{"id":476410,"date":"2022-05-19T07:37:26","date_gmt":"2022-05-19T04:37:26","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=476410"},"modified":"2022-05-19T07:37:26","modified_gmt":"2022-05-19T04:37:26","slug":"n%c9%99-yaxsi-ki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=476410","title":{"rendered":"N\u0259 yax\u015f\u0131 ki&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>Otuz illik i\u015f\u011fal n\u0259tic\u0259sind\u0259\u00a0 erm\u0259ni vandallar\u0131 ekoloji terror t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k t\u0259bi\u0259t\u0259 b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259 vurublar. Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259bii \u015f\u0259raiti burada aran v\u0259 da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011fu il\u0259 f\u0259rqli ekoloji sistem t\u0259\u015fkil edir. Bu sistemin m\u0259rk\u0259zind\u0259 nadir fauna v\u0259 flora n\u00f6vl\u0259ri var. \u015eu\u015fa d\u0259r\u0259si, Da\u015falt\u0131 ma\u011faras\u0131, Topxana me\u015f\u0259si, La\u00e7\u0131n v\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r yaylaqlar\u0131, S\u00fcs\u0259n v\u0259 \u015e\u00fck\u00fcrataz kimi y\u00fcks\u0259klikl\u0259r\u0259 malik Ki\u00e7ik Qafqaz s\u0131ra da\u011flar\u0131n\u0131n xan Araza ba\u015f \u0259y\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 \u0259t\u0259kl\u0259ri, ya\u015f\u0131l k\u00fctl\u0259li d\u00fcz\u0259nlikl\u0259r g\u00f6z ox\u015fay\u0131r. Ekoloji terror t\u00f6r\u0259d\u0259n erm\u0259nil\u0259r ill\u0259r boyu m\u0259hz bu ekosistem\u0259 q\u0259nim k\u0259silibl\u0259r.<\/p>\n<p>Bunu elm d\u0259 s\u00fcbut edir ki, ekosistemin b\u0259zi komponentl\u0259ri \u00e7at\u0131\u015fmayanda, h\u0259min sistemin t\u0259bii tarazl\u0131\u011f\u0131 pozulma\u011fa ba\u015flay\u0131r, florada m\u0259hsuldarl\u0131q azalaraq t\u0259dric\u0259n m\u0259hv olur, fauna n\u00f6vl\u0259ri is\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn daha yax\u015f\u0131 t\u0259bii \u015f\u0259raiti olan yerl\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7 edirl\u0259r. Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259fi d\u0259 bundan x\u0259b\u0259rdar oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u00fcurlu sur\u0259td\u0259 t\u0259bi\u0259timizi m\u0259hv etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, i\u015f\u011fal n\u0259tic\u0259sind\u0259 2 qoruq, 4 yasaql\u0131q da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, 269.000 ha me\u015f\u0259 sah\u0259si q\u0259ddarcas\u0131na q\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayan v\u0259 ad\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 Kitab\u0131\u201dna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f heyvanlar\u0131n 4, qu\u015flar\u0131n 8, bal\u0131qlar\u0131n 1, s\u00fcr\u00fcn\u0259nl\u0259rin 3, h\u0259\u015f\u0259ratlar\u0131n 8, bitkil\u0259rin is\u0259 27 n\u00f6v\u00fc olmaqla, nadir bitki v\u0259 heyvanat al\u0259mi m\u0259hv edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Vandallar \u00f6z b\u0259dxah \u0259m\u0259ll\u0259rinin davam\u0131 kimi \u00e7aylar\u0131m\u0131z\u0131 da z\u0259h\u0259rl\u0259yibl\u0259r. Buna n\u00fcmun\u0259 olaraq Ox\u00e7u\u00e7ay\u0131n ekoloji f\u0259lak\u0259t zonas\u0131na \u00e7evrilm\u0259sini x\u00fcsusi qeyd etm\u0259k etm\u0259k olar. Bildiyimiz kimi, Ox\u00e7u\u00e7ay Erm\u0259nistan\u0131n Qafan v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Z\u0259ngilan rayonlar\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n \u00e7ayd\u0131r. Uzunlu\u011fu 85 km, h\u00f6vz\u0259sinin sah\u0259si 1140 km olan bu \u00e7ay ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 Z\u0259ng\u0259zur silsil\u0259sinin Qap\u0131c\u0131q da\u011f\u0131ndan (3285 m) g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Sululu\u011fu qar v\u0259 ya\u011f\u0131\u015f sular\u0131ndan, el\u0259c\u0259 d\u0259 yeralt\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n yaran\u0131r. H\u0259l\u0259 i\u015f\u011fal\u0131n davam etdiyi d\u00f6vrd\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f monitorinql\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n olmu\u015fdur ki, A\u011fstafa\u00e7ay v\u0259 Xram\u00e7ay \u00e7aylar\u0131 K\u00fcr \u00e7ay\u0131na qo\u015fulduqdan sonra K\u00fcr sular\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif kimy\u0259vi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin, Ox\u00e7u\u00e7ay Araz \u00e7ay\u0131na birl\u0259\u015fdikd\u0259n sonra is\u0259 Araz sular\u0131nda a\u011f\u0131r metallar\u0131n miqdar\u0131 normadan 10-30 d\u0259f\u0259 art\u0131q olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>H\u0259r il Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259naye, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t tullant\u0131lar\u0131 m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259mizl\u0259nm\u0259d\u0259n h\u0259min \u00e7aylara ax\u0131d\u0131l\u0131r. Tullant\u0131lar\u0131n t\u0259rkibind\u0259ki neft m\u0259hsullar\u0131, fenollar, a\u011f\u0131r metallar Az\u0259rbaycanda \u0259halinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na, milli genofonda, ekologiyaya ciddi ziyan vurmaqdad\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n ekoloji tarazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 erm\u0259nil\u0259rin ekoloji terror siyas\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259ndir.<\/p>\n<p>\u0130\u015fa\u011fal alt\u0131nda olan n\u0259zar\u0259tsiz \u0259razil\u0259rd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Metsamor AES-dir ki, onun radioaktiv tullant\u0131lar\u0131 da q\u0259sd\u0259n torpa\u011fa basd\u0131r\u0131l\u0131b. Araz \u00e7ay\u0131na birba\u015fa \u00e7irkab ax\u0131d\u0131l\u0131b, metal filiz yataqlar\u0131n\u0131n istismar\u0131nda ekoloji t\u0259l\u0259bat\u0131n g\u00f6zl\u0259nilm\u0259m\u0259si S\u0259rs\u0259ng su anbar\u0131nda bal\u0131qlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Araz\u0131n \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259si Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n g\u0259l\u0259n Xona\u015fen, Qarqar\u00e7ay, Ox\u00e7u\u00e7ay, Bazar\u00e7ay, B\u0259sit\u00e7ay, H\u0259k\u0259ri\u00e7ay, K\u00f6nd\u0259l\u0259n\u00e7ay, T\u0259rt\u0259r\u00e7ay v\u0259 Xa\u00e7\u0131n\u00e7ay vasit\u0259sil\u0259 ba\u015f verirdi. Kimy\u0259vi v\u0259 bioloji c\u0259h\u0259td\u0259n \u00e7irkl\u0259ndirilmi\u015f 350 milyon kubmetrd\u0259n art\u0131q su k\u00fctl\u0259si h\u0259r il Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n g\u0259l\u0259r\u0259k K\u00fcr \u00e7ay\u0131 h\u00f6vz\u0259sin\u0259 t\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Erm\u0259nistan\u0131n filiz m\u0259d\u0259nl\u0259rinin tullant\u0131lar\u0131 ucbat\u0131ndan Ox\u00e7u\u00e7ay \u00f6l\u00fc bir \u00e7aya d\u00f6n\u00fcb.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev \u00f6t\u0259n ilin fevral ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 F\u00fczuli, Z\u0259ngilan, La\u00e7\u0131n v\u0259 C\u0259bray\u0131l rayonlar\u0131na s\u0259f\u0259rd\u0259 olark\u0259n bildirmi\u015fdir ki, T\u0259rt\u0259r\u00e7ay, Xa\u00e7\u0131n\u00e7ay, B\u0259sit\u00e7ay, Bazar\u00e7ay, H\u0259k\u0259ri \u00e7ay\u0131 v\u0259 dig\u0259r \u00e7aylar bundan sonra Az\u0259rbaycan xalq\u0131na xidm\u0259t ed\u0259c\u0259k: \u201cM\u0259nfur d\u00fc\u015fm\u0259n i\u015f\u011fal d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 T\u0259rt\u0259r\u00e7ay\u0131n da suyunun qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259smi\u015fdir v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 rayonumuzda y\u00fcz min hektardan \u00e7ox torpaq susuz qalm\u0131\u015fd\u0131r. Biz\u0259 qar\u015f\u0131 ekoloji terror t\u00f6r\u0259dilmi\u015fdir.\u201d<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n 20 oktyabr 2021-ci il tarixli \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n B\u0259sit\u00e7ay D\u00f6vl\u0259t T\u0259bi\u0259t Qoru\u011funun f\u0259aliyy\u0259tinin t\u0259\u015fkili il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d S\u0259r\u0259ncam\u0131nda qeyd olunur ki, i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259r\u0259 B\u00f6y\u00fck Qay\u0131d\u0131\u015f \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 qar\u015f\u0131da duran \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u0259hz h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 t\u0259bii v\u0259 keyfiyy\u0259tli ekosistemin, bioloji m\u00fcxt\u0259lifliyin, habel\u0259 nadir v\u0259 itm\u0259kd\u0259 olan bitki n\u00f6vl\u0259rinin b\u0259rpa edil\u0259r\u0259k sa\u011flamla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r: \u201cBu \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u00fcasir yana\u015fmalar\u0131n t\u0259tbiqi \u0259sas\u0131nda unikal me\u015f\u0259 fondunun v\u0259 m\u00fchafiz\u0259 olunan t\u0259bi\u0259t kompleksl\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tinin b\u0259rpa edilm\u0259si b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 regionun \u201cya\u015f\u0131l zona\u201dya \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaradacaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Bir az da bel\u0259 davam ets\u0259ydi, daha n\u0259l\u0259r ola bil\u0259rdi? T\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k bel\u0259 \u00e7\u0259tindir. N\u0259 yax\u015f\u0131 ki, biz bununla bar\u0131\u015fmad\u0131q, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6z g\u00fcc\u00fcm\u00fczl\u0259 i\u015f\u011faldan, do\u011fma t\u0259bi\u0259timizi, ekologiyam\u0131z\u0131 amans\u0131z erm\u0259ni v\u0259h\u015fil\u0259rind\u0259n azad etdik.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Otuz illik i\u015f\u011fal n\u0259tic\u0259sind\u0259\u00a0 erm\u0259ni vandallar\u0131 ekoloji terror t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k t\u0259bi\u0259t\u0259 b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259 vurublar. Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259bii \u015f\u0259raiti burada aran v\u0259 da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011fu il\u0259 f\u0259rqli ekoloji sistem t\u0259\u015fkil edir. Bu sistemin m\u0259rk\u0259zind\u0259 nadir fauna v\u0259 flora n\u00f6vl\u0259ri var. \u015eu\u015fa d\u0259r\u0259si, Da\u015falt\u0131 ma\u011faras\u0131, Topxana me\u015f\u0259si, La\u00e7\u0131n v\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r yaylaqlar\u0131, S\u00fcs\u0259n v\u0259 \u015e\u00fck\u00fcrataz kimi y\u00fcks\u0259klikl\u0259r\u0259 malik Ki\u00e7ik Qafqaz s\u0131ra da\u011flar\u0131n\u0131n xan Araza ba\u015f \u0259y\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 \u0259t\u0259kl\u0259ri, ya\u015f\u0131l k\u00fctl\u0259li d\u00fcz\u0259nlikl\u0259r g\u00f6z ox\u015fay\u0131r. Ekoloji terror t\u00f6r\u0259d\u0259n erm\u0259nil\u0259r ill\u0259r boyu m\u0259hz bu ekosistem\u0259 q\u0259nim k\u0259silibl\u0259r. Bunu elm d\u0259 s\u00fcbut edir ki, ekosistemin b\u0259zi komponentl\u0259ri \u00e7at\u0131\u015fmayanda, h\u0259min&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":476411,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/67b4e636162557367051735746810735880.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/67b4e636162557367051735746810735880.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/67b4e636162557367051735746810735880.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/67b4e636162557367051735746810735880-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/67b4e636162557367051735746810735880-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/67b4e636162557367051735746810735880-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/67b4e636162557367051735746810735880.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/67b4e636162557367051735746810735880.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/67b4e636162557367051735746810735880-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/67b4e636162557367051735746810735880.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Otuz illik i\u015f\u011fal n\u0259tic\u0259sind\u0259\u00a0 erm\u0259ni vandallar\u0131 ekoloji terror t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k t\u0259bi\u0259t\u0259 b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259 vurublar. Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259bii \u015f\u0259raiti burada aran v\u0259 da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011fu il\u0259 f\u0259rqli ekoloji sistem t\u0259\u015fkil edir. Bu sistemin m\u0259rk\u0259zind\u0259 nadir fauna v\u0259 flora n\u00f6vl\u0259ri var. \u015eu\u015fa d\u0259r\u0259si, Da\u015falt\u0131 ma\u011faras\u0131, Topxana me\u015f\u0259si, La\u00e7\u0131n v\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r yaylaqlar\u0131, S\u00fcs\u0259n v\u0259 \u015e\u00fck\u00fcrataz kimi y\u00fcks\u0259klikl\u0259r\u0259 malik Ki\u00e7ik Qafqaz&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/476410"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=476410"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/476410\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/476411"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=476410"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=476410"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=476410"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}