{"id":494756,"date":"2022-07-15T08:21:12","date_gmt":"2022-07-15T05:21:12","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=494756"},"modified":"2022-07-15T08:21:12","modified_gmt":"2022-07-15T05:21:12","slug":"%c9%99nz%c9%99li-%c9%99m%c9%99liyyati-bakidan-cixan-eskadra-x%c9%99z%c9%99rd%c9%99-doyus-saysiz-hesabsiz-q%c9%99nim%c9%99t","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=494756","title":{"rendered":"\u018fnz\u0259li \u018fm\u0259liyyat\u0131: Bak\u0131dan \u00e7\u0131xan eskadra, X\u0259z\u0259rd\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f, says\u0131z-hesabs\u0131z q\u0259nim\u0259t"},"content":{"rendered":"<p>1920-ci il may\u0131n 18-d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u018fnz\u0259li \u0259m\u0259liyyat\u0131 tarix\u015f\u00fcnasl\u0131qda az i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lan hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. H\u0259min g\u00fcn Bak\u0131n\u0131 az \u0259vv\u0259l i\u015f\u011fal etmi\u015f Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordunun Volqa-X\u0259z\u0259r donanmas\u0131 \u0130ran\u0131n Gilan vilay\u0259tind\u0259 britaniyal\u0131 h\u0259rb\u00e7il\u0259rin yerl\u0259\u015fdiyi \u018fnz\u0259li liman\u0131na h\u00fccum edir. M\u0259qs\u0259d Rusiya \u0130mperiyas\u0131na m\u0259xsus v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si s\u0131ras\u0131nda bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparan antibol\u015fevik q\u00fcvv\u0259l\u0259rin r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri, general-leytenant Anton Denikinin n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7\u0259n donanman\u0131n m\u00fcsadir\u0259 olunmas\u0131 idi.<\/p>\n<p>Lent.az\u00a0Az\u0259rbaycanda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rl\u0259 birba\u015fa ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan \u018fnz\u0259li \u018fm\u0259liyyat\u0131 bar\u0259d\u0259 material\u0131 t\u0259qdim edir.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Rusiya \u0130mperiyas\u0131n\u0131n s\u00fcqutundan sonra onun n\u0259h\u0259ng \u0259razisind\u0259 davaml\u0131 v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 inqilab yaymaq ist\u0259y\u0259n bol\u015fevikl\u0259r V\u0259t\u0259nda\u015f M\u00fcharib\u0259sinin ilk ba\u015flar\u0131nda imperiyan\u0131n ucqarlar\u0131n\u0131 sovetl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 c\u0259hd etdi. Amma Finlandiya v\u0259 Baltikyan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 yerli kommunistl\u0259ri hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tirm\u0259k c\u0259hdi ba\u015f tutmad\u0131.<\/p>\n<p>1919-cu il \u0259rzind\u0259 Antanta \u00f6lk\u0259l\u0259rinin milli respublikalara v\u0259 \u201ca\u011flar\u201da d\u0259st\u0259k verm\u0259si d\u0259 bol\u015fevikl\u0259r\u0259 h\u00fccumlar h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 imkan vermirdi. Bu fonda inqilabi aktivliyi \u015e\u0259rq\u0259 do\u011fru y\u00f6n\u0259ltm\u0259k ehtiyac\u0131 yaranm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131 bol\u015fevikl\u0259rin liderl\u0259rind\u0259n biri Lev Trostki bel\u0259 qeyd edirdi:<\/p>\n<p>\u201cSiyasi durum el\u0259 g\u0259tirib ki, Paris\u0259 v\u0259 Londona ged\u0259n yol \u018ffqan\u0131stan, P\u0259ncab v\u0259 Benqaliyadan ke\u00e7ir\u201d.<\/p>\n<p>1919-cu ilin ortalar\u0131nda B\u00f6y\u00fck Britaniya Qafqaz v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya regionunda m\u00f6vqel\u0259rini \u00e7ox m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirir.<\/p>\n<p>Bu d\u00f6vrd\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 silahl\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparan, Rusiya \u0130mperiyas\u0131n\u0131n sabiq general\u0131 Denikinin g\u00fccl\u00fc donanmas\u0131 m\u00f6vcud idi.<\/p>\n<p>Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordunun 1920-ci ilin birinci yar\u0131s\u0131nda \u015eimali Qafqaza y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc h\u0259min donanman\u0131n v\u0259ziyy\u0259tini tamamil\u0259 d\u0259yi\u015fdi. Bol\u015fevikl\u0259r X\u0259z\u0259r donanmas\u0131n\u0131 \u0259ll\u0259rin\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar v\u0259 H\u0259\u015ft\u0259rxan, Krasnovodsk (T\u00fcrkm\u0259nba\u015f\u0131) v\u0259 Maha\u00e7qalan\u0131 n\u0259zar\u0259t\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p>\u018fsas bazalar\u0131n\u0131 itir\u0259n donanma Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin paytaxt\u0131 Bak\u0131ya, oradan is\u0259 \u0130ran\u0131n Britaniya q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin n\u0259zar\u0259t etdiyi \u018fnz\u0259li liman\u0131na apar\u0131lmas\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Amma britaniyal\u0131lar \u015f\u0259rt qoyaraq Denikinin donanmas\u0131n\u0131n tamamil\u0259 t\u0259rksilah olunmas\u0131n\u0131 v\u0259 onlar\u0131n tabeliyin\u0259 ke\u00e7m\u0259sini bildirdil\u0259r.<\/p>\n<p>\u201cX\u0259z\u0259rin a\u011fqvardiya\u00e7\u0131 donanmadan t\u0259mizl\u0259nm\u0259si n\u0259yin bahas\u0131na olursa-olsun ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259lidir\u201d, &#8211; bunu Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n H\u0259rbi D\u0259niz Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin komandan\u0131 Aleksandr Nemits Volqa-X\u0259z\u0259r donanmas\u0131n\u0131n komandan\u0131 Fedor Raskolnikova m\u0259ktubunda yaz\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>M\u0259hz bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259, 1920-ci il aprelin 28-d\u0259 SSR\u0130 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri AXC-nin m\u00f6vcudlu\u011funa son qoyaraq Bak\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etdil\u0259r. Bol\u015fevikl\u0259r onlar\u0131n X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259ki m\u00f6vcudluqlar\u0131na t\u0259hl\u00fck\u0259 t\u00f6r\u0259d\u0259n h\u0259min donanman\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn plan haz\u0131rlay\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bu plan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na T\u00fcrk\u00fcstan c\u0259bh\u0259sinin komandan\u0131 Mixail Frunze d\u0259 qo\u015fulur. O, \u201ca\u011f\u201dlar\u0131n \u018fnz\u0259li liman\u0131nda ingilisl\u0259rin himay\u0259si alt\u0131nda olan donanmas\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130rana 20-30 minlik h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259 il\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259yi t\u0259klif edir.<\/p>\n<p>Neytral \u0130rana h\u00fccumun ciddi beyn\u0259lxalq q\u0131na\u011fa s\u0259b\u0259b olmas\u0131ndan ehtiyat ed\u0259n Sovet r\u0259hb\u0259rliyi diplomatik qalmaqal\u0131 \u00f6nl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259m\u0259liyyatda i\u015ftirak ed\u0259c\u0259k q\u00fcvv\u0259l\u0259rin Moskvan\u0131n q\u0259rar\u0131 olmadan add\u0131m atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirm\u0259yi planla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>May\u0131n 17-d\u0259 Volqa-X\u0259z\u0259r donanmas\u0131n\u0131n 14 g\u0259mid\u0259n ibar\u0259t eskadras\u0131 reyd \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131dan \u00e7\u0131xaraq \u0130ran istiqam\u0259tin\u0259 yol al\u0131r. G\u0259mil\u0259rin g\u00f6y\u0259rt\u0259sind\u0259 2 min\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc var idi. Onlar\u0131n say\u0259sind\u0259 \u018fnz\u0259li sahill\u0259rin\u0259 desant \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 v\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t\u0259 liman\u0131n m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131nmas\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>May\u0131n 18-i s\u0259h\u0259r sovet donanmas\u0131 \u018fnz\u0259liy\u0259 yax\u0131nla\u015faraq ingilisl\u0259rd\u0259n kapitulyasiya etm\u0259yi v\u0259 \u201ca\u011f\u201dlardan qalan b\u00fct\u00fcn donanman\u0131 onlara verm\u0259yi t\u0259l\u0259b etdil\u0259r.<\/p>\n<p>Cavab verilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn tezlikl\u0259 g\u0259mil\u0259rd\u0259n ingilisl\u0259rin \u018fnz\u0259lid\u0259ki sahil batareyalar\u0131 at\u0259\u015f\u0259 tutulma\u011fa ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>Artilleriya at\u0131\u015flar\u0131ndan biri \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ingilis q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin q\u0259rargah\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin idar\u0259 edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00f6hran v\u0259 qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q ya\u015fand\u0131. Britaniya h\u0259rb\u00e7il\u0259ri \u018fnz\u0259lid\u0259n geri \u00e7\u0259kilm\u0259k \u0259mri ald\u0131 v\u0259 g\u0259mil\u0259rin az bir hiss\u0259sini d\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k daha t\u0259hl\u00fck\u0259siz olan R\u0259\u015ft \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 geri \u00e7\u0259kildil\u0259r.<\/p>\n<p>Plana uy\u011fun h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u0259m\u0259liyyat zaman\u0131 bol\u015fevikl\u0259rin 1 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fc \u00f6l\u00fcr, 10 n\u0259f\u0259r is\u0259 yaralan\u0131r. Minimal itkil\u0259r v\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7iril\u0259n z\u0259ngin q\u0259nim\u0259t Moskvada b\u00f6y\u00fck sevincl\u0259 qar\u015f\u0131lansa da, onlar neytral \u00f6lk\u0259 statusuna malik \u0130ran\u0131n liman\u0131na edil\u0259n h\u00fccumu k\u0259nar q\u00fcvv\u0259l\u0259rin etdiyini dey\u0259r\u0259k m\u0259suliyy\u0259td\u0259n yay\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>1920-c il may\u0131n 23-d\u0259 SSR\u0130-nin xarici i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 xalq komissar\u0131 Georgi \u00c7i\u00e7erin \u0130rana m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k \u018fnz\u0259lid\u0259ki \u0259m\u0259liyyat\u0131n SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rliyinin icaz\u0259si olmadan ke\u00e7irildiyini a\u00e7\u0131qlay\u0131r.<\/p>\n<p>Britaniyan\u0131n \u201cTimes\u201d q\u0259zeti 28 may tarixli burax\u0131l\u0131\u015f\u0131nda bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p>\u201c\u0130ran\u0131n \u018fn\u0259zli liman\u0131n\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rq boyu yay\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 tezal\u0131\u015fan material\u0131n yan\u011f\u0131na \u00e7evrilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ki\u00e7ik q\u0131\u011f\u0131lc\u0131m ola bil\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>1920-ci ilin iyununda \u018fnz\u0259lid\u0259 q\u0259nim\u0259t kimi \u0259l\u0259 ke\u00e7iril\u0259n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc 20 g\u0259mi, 50 top, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn 50 min m\u0259rmi, h\u0259m\u00e7inin, radiostansiya, azuq\u0259 ehtiyatlar\u0131 v\u0259 s. Bak\u0131ya da\u015f\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fnz\u0259li \u0259m\u0259liyyat\u0131 bol\u015fevikl\u0259rin v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si s\u0131ras\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irdiyi \u0259n u\u011furlu d\u0259niz \u0259m\u0259liyyat\u0131 kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1920-ci il may\u0131n 18-d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u018fnz\u0259li \u0259m\u0259liyyat\u0131 tarix\u015f\u00fcnasl\u0131qda az i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lan hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. H\u0259min g\u00fcn Bak\u0131n\u0131 az \u0259vv\u0259l i\u015f\u011fal etmi\u015f Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordunun Volqa-X\u0259z\u0259r donanmas\u0131 \u0130ran\u0131n Gilan vilay\u0259tind\u0259 britaniyal\u0131 h\u0259rb\u00e7il\u0259rin yerl\u0259\u015fdiyi \u018fnz\u0259li liman\u0131na h\u00fccum edir. M\u0259qs\u0259d Rusiya \u0130mperiyas\u0131na m\u0259xsus v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si s\u0131ras\u0131nda bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparan antibol\u015fevik q\u00fcvv\u0259l\u0259rin r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri, general-leytenant Anton Denikinin n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7\u0259n donanman\u0131n m\u00fcsadir\u0259 olunmas\u0131 idi. Lent.az\u00a0Az\u0259rbaycanda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rl\u0259 birba\u015fa ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan \u018fnz\u0259li \u018fm\u0259liyyat\u0131 bar\u0259d\u0259 material\u0131 t\u0259qdim edir. Rusiya \u0130mperiyas\u0131n\u0131n s\u00fcqutundan sonra onun n\u0259h\u0259ng \u0259razisind\u0259 davaml\u0131 v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r ba\u015flad\u0131. B\u00fct\u00fcn Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 inqilab yaymaq ist\u0259y\u0259n bol\u015fevikl\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":494757,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/FotoJet-11-3.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/FotoJet-11-3.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/FotoJet-11-3.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/FotoJet-11-3-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/FotoJet-11-3-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/FotoJet-11-3.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/FotoJet-11-3.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/FotoJet-11-3.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/FotoJet-11-3-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/FotoJet-11-3.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"1920-ci il may\u0131n 18-d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u018fnz\u0259li \u0259m\u0259liyyat\u0131 tarix\u015f\u00fcnasl\u0131qda az i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lan hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. H\u0259min g\u00fcn Bak\u0131n\u0131 az \u0259vv\u0259l i\u015f\u011fal etmi\u015f Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordunun Volqa-X\u0259z\u0259r donanmas\u0131 \u0130ran\u0131n Gilan vilay\u0259tind\u0259 britaniyal\u0131 h\u0259rb\u00e7il\u0259rin yerl\u0259\u015fdiyi \u018fnz\u0259li liman\u0131na h\u00fccum edir. M\u0259qs\u0259d Rusiya \u0130mperiyas\u0131na m\u0259xsus v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si s\u0131ras\u0131nda bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparan antibol\u015fevik q\u00fcvv\u0259l\u0259rin r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri, general-leytenant Anton Denikinin n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7\u0259n donanman\u0131n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/494756"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=494756"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/494756\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/494757"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=494756"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=494756"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=494756"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}