{"id":478500,"date":"2022-05-25T07:56:47","date_gmt":"2022-05-25T04:56:47","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=478500"},"modified":"2022-05-25T07:56:47","modified_gmt":"2022-05-25T04:56:47","slug":"unikal-layih%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=478500","title":{"rendered":"Unikal layih\u0259"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Bak\u0131\u2013Tbilisi\u2013Ceyhan boru k\u0259m\u0259rin\u0259 ilk neftin vurulmas\u0131ndan 17 il \u00f6t\u00fcr<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n z\u0259ngin neft resurslar\u0131na malik olan co\u011frafi m\u0259kanda yerl\u0259\u015fm\u0259si XX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirildi v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin neft strategiyas\u0131 zaman\u0131n n\u0259bzin\u0259 uy\u011fun olaraq vaxt\u0131nda milli m\u0259nafey\u0259 y\u00f6n\u0259ldildi. 1994-c\u00fc il 20 sentyabr tarixli \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d il\u0259 neft strategiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015f v\u0259 Respublikam\u0131z\u0131n dinamik iqtisadi inki\u015faf\u0131 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. \u201cAz\u0259ri-\u00c7\u0131raq-G\u00fcn\u0259\u015fli\u201d yataqlar\u0131n\u0131n k\u0259\u015ffiyyat\u0131 v\u0259 i\u015fl\u0259nilm\u0259si \u00fczr\u0259 hasilat\u0131n pay b\u00f6lg\u00fcs\u00fc sazi\u015fi olan \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin imzalanmas\u0131 il\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q prosesin\u0259 start verildi.\u00a0 Bundan sonra, 2000-ci il\u0259d\u0259k olan q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n neft v\u0259 qaz yataqlar\u0131n\u0131n k\u0259\u015ffiyyat\u0131 v\u0259 i\u015fl\u0259nilm\u0259sin\u0259 12 \u00f6lk\u0259nin 29 iri enerji \u015firk\u0259ti c\u0259lb edildi, onlar\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 neft v\u0259 qaz yataqlar\u0131n\u0131n k\u0259\u015ffiyyat\u0131 v\u0259 i\u015fl\u0259nilm\u0259si \u00fczr\u0259 30-dan \u00e7ox beyn\u0259lxalq sazi\u015f imzaland\u0131.<\/p>\n<p>2005-ci il may\u0131n 25-d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev ad\u0131na Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan (BTC) \u0259sas ixrac neft k\u0259m\u0259rinin Az\u0259rbaycan hiss\u0259si istifad\u0259y\u0259 verildi. H\u0259min g\u00fcn S\u0259ng\u0259\u00e7al terminal\u0131ndak\u0131 ba\u015f nasos stansiyas\u0131ndan BTC-y\u0259 ilk neft ax\u0131d\u0131ld\u0131. B\u00fct\u00fcn regionun h\u0259yat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n bu hadis\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Bak\u0131da v\u0259 S\u0259ng\u0259\u00e7alda ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevl\u0259 yana\u015f\u0131, T\u00fcrkiy\u0259nin, G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n v\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 da i\u015ftirak edirdil\u0259r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, BTC-ni \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc minilliyin n\u0259h\u0259ng m\u00fch\u0259ndis qur\u011fusu adland\u0131r\u0131rlar. \u00c7\u00fcnki bu boru x\u0259tti b\u00fct\u00fcn Avrasiya m\u0259kan\u0131nda m\u00f6vcud olan analoji k\u0259m\u0259rl\u0259r aras\u0131nda \u00f6z unikall\u0131\u011f\u0131 il\u0259 se\u00e7ilir. BTC haql\u0131 olaraq d\u00fcnya enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin \u0259sas elementl\u0259rind\u0259n biri say\u0131l\u0131r. 2002-ci il iyunun 25-d\u0259 \u0130stanbulda ke\u00e7iril\u0259n \u201c\u00dc\u00e7 d\u0259nizin \u0259fsan\u0259si\u201d konfrans\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev demi\u015fdir: \u201cM\u0259n bax\u0131ram, vaxt\u0131 il\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131 ki, X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259n Qara d\u0259niz\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yik v\u0259 oradan da Aral\u0131q d\u0259nizin\u0259 q\u0259d\u0259r ged\u0259c\u0259yik. \u0130ki min kilometr uzunlu\u011funda b\u00f6y\u00fck bir neft k\u0259m\u0259ri \u00e7\u0259kilir. Bu, h\u0259qiq\u0259t\u0259n \u0259fsan\u0259dir\u201d.<\/p>\n<p>2005-ci il may ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259 BTC \u0259sas ixrac k\u0259m\u0259rinin Az\u0259rbaycan hiss\u0259sinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 m\u0259rasimind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyev k\u0259m\u0259rin geosiyasi, beyn\u0259lxalq v\u0259 regional \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259r\u0259k demi\u015fdir: \u201cBTC neft k\u0259m\u0259ri b\u00f6lg\u0259d\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n, s\u00fclh\u00fcn, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin t\u0259min edilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynayacaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>BTC-nin 2006-c\u0131 ild\u0259n etibar\u0259n istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si Az\u0259rbaycan neftini d\u00fcnya bazar\u0131nda m\u00fch\u00fcm amil\u0259 \u00e7evirdi. BTC d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck enerji layih\u0259si kimi beyn\u0259lxalq enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 olduqca ciddi add\u0131m idi. Bununla da respublikam\u0131z beyn\u0259lxalq enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min olunmas\u0131na \u00f6z t\u00f6hf\u0259sini verdi. BTC art\u0131q tam sistem kimi 16 il\u0259 yax\u0131nd\u0131r &#8211; 2006-c\u0131 ilin ortalar\u0131ndan fasil\u0259siz v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. K\u0259m\u0259r istismara veril\u0259nd\u0259n bu ilin birinci r\u00fcb\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k \u00fcmumilikd\u0259 t\u0259qrib\u0259n 509 milyon tondan \u00e7ox (3,82 milyard barel) xam neft n\u0259ql edib. Bu neft h\u0259cml\u0259ri Ceyhanda 5007 tanker\u0259 y\u00fckl\u0259n\u0259r\u0259k d\u00fcnya bazarlar\u0131na g\u00f6nd\u0259rilib. Birinci r\u00fcb \u0259rzind\u0259 BTC vasit\u0259sil\u0259 ixrac olunmu\u015f t\u0259qrib\u0259n 6,7 milyon ton (t\u0259xmin\u0259n 51 milyon barel) xam neft v\u0259 kondensat Ceyhan terminal\u0131nda 68 tanker\u0259 vurulub v\u0259 yola sal\u0131n\u0131b. Haz\u0131rda BTC,\u00a0 \u0259sas\u0259n, &#8220;Az\u0259ri-\u00c7\u0131raq-G\u00fcn\u0259\u015fli&#8221;\u00a0 nefti v\u0259 &#8220;\u015eahd\u0259niz&#8221; kondensat\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, k\u0259m\u0259r vasit\u0259sil\u0259 X\u0259z\u0259rin dig\u0259r regional xam neft v\u0259 kondensat h\u0259cml\u0259ri d\u0259 n\u0259ql olunur.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft k\u0259m\u0259rinin texniki-iqtisadi \u0259h\u0259miyy\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131, siyasi rolu da b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft k\u0259m\u0259ri Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259ni, bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin xalqlar\u0131n\u0131 bir-birin\u0259 daha da yax\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131r, b\u00f6lg\u0259y\u0259 s\u00fclh v\u0259 sabitlik g\u0259tirir, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyimizi, \u00f6lk\u0259l\u0259rimizin d\u00fcnyada m\u00f6vqeyini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirir. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin h\u0259llind\u0259 Avropa il\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015f kimi i\u015fl\u0259yir. Respublikam\u0131z\u0131n ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirdiyi enerji siyas\u0259ti b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 regionun siyasi v\u0259 iqtisadi inki\u015faf\u0131na, rifah\u0131na xidm\u0259t edir. 2014-c\u00fc ilin 20 sentyabr tarixi Az\u0259rbaycan\u0131n enerji siyas\u0259tin\u0259 q\u0131z\u0131l h\u0259rfl\u0259rl\u0259 yaz\u0131lan yeni bir m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m hadis\u0259 il\u0259 yadda qald\u0131. \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin 20 illik yubileyind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, r\u0259smi \u015f\u0259xsl\u0259rin v\u0259 n\u00fcfuzlu \u015firk\u0259t r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 S\u0259ng\u0259\u00e7al terminal\u0131nda dig\u0259r n\u0259h\u0259ng transmilli layih\u0259nin &#8211; C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin t\u0259m\u0259lqoyma m\u0259rasimi ke\u00e7irildi. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, S\u0259ng\u0259\u00e7al terminal\u0131 \u00f6z neft v\u0259 qaz ixrac sisteml\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 Avropa il\u0259 Asiyan\u0131n k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm bir qov\u015fa\u011fa \u00e7evirdi.<\/p>\n<p>14 sentyabr 2017-ci ild\u0259 is\u0259 \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin imzalanmas\u0131n\u0131n 23-c\u00fc ild\u00f6n\u00fcm\u00fc \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 imzalanan yeni sazi\u015fl\u0259 neft strategiyam\u0131zda yeni d\u00f6vr\u00fcn \u0259sas\u0131 qoyuldu. Sazi\u015f\u0259 \u0259sas\u0259n,\u201cAz\u0259ri-\u00c7\u0131raq-G\u00fcn\u0259\u015fli\u201d neft yata\u011f\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nilm\u0259si 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r uzad\u0131ld\u0131. B\u00fct\u00fcn bu amill\u0259r is\u0259 d\u00f6vl\u0259timizin maddi imkanlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n Avropan\u0131n enerji t\u0259chizat\u0131n\u0131n \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 rolunu daha da art\u0131racaqd\u0131r. 30 noyabr 2019-cu il tarixind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin \u018fdirn\u0259 vilay\u0259tinin \u0130psala q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 TANAP qaz k\u0259m\u0259rinin Avropa il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259n hiss\u0259sinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyev haql\u0131 olaraq bildirmi\u015fdi ki, \u0259g\u0259r 2006-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft k\u0259m\u0259ri istismara verilm\u0259s\u0259ydi, bu g\u00fcn TANAP haqq\u0131nda dan\u0131\u015fmaq m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirdiyi enerji siyas\u0259ti b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 regionun siyasi v\u0259 iqtisadi inki\u015faf\u0131na, rifah\u0131na xidm\u0259t edir. Respublikam\u0131z\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi neft v\u0259 qaz layih\u0259l\u0259ri bu g\u00fcn d\u00fcnyada enerji inki\u015faf\u0131n\u0131n m\u00f6hk\u0259m b\u00fcn\u00f6vr\u0259sidir. B\u00fct\u00fcn bu u\u011furlar\u0131n t\u0259m\u0259li is\u0259 \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dn\u0259 s\u00f6yk\u0259nir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bak\u0131\u2013Tbilisi\u2013Ceyhan boru k\u0259m\u0259rin\u0259 ilk neftin vurulmas\u0131ndan 17 il \u00f6t\u00fcr Az\u0259rbaycan\u0131n z\u0259ngin neft resurslar\u0131na malik olan co\u011frafi m\u0259kanda yerl\u0259\u015fm\u0259si XX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirildi v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin neft strategiyas\u0131 zaman\u0131n n\u0259bzin\u0259 uy\u011fun olaraq vaxt\u0131nda milli m\u0259nafey\u0259 y\u00f6n\u0259ldildi. 1994-c\u00fc il 20 sentyabr tarixli \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d il\u0259 neft strategiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015f v\u0259 Respublikam\u0131z\u0131n dinamik iqtisadi inki\u015faf\u0131 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. \u201cAz\u0259ri-\u00c7\u0131raq-G\u00fcn\u0259\u015fli\u201d yataqlar\u0131n\u0131n k\u0259\u015ffiyyat\u0131 v\u0259 i\u015fl\u0259nilm\u0259si \u00fczr\u0259 hasilat\u0131n pay b\u00f6lg\u00fcs\u00fc sazi\u015fi olan \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin imzalanmas\u0131 il\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q prosesin\u0259 start verildi.\u00a0 Bundan sonra, 2000-ci il\u0259d\u0259k olan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":478503,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1e44fdf9165341105026113762110689260.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1e44fdf9165341105026113762110689260.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1e44fdf9165341105026113762110689260.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1e44fdf9165341105026113762110689260-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1e44fdf9165341105026113762110689260-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1e44fdf9165341105026113762110689260-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1e44fdf9165341105026113762110689260.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1e44fdf9165341105026113762110689260.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1e44fdf9165341105026113762110689260-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1e44fdf9165341105026113762110689260.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Bak\u0131\u2013Tbilisi\u2013Ceyhan boru k\u0259m\u0259rin\u0259 ilk neftin vurulmas\u0131ndan 17 il \u00f6t\u00fcr Az\u0259rbaycan\u0131n z\u0259ngin neft resurslar\u0131na malik olan co\u011frafi m\u0259kanda yerl\u0259\u015fm\u0259si XX \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirildi v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin neft strategiyas\u0131 zaman\u0131n n\u0259bzin\u0259 uy\u011fun olaraq vaxt\u0131nda milli m\u0259nafey\u0259 y\u00f6n\u0259ldildi. 1994-c\u00fc il 20 sentyabr tarixli \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201d il\u0259 neft strategiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015f v\u0259 Respublikam\u0131z\u0131n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/478500"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=478500"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/478500\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/478503"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=478500"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=478500"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=478500"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}