{"id":491170,"date":"2022-07-01T19:28:55","date_gmt":"2022-07-01T16:28:55","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=491170"},"modified":"2022-07-01T19:28:55","modified_gmt":"2022-07-01T16:28:55","slug":"mu%c9%99lliml%c9%99rd%c9%99-yeni-pes%c9%99kar-s%c9%99rist%c9%99liliyin-v%c9%99-f%c9%99aliyy%c9%99t-novl%c9%99rinin-formalasdirilmas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=491170","title":{"rendered":"M\u00fc\u0259lliml\u0259rd\u0259 yeni pe\u015f\u0259kar s\u0259ri\u015ft\u0259liliyin v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t n\u00f6vl\u0259rinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Standartlar\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259ri \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015f ixtisas\u0131n yeni m\u0259zmununun ixtisas xarakteristikas\u0131 v\u0259 \u00fcmumi kompetensiyalar\u00a0 (Bakalavr s\u0259viyy\u0259sinin T\u0259hsil proqram\u0131) q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan t\u0259hsil standartlar\u0131ndan prinsipial \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259rql\u0259nir. Bu prinsipial f\u0259rql\u0259r, birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, haz\u0131rda m\u00fc\u0259lliml\u0259rd\u0259\u00a0 (\u00f6yr\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259) hans\u0131 yeni pe\u015f\u0259kar s\u0259ri\u015ft\u0259liliyin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u0259l\u0259b olunur. Bu halda m\u00fc\u0259lliml\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 suallara cavab verm\u0259yi bacarmal\u0131 v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n\u00a0 etm\u0259lidirl\u0259r ki, onlar u\u015faqlar\u0131 (\u00f6yr\u0259n\u0259nl\u0259ri)\u00a0 \u201cnec\u0259 \u00f6yr\u0259tm\u0259li?\u201d, onlarda \u201cn\u0259yi formala\u015fd\u0131rmal\u0131?\u201d, \u201cn\u0259yi v\u0259 nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259lidirl\u0259r?\u201d Qeyd olunan suallardan birincisi, \u0259sas\u0259n t\u0259lim texnologiyalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. T\u0259tbiq olunan yeni\u00a0 standartlar qoyulan suala birm\u0259nal\u0131 cavab ver\u0259r\u0259k, t\u0259lim prosesin\u0259 m\u0259d\u0259ni-tarixi v\u0259 sistemli-f\u0259aliyy\u0259t yana\u015fmas\u0131n\u0131n t\u0259tbiqini ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr v\u0259 t\u0259limin \u00f6z\u00fcn\u00fc f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u015f\u0259xsi &#8211; s\u0259mtl\u0259\u015fm\u0259 yana\u015fma il\u0259 \u0259laq\u0259li texnologiyalardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k qurma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edir. Son ill\u0259rd\u0259 metodiki \u0259d\u0259biyyatlarda \u0259n \u00e7ox informasiya-kommunikasiya texnologiyalar\u0131n\u0131n (\u0130KT) t\u0259tbiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131 tendensiyalara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilir. Ancaq qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, \u0130KT pedaqoji prosesin t\u0259\u015fkili \u00fcsulu kimi deyil, ba\u015fl\u0131ca olaraq t\u0259limin vasit\u0259si rolunu oynay\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259lim prosesin\u0259 yeni texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi, h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l, praktiki bacar\u0131qlarla ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259 oldu\u011fundan, \u00f6yr\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259 texnoloji s\u0259ri\u015ft\u0259lilik \u00f6n plana \u00e7\u0259kilm\u0259li v\u0259 onun formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259lidir.\u00a0 Y\u0259ni, \u00f6yr\u0259d\u0259n texnologiyan\u0131n n\u0259z\u0259ri \u0259saslar\u0131n\u0131 bilm\u0259kd\u0259n ba\u015fqa, onu \u00f6z pedaqoji praktikas\u0131na t\u0259tbiq etm\u0259yi bacarmal\u0131d\u0131r. Onu da bilm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, t\u0259lim texnologiyas\u0131n\u0131n se\u00e7ilm\u0259si problemi bir d\u0259f\u0259 il\u0259 h\u0259ll edil\u0259 bilm\u0259z. M\u00fc\u0259llimin texnoloji s\u0259ri\u015ft\u0259liliyi, m\u0259hz ondan ibar\u0259tdir ki, h\u0259r bir halda t\u0259l\u0259b\u00a0 olunan texnologiyan\u0131 effektiv istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259lim prosesini b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 t\u0259hlil edib, onun yenid\u0259n s\u0259m\u0259r\u0259li qurulmas\u0131n\u0131n\u00a0 yollar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259yi bacarmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259llimd\u0259 texnoloji s\u0259ri\u015ft\u0259liliyin a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 formala\u015fma mexanizml\u0259rin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259lidir:<\/p>\n<p>&#8211; m\u00fcxt\u0259lif texnologiyalar\u0131n m\u0259zmunu, t\u0259tbiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131 pedaqoji v\u0259 metodiki \u0259d\u0259biyyatla s\u0259rb\u0259st tan\u0131\u015f olmal\u0131;- m\u00fcxt\u0259lif s\u0259viyy\u0259li metodiki seminarlar, elmi-praktiki konfranslarda v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259 m\u00fcbadil\u0259sind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259li;- internet forumlarda h\u0259mkarlar\u0131 il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259t qurmal\u0131;- ixtisas\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 kurslar\u0131nda (o c\u00fcml\u0259d\u0259n distant t\u0259liml\u0259 ba\u011fl\u0131) i\u015ftirak etm\u0259li v\u0259 s.<\/p>\n<p>Bu halda ba\u015fl\u0131ca m\u0259s\u0259l\u0259 m\u00fc\u0259llim pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131n\u0131 v\u0259 daima pedaqoji qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sirl\u0259rin t\u0259\u015fkilinin effektiv yollar\u0131n\u0131n axtar\u0131lmas\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u201cN\u0259yi formala\u015fd\u0131rmal\u0131\u201d sual\u0131na cavab da D\u00f6vl\u0259t Standartlar\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259ri \u0259sas\u0131nda birm\u0259nal\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. \u00dcmumi t\u0259hsil pill\u0259sinin d\u00f6vl\u0259t standartlar\u0131 v\u0259 proqramlar\u0131 (kurikulumu) s\u0259n\u0259dind\u0259 \u00f6yr\u0259n\u0259nl\u0259rin (\u015fagirdl\u0259rin) \u0259sas s\u0259ri\u015ft\u0259lilik s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qoyulan t\u0259l\u0259bl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. Eyni zamanda \u015fagirdl\u0259rd\u0259 universal t\u0259dris f\u0259aliyy\u0259tinin (UTF) formala\u015fmas\u0131na qoyulan \u0259sas strateji t\u0259l\u0259bl\u0259r v\u0259 istiqam\u0259tl\u0259r i\u015fl\u0259nilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>S\u0259ri\u015ft\u0259li &#8211; s\u0259mtl\u0259\u015fm\u0259 \u0259sas\u0131nda t\u0259lim\u0259 dair t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 aliml\u0259r \u00e7ox \u0259vv\u0259ll\u0259r bu probleml\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6z fikirl\u0259rini s\u00f6yl\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259 yaln\u0131z sonralar standartlar \u0259sas\u0131nda qanunvericilikl\u0259 biliy\u0259 \u0259saslanan t\u0259limd\u0259n s\u0259ri\u015ft\u0259lilik paradiqmas\u0131na ke\u00e7id qism\u0259n t\u0259min olunmu\u015fdur. Yeni standartlar t\u0259hsilalanlarda \u0259sas s\u0259ri\u015ft\u0259lilik kimi \u015f\u0259xsi, sosial, idraki (d\u0259rketm\u0259) v\u0259 kommunikativlik bacar\u0131qlar\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir. Bu halda, ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, t\u0259hsilalanda qeyd olunan s\u0259ri\u015ft\u0259liliyi yaln\u0131z o, m\u00fc\u0259lliml\u0259r formala\u015fd\u0131ra bil\u0259rl\u0259r ki, onlar\u0131n \u00f6zl\u0259rind\u0259 bel\u0259 kompetensiyalar tam formala\u015fm\u0131\u015f olsun.<\/p>\n<p>Yeni t\u0259hsil standartlar\u0131n\u0131n \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 universal t\u0259dris f\u0259aliyy\u0259tinin (UTF) formala\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259sidir. Bu anlay\u0131\u015f\u0131n \u00fcmumpedaqoji v\u0259 psixoloji m\u0259nas\u0131 \u00fcmumt\u0259hsilin d\u00f6vl\u0259t standartlar\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. UTF-d\u0259 d\u00f6rd qrup f\u0259aliyy\u0259t &#8211; \u015f\u0259xsi, idraki, t\u0259nziml\u0259yici (nizamlay\u0131c\u0131) v\u0259 kommunikativ bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259ndirilir. \u00d6yr\u0259n\u0259nl\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin \u00fcmumpedaqoji m\u0259s\u0259l\u0259si hesab edilir. Bel\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r h\u0259r bir d\u0259rsd\u0259, d\u0259rsd\u0259nk\u0259nar f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rd\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131la bil\u0259r v\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u015e\u0259xsi UTF \u00f6z\u00fcnd\u0259 h\u0259yati, f\u0259rdi v\u0259 pe\u015f\u0259kar \u00f6z\u00fcn\u00fct\u0259yini, sa\u011flam d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 m\u0259n\u0259vi-etik qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259ni, sosial rollara orientasiyan\u0131 v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri birl\u0259\u015fdirir. T\u0259nziml\u0259yici universal t\u0259dris f\u0259aliyy\u0259ti is\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 t\u0259dris-t\u0259lim f\u0259aliyy\u0259tinin t\u0259\u015fkili, m\u0259qs\u0259d\u0259m\u00fcvafiqliyi, planla\u015fd\u0131rman\u0131, proqnozla\u015fd\u0131rman\u0131, n\u0259zar\u0259ti, korreksiyan\u0131 v\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259ni birl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130draki universal t\u0259dris f\u0259aliyy\u0259ti i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00fcmumt\u0259dris, eyni zamanda m\u0259ntiqi v\u0259 problemin qoyulu\u015fu v\u0259 h\u0259lli il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r\u00a0 \u0259sas yer tutur. Kommunikativ universal t\u0259dris f\u0259aliyy\u0259tin\u0259, birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259t zaman\u0131 v\u0259 ya informasiya m\u00fcbadil\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015flarla \u00fcnsiyy\u0259t, m\u00fc\u0259llimi v\u0259 ya\u015f\u0131dlar\u0131 il\u0259 t\u0259dris \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 t\u0259\u015fkili, m\u0259n\u0259vi-etik v\u0259 psixoloji prinsipl\u0259r \u0259sas\u0131nda \u015f\u0259xsi f\u0259aliyy\u0259tin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sini daxil etm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Onda sual olunur, m\u00fcasir \u00f6yr\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259 (m\u00fc\u0259lliml\u0259rd\u0259) hans\u0131 pe\u015f\u0259kar s\u0259ri\u015ft\u0259lilik formala\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, f\u0259aliyy\u0259t prosesind\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259li-s\u0259mtl\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 t\u0259hsilalanlarda effektiv t\u0259dris f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ke\u00e7id t\u0259min olunsun. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, onda layih\u0259-konstruktivlikl\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259ri\u015ft\u0259liliyi formala\u015fd\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn olsun.<\/p>\n<p>Bunlardan ba\u015fqa m\u00fc\u0259lliml\u0259r m\u00fcxt\u0259lif n\u0259\u015friyyatlar t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qdim olunan \u00e7oxlu sayda t\u0259dris-metodik kompleksl\u0259rin, \u00f6yr\u0259n\u0259nl\u0259rd\u0259 UTF-nin v\u0259 \u0259sas s\u0259ri\u015ft\u0259lilik s\u0259viyy\u0259sinin formala\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259nl\u0259rin se\u00e7ilm\u0259si v\u0259 t\u0259sdiqin\u0259 nail olmal\u0131d\u0131rlar. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259lliml\u0259rd\u0259 analitik v\u0259 proqnostik s\u0259ri\u015ft\u0259lilik inki\u015faf etdirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Analitik s\u0259ri\u015ft\u0259lilik yeni t\u0259hsil standartlar\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259ri \u0259sas\u0131nda t\u0259dqiq olunan t\u0259dris-metodik komplektl\u0259rin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259, d\u0259rslikl\u0259rin, d\u0259rs v\u0259saitl\u0259rinin se\u00e7ilm\u0259sin\u0259 imkan verir. Proqnostik \u015f\u0259ri\u015ft\u0259lilik is\u0259 m\u00fcxt\u0259lif komplektl\u0259rin istifad\u0259si zaman\u0131 t\u0259lim n\u0259tic\u0259l\u0259rinin proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na z\u0259min yarad\u0131r. Bel\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259liliyin \u00f6yr\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259\u00a0 inki\u015faf\u0131, yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259nl\u0259rd\u0259n ba\u015fqa \u201cD\u0259rslikl\u0259rin ictimai-d\u00f6vl\u0259t ekspertizas\u0131\u201dn\u0131n da apar\u0131lmas\u0131na geni\u015f imkanlar a\u00e7\u0131r. Bu halda t\u0259dris-t\u0259lim prosesinin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n\u00a0 kriteriyalar haz\u0131rlan\u0131r v\u0259 t\u0259klif olunur, d\u0259rslikl\u0259rin t\u0259hlili \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259zi alqoritml\u0259r i\u015fl\u0259nilir v\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar t\u0259dris-t\u0259lim prosesinin m\u00fcsb\u0259t v\u0259 m\u0259nfi c\u0259h\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131 \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 m\u00fc\u0259llimin \u015f\u00fcurunda yeni standartlar\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259ri \u0259sas\u0131nda pedaqoji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin qoyulmas\u0131nda v\u0259 t\u0259tbiqind\u0259 m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r getm\u0259lidir. Yeni n\u0259tic\u0259y\u00f6n\u00fcml\u00fc standartlarda orta m\u0259kt\u0259b m\u0259zunlar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 s\u0259viyy\u0259d\u0259 &#8211; \u015f\u0259xsi, f\u0259nl\u0259raras\u0131 v\u0259 bir d\u0259 f\u0259nn \u00fczr\u0259 \u201cplanla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f n\u0259tic\u0259l\u0259r\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 t\u0259hlil etm\u0259y\u0259\u00a0 v\u0259 m\u00fcvafiq n\u0259tic\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xar\u0131b, m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259klifl\u0259r verm\u0259y\u0259 istiqam\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>\u015e\u0259xsi n\u0259tic\u0259l\u0259r \u00f6yr\u0259n\u0259nl\u0259rin haz\u0131rl\u0131q s\u0259viyy\u0259sini \u015f\u0259xsi \u00f6z\u00fcn\u00fcinki\u015fafa v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fct\u0259yin\u0259, onlarda t\u0259lim\u0259 motivasiyan\u0131n\u00a0 v\u0259 m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun idraki f\u0259aliyy\u0259tin\u00a0 formala\u015fmas\u0131na, h\u0259yati planlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259qs\u0259din\u00a0 qoyulmas\u0131na v\u0259 icras\u0131na, f\u0259aliyy\u0259td\u0259 \u015f\u0259xsi v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00f6vqeyinin d\u0259y\u0259r v\u0259 m\u0259na s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qurulmas\u0131na, sosiumda \u00e7oxm\u0259d\u0259niyy\u0259tliliyin eynil\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 bacar\u0131qlar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>F\u0259nl\u0259raras\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r \u00f6yr\u0259n\u0259nl\u0259rd\u0259 f\u0259nl\u0259raras\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259rin m\u0259nims\u0259nilm\u0259sini, onlar\u0131n universal t\u0259dris f\u0259aliyy\u0259tini, bunlardan t\u0259dris, idrak v\u0259 sosial praktikada istifad\u0259ni, t\u0259dris f\u0259aliyy\u0259tinin s\u0259rb\u0259st planla\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131 v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini, m\u00fc\u0259lliml\u0259ri v\u0259 ya\u015f\u0131dlar\u0131 il\u0259 t\u0259dris \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilini, f\u0259rdi t\u0259lim trayektoriyas\u0131n\u0131n qurulmas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdirir.F\u0259nl\u0259r \u00fczr\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259r \u015fagirdl\u0259rd\u0259 t\u0259drisi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f\u00a0 h\u0259r hans\u0131 f\u0259nnin\u00a0 m\u0259nims\u0259nilm\u0259 s\u0259viyy\u0259sini, bu f\u0259nl\u0259r \u00fczr\u0259 yeni bilikl\u0259rin qazan\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259t n\u00f6vl\u0259rini, qazan\u0131lm\u0131\u015f bilikl\u0259rin t\u0259dris, t\u0259dris-layih\u0259 v\u0259 sosial-layih\u0259 situasiyalar\u0131nda t\u0259tbiqini, elmi v\u0259 t\u0259nqidi t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, yeni texnologiyalar\u0131n, a\u00e7ar anlay\u0131\u015flar\u0131n, metodlar\u0131n v\u0259 \u00fcsullar\u0131n elmi \u0259saslar\u0131na sahib olmaq bacar\u0131qlar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>M\u0259kt\u0259b m\u00fc\u0259lliminin yeni s\u0259ri\u015ft\u0259lilik modelinin strukturu<\/p>\n<p>Qeyd olunan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259k olar ki, \u00f6yr\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259 yeni qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259liliyi formala\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bundan ba\u015fqa, m\u00fc\u0259llim h\u0259r bir ayr\u0131ca t\u0259l\u0259b olunan vaxtda \u00f6yr\u0259n\u0259nin nailiyy\u0259tl\u0259rini sad\u0259c\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259m\u0259li, onun n\u0259tic\u0259l\u0259rinin dinamikas\u0131n\u0131 izl\u0259m\u0259li, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, \u00f6yr\u0259n\u0259nl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259hsil proqramlar\u0131n\u0131n m\u0259nims\u0259nilm\u0259sinin keyfiyy\u0259ti, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fc\u0259llimlik f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 monitorinq ke\u00e7irm\u0259lidir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259rd\u0259 monitorinq aparmaqla ba\u011fl\u0131 s\u0259ri\u015ft\u0259lilik formala\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>G\u0259nc m\u00fc\u0259llimi o vaxt s\u0259ri\u015ft\u0259li m\u00fc\u0259llim kimi q\u0259bul etm\u0259k olar ki, o, f\u0259aliyy\u0259ti prosesind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 keyfiyy\u0259tl\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259 formala\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 bacars\u0131n:<\/p>\n<p>* metodika elminin \u0259sas m\u00fcdd\u0259alar\u0131na, \u0259sas metodiki kateqoriyalar v\u0259 anlay\u0131\u015flar sistemin\u0259 yiy\u0259l\u0259nmi\u015f v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 onlardan istifad\u0259 etm\u0259yi bacar\u0131r;<\/p>\n<p>* metodika elminin strukturunu, onun komponentl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259ri ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr;<\/p>\n<p>* t\u0259dqiqat obyektini, onun xass\u0259l\u0259rini v\u0259 \u0259laq\u0259sini sistemli olaraq t\u0259qdim etm\u0259yi bacar\u0131r;<\/p>\n<p>* f\u0259aliyy\u0259t xarakterli m\u00fcasir yana\u015fmalardan istifad\u0259 edir;<\/p>\n<p>* geni\u015f erudisiyaya (h\u0259r hans\u0131 bir sah\u0259d\u0259 d\u0259rin bilik, geni\u015f m\u0259lumat) malikdir;<\/p>\n<p>* m\u00fc\u0259yy\u0259n metodiki t\u0259klif\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259z\u0259ri m\u00fcdd\u0259alar\u0131 konkretl\u0259\u015fdirm\u0259yi bacar\u0131r;<\/p>\n<p>* \u00f6yr\u0259nm\u0259nin metodikas\u0131 m\u00fcst\u0259visind\u0259 pedaqogika v\u0259 psixologiyan\u0131n m\u00fcdd\u0259alar\u0131n\u0131 izah v\u0259 t\u0259svir etm\u0259yi bacar\u0131r;<\/p>\n<p>* t\u0259hsilalanlar\u0131n (\u00f6yr\u0259n\u0259nl\u0259rin ) t\u0259hsild\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131qlar\u0131 obyektiv \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri a\u015fkarlama\u011f\u0131 v\u0259 onlar\u0131 aradan qald\u0131rma\u011f\u0131 bacar\u0131r;<\/p>\n<p>* d\u0259rslikl\u0259ri v\u0259 t\u0259dris materiallar\u0131n\u0131 t\u0259hlil etm\u0259k bacar\u0131qlar\u0131na yiy\u0259l\u0259nmi\u015fdir;<\/p>\n<p>* t\u0259dris-t\u0259lim situasiyalar\u0131n\u0131n strukturla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 bacar\u0131r;<\/p>\n<p>* \u00f6yr\u0259n\u0259nl\u0259rin (\u015fagirdl\u0259rin) f\u0259rdi v\u0259 ya\u015f x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 uy\u011fun t\u0259dris material\u0131n\u0131 se\u00e7m\u0259yi\u00a0 bacar\u0131r;<\/p>\n<p>* konkret f\u0259nnin t\u0259lim m\u0259qs\u0259dl\u0259rini v\u0259 onun m\u0259zmununu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k qabiliyy\u0259tin\u0259 malikdir;<\/p>\n<p>* qoyulmu\u015f m\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli metodlar\u0131n se\u00e7ilm\u0259sini v\u0259 t\u0259limin t\u0259\u015fkili il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn yeni yana\u015fmalar\u0131 i\u015fl\u0259m\u0259yi bacar\u0131r;<\/p>\n<p>* informasiya texnologiyalar\u0131 il\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259yi bacar\u0131r v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn metodiki f\u0259aliyy\u0259tinin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ondan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 edir;<\/p>\n<p>* m\u0259lum texnologiyalar \u0259sas\u0131nda yeni t\u0259lim texnologiyalar\u0131n\u0131n layih\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sini yerin\u0259 yetirir;<\/p>\n<p>* t\u0259dris olunan f\u0259nnin \u0259sas n\u0259z\u0259ri v\u0259 praktik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259hlil edib, prosesd\u0259 t\u0259tbiq etm\u0259yi bilir;<\/p>\n<p>* t\u0259limin \u0259sas sisteml\u0259rini ara\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 onlardan konkret situasiyalarda\u00a0 istifad\u0259 etm\u0259yi bacar\u0131r;<\/p>\n<p>* m\u00fcxt\u0259lif t\u0259lim situasiyalar\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 ed\u0259r\u0259k, metodika il\u0259 ba\u011fl\u0131 problemi formul\u0259 etm\u0259yi bacar\u0131r;<\/p>\n<p>* metodiki t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn formala\u015fmas\u0131nda \u0259sas rol oynayan probleml\u0259rin real t\u0259dris situasiyalar\u0131nda modell\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259llind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak edir v\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259klifl\u0259r formala\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 bacar\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k, m\u00fcasir orta m\u0259kt\u0259b m\u00fc\u0259lliminin s\u0259ri\u015ft\u0259lilik modelini formala\u015fd\u0131rmaq olar.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, t\u0259klif olunan yeni pe\u015f\u0259kar s\u0259ri\u015ft\u0259lilik modeli m\u00fc\u0259lliml\u0259rd\u0259 D\u00f6vl\u0259t Standartlar\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun pe\u015f\u0259karl\u0131q s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sind\u0259 v\u0259 m\u00fcasir m\u00fc\u0259llimin pe\u015f\u0259karl\u0131qla ba\u011fl\u0131 portretinin, m\u0259zmununun d\u0259yi\u015fm\u0259sind\u0259, g\u0259nc m\u00fc\u0259lliml\u0259rin s\u0259ri\u015ft\u0259li m\u00fc\u0259llim kimi formala\u015fmas\u0131nda h\u0259lledici rol oynayacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Z\u00fclfiyy\u0259 V\u018fL\u0130YEVA,<\/p>\n<p>ADPU ETM-nin elmi i\u015f\u00e7isi, \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llim, \u201cM\u00fc\u0259lliml\u0259rin pe\u015f\u0259karl\u0131q s\u0259viyy\u0259sinin inki\u015faf\u00a0 etdirilm\u0259si\u201d layih\u0259si \u00fczr\u0259 Milli m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7i<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Standartlar\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259ri \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015f ixtisas\u0131n yeni m\u0259zmununun ixtisas xarakteristikas\u0131 v\u0259 \u00fcmumi kompetensiyalar\u00a0 (Bakalavr s\u0259viyy\u0259sinin T\u0259hsil proqram\u0131) q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan t\u0259hsil standartlar\u0131ndan prinsipial \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259rql\u0259nir. Bu prinsipial f\u0259rql\u0259r, birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, haz\u0131rda m\u00fc\u0259lliml\u0259rd\u0259\u00a0 (\u00f6yr\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259) hans\u0131 yeni pe\u015f\u0259kar s\u0259ri\u015ft\u0259liliyin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u0259l\u0259b olunur. Bu halda m\u00fc\u0259lliml\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 suallara cavab verm\u0259yi bacarmal\u0131 v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n\u00a0 etm\u0259lidirl\u0259r ki, onlar u\u015faqlar\u0131 (\u00f6yr\u0259n\u0259nl\u0259ri)\u00a0 \u201cnec\u0259 \u00f6yr\u0259tm\u0259li?\u201d, onlarda \u201cn\u0259yi formala\u015fd\u0131rmal\u0131?\u201d, \u201cn\u0259yi v\u0259 nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259lidirl\u0259r?\u201d Qeyd olunan suallardan birincisi, \u0259sas\u0259n t\u0259lim texnologiyalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. T\u0259tbiq olunan yeni\u00a0 standartlar qoyulan suala birm\u0259nal\u0131 cavab ver\u0259r\u0259k,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":491171,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[14],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/IMG-20220701-WA0021.jpg",246,362,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/IMG-20220701-WA0021.jpg",246,362,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/IMG-20220701-WA0021.jpg",246,362,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/IMG-20220701-WA0021-246x280.jpg",246,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/IMG-20220701-WA0021.jpg",246,362,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/IMG-20220701-WA0021.jpg",246,362,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/IMG-20220701-WA0021.jpg",246,362,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/IMG-20220701-WA0021.jpg",246,362,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/IMG-20220701-WA0021-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/IMG-20220701-WA0021.jpg",246,362,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=14\" rel=\"category\">T\u0259hsil Mill\u0259tin G\u0259l\u0259c\u0259yidir<\/a>","rttpg_excerpt":"&nbsp; Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda t\u0259hsilin inki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Standartlar\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259ri \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015f ixtisas\u0131n yeni m\u0259zmununun ixtisas xarakteristikas\u0131 v\u0259 \u00fcmumi kompetensiyalar\u00a0 (Bakalavr s\u0259viyy\u0259sinin T\u0259hsil proqram\u0131) q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan t\u0259hsil standartlar\u0131ndan prinsipial \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259rql\u0259nir. Bu prinsipial f\u0259rql\u0259r, birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, haz\u0131rda m\u00fc\u0259lliml\u0259rd\u0259\u00a0 (\u00f6yr\u0259d\u0259nl\u0259rd\u0259) hans\u0131 yeni pe\u015f\u0259kar s\u0259ri\u015ft\u0259liliyin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u0259l\u0259b olunur. Bu halda m\u00fc\u0259lliml\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 suallara cavab verm\u0259yi&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/491170"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=491170"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/491170\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/491171"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=491170"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=491170"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=491170"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}