{"id":485552,"date":"2022-06-15T07:59:01","date_gmt":"2022-06-15T04:59:01","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=485552"},"modified":"2022-06-15T07:59:01","modified_gmt":"2022-06-15T04:59:01","slug":"ulu-ond%c9%99r-yenid%c9%99n-hakimiyy%c9%99t%c9%99-qayitmasaydi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=485552","title":{"rendered":"Ulu \u00d6nd\u0259r yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131tmasayd\u0131&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>M\u00fcst\u0259qilliyimizin b\u0259rpas\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycanda demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 azad bazar m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan milli iqtisadiyyat\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 obyektiv z\u0259rur\u0259t\u0259 \u00e7evrildi. Lakin m\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rinin Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca ac\u0131nacaql\u0131 sosial-iqtisadi v\u0259ziyy\u0259t s\u0259ciyy\u0259vi idi. Bel\u0259 ki, 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u00fcqutu, m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r aras\u0131nda m\u00f6vcud \u0259laq\u0259l\u0259rin pozulmas\u0131, Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 1 milyondan art\u0131q soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n do\u011fma yurd-yuvas\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015fm\u0259si, Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi, siyasi, informasiya blokadas\u0131na al\u0131nmas\u0131 \u00f6lk\u0259nin sosial-iqtisadi h\u0259yat\u0131n\u0131 olduqca \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131. Bu da az imi\u015f kimi o d\u00f6vrd\u0259ki siyasi r\u0259hb\u0259rliyin s\u0259ri\u015ft\u0259sizliyi, eyni zamanda, ba\u015f ver\u0259n hakimiyy\u0259t b\u00f6hran\u0131 \u00f6lk\u0259ni n\u0259inki bel\u0259 bir f\u0259lak\u0259td\u0259n azad etm\u0259y\u0259 imkan verirdi, \u0259ksin\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti daha da a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131rmaqla Az\u0259rbaycan\u0131 b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 u\u00e7uruma yuvarlad\u0131rd\u0131. Bel\u0259 sah\u0259l\u0259rin \u00f6n\u00fcnd\u0259 ged\u0259ni is\u0259 he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131 idi.<\/p>\n<p>Yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259tin iqtisadi m\u0259nz\u0259r\u0259si h\u0259min ill\u0259rin makroiqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259 daha ayd\u0131n n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. Bel\u0259 ki, 1991-1994-c\u00fc ill\u0259r \u0259rzind\u0259 \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131nda \u00fcmumi daxili m\u0259hsul (\u00dcDM) istehsal\u0131 h\u0259r il orta hesabla 16,5 faiz a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. T\u0259n\u0259zz\u00fcl meyilli s\u0259nayed\u0259 x\u00fcsusil\u0259 k\u0259skin xarakter alm\u0131\u015f, 1985-ci il\u0259 nisb\u0259t\u0259n s\u0259naye istehsal\u0131n\u0131n h\u0259cmi 1991-ci ild\u0259 10, 1992-ci ild\u0259 37, 1993-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 50 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r azalm\u0131\u015fd\u0131. \u00d6lk\u0259 istehsal potensial\u0131n\u0131n dem\u0259k olar 23 faizini itirmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u0130stehsal sah\u0259l\u0259rinin s\u0131radan \u00e7\u0131xmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 i\u015fsizlik s\u0259viyy\u0259si artm\u0131\u015fd\u0131. 1992-ci ild\u0259 inflyasiya s\u0259viyy\u0259si \u0259vv\u0259lki il\u0259 nisb\u0259t\u0259n 4,9 d\u0259f\u0259 artaraq 1012,3 faiz t\u0259\u015fkil etmi\u015f, 1994-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259ddin\u0259, hiperinflyasiya m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 &#8211; 1763,5 faiz\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Bunlardan \u0259lav\u0259, b\u00fcdc\u0259 k\u0259sirinin \u00dcDM-\u0259 nisb\u0259ti 1991-ci ild\u0259ki 0,1 faizd\u0259n 1994-c\u00fc ild\u0259 13 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r artm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 b\u00fcdc\u0259 k\u0259siri b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Milli Bank t\u0259r\u0259find\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilirdi. 1992-1994-c\u00fc ill\u0259rd\u0259, h\u0259m\u00e7inin xarici ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin h\u0259cmi 42 faiz azalm\u0131\u015f, 1994-c\u00fc il\u0259d\u0259k \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131na bir manat da olsun bel\u0259 xarici s\u0259rmay\u0259 qoyulmam\u0131\u015fd\u0131. 1994-c\u00fc ild\u0259 Milli Bank\u0131n u\u00e7ot d\u0259r\u0259c\u0259si 250 faiz\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259\u00a0 \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131 idar\u0259olunmaz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>Bel\u0259 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 \u00f6lk\u0259ni u\u00e7urumun k\u0259nar\u0131ndan qurtarmaq da asan deyildi. Lakin \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin xalq\u0131n t\u0259kidli t\u0259l\u0259bi il\u0259 yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131tmas\u0131ndan\u00a0 sonra \u00f6lk\u0259d\u0259 siyasi sabitliyin b\u0259rq\u0259rar olunmas\u0131, at\u0259\u015fk\u0259sin \u0259ld\u0259 edilm\u0259si il\u0259 irimiqyasl\u0131 iqtisadi islahatlara ba\u015flan\u0131ld\u0131. Bununla da g\u0259l\u0259c\u0259k m\u00fcst\u0259qil v\u0259 g\u00fccl\u00fc iqtisadi siyas\u0259tin z\u0259minl\u0259ri yarad\u0131ld\u0131. Bu siyas\u0259tin ba\u015fl\u0131ca istiqam\u0259tl\u0259rini m\u00fcxt\u0259lif m\u00fclkiyy\u0259t formalar\u0131 \u0259sas\u0131nda yarad\u0131lan iqtisadi sistem, bazar iqtisadiyyat\u0131na ke\u00e7id v\u0259 d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131na inteqrasiya t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n<p>\u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 1994-c\u00fc il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n 8 \u00f6lk\u0259sini t\u0259msil ed\u0259n 11 transmilli neft \u015firk\u0259ti il\u0259 \u201c\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si\u201dnin imzalanmas\u0131 v\u0259 icras\u0131na ba\u015flanmas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcnya iqtisadi sistemin\u0259 inteqrasiyas\u0131n\u0131n v\u0259 \u00f6lk\u0259nin enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin m\u00f6hk\u0259m t\u0259m\u0259li qoyuldu. Bundan ba\u015fqa, \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 1999-cu ild\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 F\u0259rmanla neft yataqlar\u0131n\u0131n xarici \u015firk\u0259tl\u0259rl\u0259 birg\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259n \u0259ld\u0259 edil\u0259n m\u0259nf\u0259\u0259t neftinin sat\u0131\u015f\u0131ndan daxil olan v\u0259saitl\u0259rin s\u0259m\u0259r\u0259li idar\u0259 olunmas\u0131, h\u0259min v\u0259saitl\u0259rin prioritet sah\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131na v\u0259 sosial-iqtisadi bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n layih\u0259l\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilm\u0259sini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn D\u00f6vl\u0259t Neft Fondu yarad\u0131ld\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259, neft-qaz sektoru iqtisadiyyat\u0131n dig\u0259r sah\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131nda lokomotiv rolunu oynama\u011fa ba\u015flad\u0131. Bununla da m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc iqtisadi siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 makroiqtisadi sabitliy\u0259 nail olundu v\u0259 davaml\u0131 iqtisadi art\u0131m\u0131n \u0259sas\u0131 qoyuldu, iqtisadiyyat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 islahatlara ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259h\u00adb\u0259r\u00adli\u00adyi il\u0259 u\u011fur\u00adla h\u0259\u00adya\u00adta ke\u00ad\u00e7i\u00adri\u00adl\u0259n in\u00adki\u00ad\u015fa\u00adf stra\u00adte\u00adgi\u00adya\u00ads\u0131 sa\u00adhib\u00adkar\u00adl\u0131\u00ad\u011f\u0131n in\u00adki\u00ad\u015fa\u00adf\u0131\u00adna y\u00f6\u00adn\u0259l\u00admi\u015f t\u0259d\u00adbir\u00adl\u0259\u00adrin sis\u00adtem\u00adli\u00adli\u00adyi, d\u00f6v\u00adl\u0259t t\u0259n\u00adzim\u00adl\u0259n\u00adm\u0259\u00adsi\u00adnin li\u00adbe\u00adral\u00adla\u015f\u00add\u0131\u00adr\u0131l\u00adma\u00ads\u0131, d\u00f6v\u00adl\u0259t sa\u00adhib\u00adkar m\u00fc\u00adna\u00adsi\u00adb\u0259t\u00adl\u0259\u00adri\u00adnin ins\u00adti\u00adtu\u00adsio\u00adnal\u00adla\u015f\u00add\u0131\u00adr\u0131l\u00adma\u00ads\u0131 il\u0259 xa\u00adrak\u00adte\u00adri\u00adz\u0259 edi\u00adlir. Bel\u0259 ki, 1993-1995-ci v\u0259 1997-2000-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n sahibkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 iki D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131 sahibkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin iqtisadi siyas\u0259tinin prioritet sah\u0259l\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259sna rol oynad\u0131. Onlar\u0131n say\u0259sind\u0259 iqtisadiyyat\u0131n v\u0259 sahibkarl\u0131\u011f\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259si sah\u0259sind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irildi, d\u00f6vl\u0259tin sahibkarlara maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi sistem hal\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin d\u00f6vl\u0259t-sahibkar m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 t\u0259nziml\u0259nm\u0259nin yeni istiqam\u0259tl\u0259r \u00fczr\u0259 t\u0259\u015fkil edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 d\u00f6vl\u0259tin iqtisadiyyata m\u00fcdaxil\u0259si minimuma endirildi. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 ilk add\u0131m kimi 17 iyun 1996-c\u0131 il tarixind\u0259 &#8220;\u0130stehsal, xidm\u0259t, maliyy\u0259-kredit f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 d\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259tinin qaydaya sal\u0131nmas\u0131 v\u0259 \u0259sass\u0131z yoxlamalar\u0131n qada\u011fan edilm\u0259si bar\u0259d\u0259&#8221; F\u0259rmanla iqtisadi sah\u0259d\u0259 bir-birini t\u0259krarlayan, paralel v\u0259 l\u00fczumsuz yoxlamalar\u0131n say\u0131 azald\u0131ld\u0131, bazar iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n hallar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n v\u0259 h\u00fcquqi \u015f\u0259xsl\u0259rin qanuni m\u0259nafel\u0259rinin qorunmas\u0131 m\u0259qs\u0259di il\u0259 h\u0259m qanunvericilik, h\u0259m d\u0259 inzibat\u00e7\u0131l\u0131q sah\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259dbirl\u0259r ke\u00e7irildi. H\u0259m\u00e7inin d\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259ti sisteminin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si, sahibkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131, yerli v\u0259 xarici i\u015f adamlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u0259sass\u0131z m\u00fcdaxil\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, korrupsiya, r\u00fc\u015fv\u0259txorluq v\u0259 dig\u0259r v\u0259zif\u0259d\u0259n sui-istifad\u0259 hallar\u0131 il\u0259 m\u00fcbariz\u0259nin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n 7 yanvar 1999-cu il tarixli &#8220;D\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259ti sisteminin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 sahibkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131 sah\u0259sind\u0259 s\u00fcni mane\u0259l\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda&#8221; F\u0259rman imzaland\u0131. M\u0259qs\u0259d iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin s\u0259viyy\u0259sin\u0259 uy\u011fun m\u00fcvafiq d\u00f6vl\u0259t n\u0259zar\u0259t mexanizmini t\u0259tbiq etm\u0259k, h\u0259min n\u0259zar\u0259tin daha m\u0259qbul vasit\u0259l\u0259rini se\u00e7m\u0259k, bazar m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin inki\u015faf\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k hallar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n v\u0259 h\u00fcquqi \u015f\u0259xsl\u0259rin qanuni m\u0259nafel\u0259rini qorumaq idi. \u0130qtisadi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t idar\u0259etm\u0259 aparat\u0131nda apar\u0131lan struktur islahatlar\u0131 is\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 iqtisadiyyat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n sahibkarl\u0131q sektorunun inki\u015faf\u0131na g\u00fccl\u00fc t\u0259kan verdi.<\/p>\n<p>Bu d\u00f6vrd\u0259 sa\u00adhib\u00adkar\u00adlar \u00fc\u00e7\u00fcn ver\u00adgi y\u00fc\u00adk\u00fc\u00adn\u00fcn azal\u00add\u0131l\u00adma\u00ads\u0131 is\u00adti\u00adqa\u00adm\u0259\u00adtin\u00add\u0259 d\u00f6v\u00adl\u0259t s\u0259\u00adviy\u00ady\u0259\u00adsin\u00add\u0259 m\u00fc\u00ad\u0259y\u00ady\u0259n ad\u00add\u0131m\u00adlar da at\u0131\u00adld\u0131 ki, n\u0259\u00adti\u00adc\u0259\u00add\u0259 m\u0259n\u00adf\u0259\u00ad\u0259t v\u0259 \u0259la\u00adv\u0259 d\u0259\u00ady\u0259r ver\u00adgi\u00adsi d\u0259\u00adr\u0259\u00adc\u0259\u00adl\u0259\u00adri, m\u0259c\u00adbu\u00adri s\u0131\u00ad\u011for\u00adta haq\u00adq\u0131n\u0131n m\u0259bl\u0259\u011fi a\u015fa\u00ad\u011f\u0131 sa\u00adl\u0131\u00adnd\u0131.<\/p>\n<p>Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda 1995-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq aqrar sektorun bazar prinsipl\u0259ri \u0259sas\u0131nda yenid\u0259n qurulmas\u0131, sovxoz v\u0259 kolxozlar\u0131n l\u0259\u011fv olunmas\u0131, onlara m\u0259xsus torpa\u011f\u0131n, mal-qaran\u0131n v\u0259 \u0259mlak\u0131n k\u0259ndlil\u0259r\u0259 paylanmas\u0131 kimi t\u0259dbirl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda ciddi struktur d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri ba\u015f verdi, keyfiyy\u0259tc\u0259 f\u0259rqli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r formala\u015fd\u0131. Aqrar sektorda s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n, sahibkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n t\u0259mini m\u0259qs\u0259dil\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131 istehsal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lki vergi borclar\u0131 silindi. Bununla yana\u015f\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsulu istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 torpaq vergisind\u0259n ba\u015fqa b\u00fct\u00fcn dig\u0259r vergi \u00f6d\u0259m\u0259l\u0259rind\u0259n azad edildil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259, ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin memar\u0131 oldu\u011fu v\u0259 u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irdiyi torpaq islahat\u0131 Az\u0259rbaycan k\u0259ndlisinin \u00e7ox\u0259srlik arzusunu realla\u015fd\u0131rd\u0131, onlar\u0131 torpa\u011f\u0131n h\u0259qiqi sahibin\u0259 \u00e7evirdi. Eyni zamanda, d\u00f6vl\u0259t m\u00fclkiyy\u0259tinin \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirilm\u0259sinin qanunvericilik bazas\u0131 yarad\u0131ld\u0131 v\u0259 m\u00fcvafiq D\u00f6vl\u0259t proqramlar\u0131 t\u0259sdiq olundu. Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 iqtisadi islahatlar\u0131n m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259ti olan \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirm\u0259 prosesi u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irildi. B\u00fct\u00fcn bunlar \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131na sahibkar, m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7i olmaq h\u00fcququ verdi.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, 1993-c\u00fc ilin ikinci yar\u0131s\u0131ndan ba\u015flayaraq apar\u0131lan ard\u0131c\u0131l v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 ictimai-siyasi sabitliyin t\u0259min olunmas\u0131, istehsalda yaranm\u0131\u015f geril\u0259m\u0259 prosesl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n sonra iqtisadiyyatda t\u0259n\u0259zz\u00fcl t\u0259dric\u0259n aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 bununla da Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi inki\u015faf\u0131nda mahiyy\u0259tc\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259nin t\u0259m\u0259li qoyuldu. Art\u0131q 1995-ci ild\u0259n Az\u0259rbaycanda b\u0259rpa v\u0259 dinamik inki\u015faf d\u00f6vr\u00fc ba\u015fland\u0131.Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 1995-2003-c\u00fc ill\u0259r \u0259rzind\u0259 \u00fcmumi daxili m\u0259hsul 90,1 faiz, d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin g\u0259lirl\u0259ri 3 d\u0259f\u0259, \u00f6lk\u0259nin valyuta ehtiyatlar\u0131 85 d\u0259f\u0259, s\u0259naye m\u0259hsulunun h\u0259cmi 25,2 faiz, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 istehsal\u0131n\u0131n h\u0259cmi 53,9 faiz, xarici ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si 4 d\u0259f\u0259, iqtisadiyyatda m\u0259\u015f\u011ful olanlar\u0131n orta ayl\u0131q real \u0259m\u0259khaqq\u0131 5,1 d\u0259f\u0259 artd\u0131, inflyasiya s\u0259viyy\u0259si 2-3 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r endirildi, b\u00fct\u00fcn maliyy\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259ri hesab\u0131na iqtisadiyyata y\u00f6n\u0259lmi\u015f investisiyalar\u0131n \u00fcmumi h\u0259cmi 20 milyard AB\u015e dollar\u0131n\u0131 \u00f6td\u00fc.<\/p>\n<p>T\u0259bii ki, ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev 1993-c\u00fc ild\u0259 yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259s\u0259ydi, bu g\u00fcn b\u00fct\u00fcn bu sadalad\u0131qlar\u0131m\u0131z haqq\u0131nda da dan\u0131\u015fmaq m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131. Bu bax\u0131mdan da \u015f\u00fcbh\u0259siz, \u00f6t\u0259n 29 ild\u0259 oldu\u011fu kimi, qar\u015f\u0131dak\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olacaq.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcst\u0259qilliyimizin b\u0259rpas\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycanda demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 azad bazar m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan milli iqtisadiyyat\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 obyektiv z\u0259rur\u0259t\u0259 \u00e7evrildi. Lakin m\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rinin Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca ac\u0131nacaql\u0131 sosial-iqtisadi v\u0259ziyy\u0259t s\u0259ciyy\u0259vi idi. Bel\u0259 ki, 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u00fcqutu, m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r aras\u0131nda m\u00f6vcud \u0259laq\u0259l\u0259rin pozulmas\u0131, Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 1 milyondan art\u0131q soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n do\u011fma yurd-yuvas\u0131ndan did\u0259rgin d\u00fc\u015fm\u0259si, Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi, siyasi, informasiya blokadas\u0131na al\u0131nmas\u0131 \u00f6lk\u0259nin sosial-iqtisadi h\u0259yat\u0131n\u0131 olduqca \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131. Bu da az imi\u015f kimi o d\u00f6vrd\u0259ki siyasi r\u0259hb\u0259rliyin s\u0259ri\u015ft\u0259sizliyi, eyni zamanda, ba\u015f ver\u0259n hakimiyy\u0259t b\u00f6hran\u0131 \u00f6lk\u0259ni n\u0259inki bel\u0259 bir&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":485553,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/c5c1bda1156032335822306879210869832.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/c5c1bda1156032335822306879210869832.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/c5c1bda1156032335822306879210869832.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/c5c1bda1156032335822306879210869832-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/c5c1bda1156032335822306879210869832-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/c5c1bda1156032335822306879210869832-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/c5c1bda1156032335822306879210869832.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/c5c1bda1156032335822306879210869832.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/c5c1bda1156032335822306879210869832-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/c5c1bda1156032335822306879210869832.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"M\u00fcst\u0259qilliyimizin b\u0259rpas\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycanda demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 azad bazar m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan milli iqtisadiyyat\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 obyektiv z\u0259rur\u0259t\u0259 \u00e7evrildi. Lakin m\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rinin Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca ac\u0131nacaql\u0131 sosial-iqtisadi v\u0259ziyy\u0259t s\u0259ciyy\u0259vi idi. Bel\u0259 ki, 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u00fcqutu, m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r aras\u0131nda m\u00f6vcud \u0259laq\u0259l\u0259rin pozulmas\u0131, Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 1 milyondan art\u0131q soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n do\u011fma yurd-yuvas\u0131ndan&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/485552"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=485552"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/485552\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/485553"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=485552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=485552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=485552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}