{"id":474906,"date":"2022-05-15T13:20:13","date_gmt":"2022-05-15T10:20:13","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=474906"},"modified":"2022-05-15T13:20:13","modified_gmt":"2022-05-15T10:20:13","slug":"fermerin-g%c9%99lirini-torpagin-omrunu-nec%c9%99-uzatmaq-olar-t%c9%99hlil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=474906","title":{"rendered":"Fermerin g\u0259lirini, torpa\u011f\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc nec\u0259 uzatmaq olar? \u2013 T\u018fHL\u0130L"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda qida t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t ayr\u0131l\u0131r, fermerl\u0259r m\u00fct\u0259madi olaraq yeni texnologiyalar bar\u0259d\u0259 maarifl\u0259ndirilir, h\u0259tta bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n stimulla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, torpaqlar\u0131n m\u00fcnbitliyi v\u0259 t\u0259yinat\u0131na uy\u011fun \u0259kilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 m\u00fch\u00fcm \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 torpaq m\u00fcnbitliyin\u0259 n\u0259zar\u0259t strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 torpaq m\u00fcnbitliyinin idar\u0259olunmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan qurumlar torpa\u011f\u0131n keyfiyy\u0259tini n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259madi olaraq vahid elmi-texniki siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irirl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0<a href=\"https:\/\/kaspi.az\/fermerin-gelirini-torpagin-omrunu-uzadan-analiz?fbclid=IwAR30qI4fpcvdInvP-u-BPbdYKC-3N0doTO7-KEojfM940O_U0SrIxCrkEjk\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>\u201cKaspi\u201d q\u0259zeti<\/strong><\/a>nd\u0259 m\u0259qal\u0259 yay\u0131mlan\u0131b.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Az\u0259rbaycanda da \u201cAz\u0259rk\u0259ndkimya birliyi\u201d ad\u0131nda bir qurum olub, lakin 1990-c\u0131 ild\u0259 h\u0259min birlik l\u0259\u011fv edilib v\u0259 bir \u00e7ox funksiyalar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif icra orqanlar\u0131na h\u0259val\u0259 olunub. Ancaq \u00a0h\u0259min icra orqanlar\u0131 aras\u0131nda informasiya m\u00fcbadil\u0259sinin olmamas\u0131 v\u0259 onlar\u0131n praktikada olan probleml\u0259r\u0259 vahid prizmadan yana\u015fmamas\u0131 torpaqlar\u0131n m\u00fcnbitliyinin idar\u0259 olunmas\u0131nda, aqrokimy\u0259vi xidm\u0259td\u0259 xaotik v\u0259ziyy\u0259tin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Eyni zamanda, o d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00f6vcud olan torpaq analizi \u00fc\u00e7\u00fcn laboratoriya \u015f\u0259b\u0259k\u0259si d\u0259 l\u0259\u011fv edilib. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259nin b\u00fct\u00fcn regionlar\u0131nda torpaqlar\u0131n m\u00fcnbitliyi s\u00fcr\u0259tl\u0259 azalma\u011fa ba\u015flay\u0131b. G\u00fcbr\u0259l\u0259rin kort\u0259bii t\u0259tbiq olunmas\u0131 is\u0259 torpaqlar\u0131n ekoloji durumu pisl\u0259\u015fib. Lakin son bir ne\u00e7\u0259 ild\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan i\u015fl\u0259r, formala\u015fd\u0131r\u0131lan yeni qurumlar art\u0131q \u0259kin torpaqlar\u0131n\u0131n m\u00fcnbitliyi m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t ay\u0131r\u0131b. Torpa\u011f\u0131n arqo-kimy\u0259vi analizl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131 da \u00f6lk\u0259nin qida t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin qorunmas\u0131na \u0259saslanaraq fermerl\u0259r\u0259 d\u0259st\u0259k olma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. Fermer \u00f6z torpa\u011f\u0131n\u0131 aqrokimy\u0259vi analiz\u0259 verm\u0259kl\u0259 hans\u0131 m\u0259hsulun daha s\u0259m\u0259r\u0259li oldu\u011funu, hans\u0131 g\u00fcbr\u0259l\u0259rd\u0259n v\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r istifad\u0259 edilm\u0259sini d\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259 bilir. Bu, n\u0259tic\u0259 etibar\u0131 il\u0259 az x\u0259rcl\u0259 bol m\u0259hsuldarl\u0131\u011fa g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. B\u0259s g\u00f6r\u0259s\u0259n, bu sah\u0259d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t n\u0259 yerd\u0259dir? Sahibkarlar aqro-kimy\u0259vi analizl\u0259r\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rirmi?<\/p>\n<p>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cKaspi\u201d q\u0259zetin\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda\u00a0Aqrar Xidm\u0259tl\u0259r Agentliyinin Laboratoriya, ekspertiza v\u0259 sertifikatla\u015fd\u0131rma m\u0259rk\u0259zinin direktoru R\u0259\u015fad Vahabzad\u0259\u00a0bildirdi ki, \u0259kind\u0259n qabaq torpaq analizl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131 onun m\u00fcnbitliyinin a\u015fkar olunmas\u0131, d\u00fczg\u00fcn g\u00fcbr\u0259, qida rasionunun t\u0259yin edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 edilir: \u201cBu, daha \u00e7ox aqro-kimy\u0259vi analiz adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u018fkin\u00e7ilikd\u0259 \u00fc\u00e7 ana m\u0259fhum var &#8211; ba\u011f, bitki v\u0259 g\u00fcbr\u0259. Y\u0259ni bu \u00fc\u00e7buca\u011f\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 riay\u0259t olunmal\u0131d\u0131r. Torpa\u011f\u0131 analiz etdiyimiz zaman bilirik ki, burada n\u0259 \u0259kil\u0259c\u0259k, n\u0259 q\u0259d\u0259r qida madd\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u0259min olunacaq. Y\u0259ni fermer \u00f6z\u00fc m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir ki, m\u0259s\u0259l\u0259n, 10 hektar yerd\u0259 tax\u0131l v\u0259 ya yonca \u0259ks\u0259, filan q\u0259d\u0259r x\u0259rci \u00e7\u0131xacaq. Fermer bu add\u0131m\u0131 il\u0259 \u00f6z x\u0259rcl\u0259rini bir n\u00f6v \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n optimalla\u015fd\u0131r\u0131r. Bundan sonra h\u0259m makro elementl\u0259r, h\u0259m d\u0259 mikro elementl\u0259r c\u0259h\u0259td\u0259n g\u00fcbr\u0259l\u0259m\u0259 dozalar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n olunur. Art\u0131q bundan sonra b\u0259lli olur ki, bu torpaqda n\u0259 bit\u0259r. Fermer \u00fcmumi g\u00fcbr\u0259l\u0259m\u0259 t\u0259tbiq etdiyi zaman torpa\u011f\u0131n m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilir. Tutaq ki, ona m\u0259xsus torpaqda 40 kiloqram azot var v\u0259 50 sentner m\u0259hsul almaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan \u0259lav\u0259 azot v\u0259 dig\u0259r g\u00fcbr\u0259l\u0259ri verm\u0259yi planla\u015fd\u0131r\u0131r. Y\u0259ni \u00f6z x\u0259rcini \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015f olur\u201d.<\/p>\n<p>Direktor bir s\u0131ra fermerl\u0259rin bu metoda maraq g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259m\u0259m\u0259sin\u0259 \u00a0toxunaraq vur\u011fulad\u0131 ki, h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259ti izah edilir: \u201cOnlara deyilir ki, torpaq sizin olsa da, \u00f6lk\u0259nin \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi d\u0259 var. Y\u0259ni izah edilir ki, torpa\u011f\u0131 d\u00fczg\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259m\u0259kl\u0259, misal \u00fc\u00e7\u00fcn, \u00f6lk\u0259d\u0259 tax\u0131l ehtiyat\u0131n\u0131n azalmas\u0131na d\u0259st\u0259k vermi\u015f olurlar. Amma i\u015f\u0259 d\u00fczg\u00fcn qaydada yana\u015f\u0131lsa, dey\u0259k ki, \u00f6lk\u0259nin tax\u0131la olan t\u0259l\u0259bat\u0131na bir faiz d\u0259 olsa, k\u00f6m\u0259klik edirl\u0259r. Bel\u0259 dey\u0259k ki, h\u0259m d\u0259 fermerin g\u0259liri art\u0131r. Bir m\u0259qama diqq\u0259t ed\u0259k, fermer kort\u0259bii formada torpa\u011fa iki kis\u0259 azot g\u00fcbr\u0259si verir. Amma normalda bu, ya azd\u0131r, ya da \u00e7oxdur. Bel\u0259c\u0259, kort\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fin n\u0259tic\u0259si olaraq, ilin sonunda 20 ton tax\u0131l olur. Ancaq qeyd edil\u0259n qaydalara \u0259m\u0259l edils\u0259, b\u0259lk\u0259 d\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 30 ton olard\u0131 v\u0259 art\u0131q \u0259ld\u0259 etdiyi 10 ton tax\u0131l\u0131 g\u0259lirin\u0259 s\u0259rf ed\u0259rdi. Biz ne\u00e7\u0259 ill\u0259rdir laboratoriya analizl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011fuluq. Y\u0259ni biz\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n, verdiyimiz t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti raz\u0131l\u0131q edir ki, \u00e7\u0259kdiyi x\u0259rcl\u0259r azal\u0131b, m\u0259hsuldarl\u0131q art\u0131b\u201d.<\/p>\n<p>R.Vahabzad\u0259 qeyd etdi ki, 2018 v\u0259 2019-cu ill\u0259rd\u0259, t\u0259xmin\u0259n 100 min hektar \u0259razi analiz edilmi\u015fdirs\u0259, art\u0131q analiz edilmi\u015f \u0259razil\u0259rin hektar say\u0131 500 min\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131r: \u201cT\u0259bii ki, s\u00f6hb\u0259t pay\u0131zl\u0131q \u0259kind\u0259n gedir. Bu art\u0131m dig\u0259r t\u0259yinatl\u0131 yazl\u0131q v\u0259 \u00e7oxillik \u0259kinl\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir. Q\u0131sa vaxt ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bu, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck n\u0259tic\u0259dir. Onu qeyd edim ki, bu proses art\u0131q g\u00fcbr\u0259 bazar\u0131nda da sat\u0131\u015f\u0131n \u00a0d\u00fczg\u00fcn t\u0259min olunmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, kort\u0259bii formada istifad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn 1-2 adda g\u00fcbr\u0259 g\u0259lirdis\u0259, art\u0131q bel\u0259 deyil. \u0130ndi torpa\u011f\u0131n analiz n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun g\u00fcbr\u0259 t\u0259rkibl\u0259ri g\u0259tirilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131l\u0131b\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda qida t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t ayr\u0131l\u0131r, fermerl\u0259r m\u00fct\u0259madi olaraq yeni texnologiyalar bar\u0259d\u0259 maarifl\u0259ndirilir, h\u0259tta bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n stimulla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, torpaqlar\u0131n m\u00fcnbitliyi v\u0259 t\u0259yinat\u0131na uy\u011fun \u0259kilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 m\u00fch\u00fcm \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 torpaq m\u00fcnbitliyin\u0259 n\u0259zar\u0259t strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 torpaq m\u00fcnbitliyinin idar\u0259olunmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan qurumlar torpa\u011f\u0131n keyfiyy\u0259tini n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259madi olaraq vahid elmi-texniki siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0\u201cKaspi\u201d q\u0259zetind\u0259 m\u0259qal\u0259 yay\u0131mlan\u0131b. Az\u0259rbaycanda da \u201cAz\u0259rk\u0259ndkimya birliyi\u201d ad\u0131nda bir qurum olub, lakin 1990-c\u0131 ild\u0259 h\u0259min&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":474908,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1620305090_83452-1.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1620305090_83452-1.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1620305090_83452-1.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1620305090_83452-1-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1620305090_83452-1-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1620305090_83452-1.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1620305090_83452-1.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1620305090_83452-1.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1620305090_83452-1-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1620305090_83452-1.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycanda qida t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t ayr\u0131l\u0131r, fermerl\u0259r m\u00fct\u0259madi olaraq yeni texnologiyalar bar\u0259d\u0259 maarifl\u0259ndirilir, h\u0259tta bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n stimulla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, torpaqlar\u0131n m\u00fcnbitliyi v\u0259 t\u0259yinat\u0131na uy\u011fun \u0259kilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 m\u00fch\u00fcm \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 torpaq m\u00fcnbitliyin\u0259 n\u0259zar\u0259t strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 torpaq m\u00fcnbitliyinin&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/474906"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=474906"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/474906\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/474908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=474906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=474906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=474906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}