{"id":473355,"date":"2022-05-11T07:28:08","date_gmt":"2022-05-11T04:28:08","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=473355"},"modified":"2022-05-11T07:28:08","modified_gmt":"2022-05-11T04:28:08","slug":"az%c9%99rbaycanda-piyl%c9%99nm%c9%99-sayindaki-artim-narahatliq-dogurur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=473355","title":{"rendered":"\u201cAz\u0259rbaycanda piyl\u0259nm\u0259 say\u0131ndak\u0131 art\u0131m narahatl\u0131q do\u011furur\u201d"},"content":{"rendered":"<h3><strong>\u201cU\u015faqlara \u015firin \u00e7ay, \u015f\u0259k\u0259rli, qazl\u0131 i\u00e7kil\u0259r, h\u0259tta enerji i\u00e7kil\u0259ri verirl\u0259r, bununla da&#8230;\u201d\u00a0<\/strong><\/h3>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u00dcST) \u201cAvropa Regional Piyl\u0259nm\u0259 2022\u201d adl\u0131 hesabatla \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib.<\/p>\n<p>Hesabata g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycanda yetkin ya\u015fl\u0131 \u0259halinin az\u0131 53.6 faizi art\u0131q \u00e7\u0259kid\u0259n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n piyl\u0259nm\u0259d\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. S\u0131rf piyl\u0259nm\u0259 \u0259halinin 19.9 faizi aras\u0131nda yay\u0131l\u0131b. Ki\u015fil\u0259r \u00fczr\u0259 g\u00f6st\u0259rici 15.8, qad\u0131nlar \u00fczr\u0259 23.6 faizdir. Son d\u00f6vrl\u0259r u\u015faqlar aras\u0131nda piyl\u0259nm\u0259d\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin say\u0131 getdikc\u0259 \u00e7oxal\u0131r? Bunun s\u0259b\u0259bi n\u0259dir, qar\u015f\u0131s\u0131 nec\u0259 al\u0131n\u0131r?<\/p>\n<p>S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin ekspert-m\u00fct\u0259x\u0259ssisi, u\u015faq endokrinoloqu Azad \u018fkb\u0259rzad\u0259\u00a0 Musavat.com-un m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 suallar\u0131n\u0131 cavabland\u0131r\u0131b:<\/p>\n<p><strong>&#8211; Doktor, Az\u0259rbaycanda k\u00f6kl\u00fck problemi t\u0259hl\u00fck\u0259li h\u0259dd\u0259dirmi? S\u0259b\u0259bl\u0259r n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bir \u00e7ox m\u00fc\u0259llifl\u0259r hesab edir ki, piyl\u0259nm\u0259 epidemiyas\u0131 x\u0259r\u00e7\u0259ngd\u0259n daha ciddi v\u0259ziyy\u0259t al\u0131b. K\u00f6kl\u00fck problemi d\u00fcnyan\u0131n \u0259ks\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycanda da aktual problemdir. Haz\u0131rda \u00f6lk\u0259mizd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li h\u0259dd dey\u0259 bilm\u0259s\u0259k d\u0259, piyl\u0259nm\u0259d\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin say\u0131ndak\u0131 art\u0131m tendensiyas\u0131 \u00fcr\u0259ka\u00e7an deyil. Ya\u015f, cins, hormonal-metabolik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 sair\u0259 il\u0259 yana\u015f\u0131 bu art\u0131m\u0131n \u0259n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri yanl\u0131\u015f yem\u0259k v\u0259rdi\u015fl\u0259ri, h\u0259dd\u0259n art\u0131q, y\u00fcks\u0259k kalorili v\u0259 keyfiyy\u0259tsiz qidalanma, azh\u0259r\u0259k\u0259tli h\u0259yat t\u0259rzidir. \u018fminlikl\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki, insanlar\u0131n piyl\u0259nm\u0259ni real bir t\u0259hl\u00fck\u0259 kimi g\u00f6rm\u0259m\u0259sidir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Piyl\u0259nm\u0259d\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r COVID-19-u daha a\u011f\u0131r ke\u00e7irm\u0259 riskiyl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdil\u0259r. Bel\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r post-COV\u0130D d\u00f6n\u0259mind\u0259 daha \u00e7ox n\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t etm\u0259lidirl\u0259r?<\/strong><\/p>\n<p>-Piyl\u0259nm\u0259 sad\u0259c\u0259, COV\u0130D-19 infeksiyas\u0131 zaman\u0131 deyil, b\u00fct\u00fcn h\u0259yat boyu ciddi a\u011f\u0131rla\u015fmalar\u0131 \u00f6z\u00fcyl\u0259 b\u0259rab\u0259r g\u0259tirir. Bel\u0259 ki, \u015f\u0259k\u0259rli diabet x\u0259st\u0259liyi, insulin m\u00fcqavim\u0259ti, t\u0259zyiq x\u0259st\u0259liyi, \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri, hiperlipidemiya (qanda ya\u011f miqdar\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259lm\u0259si), metabolik sindrom, qaraciy\u0259r piyl\u0259nm\u0259si, t\u00fckl\u0259nm\u0259, menstural poz\u011funluqlar, s\u00fcm\u00fck \u0259rim\u0259si, \u00f6d x\u0259st\u0259likl\u0259ri, t\u0259n\u0259ff\u00fcs probleml\u0259ri, yuxu apnoe x\u0259st\u0259liyi (yuxuda t\u0259n\u0259ff\u00fcs probleml\u0259ri), psixiatrik probleml\u0259r, onkoloji x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259 art\u0131m v\u0259 sair\u0259\u00a0 kimi a\u011f\u0131rla\u015fmalar piyl\u0259nm\u0259nin n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 real t\u0259hl\u00fck\u0259 oldu\u011funu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Getdikc\u0259 piyl\u0259nm\u0259nin daha \u00e7ox azya\u015fl\u0131 u\u015faqlarda yaranmas\u0131n\u0131n \u015fahidi oluruq, s\u0259b\u0259bi n\u0259dir? Qar\u015f\u0131s\u0131 nec\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>-T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, piyl\u0259nm\u0259y\u0259 \u015f\u0259rait yaradan h\u0259yat t\u0259rzi b\u00f6y\u00fckl\u0259rd\u0259n u\u015faqlara da siray\u0259t etmi\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259dir. H\u0259l\u0259 yeni do\u011fulmu\u015f d\u00f6vrd\u0259n ba\u015flayaraq u\u015faqlara laz\u0131ms\u0131z \u015f\u0259k\u0259rin verilm\u0259si bu problemin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Ki\u00e7ik ya\u015flardan \u015firin \u00e7ay, \u015firniyyat, \u015f\u0259k\u0259rli qazl\u0131 i\u00e7kil\u0259r, \u201cpaker\u201d qidalar, h\u0259tta enerji i\u00e7kil\u0259rinin verilm\u0259si, y\u00fcks\u0259k kalorili \u201cfast food\u201d m\u0259hsullar\u0131n\u0131n g\u00fcnd\u0259lik istifad\u0259sinin n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 z\u0259r\u0259rli olmas\u0131ndan valideynl\u0259rin x\u0259b\u0259ri yoxdur. El\u0259c\u0259 d\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tsiz h\u0259yat t\u0259rzi, ail\u0259nin yanl\u0131\u015f qidalanma v\u0259rdi\u015fl\u0259rind\u0259n u\u015faqlar\u0131n da t\u0259sirl\u0259nm\u0259si, irsi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, valideynl\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201ck\u00f6k u\u015faq sa\u011flam olar\u201d fikri bu g\u00fcn piyl\u0259nm\u0259nin u\u015faqlar aras\u0131nda da artmas\u0131n\u0131n t\u0259kzibedilm\u0259z s\u0259b\u0259bl\u0259ridir.<\/p>\n<p><strong>-Piyl\u0259nm\u0259 v\u0259 \u015f\u0259k\u0259rli diabet. Bildirilir ki, h\u0259dd\u0259n art\u0131q k\u00f6k\u0259lm\u0259k diabet x\u0259st\u0259liyi yarad\u0131r&#8230;\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>-\u015e\u0259k\u0259rli diabetin bir \u00e7ox n\u00f6v\u00fc var. Amma \u0259n \u00e7ox rast g\u0259lin\u0259n formalar\u0131 Tip 1 v\u0259 Tip 2 \u015f\u0259k\u0259rli diabetdir. X\u00fcsusil\u0259, 2-ci tip \u015f\u0259k\u0259rli diabet insulin m\u00fcqavim\u0259ti v\u0259 piyl\u0259nm\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. \u00dcST-\u00fcn a\u00e7\u0131qlamas\u0131na g\u00f6r\u0259 Avropada olan 2-ci tip \u015f\u0259k\u0259rli diabet x\u0259st\u0259liyinin 80%-i piyl\u0259nm\u0259 v\u0259 art\u0131q \u00e7\u0259ki n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib. Bel\u0259 ki, 2-ci tip \u015f\u0259k\u0259rli diabet insulin m\u00fcqavim\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir. \u0130nsulin m\u00fcqavim\u0259ti is\u0259 piyl\u0259nm\u0259 il\u0259 birba\u015fa \u0259laq\u0259dard\u0131r. \u0130nsulin m\u00fcqavim\u0259ti v\u0259 piyl\u0259nm\u0259 q\u00fcsurlu d\u00f6vran il\u0259 bir-birini daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdirir v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 \u015f\u0259k\u0259rli diabet x\u0259st\u0259liyi formala\u015fm\u0131\u015f olur. El\u0259 m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 2-ci tip \u015f\u0259k\u0259rli diabetin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 art\u0131q \u00e7\u0259kinin verilm\u0259si \u00e7ox ciddi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p><strong>-Piyl\u0259nm\u0259nin yaranmas\u0131na daha hans\u0131 amill\u0259r t\u0259sir edir? Hans\u0131 qidalar piyl\u0259nm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>-\u018fvv\u0259ld\u0259 qeyd etdiyim kimi, sad\u0259c\u0259 qidalanma deyil, bir \u00e7ox faktor piyl\u0259nm\u0259y\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Amma irsi faktorlar v\u0259 hormonal-metabolik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r \u00e7ox \u00f6n\u0259mli faktorlard\u0131r. B\u0259zi ara\u015fd\u0131rmalara g\u00f6r\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 h\u0259r 3 n\u0259f\u0259rd\u0259n birind\u0259 genetik olaraq insulin m\u00fcqavim\u0259ti m\u00f6vcuddur. Y\u0259ni, bu genetik meylliliy\u0259 bizim m\u00fcasir h\u0259yat t\u0259rzimiz d\u0259 \u0259lav\u0259 olunarsa, piyl\u0259nm\u0259 qa\u00e7\u0131lmaz v\u0259ziyy\u0259t olur. \u018fvv\u0259ld\u0259 piyl\u0259nm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olan qidalardan da b\u0259hs etdik. B\u0259s bu z\u0259r\u0259rli qidalar\u0131 n\u0259 il\u0259 \u0259v\u0259z ets\u0259k sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131m\u0131za ziyan vurmar\u0131q? Z\u00fclal t\u0259rkibli qidalar (az ya\u011fl\u0131 s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131, paxlal\u0131 bitkil\u0259r, piysiz q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0259t, toyuq, bal\u0131q v\u0259 sair\u0259), heyvani ya\u011flar \u0259v\u0259zin\u0259 bitki ya\u011flar\u0131n\u0131n istifad\u0259si, meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z porsiyalar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 (x\u00fcsusil\u0259 mayonez, xama v\u0259 s. qat\u0131lmam\u0131\u015f salatlar yem\u0259k porsiyas\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etm\u0259lidir), k\u0259p\u0259kli (qara, \u0259sm\u0259r) un m\u0259mulatlar\u0131, g\u00fcnd\u0259lik normal miqdarda su q\u0259bulunu rasionumuza \u0259lav\u0259 ets\u0259k, h\u0259m sa\u011flam qidalanar, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc piyl\u0259nm\u0259d\u0259n qorumu\u015f olar\u0131q. Bununla birlikd\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k, f\u0259aliyy\u0259timizin artmas\u0131, \u0259lb\u0259tt\u0259, biz\u0259 bu yolda d\u0259st\u0259k olacaqd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cU\u015faqlara \u015firin \u00e7ay, \u015f\u0259k\u0259rli, qazl\u0131 i\u00e7kil\u0259r, h\u0259tta enerji i\u00e7kil\u0259ri verirl\u0259r, bununla da&#8230;\u201d\u00a0 \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u00dcST) \u201cAvropa Regional Piyl\u0259nm\u0259 2022\u201d adl\u0131 hesabatla \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib. Hesabata g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycanda yetkin ya\u015fl\u0131 \u0259halinin az\u0131 53.6 faizi art\u0131q \u00e7\u0259kid\u0259n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n piyl\u0259nm\u0259d\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. S\u0131rf piyl\u0259nm\u0259 \u0259halinin 19.9 faizi aras\u0131nda yay\u0131l\u0131b. Ki\u015fil\u0259r \u00fczr\u0259 g\u00f6st\u0259rici 15.8, qad\u0131nlar \u00fczr\u0259 23.6 faizdir. Son d\u00f6vrl\u0259r u\u015faqlar aras\u0131nda piyl\u0259nm\u0259d\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin say\u0131 getdikc\u0259 \u00e7oxal\u0131r? Bunun s\u0259b\u0259bi n\u0259dir, qar\u015f\u0131s\u0131 nec\u0259 al\u0131n\u0131r? S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin ekspert-m\u00fct\u0259x\u0259ssisi, u\u015faq endokrinoloqu Azad \u018fkb\u0259rzad\u0259\u00a0 Musavat.com-un m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 suallar\u0131n\u0131 cavabland\u0131r\u0131b: &#8211; Doktor, Az\u0259rbaycanda k\u00f6kl\u00fck problemi t\u0259hl\u00fck\u0259li&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":473356,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/0849a6110b687ea5739538068769127e.jpg",450,300,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/0849a6110b687ea5739538068769127e.jpg",450,300,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/0849a6110b687ea5739538068769127e.jpg",450,300,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/0849a6110b687ea5739538068769127e-450x280.jpg",450,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/0849a6110b687ea5739538068769127e.jpg",450,300,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/0849a6110b687ea5739538068769127e.jpg",450,300,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/0849a6110b687ea5739538068769127e.jpg",450,300,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/0849a6110b687ea5739538068769127e.jpg",450,300,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/0849a6110b687ea5739538068769127e-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/0849a6110b687ea5739538068769127e.jpg",450,300,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"\u201cU\u015faqlara \u015firin \u00e7ay, \u015f\u0259k\u0259rli, qazl\u0131 i\u00e7kil\u0259r, h\u0259tta enerji i\u00e7kil\u0259ri verirl\u0259r, bununla da&#8230;\u201d\u00a0 \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u00dcST) \u201cAvropa Regional Piyl\u0259nm\u0259 2022\u201d adl\u0131 hesabatla \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib. Hesabata g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycanda yetkin ya\u015fl\u0131 \u0259halinin az\u0131 53.6 faizi art\u0131q \u00e7\u0259kid\u0259n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n piyl\u0259nm\u0259d\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. S\u0131rf piyl\u0259nm\u0259 \u0259halinin 19.9 faizi aras\u0131nda yay\u0131l\u0131b. Ki\u015fil\u0259r \u00fczr\u0259 g\u00f6st\u0259rici 15.8, qad\u0131nlar \u00fczr\u0259 23.6 faizdir.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/473355"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=473355"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/473355\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/473356"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=473355"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=473355"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=473355"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}