi. Art\u0131q t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs \u0259ld\u0259n verilmi\u015fdi. M\u00fcaviy\u0259 b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcn\u00fc toplam\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015fdi.<br \/>\nH\u0259zr\u0259t \u018fli (\u0259) Kuf\u0259 v\u0259 B\u0259sr\u0259 \u0259halisind\u0259n ibar\u0259t qo\u015fun toplay\u0131b onlar\u0131 \u015eam istiqam\u0259tind\u0259 yollad\u0131. \u00d6z\u00fc hicri 36-c\u0131 il \u015f\u0259vval ay\u0131n\u0131n 5-d\u0259 (miladi 657-ci il) ordunun \u0259sas hiss\u0259sinin ba\u015f\u0131nda h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7di.<\/p>\n<p>M\u00fcaviy\u0259 d\u0259 n\u0259h\u0259ng \u015eam qo\u015fununu h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirdi. \u015e\u0259rqi Suriyada, F\u0259rat\u0131n sa\u011f sahilind\u0259, indki R\u0259qq\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n \u015f\u0259rqd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Siffeyn m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 qurdu. \u018fvv\u0259lc\u0259 M\u00fcaviy\u0259nin ordusu \u0259lveri\u015fli m\u00f6vqe tutmu\u015fdu, F\u0259rat \u00e7ay\u0131 onlar\u0131n \u0259lind\u0259 idi. M\u00fcaviy\u0259 F\u0259rat\u0131n sahilind\u0259 g\u00fccl\u00fc m\u00fchafiz\u0259 d\u0259st\u0259si yerl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259, qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin sudan istifad\u0259 etm\u0259sin\u0259 mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259dirdi. \u0130mam\u0131n \u0259sg\u0259rl\u0259ri susuzluqdan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 \u0130mam \u0259vv\u0259lc\u0259 M\u00fcaviy\u0259y\u0259 x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259rib su yolunu azad etm\u0259sini ist\u0259di.<\/p>\n<p>M\u00fcaviy\u0259 bu t\u0259klif\u0259 r\u0259dd cavab\u0131 ver\u0259nd\u0259 h\u0259zr\u0259tin \u0259mri il\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259r ild\u0131r\u0131m s\u00fcr\u0259ti il\u0259 h\u0259ml\u0259 edib \u00e7ay k\u0259nar\u0131ndak\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n g\u00f6z\u0259t\u00e7il\u0259rini geri oturtdular. \u0130ndi v\u0259ziyy\u0259t \u0259ksin\u0259 d\u0259yi\u015fmi\u015fdi. F\u0259rat \u00e7ay\u0131 haqq qo\u015fununun \u0259lind\u0259 idi, M\u00fcaviy\u0259nin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 is\u0259 susuz s\u0259hrada yerl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r. Lakin \u018fli (\u0259) alic\u0259nabl\u0131q g\u00f6st\u0259rib d\u00fc\u015fm\u0259nin sudan istifad\u0259 etm\u0259sin\u0259 mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259tm\u0259di. \u015eam ordusunun da suya yax\u0131nla\u015fmas\u0131na icaz\u0259 verildi.<\/p>\n<p>Bir ne\u00e7\u0259 ay \u0259rzind\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda ciddi d\u00f6y\u00fc\u015f \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 ba\u015f verm\u0259di.<br \/>\nAra-s\u0131ra x\u0131rda sava\u015flar qopur, sonra nisbi sakitlik yaran\u0131rd\u0131. M\u00fcaviy\u0259 bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc hiyl\u0259g\u0259r siyas\u0259t\u00e7i kimi g\u00f6st\u0259rdi. \u0130mam\u0131n ordusu F\u00fcrat \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259ki \u00e7\u00f6k\u0259klik yerd\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131. M\u00fcaviyy\u0259 bu m\u00f6vqeni \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fayi\u0259 yayd\u0131 ki, F\u0259rat\u0131n suyunu onlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259k fikrind\u0259dir. \u0130mam \u018fli (\u0259) \u015fayi\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259r tutanda bunun qeyri-m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu \u0259sg\u0259rl\u0259r\u0259 ba\u015fa sald\u0131. Lakin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r qorxu i\u00e7ind\u0259 idil\u0259r. Onlar t\u0259l\u0259sik d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259ni t\u0259rk edib y\u00fcks\u0259klikd\u0259 m\u00f6vqe tutdular. H\u0259min an M\u00fcaviy\u0259 \u00f6z ordusunu h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirib, ke\u00e7mi\u015f m\u00f6vqeyi \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. Yaln\u0131z bu zaman \u0130mam\u0131n \u0259sg\u0259rl\u0259ri aldand\u0131qlar\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Onlar bir daha h\u00fccum edib \u0259vv\u0259lki yer\u0259 qay\u0131td\u0131lar, M\u00fcaviy\u0259nin qo\u015funu yen\u0259 \u00e7ay sahilind\u0259n uzaq d\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>Hicri 36-c\u0131 ilin zilhicc\u0259 ay\u0131nda (mladi 657-ci ilin may-iyun aylar\u0131) h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar q\u0131z\u0131\u015fd\u0131. \u0130mam\u0131n g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 Malik \u018f\u015ft\u0259r, Qeys ibn S\u0259d, H\u00fccr ibn \u018fdiyy, \u018fbu \u018fyyub \u018fnsari, \u00dcveys Q\u0259r\u0259ni, Muh\u0259mm\u0259d ibn \u018fbu B\u0259kr, X\u00fczeym\u0259 ibn Sabit Z\u00fc\u015f-\u015f\u0259had\u0259teyn kimi bacar\u0131ql\u0131 s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na \u00e7\u0131xd\u0131lar. \u00dcst\u00fcnl\u00fck \u0130mam\u0131n t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7m\u0259k \u00fczr\u0259 idi. Hicri 37-ci ilin m\u00fch\u0259rr\u0259m ay\u0131nda (miladi 657-ci ilin iyun-iyul aylar\u0131) h\u0259r iki t\u0259r\u0259f haram ay\u0131n h\u00f6rm\u0259ti xatirin\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc dayand\u0131rd\u0131, dan\u0131\u015f\u0131qlar ba\u015fland\u0131. Lakin s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131n he\u00e7 bir faydas\u0131 olmad\u0131.<br \/>\nM\u00fch\u0259rr\u0259m ay\u0131 bitdikd\u0259n sonra m\u00fcharib\u0259 alovu t\u0259z\u0259 bir q\u00fcvv\u0259 il\u0259 al\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>\u0130mam \u018fli ibn \u018fbu Talib (\u0259) \u00f6z qo\u015fununun d\u00fcz\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc qaydaya sald\u0131. Qo\u015funun sa\u011f cinah\u0131nda Y\u0259m\u0259n \u0259silli q\u0259bil\u0259l\u0259r, sol cinah\u0131nda is\u0259 R\u0259bi\u0259 q\u0259bil\u0259sinin qollar\u0131 yerl\u0259\u015fdirildi. Kuf\u0259 v\u0259 B\u0259sr\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri m\u0259rk\u0259zd\u0259 q\u0259rar tutdu. Cinahlardak\u0131 s\u00fcvari d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r\u0259 \u018f\u015f\u0259s ibn Qeysl\u0259 Abdullah ibn Abbas, piyadalara is\u0259 S\u00fcleyman ibn S\u00fcr\u0259dl\u0259 Haris ibn M\u00fcrr\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131 se\u00e7ildil\u0259r. \u018fmmar ibn Yasir b\u00fct\u00fcn qo\u015funun s\u00fcvari b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn, Abdullah ibn B\u0259dil X\u00fczai is\u0259 piyadalar\u0131n s\u0259rk\u0259rd\u0259si t\u0259yin edildi. D\u00f6y\u00fc\u015f bayra\u011f\u0131 S\u0259d ibn \u018fbu V\u0259qqas\u0131n qarda\u015f\u0131 o\u011flu Ha\u015fim ibn \u00dctb\u0259 ibn \u018fbu V\u0259qqasa verildi. H\u0259r q\u0259bil\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bayraq haz\u0131rland\u0131; bayraqlar\u0131n say\u0131 26-ya \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131&#8230;<\/p>\n<p>(\u0130kinci hiss\u0259)<\/p>\n<p>S\u0259f\u0259r ay\u0131n\u0131n ilk h\u0259ft\u0259sind\u0259 h\u0259r g\u00fcn t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259n m\u0259\u015fhur bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t bir d\u0259st\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc il\u0259 meydana \u00e7\u0131x\u0131b sava\u015f\u0131rd\u0131.<br \/>\nBirinci g\u00fcn \u0130mam\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259n Malik \u018f\u015ft\u0259r, qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fd\u0259n H\u0259bib ibn M\u0259sl\u0259m\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. \u0130kinci g\u00fcn haqq qo\u015funundan Ha\u015fim ibn \u00dctb\u0259, M\u00fcaviy\u0259 qo\u015funundan is\u0259 \u018fb\u00fcl-\u018fv\u0259r S\u0259lmi d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na \u00e7\u0131xd\u0131lar. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn \u018fmmar ibn Yasirl\u0259 \u018fmr ibn As\u0131n n\u00f6vb\u0259si g\u0259lib-\u00e7atd\u0131. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcn H\u0259zr\u0259t \u018flinin (\u0259) o\u011flu M\u00fch\u0259mm\u0259d ibn H\u0259n\u0259fiyy\u0259 v\u0259 \u00d6m\u0259r ibn X\u0259ttab\u0131n o\u011flu \u00dcbeydullah qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p>Be\u015finci g\u00fcn H\u0259zr\u0259t \u018flinin (\u0259) \u0259misi o\u011flu Abdullah ibn Abbas v\u0259 M\u00fcaviy\u0259nin qarda\u015f\u0131 o\u011flu V\u0259lid ibn \u00dctb\u0259 ibn \u018fbu S\u00fcfyan d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259ldil\u0259r. Alt\u0131nc\u0131 g\u00fcn H\u0259zr\u0259t \u018flinin (\u0259) s\u0259rk\u0259rd\u0259si Qeys ibn S\u0259d \u018fnsari, qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fd\u0259n \u0130bn Z\u00fcl-kila Himy\u0259ri d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na q\u0259d\u0259m basd\u0131lar. Yeddinci g\u00fcn yen\u0259 Malik \u018f\u015ft\u0259rl\u0259 H\u0259bib ibn M\u0259sl\u0259m\u0259nin n\u00f6vb\u0259si yeti\u015fdi. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259rin he\u00e7 biri q\u0259ti q\u0259l\u0259b\u0259 qazanm\u0131rd\u0131. Lakin bir qayda olaraq, yuxar\u0131da ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n M\u00fcaviy\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 \u0130mam \u018flini (\u0259) t\u0259msil ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rl\u0259 t\u0259kb\u0259t\u0259k d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259kd\u0259n qorxub imtina edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>S\u0259f\u0259r ay\u0131n\u0131n 8-ci g\u00fcn\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq \u0130mam ki\u00e7ik d\u0259st\u0259l\u0259r hal\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259yi dayand\u0131r\u0131b k\u00fctl\u0259vi h\u00fccum taktikas\u0131n\u0131 se\u00e7di. Art\u0131q d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r \u0259vv\u0259lki kimi g\u00fcnortaya q\u0259d\u0259r deyil, s\u00fcbh tezd\u0259n gec\u0259yar\u0131s\u0131na q\u0259d\u0259r davam edirdi.<br \/>\n\u0130mam\u0131n s\u0259rk\u0259rd\u0259si Abdullah ibn B\u0259dil X\u00fczai d\u00fc\u015fm\u0259ni p\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n sal\u0131b qo\u015funun i\u00e7\u0259risin\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259yirdi. Onun m\u0259qs\u0259di M\u00fcaviy\u0259nin \u00e7ad\u0131r\u0131na \u00e7at\u0131b onu \u00f6ld\u00fcrm\u0259k idi. Lakin Abdullah \u00f6z silahda\u015flar\u0131ndan \u00e7ox araland\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259qs\u0259din\u0259 \u00e7atmadan \u015f\u0259hid oldu. \u0130mam \u018fli (\u0259) sa\u011f cinahda yaranm\u0131\u015f qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131\u011f\u0131 aradan qald\u0131rma\u011f\u0131 Malik \u018f\u015ft\u0259r\u0259 tap\u015f\u0131rd\u0131. Malik qo\u015funun sa\u011f cinah\u0131n\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259r etdi. M\u0259\u015fhur s\u0259hab\u0259 \u018fbu \u018fyyub \u018fnsari d\u0259 M\u00fcaviy\u0259nin \u00e7ad\u0131r\u0131na kimi ir\u0259lil\u0259di, amma n\u0259tic\u0259 qazanmadan qay\u0131tma\u011fa m\u0259cbur oldu.<\/p>\n<p>M\u00fcaviy\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f\u0259 ke\u00e7diyini g\u00f6r\u00fcnc\u0259, yenid\u0259n hiyl\u0259y\u0259 \u0259l atd\u0131. Onun qo\u015funundak\u0131 n\u00fcfuzlu \u015f\u0259xsl\u0259r \u0130mam \u018flinin (\u0259) silahda\u015flar\u0131n\u0131 aldad\u0131b \u00f6z t\u0259r\u0259fl\u0259rin\u0259 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rdil\u0259r. \u00d6m\u0259r ibn X\u0259ttab\u0131n o\u011flu \u00dcbeydullah \u0130mam H\u0259s\u0259nl\u0259 (\u0259) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb t\u0259klif etdi ki, atas\u0131ndan ayr\u0131ls\u0131n; bu halda onu x\u0259lif\u0259 se\u00e7\u0259rl\u0259r. \u0130mam H\u0259s\u0259n (\u0259) \u00dcbeydullah\u0131n t\u0259klifini r\u0259dd etdi.<\/p>\n<p>\u018fmr ibn As is\u0259 Abdullah ibn Abbasa t\u0259rifl\u0259 dolu m\u0259ktub yaz\u0131b ona \u00f6z yolundan d\u00f6nm\u0259yi t\u0259klif etdi.<br \/>\nLakin Abdullah ibn Abbas da onun t\u0259klifin\u0259 m\u0259nfi cavab verdi.<\/p>\n<p>Siffeyn sava\u015f\u0131nda \u0130mam \u018fli ibn \u018fbu Talib (\u0259) \u015f\u0259xs\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 \u00f6z \u015f\u00fcca\u0259ti il\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259r\u0259 n\u00fcmun\u0259 g\u00f6st\u0259rirdi. M\u00fcaviy\u0259 is\u0259 qulam\u0131 H\u0259ris\u0259 \u00f6z zirehini geyindirib sava\u015fa yollay\u0131rd\u0131. D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin birind\u0259 H\u0259ris \u018flini (\u0259) \u00f6ld\u00fcr\u0259 bil\u0259c\u0259yini z\u0259nn edib o h\u0259zr\u0259tin \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fcd\u00fc. \u0130mam bir z\u0259rb\u0259 il\u0259 H\u0259risin h\u0259yat\u0131na son qoydu. \u018fli ibn \u018fbu Talib (\u0259) M\u00fcaviy\u0259ni t\u0259kb\u0259t\u0259k d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rsa da, o, imtina edib sava\u015f meydan\u0131na \u00e7\u0131xmad\u0131.<\/p>\n<p>Siffeyn sava\u015f\u0131nda \u018fmr ibn As Malik \u018f\u015ft\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131, amma sif\u0259tind\u0259n yaralan\u0131b qa\u00e7d\u0131. \u018fmr ibn As \u0130mam \u018fli ibn \u018fbu Talibl\u0259 (\u0259) d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya g\u0259lmi\u015f, lakin r\u00fcsvay\u00e7\u0131 bir hiyl\u0259nin vasit\u0259sil\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6l\u00fcmd\u0259n qurtarm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Siffeyn sava\u015f\u0131nda \u018fmmar ibn Yasirin \u015f\u0259hid olmas\u0131 \u015eam qo\u015fununun s\u0131ralar\u0131nda t\u0259lat\u00fcm yaratd\u0131.<br \/>\n\u00c7\u00fcnki vaxtil\u0259 H\u0259zr\u0259t M\u00fch\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) \u018fmmar\u0131n &#8220;az\u011f\u0131n bir d\u0259st\u0259&#8221; t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259c\u0259yini x\u0259b\u0259r vermi\u015fdi. Vaxtil\u0259 M\u0259scidi-n\u0259b\u0259vinin tikintisind\u0259 \u018fmmar x\u00fcsusi s\u0259yl\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r v\u0259 a\u011f\u0131r k\u0259rpicl\u0259ri iki-iki da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Pey\u011f\u0259mb\u0259r onun aln\u0131n\u0131n t\u0259rini silmi\u015f v\u0259 buyurmu\u015fdu: &#8220;Vay \u018fmmar! Onu az\u011f\u0131n bir d\u0259st\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u0259c\u0259k. O (\u018fmmar), onlar\u0131 (az\u011f\u0131n d\u0259st\u0259ni) c\u0259nn\u0259t\u0259 d\u0259v\u0259t ed\u0259c\u0259k, onlar is\u0259 onu c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 sar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131racaqlar&#8221;. \u018fmmar is\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 bel\u0259 cavab vermi\u015fdi: &#8220;Fitn\u0259l\u0259rd\u0259n Allaha s\u0131\u011f\u0131n\u0131ram&#8221;.<\/p>\n<p>(S\u0259hih \u0259l-Buxari, h\u0259dis 447 v\u0259 2812;<br \/>\nS\u0259hih M\u00fcslim, h\u0259dis 7320-7324;<br \/>\nS\u00fcn\u0259n \u0259l-Tirmizi, h\u0259dis 3800;<br \/>\nM\u00fcst\u0259dr\u0259ki-Hakim, h\u0259dis 2709, 5724, 5726 v\u0259 5727;<br \/>\nM\u00fcsn\u0259di-\u0130bn H\u0259nb\u0259l, II, 161 v\u0259 164; IV, 197; VI, 289;<br \/>\nM\u00fcsn\u0259di-T\u0259yalisi, h\u0259dis 637, 1703, 2282 v\u0259 2316;<br \/>\n\u0130bn \u0259l-\u018fsir. \u00dcs\u00fcd \u0259l-\u011fab\u0259, II, 143 v\u0259 217;<br \/>\n\u0130bn H\u0259c\u0259r \u018fsq\u0259lani. \u018fl-\u0130sab\u0259, I, 125 v\u0259 s. m\u0259nb\u0259l\u0259r).<\/p>\n<p>M\u0259scidi-n\u0259b\u0259vinin tikintisind\u0259n 35 il sonra Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) \u018fmmar haqq\u0131nda buyurduqlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7di.<br \/>\n\u018fmmar \u0130mam \u018flinin (\u0259) t\u0259r\u0259find\u0259 C\u0259m\u0259l v\u0259 Siffeyn sava\u015flar\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015fdi. Bu zaman onun 90-dan art\u0131q ya\u015f\u0131 vard\u0131. Siffeynd\u0259 \u018fmmar d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na \u00e7\u0131xd\u0131, f\u0259dakarl\u0131qla vuru\u015faraq \u015f\u0259hid oldu. Onun \u00f6l\u00fcm\u00fc h\u0259r iki d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n t\u0259r\u0259fin h\u0259y\u0259can\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Pey\u011f\u0259mb\u0259rin m\u0259lum h\u0259disini \u015f\u0259xs\u0259n o h\u0259zr\u0259tin dilind\u0259n e\u015fid\u0259nl\u0259rin bir hiss\u0259si h\u0259l\u0259 sa\u011f idi. Sonrak\u0131 n\u0259sil d\u0259 bu h\u0259disi s\u0259hab\u0259l\u0259rin a\u011fz\u0131ndan yet\u0259rinc\u0259 e\u015fitmi\u015fdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u018fmmar\u0131n \u015f\u0259had\u0259ti M\u00fcaviy\u0259 qo\u015fununun &#8220;az\u011f\u0131n d\u0259st\u0259&#8221; olmas\u0131na tutarl\u0131 s\u00fcbut say\u0131ld\u0131. \u015eam ordusunun daxilind\u0259 \u00e7axna\u015fma v\u0259 qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q yarand\u0131.<\/p>\n<p>Bir \u00e7oxlar\u0131 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin qabaqcadan x\u0259b\u0259r verdiyi az\u011f\u0131n d\u0259st\u0259d\u0259 olmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn silahlar\u0131n\u0131 yer\u0259 qoyma\u011fa haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131lar. M\u00fcaviy\u0259 v\u0259 \u018fmr ibn As v\u0259ziyy\u0259td\u0259n x\u0259b\u0259rdar olan kimi \u0259sg\u0259rl\u0259rin aras\u0131nda bel\u0259 bir \u015fayi\u0259 buraxd\u0131lar: &#8220;Narahat olma\u011fa he\u00e7 bir \u0259sas yoxdur. Do\u011frudur, H\u0259zr\u0259t Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u018fmmar ibn Yasirin az\u011f\u0131n d\u0259st\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259yini x\u0259b\u0259r vermi\u015fdi. Amma \u018fmmar\u0131 biz \u00f6ld\u00fcrm\u0259dik. \u018fmmar\u0131 \u018fli ibn \u018fbu Talib \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. O, \u018fmmar\u0131 \u00f6z\u00fc il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na g\u0259tirdi. \u018fg\u0259r \u018fli \u018fmmar\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rsayd\u0131, bu b\u00f6y\u00fck s\u0259hab\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259zdi. \u018fmmar\u0131n q\u0259tlinin b\u00fct\u00fcn m\u0259suliyy\u0259ti \u018flinin \u00f6hd\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr&#8221;. \u0130mam \u018fli (\u0259) bu s\u00f6zl\u0259ri e\u015fid\u0259nd\u0259 buyurdu: &#8220;\u018fg\u0259r \u018fmmar\u0131 m\u0259n \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f\u0259ms\u0259, dem\u0259li, H\u0259mz\u0259ni d\u0259 kafirl\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259nd\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcbm\u00fc\u015f&#8221;.<\/p>\n<p>(\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc hiss\u0259)<\/p>\n<p>S\u0259f\u0259r ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda \u018fli ibn \u018fbu Talib (\u0259) bir gec\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n sava\u015f meydan\u0131na \u00e7\u0131x\u0131b misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f igildik g\u00f6st\u0259rdi.<br \/>\nO, h\u0259min gec\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nin \u00e7ox sayda d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc m\u0259hv etdi. Bu gec\u0259 tarixd\u0259 &#8220;H\u0259rir gec\u0259si&#8221; kimi tan\u0131n\u0131r. &#8220;H\u0259rir&#8221; \u0259r\u0259b dilnd\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259 &#8220;it ulamas\u0131&#8221; dem\u0259kdir. \u0130mam \u018flinin (\u0259) z\u0259rb\u0259l\u0259ri alt\u0131nda M\u00fcaviy\u0259nin qo\u015funu f\u0259ryad etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min gec\u0259y\u0259 bu ad\u0131 vermi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn taleyi h\u0259ll olmaq \u00fczr\u0259 idi. M\u00fcaviy\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti bel\u0259 g\u00f6r\u0259nd\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn \u018fmr ibn Asa m\u00fcraci\u0259t etdi. \u018fmr m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rd\u00fc ki, \u0259sg\u0259rl\u0259r Quran v\u0259r\u0259ql\u0259rini niz\u0259l\u0259rin ucuna b\u0259rkidib d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na \u00e7\u0131xs\u0131nlar. Bununla onlar guya t\u0259r\u0259fl\u0259rin aras\u0131nda Qurani-K\u0259rimin hakim olmas\u0131n\u0131 ist\u0259dikl\u0259rini bildirdil\u0259r. \u018flinin (\u0259) qo\u015fununda olanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti bu hiyl\u0259y\u0259 aldan\u0131b, s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131na ba\u015flama\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b etdi. \u0130mam \u018fli (\u0259) M\u00fcaviy\u0259 il\u0259 \u018fmr ibn As\u0131n \u0259sl m\u0259qs\u0259dini onlara ba\u015fa salma\u011fa c\u0259hd g\u00f6st\u0259rs\u0259 d\u0259, n\u0259tic\u0259si olmad\u0131. \u018flinin (\u0259) t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259nl\u0259r silah\u0131 yer\u0259 qoydular v\u0259 m\u00fctl\u0259q dan\u0131\u015f\u0131qlara ba\u015flamaq laz\u0131m oldu\u011funu bildirdil\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259tta t\u0259hdid etdil\u0259r ki, \u0259g\u0259r dan\u0131\u015f\u0131\u011fa raz\u0131 olmasa, ya \u0130mam\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259c\u0259k, ya da M\u00fcaviy\u0259y\u0259 t\u0259hvil ver\u0259c\u0259kl\u0259r. H\u0259zr\u0259t \u00e7oxlu\u011fun r\u0259yin\u0259 tabe olub son d\u0259qiq\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc davam etdirm\u0259kd\u0259 olan Malik \u018f\u015ft\u0259ri geri \u00e7a\u011f\u0131rma\u011fa m\u0259cbur oldu.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, hicri 37-ci il s\u0259f\u0259r ay\u0131n\u0131n 17-d\u0259 (miladi 657-ci ilin avqust ay\u0131) Siffeyn sava\u015f\u0131 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin m\u00fczakir\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259si \u015f\u0259rti il\u0259 dayand\u0131r\u0131ld\u0131. H\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n bir hakim t\u0259yin edildi. H\u0259zr\u0259t \u018flinin (\u0259) etiraz\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n, onun t\u0259r\u0259find\u0259n \u018fbu Musa \u018f\u015f\u0259ri, M\u00fcaviy\u0259 t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 \u018fmr ibn As h\u0259k\u0259m se\u00e7ildi. H\u0259k\u0259ml\u0259rin iclas\u0131n\u0131 ramazan ay\u0131na t\u0259yin etdil\u0259r. Bu hadis\u0259 tarix\u0259 &#8220;h\u0259k\u0259meyn&#8221;, y\u0259ni iki hakim hadis\u0259si kimi daxil oldu.<\/p>\n<p>Hiyl\u0259g\u0259r \u018fmr ibn As r\u0259qibi il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259r\u0259k onu raz\u0131 sald\u0131 ki, onlar\u0131n h\u0259r ikisi t\u0259msil etdikl\u0259ri liderl\u0259rin xilaf\u0259t\u0259 layiq olmad\u0131qlar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259sinl\u0259r v\u0259 x\u0259lif\u0259nin camaat t\u0259r\u0259find\u0259n se\u00e7ilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarats\u0131nlar.<br \/>\n\u018fbu Musa \u018f\u015f\u0259ri bu t\u0259klif\u0259 aldanaraq, ham\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda barma\u011f\u0131ndan \u00fcz\u00fcy\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131xar\u0131b s\u00f6yl\u0259di: &#8220;M\u0259n barma\u011f\u0131mdan bu \u00fcz\u00fcy\u00fc \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131m kimi, \u018flini (\u0259) v\u0259 M\u00fcaviy\u0259ni hakimiyy\u0259td\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131ram&#8221;. Onun ard\u0131nca \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n \u018fmr ibn As bel\u0259 s\u00f6yl\u0259di: &#8220;\u018fbu Musa \u018flini (\u0259) hakimiyy\u0259td\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rd\u0131, m\u0259n d\u0259 bununla raz\u0131yam v\u0259 \u018flini (\u0259) x\u0259lif\u0259likd\u0259n uzaq elan edir\u0259m&#8221;. Sonra \u018fmr ibn As \u0259lind\u0259ki \u00fcz\u00fcy\u00fc o biri barma\u011f\u0131na tax\u0131b dedi: &#8220;Amma bu \u00fcz\u00fcy\u00fc barma\u011f\u0131ma taxd\u0131\u011f\u0131m kimi, M\u00fcaviy\u0259ni hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tirir\u0259m&#8221;.<\/p>\n<p>Bu hadis\u0259 hicri 37-ci ilin ramazan ay\u0131nda (miladi 658-ci ilin fevral\u0131) \u015eam (Dim\u0259\u015fq) il\u0259 M\u0259din\u0259 aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Dum\u0259t \u0259l-C\u0259nd\u0259l m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir (hal-haz\u0131rda bu yerl\u0259r S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131n\u0131n \u015fimal-q\u0259rbind\u0259ki C\u00f6vf \u0259yal\u0259tin\u0259 daxildir). T\u0259r\u0259fl\u0259rin h\u0259r birind\u0259n 400 n\u0259f\u0259r m\u0259\u015fhur s\u0259hab\u0259 v\u0259 q\u0259bil\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fc h\u0259k\u0259ml\u0259rin m\u00fcbahis\u0259sini izl\u0259mi\u015f v\u0259 \u015fahidlik etmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259k\u0259meyn hadis\u0259sinin n\u0259tic\u0259si \u018fli ibn \u018fbu Talibin (\u0259) bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 tam d\u00fczg\u00fcn m\u00f6vqe tutdu\u011funu g\u00f6st\u0259rdi. O, \u0259vv\u0259ld\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259k\u0259meyn vasit\u0259sil\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sinin t\u0259r\u0259fdar\u0131 deyildi v\u0259 bunun bir hiyl\u0259 oldu\u011funu ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. H\u0259m d\u0259 \u018fbu Musa \u018f\u015f\u0259rinin bu m\u0259suliyy\u0259tli i\u015f\u0259 uy\u011fun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z\u0259l bilirdi. Lakin onun dar d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n ist\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu olay ba\u015f verdi.<\/p>\n<p>H\u0259k\u0259meyn hadis\u0259si M\u00fcaviy\u0259nin hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k imkanlar\u0131n\u0131 daha da art\u0131rd\u0131. M\u00fcaviy\u0259 bunu \u0259sas tutaraq, \u00f6z xilaf\u0259t iddias\u0131na legitim don geydirm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. H\u0259m\u00e7inin, bu hadis\u0259l\u0259r x\u0259varic c\u0259r\u0259yan\u0131n yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Bel\u0259 ki, bundan sonra \u0130mam \u018flinin (\u0259) silahda\u015flar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si aldand\u0131qlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259r\u0259k, onu h\u0259k\u0259meyn\u0259 raz\u0131 olmaqda g\u00fcnahland\u0131rd\u0131lar. Onlar n\u0259 \u018flinin (\u0259), n\u0259 d\u0259 M\u00fcaviy\u0259nin hakimiyy\u0259t\u0259 layiq olmad\u0131qlar\u0131 fikrini \u015fuar kimi ir\u0259li s\u00fcr\u00fcb, h\u0259r iki lider\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcxalif\u0259t m\u00f6vqeyin\u0259 ke\u00e7dil\u0259r&#8230;<\/p>\n<p>Siffeyn m\u00fcharib\u0259si fasil\u0259l\u0259rl\u0259 100 g\u00fcnd\u0259n art\u0131q davam etmi\u015fdir.<br \/>\nBu m\u00fcharib\u0259y\u0259 175 min m\u00fcs\u0259lman c\u0259lb edildi (\u018flinin (\u0259) t\u0259r\u0259find\u0259n 90 min, M\u00fcaviy\u0259nin t\u0259r\u0259find\u0259n 85 min n\u0259f\u0259r). M\u00fcharib\u0259 \u018flinin (\u0259) t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qrib\u0259n 25 min, M\u00fcaviy\u0259nin t\u0259r\u0259find\u0259n is\u0259 45 min n\u0259f\u0259rin q\u0259tli il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. \u018fmmar ibn Yasir, \u00dcveys Q\u0259r\u0259ni, Ha\u015fim ibn \u00dctb\u0259, Z\u00fc\u015f-\u015f\u0259had\u0259teyn X\u00fczeym\u0259 ibn Sabit kimi b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda \u015f\u0259hid oldular (bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 \u0130mam \u018flinin (\u0259) t\u0259r\u0259find\u0259 idi).<\/p>\n<p>Siffeyn sava\u015f\u0131 hicri 212-ci ild\u0259 (miladi 827-828-ci ill\u0259r) v\u0259fat etmi\u015f N\u0259sr ibn M\u00fczahim Minq\u0259rinin &#8220;V\u0259q\u0259t \u0259l-Siffeyn&#8221; kitab\u0131nda \u0259trafl\u0131 t\u0259svir edilmi\u015fdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hicri t\u0259qviml\u0259 s\u0259f\u0259r ay\u0131 \u0130slam tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131lan Siffeyn sava\u015f\u0131n\u0131n ild\u00f6n\u00fcm\u00fc kimi q\u0259bul edilir. Hicri t\u0259qviml\u0259 1403 il \u0259vv\u0259l Siffeyn sava\u015f\u0131 m\u0259lum n\u0259tic\u0259 il\u0259 ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015f v\u0259 n\u00f6vb\u0259ti hadis\u0259l\u0259r\u0259 yol a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bu sava\u015f\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, onun bar\u0259sind\u0259 m\u0259lumat verm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131q. Siffeyn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc H\u0259zr\u0259t \u018fli ibn \u018fbu Talibin (\u0259) t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 il\u0259 M\u00fcaviy\u0259 ibn&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":470114,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[27],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617-487x365.jpg",487,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",800,600,false],"newsmatic-featured":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",727,545,false],"newsmatic-list":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",533,400,false],"newsmatic-thumb":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",267,200,false],"newsmatic-small":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",127,95,false],"newsmatic-grid":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",333,250,false],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1037617.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=27\" rel=\"category\">\u0130SLAM<\/a>","rttpg_excerpt":"Hicri t\u0259qviml\u0259 s\u0259f\u0259r ay\u0131 \u0130slam tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131lan Siffeyn sava\u015f\u0131n\u0131n ild\u00f6n\u00fcm\u00fc kimi q\u0259bul edilir. Hicri t\u0259qviml\u0259 1403 il \u0259vv\u0259l Siffeyn sava\u015f\u0131 m\u0259lum n\u0259tic\u0259 il\u0259 ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015f v\u0259 n\u00f6vb\u0259ti hadis\u0259l\u0259r\u0259 yol a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bu sava\u015f\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, onun bar\u0259sind\u0259 m\u0259lumat verm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131q. Siffeyn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc H\u0259zr\u0259t \u018fli ibn \u018fbu Talibin (\u0259) t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 il\u0259 M\u00fcaviy\u0259 ibn...","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/470113"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=470113"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/470113\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/470114"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=470113"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=470113"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=470113"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}