{"id":481793,"date":"2022-06-02T08:37:33","date_gmt":"2022-06-02T05:37:33","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=481793"},"modified":"2022-06-02T08:37:33","modified_gmt":"2022-06-02T05:37:33","slug":"qargidali-bitkisinin-%c9%99h%c9%99miyy%c9%99ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=481793","title":{"rendered":"Qar\u011f\u0131dal\u0131 bitkisinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti"},"content":{"rendered":"<p>Qar\u011f\u0131dal\u0131 bitkisind\u0259n y\u00fcks\u0259k v\u0259 keyfiyy\u0259ti m\u0259hsul almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u00fch\u00fcm amil, aqrotexniki t\u0259dbirl\u0259r kompleksini d\u00fczg\u00fcn v\u0259 torpaq iqlim \u015f\u0259raitin\u0259 uy\u011fun aparmaqd\u0131r. Qar\u011f\u0131dal\u0131 bitkisini \u00e7ox erk\u0259n m\u00fcdd\u0259td\u0259 soyuq torpa\u011fa s\u0259pm\u0259k toxumlar\u0131n c\u00fcc\u0259rm\u0259 qabiliyy\u0259tini azald\u0131r. Bel\u0259 olduqda d\u0259n \u015fi\u015fir v\u0259 temperatur \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131ndan c\u00fcc\u0259rti vermir. Qar\u011f\u0131dal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn optimal s\u0259pin m\u00fcdd\u0259ti aprel ay\u0131n\u0131n ikinci ong\u00fcnl\u00fcy\u00fcnd\u0259n sonrad\u0131r. S\u0259pind\u0259n sonra bitkil\u0259r\u0259 qulluq i\u015fl\u0259ri, bu i\u015fl\u0259rin m\u00fcdd\u0259ti v\u0259 \u00fcsulu torpa\u011f\u0131n tipi, mexaniki t\u0259rkibi, sah\u0259nin alaqlanma d\u0259r\u0259c\u0259si v\u0259 bitkil\u0259rin bioloji x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n<p>Qar\u011f\u0131dal\u0131 \u0259kinl\u0259rin\u0259 el\u0259 qulluq etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, torpaqda h\u0259mi\u015f\u0259 laz\u0131mi q\u0259d\u0259r istilik, hava r\u00fctub\u0259t v\u0259 h\u0259ll olunmu\u015f madd\u0259l\u0259r olsun. Qar\u011f\u0131dal\u0131 \u0259kinl\u0259rinin ilkin bec\u0259rilm\u0259si x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. Bec\u0259rilm\u0259 mexanikl\u0259\u015fdirilmi\u015f v\u0259 \u0259l \u00fcsulu il\u0259 apar\u0131l\u0131r. C\u0259rg\u0259aras\u0131na kultivasiya \u00e7\u0259kdikd\u0259n sonra \u0259l il\u0259 bec\u0259rm\u0259 v\u0259 seyr\u0259ltm\u0259 apar\u0131lmas\u0131n\u0131n x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259ti dan\u0131lmazd\u0131r. Bel\u0259 ki, yenic\u0259 inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flayan qar\u011f\u0131dal\u0131 bitkisinin dibl\u0259rinin yum\u015fald\u0131lmas\u0131, alaq otlar\u0131n\u0131n m\u0259hv edilm\u0259si, bitki \u00e7ox d\u00fc\u015f\u0259n sah\u0259l\u0259rd\u0259 seyr\u0259ltm\u0259nin apar\u0131lmas\u0131, bo\u015f qalm\u0131\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 \u0259lav\u0259 s\u0259pin apar\u0131lmas\u0131 bol m\u0259hsulun b\u00fcn\u00f6vr\u0259sini qoyur. Qar\u011f\u0131dal\u0131 bitkisin\u0259 2-3 d\u0259f\u0259 su verm\u0259k v\u0259 bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 kultivasiya \u00e7\u0259km\u0259k laz\u0131md\u0131r. Birinci kultivasiya 8-10 sm, ikinci 6-8 sm, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc is\u0259 5-6 sm d\u0259rinlikd\u0259 apar\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Qar\u011f\u0131dal\u0131 PP, E, D, K, C, B qrupu vitaminl\u0259rl\u0259 z\u0259ngindir. Qar\u011f\u0131dal\u0131 ya\u011f\u0131 insan orqanizmi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli qida m\u0259hsuludur. \u0130nsanlarda atereskleroz, qandak\u0131 xolesternin azalmas\u0131 v\u0259 bir \u00e7ox x\u0259st\u0259likl\u0259rin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 qar\u011f\u0131dal\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Xalq t\u0259bab\u0259tind\u0259 ishal v\u0259 v\u0259r\u0259m x\u0259st\u0259liyin\u0259 qar\u015f\u0131 qar\u011f\u0131dal\u0131 q\u0131\u00e7as\u0131n\u0131n telm\u0259yi il\u0259 birlikd\u0259 yeyilm\u0259si m\u00fcnasibdir. Qovrulmu\u015f qar\u011f\u0131dal\u0131 u\u015faqlar\u0131n k\u00f6k\u0259lm\u0259sin\u0259 xeyirlidir. Qar\u011f\u0131dal\u0131 orqanizmi \u015flaklardan, toksinl\u0259rd\u0259n v\u0259 dig\u0259r z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259yir, qocalma prosesl\u0259rini l\u0259ngidir, immun sistemini g\u00fccl\u0259ndirir, \u00fcr\u0259k v\u0259 onkoloji x\u0259st\u0259likl\u0259rin profilaktikas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox yax\u015f\u0131 vasit\u0259dir. Qar\u011f\u0131dal\u0131 sa\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n d\u0259ml\u0259nib i\u00e7ilm\u0259si daxili qanaxma, \u00f6d kis\u0259si v\u0259 sidik yollar\u0131n\u0131n m\u00fcalic\u0259sind\u0259 t\u0259tbiq edilir. Qar\u011f\u0131dal\u0131 B qrupu vitaminl\u0259ril\u0259 z\u0259ngindir v\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n sinir v\u0259 m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq sisteml\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox xeyirlidir. Lakin qar\u011f\u0131dal\u0131 h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7ox yeyil\u0259rs\u0259 k\u00f6p\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Qar\u011f\u0131dal\u0131 s\u0131y\u0131\u011f\u0131 k\u00f6rp\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox xeyirlidir. Qar\u011f\u0131dal\u0131 i\u015ftahan\u0131 azald\u0131r v\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ar\u0131qlama m\u0259qs\u0259di il\u0259 tutulan p\u0259hrizl\u0259r zaman\u0131 u\u011furla istifad\u0259 oluna bil\u0259r.<\/p>\n<p>Qar\u011f\u0131dal\u0131 heyvandarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir, \u00e7\u00fcnki o, y\u00fcks\u0259k qidal\u0131 qar\u0131\u015f\u0131q v\u0259 \u015fir\u0259li yeml\u0259r m\u0259nb\u0259yi kimi b\u00fct\u00fcn n\u00f6v heyvan v\u0259 qu\u015flar \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131d\u0131r: d\u0259n, silos, t\u0259z\u0259-ya\u015f\u0131l yem v\u0259 emal qal\u0131qlar\u0131 kimi istifad\u0259 olunur. Qar\u011f\u0131dal\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k qidal\u0131l\u0131\u011f\u0131 onun z\u0259ngin kimy\u0259vi t\u0259rkib\u0259 malik olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, onun t\u0259rkibind\u0259 14-15% su, 65-70% azotsuz ekstrativ madd\u0259 &#8211; ni\u015fasta, 9-12% z\u00fclal, 4-6% ya\u011flar, k\u00fcl v\u0259 vitaminl\u0259r vard\u0131r.<\/p>\n<p>Tam yeti\u015fm\u0259mi\u015f &#8211; s\u00fcd yeti\u015fm\u0259 inki\u015faf fazas\u0131nda olan qar\u011f\u0131dal\u0131 q\u0131\u00e7alar\u0131 bi\u015firilm\u0259kl\u0259 v\u0259 konservl\u0259\u015fdirilm\u0259kl\u0259 qidal\u0131 \u0259rzaq kimi istifad\u0259 olunur. Qar\u011f\u0131dal\u0131 bitkisind\u0259 k\u00fclli miqdarda karbohidratlar oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn silosbasd\u0131rmada xeyli yax\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r al\u0131n\u0131r. Ya\u015f\u0131l k\u00fctl\u0259si (g\u00f6vd\u0259, yarpaq, q\u0131\u00e7alar) tez q\u0131cq\u0131r\u0131r v\u0259 \u00e7oxlu miqdarda s\u00fcd tur\u015fusu \u00e7\u0131x\u0131r, bel\u0259 silos heyvanlar t\u0259r\u0259find\u0259n yax\u015f\u0131 yeyilir v\u0259 yax\u015f\u0131 h\u0259zm olunur. Qar\u011f\u0131dal\u0131 bitkisini ya\u015f\u0131l yem kimi istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n, s\u00fcp\u00fcrg\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259 fazas\u0131 il\u0259 s\u00fcd yeti\u015fm\u0259 fazas\u0131 aras\u0131nda bi\u00e7\u0259r\u0259k heyvanlara verirl\u0259r.<\/p>\n<p>Qar\u011f\u0131dal\u0131 g\u00f6vd\u0259si texniki m\u0259qs\u0259dl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 istifad\u0259 olunur, ondan ka\u011f\u0131z, tikinti material\u0131 v\u0259 h\u0259m\u00e7inin izol\u0259edici &#8211; t\u0259crid material\u0131 v\u0259 s. haz\u0131rlan\u0131r. Q\u0131\u00e7alar\u0131n m\u0259rk\u0259z hiss\u0259si kimya s\u0259nayesind\u0259 istifad\u0259 edilir, ondan furfural madd\u0259si al\u0131n\u0131r ki, o da bitki v\u0259 mineral ya\u011flar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131nda, s\u00fcni (saplar) par\u00e7alar\u0131n &#8211; neylon v\u0259 plastmas\u0131n al\u0131nmas\u0131nda istifad\u0259 edilir.<\/p>\n<p>Son ill\u0259r d\u00fcnyada v\u0259 Az\u0259rbaycanda qar\u011f\u0131dal\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131, qar\u011f\u0131dal\u0131 ya\u011f\u0131n\u0131n konservil\u0259\u015fdirilmi\u015f d\u0259ninin, ununun g\u00fcnd\u0259lik qida rasionuna sur\u0259tl\u0259 daxil olmas\u0131 v\u0259 istifad\u0259si bu bitkiy\u0259 fermerl\u0259rin mara\u011f\u0131n\u0131 xeyli art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n qu\u015f\u00e7uluq v\u0259 heyvandarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olan fermerl\u0259r qar\u011f\u0131dal\u0131dan daha \u00e7ox istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Eyni zamnda Az\u0259rbaycanda m\u00fcxt\u0259lif bitkil\u0259rin m\u00fcqayis\u0259li \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u0259 dair apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, qar\u011f\u0131dal\u0131 \u00f6lk\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 m\u00fcqayis\u0259li \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u0259 malik olmasa da, regional s\u0259viyy\u0259d\u0259 o m\u00fcqayis\u0259li \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc saxlay\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 t\u0259min olunmu\u015f d\u0259my\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 (eyni zamanda suvarma \u0259kin\u00e7iliyi \u015f\u0259raitind\u0259) ideal bec\u0259rm\u0259 texnologiyas\u0131 t\u0259tbiq olundu\u011fu \u015f\u0259raitd\u0259 qar\u011f\u0131dal\u0131 m\u00fcqayis\u0259li \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u0259 malikdir. Ona g\u00f6r\u0259 qar\u011f\u0131dal\u0131n\u0131n m\u00fcqayis\u0259li \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259 yeti\u015fdirilm\u0259sin\u0259 geni\u015f imkanlar vard\u0131r. Qeyd olunmal\u0131d\u0131r ki, heyvandarl\u0131q m\u0259hsullar\u0131 Az\u0259rbaycanda n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq m\u00fcqayis\u0259li \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u0259 malikdir v\u0259 qar\u011f\u0131dal\u0131 heyvanlar\u0131n b\u0259sl\u0259nilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutur.<\/p>\n<p><strong>G\u00fcnel Seyidzad\u0259,\u00a0<\/strong><br \/>\n<u>AMEA Nax\u00e7\u0131van B\u00f6lm\u0259si Bioresurslar\u00a0\u0130nstitutu, b\u00f6y\u00fck elmi i\u015f\u00e7i,\u00a0a.e.f.d., dosent<\/u><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qar\u011f\u0131dal\u0131 bitkisind\u0259n y\u00fcks\u0259k v\u0259 keyfiyy\u0259ti m\u0259hsul almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u00fch\u00fcm amil, aqrotexniki t\u0259dbirl\u0259r kompleksini d\u00fczg\u00fcn v\u0259 torpaq iqlim \u015f\u0259raitin\u0259 uy\u011fun aparmaqd\u0131r. Qar\u011f\u0131dal\u0131 bitkisini \u00e7ox erk\u0259n m\u00fcdd\u0259td\u0259 soyuq torpa\u011fa s\u0259pm\u0259k toxumlar\u0131n c\u00fcc\u0259rm\u0259 qabiliyy\u0259tini azald\u0131r. Bel\u0259 olduqda d\u0259n \u015fi\u015fir v\u0259 temperatur \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131ndan c\u00fcc\u0259rti vermir. Qar\u011f\u0131dal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn optimal s\u0259pin m\u00fcdd\u0259ti aprel ay\u0131n\u0131n ikinci ong\u00fcnl\u00fcy\u00fcnd\u0259n sonrad\u0131r. S\u0259pind\u0259n sonra bitkil\u0259r\u0259 qulluq i\u015fl\u0259ri, bu i\u015fl\u0259rin m\u00fcdd\u0259ti v\u0259 \u00fcsulu torpa\u011f\u0131n tipi, mexaniki t\u0259rkibi, sah\u0259nin alaqlanma d\u0259r\u0259c\u0259si v\u0259 bitkil\u0259rin bioloji x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259dard\u0131r. Qar\u011f\u0131dal\u0131 \u0259kinl\u0259rin\u0259 el\u0259 qulluq etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, torpaqda h\u0259mi\u015f\u0259 laz\u0131mi q\u0259d\u0259r istilik, hava r\u00fctub\u0259t&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":481794,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[24],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/139042a4165408118838208968510257754.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/139042a4165408118838208968510257754.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/139042a4165408118838208968510257754.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/139042a4165408118838208968510257754-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/139042a4165408118838208968510257754-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/139042a4165408118838208968510257754-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/139042a4165408118838208968510257754.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/139042a4165408118838208968510257754.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/139042a4165408118838208968510257754-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/139042a4165408118838208968510257754.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=24\" rel=\"category\">Maraql\u0131<\/a>","rttpg_excerpt":"Qar\u011f\u0131dal\u0131 bitkisind\u0259n y\u00fcks\u0259k v\u0259 keyfiyy\u0259ti m\u0259hsul almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u00fch\u00fcm amil, aqrotexniki t\u0259dbirl\u0259r kompleksini d\u00fczg\u00fcn v\u0259 torpaq iqlim \u015f\u0259raitin\u0259 uy\u011fun aparmaqd\u0131r. Qar\u011f\u0131dal\u0131 bitkisini \u00e7ox erk\u0259n m\u00fcdd\u0259td\u0259 soyuq torpa\u011fa s\u0259pm\u0259k toxumlar\u0131n c\u00fcc\u0259rm\u0259 qabiliyy\u0259tini azald\u0131r. Bel\u0259 olduqda d\u0259n \u015fi\u015fir v\u0259 temperatur \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131ndan c\u00fcc\u0259rti vermir. Qar\u011f\u0131dal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn optimal s\u0259pin m\u00fcdd\u0259ti aprel ay\u0131n\u0131n ikinci ong\u00fcnl\u00fcy\u00fcnd\u0259n sonrad\u0131r. S\u0259pind\u0259n sonra bitkil\u0259r\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/481793"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=481793"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/481793\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/481794"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=481793"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=481793"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=481793"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}