{"id":496937,"date":"2022-07-21T14:46:35","date_gmt":"2022-07-21T11:46:35","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=496937"},"modified":"2022-07-21T14:46:35","modified_gmt":"2022-07-21T11:46:35","slug":"rembo-mauqli-ptsp-il%c9%99-verter-sindromu-veteranlari-n%c9%99-m%c9%99hv-edir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=496937","title":{"rendered":"\u201cRembo\u201d, \u201cMauqli\u201d &#038; PTSP il\u0259 Verter sindromu. Veteranlar\u0131 n\u0259 m\u0259hv edir?"},"content":{"rendered":"<p>Bir \u00e7ox i\u015ftirak\u00e7\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hz m\u00fcharib\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli s\u0131na\u011f\u0131na \u00e7evrilir. Yadda\u015fda h\u0259min hadis\u0259l\u0259r\u0259 qay\u0131tma ist\u0259yi d\u0259 burdand\u0131r. \u018fks\u0259r hallarda xatir\u0259l\u0259r ac\u0131 &#8211; partlay\u0131\u015flar, yaralar, qanla dolu olur, ancaq eyni zamanda buradak\u0131ndan f\u0259rqli olaraq orada &#8211; c\u0259bh\u0259d\u0259 h\u0259r \u015feyin daha f\u0259rqli, daha sad\u0259 v\u0259 daha d\u00fcr\u00fcst oldu\u011fu hiss veteran\u0131 t\u0259rk etmir.<\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyat biz\u0259 veteranlar\u0131n bel\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rind\u0259n g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259r qoyub &#8211; Lev Tolstoyun \u201cSevastopol hekay\u0259l\u0259ri\u201d, Novikov-Priboyun \u201cTsu\u015fima\u201d, Remark\u0131n \u201cQ\u0259rb c\u0259bh\u0259sind\u0259 yenilik yoxdur\u201d, Ri\u00e7ard Oldinqtonun \u201cQ\u0259hr\u0259man\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc\u201d, Heminqueyin \u201c\u018flvida, silah!\u201d \u0259s\u0259ri v\u0259 s.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>Konstantin Simonovun \u201cDiril\u0259r v\u0259 \u00d6l\u00fcl\u0259r\u201d \u0259s\u0259rini burada ayr\u0131ca qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r &#8211; 1941-ci ilin yay\u0131n\u0131n ilk aylar\u0131n\u0131n, dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn xronikas\u0131, Belarusda, sonra is\u0259 Smolensk vilay\u0259tind\u0259 v\u0259 Moskva yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda hitler\u00e7il\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r qeyd olunub. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Simonovun \u00f6z\u00fcn\u00fcn Bobruysk yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Buyni\u00e7ski \u00e7\u00f6l\u00fc olub; Bu yer onun \u00fc\u00e7\u00fcn o q\u0259d\u0259r yaddaqalan idi ki, \u00f6l\u0259nd\u0259n sonra k\u00fcl\u00fcn\u00fcn bu sah\u0259y\u0259 s\u0259pil\u0259r\u0259k \u0259b\u0259di orada qalmas\u0131n\u0131\u00a0v\u0259siyy\u0259t etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Kinoda da h\u0259rbi s\u00fcjetli \u00e7oxlu filml\u0259r var, lakin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, \u0259dal\u0259tsizlikl\u0259 \u0259zabl\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparan Vyetnam m\u00fcharib\u0259si veteran\u0131 haqq\u0131nda \u00e7\u0259kil\u0259n \u201cRembo &#8211; ilk qan\u201d filmi bir ne\u00e7\u0259 n\u0259slin yadda\u015f\u0131nda x\u00fcsusi yer tutub.<\/p>\n<p>&#8230;Az\u0259rbaycan Ordusu 2020-ci ilin pay\u0131z\u0131nda Erm\u0259nistan\u0131n 30 il\u0259 yax\u0131n i\u015f\u011fal alt\u0131nda saxlad\u0131\u011f\u0131 \u0259razil\u0259ri azad etm\u0259kl\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n, d\u00f6vl\u0259timizin g\u00fcc\u00fcn\u00fc v\u0259 q\u00fcdr\u0259tini b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya n\u00fcmayi\u015f etdirdi. H\u0259min vaxt Prezident, Ali Ba\u015f Komandan\u00a0<strong>\u0130lham \u018fliyev<\/strong>in r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 biz birlik, q\u0259l\u0259b\u0259 \u0259zmi v\u0259 s\u0259bir g\u00f6st\u0259rdik, \u00f6z haql\u0131 q\u0259z\u0259bimizi d\u00fczg\u00fcn istiqam\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ld\u0259r\u0259k az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 kimin inanmad\u0131\u011f\u0131 i\u015fi g\u00f6rd\u00fck &#8211; torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 qaytarma\u011f\u0131 bacard\u0131q. \u0130ndi is\u0259, dem\u0259k olar ki, iki ild\u0259n sonra, h\u0259min q\u0259l\u0259b\u0259nin n\u0259h\u0259ngliyi v\u0259 z\u0259f\u0259rin b\u00f6y\u00fck panoramas\u0131n\u0131n \u015f\u0259xsi q\u0259hr\u0259manl\u0131q, h\u0259m\u00e7inin d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin mozaikas\u0131ndan ibar\u0259t oldu\u011fu getdikc\u0259 daha ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: O zabit C\u0259bray\u0131lda \u0259sg\u0259rl\u0259ri h\u00fccuma s\u0259sl\u0259di, bu \u0259sg\u0259r y\u00fcng\u00fcl silahlarla \u015eu\u015fan\u0131 azad etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn da\u011flara, qayalara d\u0131rma\u015fd\u0131, o d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r is\u0259 Z\u0259ngilan\u0131n, Qubadl\u0131n\u0131n k\u0259ndl\u0259rini azad etdil\u0259r&#8230; Q\u0259l\u0259b\u0259ni m\u00fcc\u0259rr\u0259d, simas\u0131z k\u00fctl\u0259 deyil, insanlar &#8211; veteran q\u0259hr\u0259manlar\u0131m\u0131z qazand\u0131lar.<\/p>\n<p>M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Qaraba\u011fda v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 bir \u00e7ox medallar alm\u0131\u015f veteran, q\u0259hr\u0259man d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc Elvin C\u0259f\u0259rovun intihar etm\u0259si x\u0259b\u0259ri b\u00fct\u00fcn c\u0259miyy\u0259t\u0259 b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259 oldu. Yolda\u015flar\u0131n\u0131n c\u0259sar\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cMauqli\u201d \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 veteran intihar etdi v\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra onu e\u015fitm\u0259k ist\u0259m\u0259dikl\u0259rini, Sabirabad Rayon \u0130cra Hakimiyy\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Sirac\u0259ddin Cabbarovla g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 icaz\u0259 verilm\u0259diyini bildirdiyi videom\u00fcraci\u0259t qoydu.<\/p>\n<p>Bu x\u0259b\u0259ri h\u0259r birimiz \u00fcr\u0259yimizd\u0259 a\u011fr\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131q des\u0259m, yan\u0131lmaram. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 intihar\u0131n niy\u0259 ba\u015f verdiyini, \u0259n \u0259sas\u0131 is\u0259 bunun bir daha he\u00e7 vaxt t\u0259krarlanmamas\u0131na nec\u0259 nail olma\u011f\u0131 anlamaq \u00e7ox vacibdir!<\/p>\n<p>Haz\u0131rda 1987-ci il t\u0259v\u0259ll\u00fcdl\u00fc Elvin C\u0259f\u0259rovun intihar\u0131 fakt\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Sabirabad Rayon Prokurorlu\u011funda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131l\u0131r. B\u00f6y\u00fck ictimai etiraz\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq inanmaq ist\u0259rdim ki, b\u00fct\u00fcn g\u00fcnahkarlar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fcn \u00f6l\u00fcmqaba\u011f\u0131 s\u00f6zl\u0259rini videoya \u00e7\u0259k\u0259n v\u0259 onu d\u0259h\u015f\u0259tli add\u0131mdan \u00e7\u0259kindirm\u0259y\u0259 c\u0259hd etm\u0259y\u0259nl\u0259r layiqli c\u0259zalar\u0131n\u0131 alacaqlar. Amma art\u0131q b\u0259llidir ki, intihar\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri o q\u0259d\u0259r d\u0259 sad\u0259 deyil &#8211; h\u0259r halda, r\u0259smi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, \u0259n az\u0131, qazi v\u0259 ail\u0259si maddi problem ya\u015famam\u0131\u015f, onlara d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00fct\u00fcn laz\u0131mi k\u00f6m\u0259klikl\u0259r g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdi. H\u0259qiq\u0259t\u0259nmi b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fcn rayon r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 diqq\u0259t hiss etm\u0259m\u0259si, incim\u0259si v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ifrat add\u0131m atma\u011fa q\u0259rar verm\u0259sidir?<\/p>\n<p>Eyni zamanda biz c\u0259miyy\u0259t olaraq Elvin faci\u0259sinin dig\u0259r veteranlar\u0131n eyni motivl\u0259\u00a0silsil\u0259 intiharlar\u0131na s\u0259b\u0259b olmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r \u015feyi etm\u0259liyik. Ax\u0131\u00a0t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, m\u0259lum Verter effekti (sindromu) &#8211; intiharlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi dal\u011fas\u0131 m\u00f6vcuddur, hans\u0131 ki, televiziya v\u0259 ya dig\u0259r K\u0130V-l\u0259rd\u0259 geni\u015f i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131ld\u0131qdan, yaxud m\u0259\u015fhur \u0259d\u0259biyyat v\u0259 ya kino \u0259s\u0259rind\u0259 t\u0259svir olunduqdan sonra m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Bu fenomen 1974-1975-ci ill\u0259rd\u0259 San-Dieqodak\u0131 Kaliforniya Universitetind\u0259n amerikal\u0131 sosioloq David Fillips t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. O, 18-ci \u0259srin sonlar\u0131nda H\u00f6tenin o vaxtlar m\u0259\u015fhur olan \u201cG\u0259nc Verterin iztirablar\u0131\u201d (fenomenin ad\u0131 da buna g\u00f6r\u0259dir) roman\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259b oldu\u011fu, b\u00fct\u00fcn Avropan\u0131 b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f ox\u015far intiharlar dal\u011fas\u0131n\u0131 t\u0259dqiq edib. Statistika\u00a0q\u0259ddard\u0131r \u2013 m\u0259lum olur ki, intiharla ba\u011fl\u0131 (x\u00fcsus\u0259n d\u0259 foto v\u0259 videolarla) s\u0259s-k\u00fcyl\u00fc x\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n sonra daha \u00e7ox insan \u00f6z h\u0259yat\u0131na q\u0259sd etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>1980-ci ill\u0259rd\u0259 Avstriyada metroda intiharlar\u0131n say\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 artd\u0131. H\u0259ll yolu tapma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan Vyana B\u00f6hran M\u0259rk\u0259zi 1987-ci ild\u0259 Vyana Metropoliteninin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 bir n\u00f6v eksperiment ke\u00e7irdi; Art\u0131q bel\u0259 faktlar\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131rmama\u011fa, yaxud da bu hadis\u0259l\u0259r\u0259 minimum diqq\u0259t ay\u0131rma\u011fa q\u0259rar verildi. Bir ay sonra metroda intiharlar\u0131n say\u0131 t\u0259xmin\u0259n \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 azald\u0131. O vaxtdan Avstriya m\u0259tbuat\u0131na bel\u0259 faci\u0259li hadis\u0259l\u0259ri i\u015f\u0131qland\u0131rmaq qada\u011fan edilib&#8230;<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMDcvMjEvMTQvNDYvMTEvOTc4M2QyZTEtZGY4YS00OTdmLTkzNzQtODQxYTlhMDUxOGFmLzZhMzA0NzQxZmM1ZmFmNWJhZGFmYTI5MDNjZTk2NzM0LmpwZWciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=a58a2e5b14d8bed6\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u0130ndi d\u0259 ba\u015fqa qazil\u0259rin, \u00f6lk\u0259mizin, xalq\u0131m\u0131z\u0131n f\u0259xri Elvind\u0259n n\u00fcmun\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259sini ist\u0259mirik, hans\u0131 ki, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, \u00e7ox real ssenaridir. Bunu faktlar s\u00fcbut edir, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 median\u0131n v\u0259 h\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra art\u0131q 35 veteran intihar edib&#8230; \u201cRembo\u201d filmi bo\u015f yerd\u0259n yaranmay\u0131b ki&#8230; Filmd\u0259 posttravmatik stress pozuntusundan (PTSP) (f\u0259rdin psixikas\u0131na g\u00fccl\u00fc m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n t\u0259k v\u0259 ya t\u0259krarlanan hadis\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n a\u011f\u0131r psixi v\u0259ziyy\u0259td\u0259n) \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc g\u00f6st\u0259rilir. Hadis\u0259nin travmatikliyi &#8211; t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259ziyy\u0259td\u0259 effektiv h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259 bilm\u0259m\u0259 s\u0259b\u0259bind\u0259n yaranan acizlik hissi il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u00fcharib\u0259, h\u0259tta bizim V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si kimi \u0259dal\u0259tli\u00a0olsa da, PTSP-nin \u0259n g\u00fccl\u00fc m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n<p>Bu problemin son vaxtlar yaln\u0131z Az\u0259rbaycanda \u00f6z\u00fcn\u00fc y\u00fcks\u0259k s\u0259sl\u0259 b\u0259yan etdiyini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k sad\u0259l\u00f6vhl\u00fck olard\u0131. Xeyr, bu v\u0259 ya dig\u0259r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259, h\u0259m indi, h\u0259m d\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r, d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 bir \u00e7ox \u0259sg\u0259r v\u0259 zabit (baxmayaraq ki, sovet b\u0259dii \u0259d\u0259biyyat\u0131nda bu bar\u0259d\u0259, dem\u0259k olar ki, he\u00e7 bir \u015fey yoxdur) \u201cposttravma\u201d il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r biz xarici mediaya n\u0259z\u0259r salsaq, son onillikl\u0259rd\u0259 h\u0259rbi m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn problemin n\u0259h\u0259ng miqyas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259rik. Bel\u0259likl\u0259, inki\u015faf etmi\u015f tibb, h\u0259rbi-psixoloji yard\u0131m v\u0259 m\u00f6hk\u0259m sosial xidm\u0259tl\u0259ri olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, AB\u015e v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyada veteranlar \u00f6zl\u0259rini \u00f6ld\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Statistikaya g\u00f6r\u0259, 2012-ci ild\u0259 intihar ed\u0259n britaniyal\u0131 h\u0259rb\u00e7il\u0259rin say\u0131 eyni d\u00f6vrd\u0259 \u018ffqan\u0131standa \u201cTaliban\u201da qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r zaman\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox olub v\u0259 \u00f6l\u00fcm astanas\u0131nda davran\u0131\u015flar\u0131ndan ayd\u0131n olur ki, onlar da kifay\u0259t q\u0259d\u0259r d\u0259st\u0259k almad\u0131qlar\u0131n\u0131 hesab edibl\u0259r. H\u0259kiml\u0259r is\u0259 bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lirl\u0259r ki, PTSP orqanizmin g\u00fccl\u00fc sars\u0131nt\u0131lara t\u0259bii reaksiyas\u0131d\u0131r. X\u0259st\u0259liyin \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verm\u0259si ill\u0259r \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259r, lakin terapiya m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r erk\u0259n ba\u015flasa, m\u00fcalic\u0259 edil\u0259 bil\u0259r&#8230;<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMDcvMjEvMTQvNDYvMTEvN2ZkYTU5MjYtZmQ5NS00OTgzLTkwY2UtMWExNjdlZjNjNDViLzk4MDFlMjgwZjkzZWFhM2E2MTI3ZTE5YWI0YzgxMGFmLmpwZWciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=e0afc1fab2d9de91\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>R\u0259smi statistikaya g\u00f6r\u0259, AB\u015e-da h\u0259r g\u00fcn iyirmiy\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcharib\u0259 veteran\u0131 intihar edir.<\/p>\n<p>AB\u015e h\u00f6kum\u0259tinin, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Veteranlarla \u0130\u015f Departamentinin, bu c\u00fcr faci\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq c\u0259hdl\u0259ri indiy\u0259d\u0259k he\u00e7 bir konkret n\u0259tic\u0259 verm\u0259yib.<\/p>\n<p>Psixi poz\u011funluqlar, stresl\u0259r, h\u0259lak olan yolda\u015flarla ba\u011fl\u0131 silinm\u0259z xatir\u0259l\u0259r, m\u00fclki h\u0259yatda \u00f6z yerini tapmaq istiqam\u0259tind\u0259 axtar\u0131\u015flar&#8230; Ev\u0259 qay\u0131dan h\u0259rb\u00e7il\u0259rin he\u00e7 d\u0259 ham\u0131s\u0131 sadalanan bu a\u011f\u0131r h\u0259yat y\u00fck\u00fcn\u00fcn \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilmir.<\/p>\n<p>Qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan ekspertl\u0259r\u00a0bu istiqam\u0259td\u0259 h\u0259tta son ill\u0259rd\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin daha da pisl\u0259\u015fdiyini qeyd edirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u201cVeteranlar aras\u0131nda intiharlar\u0131n \u00fcmumi say\u0131 art\u0131b. 2007-ci ild\u0259n 2017-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r ke\u00e7mi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r aras\u0131nda intiharlar\u0131n say\u0131, dem\u0259k olar ki, 50% art\u0131b\u201d \u2013 \u201cMilitary Times\u201d n\u0259\u015fri yaz\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259\u015fr yaz\u0131r ki, veteranlar\u0131n he\u00e7 vaxt orduda xidm\u0259t etm\u0259y\u0259n amerikal\u0131larla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 intihara q\u0259rar\u00a0verm\u0259k ehtimal\u0131 1,5 d\u0259f\u0259 daha \u00e7oxdur. Qad\u0131n h\u0259rb\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bu nisb\u0259t daha y\u00fcks\u0259kdir &#8211; 2,2.<\/p>\n<p>AB\u015e-da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Veteranlarla \u0130\u015f Departamentind\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 bildirib ki, veteranlar aras\u0131nda intiharlar\u0131n say\u0131n\u0131 azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259kc\u0259 d\u00f6vl\u0259t proqramlar\u0131 kifay\u0259t etmir.<\/p>\n<p>\u0130ntihar ed\u0259n h\u0259rb\u00e7il\u0259rin \u00fc\u00e7d\u0259 ikisi k\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259rbi hospitallar\u0131n h\u0259kiml\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259nl\u0259rdir.<\/p>\n<p>Amerikal\u0131 h\u0259kiml\u0259r, \u0259min\u0259m ki, Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 aktual olan bir problem\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kibl\u0259r: prinsipc\u0259, veteranlara psixoloji yard\u0131m \u00e7ox az g\u00f6st\u0259rilir, edils\u0259 bel\u0259, \u00e7ox passiv \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir, bu da yaln\u0131z o halda ba\u015f verir ki, insan \u00f6z\u00fc psixoloji yard\u0131m bar\u0259d\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, AB\u015e-dak\u0131 ekspertl\u0259rin fikrinc\u0259, intihar problemi t\u0259kc\u0259 ke\u00e7mi\u015f h\u0259rb\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn son d\u0259r\u0259c\u0259 \u015f\u0259ciyy\u0259vi hal al\u0131b.<\/p>\n<p>Bel\u0259 ki, 2010-cu ild\u0259 AB\u015e-\u0131n S\u0259hiyy\u0259 v\u0259 \u0130nsan Xidm\u0259tl\u0259ri Departamenti qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoyub &#8211; 2020-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r intihar nisb\u0259tini h\u0259r 100 min n\u0259f\u0259r\u0259 12,1-d\u0259n 10,2-y\u0259 q\u0259d\u0259r endirm\u0259k.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs u\u011fursuzluqla n\u0259tic\u0259l\u0259ndi: X\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 N\u0259zar\u0259t v\u0259 Qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n Al\u0131nmas\u0131 \u00fczr\u0259 Milli M\u0259rk\u0259z 2018-ci ild\u0259 48 mind\u0259n \u00e7ox amerikal\u0131n\u0131n intihar etdiyi haqda statistikan\u0131 d\u0259rc edib ki, bu da \u0259halinin h\u0259r 100 min n\u0259f\u0259rin\u0259 14,2 hadis\u0259y\u0259 b\u0259rab\u0259rdir.<\/p>\n<p>\u0130ntihar AB\u015e-da s\u0131ralamada onuncu yerd\u0259 q\u0259rarla\u015fan \u0259sas \u00f6l\u00fcm s\u0259b\u0259bidir, intihar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 avtomobil q\u0259zalar\u0131 v\u0259 q\u0259tll\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 olan \u00f6l\u00fcm say\u0131ndan daha \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>Ukraynada da h\u0259rb\u00e7il\u0259r ox\u015far probleml\u0259 \u00fczl\u0259\u015fibl\u0259r, 2014-2018-ci ill\u0259r aral\u0131\u011f\u0131nda bir s\u0131ra k\u00fctl\u0259vi informasiya agentlikl\u0259rinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, \u0259n az\u0131, min veteran intihar edib.<\/p>\n<p>Yerli t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, posttravmatik stress sindromu, i\u015fin v\u0259 yax\u0131nlar\u0131n d\u0259st\u0259yinin olmamas\u0131 intiharlar\u0131n artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, K\u0130V-in m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, Ukrayna d\u00f6vl\u0259ti d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin psixoloji reabilitasiyas\u0131 kimi m\u00fch\u00fcm sosial i\u015fl\u0259rd\u0259n faktiki olaraq uzaqla\u015f\u0131b. Ax\u0131 ke\u00e7mi\u015f h\u0259rb\u00e7il\u0259rin, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 c\u0259bh\u0259d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin m\u00fclki h\u0259yata adaptasiyas\u0131 ad\u0259t\u0259n \u00e7\u0259tinlikl\u0259 ba\u015f verir. Ya\u015fanan stress s\u0259b\u0259bil\u0259\u00a0onlar\u0131n konflikt\u0259 daxil olmaq s\u0259viyy\u0259si y\u00fcks\u0259lir. Psixoloji reabilitasiya v\u0259 yax\u0131nlar\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259yi olmadan, alkoqolizm, bo\u015fanma v\u0259 intihar riski daha y\u00fcks\u0259kdir.<\/p>\n<p>M\u0259tbuat\u0131n m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, Rusiya ordusunda son vaxtlara q\u0259d\u0259r ild\u0259 300 intihar hadis\u0259si ba\u015f verirdi.<\/p>\n<p>\u00d6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistan ordusu \u201cdedov\u015fina\u201d v\u0259 intihar bataql\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r: Helsinki V\u0259t\u0259nda\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n Vanadzor ofisinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2010-cu ild\u0259n 2019-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r Erm\u0259nistan ordusunda 88 intihar hadis\u0259si qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n<p>Ancaq \u0259ks n\u00fcmun\u0259l\u0259r d\u0259 var: \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 orduda i\u015fl\u0259y\u0259n psixoloqlar\u0131n aktiv profilaktik i\u015fi say\u0259sind\u0259 2012-ci ild\u0259 \u0130srail Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259 intiharlar\u0131n say\u0131 12-y\u0259 enib.<\/p>\n<p>2013 v\u0259 2014-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 is\u0259 m\u00fcvafiq olaraq on v\u0259 doqquz intihar hadis\u0259si ba\u015f verib. \u0130srail ordusunun \u015f\u0259xsi hey\u0259tinin t\u0259xmin\u0259n 180 min h\u0259rb\u00e7i oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, \u0130srail ordusunda intiharlar\u0131n faizi \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 \u0130srail ordusunda intihar hadis\u0259l\u0259rinin n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azalmas\u0131 t\u0259kc\u0259 h\u0259rbi psixoloqlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rl\u0259 daim \u0259laq\u0259 saxlayan komandir hey\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130srail ordusunun psixi sa\u011flaml\u0131q b\u00f6lm\u0259sinin r\u0259isi, polkovnik Eyal Proktor \u201cJerusalem Post\u201d q\u0259zetinin intiharlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n proqramlar\u0131n t\u0259tbiqin\u0259 dair suala cavab ver\u0259rk\u0259n qeyd edib ki, h\u0259rbi psixoloqlar v\u0259 komandir hey\u0259ti ruhi b\u00f6hran v\u0259 \u015f\u0259xsi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 olan h\u0259rb\u00e7il\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259y\u0259 k\u00f6kl\u0259nibl\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259bii ki, ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 insanlar\u0131n posttravma v\u0259 intihar d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rind\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259km\u0259si bizim \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 kimi q\u0259bul edil\u0259 bilm\u0259z. Lakin yuxar\u0131da qeyd olunan amill\u0259r biz\u0259 problemin mahiyy\u0259ti haqq\u0131nda \u00e7ox \u015feyi izah edir.<\/p>\n<p>Tan\u0131nm\u0131\u015f psixiatr, Az\u0259rbaycan Tibb Universitetinin Psixiatriya kafedras\u0131n\u0131n \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 Xalid Abdullayev m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Caliber.Az-a \u015f\u0259rh ver\u0259rk\u0259n bildirib ki, \u00fcmumilikd\u0259 intiharlardan, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 h\u0259rbi qulluq\u00e7ular\u0131n, veteranlar\u0131n intiharlar\u0131ndan, fasil\u0259siz, g\u00fcnl\u0259rl\u0259 dan\u0131\u015fmaq olar.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMDcvMjEvMTQvNDYvMTEvNGUxNDI1YjYtODllYi00N2E1LWI0MzAtYzY1MDMxOTQzZWUzLzcxZTAwNjc2MGFjOThjZWE0NzY1NmViMGE2ZWIxM2EzLmpwZWciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=25f1b6f348bdd895\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u201c\u0130nsan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n qiym\u0259tli \u015fey onun h\u0259yat\u0131d\u0131r. V\u0259 \u0259g\u0259r o, \u00f6z \u0259ziz can\u0131n\u0131n\u0131 V\u0259t\u0259n u\u011frunda, biz \u00f6z evimizd\u0259 \u0259min-amanl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 otura bil\u0259k dey\u0259 V\u0259t\u0259n\u0259 f\u0259da etm\u0259y\u0259 gedibs\u0259, biz ham\u0131m\u0131z c\u0259miyy\u0259t olaraq bu \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 borcluyuq. C\u0259miyy\u0259t veteranlara \u00f6l\u00fcmd\u0259n sonra deyil, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259n h\u0259r \u015feyi art\u0131qlamas\u0131 il\u0259 etm\u0259lidir. M\u00fcharib\u0259 a\u011f\u0131r stresdir, insan \u00fc\u00e7\u00fcn psixoloji travmad\u0131r, travma sonras\u0131 poz\u011funluq is\u0259 diaqnozdur. Amma t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bizd\u0259 b\u0259zi m\u0259murlar \u00f6zl\u0259rini Allah\u0131n yer \u00fcz\u00fcnd\u0259ki el\u00e7isi hesab edirl\u0259r ki, bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n b\u00f6hran v\u0259ziyy\u0259tinin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Lakin veteranlar he\u00e7 bir \u0259lav\u0259 f\u00f6vq\u0259lqay\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b etmirl\u0259r. Onlar\u0131 \u0259lillik d\u0259r\u0259c\u0259si, i\u015fl\u0259 t\u0259min olunmaq, m\u00fcalic\u0259l\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131na k\u00f6m\u0259k v\u0259 dig\u0259r spesifik probleml\u0259r maraqland\u0131r\u0131r. V\u0259 \u0259g\u0259r m\u0259murlar onlara bigan\u0259 yana\u015farlarsa, t\u0259bii ki, onsuz da psixoloji t\u0259sirl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalan \u015f\u0259xs qeyri-adekvat h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259 bil\u0259r. D\u00fcz\u00fcn\u00fc des\u0259m, bu yax\u0131nlarda d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259n qazinin m\u0259hz \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn oraya getdiyini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcr\u0259m \u2013 o, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, problemin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259yirdi. Amma t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, o bilmirdi ki, b\u0259d\u0259nin 30 faizd\u0259n \u00e7oxu yan\u0131rsa, ya\u015famaq \u015fans\u0131 \u00e7ox azd\u0131r. V\u0259 o g\u0259nc d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fcn intihar etm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259nir\u0259m.<\/p>\n<p>Xat\u0131rlatmaq ist\u0259rdim ki, bizim Psixi Sa\u011flaml\u0131q M\u0259rk\u0259zimizd\u0259 professor Fuad \u0130smay\u0131lovun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 veteranlara ayr\u0131ca psixiatriya yard\u0131m\u0131 proqram\u0131 yarad\u0131l\u0131b, rayonlarda filiallar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir, h\u0259kiml\u0259rin oraya ezamiyy\u0259tl\u0259ri ba\u015f tutur. Bizim b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 450-500 psixiatr\u0131m\u0131z, 250-300 psixoloqumuz var, bu azd\u0131r, amma onlar \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni edirl\u0259r\u201d, \u2013 dey\u0259 Xalid Abdullayev vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n<p>\u00d6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 h\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi, \u201cYA\u015eAT\u201d Fondunun \u015eura \u00fczv\u00fc R\u0259na S\u0259f\u0259r\u0259liyeva \u0259halinin h\u0259ssas qruplar\u0131n\u0131n oldu\u011funu v\u0259 bunun da \u0259sas\u0259n qanunvericilik bazas\u0131ndak\u0131 bo\u015fluqlarla ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu t\u0259sdiql\u0259yib. \u0130ctimaiyy\u0259tin v\u0259zif\u0259si is\u0259 bu bo\u015fluqlar\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k v\u0259 bel\u0259 h\u0259ssas qruplarla ba\u011fl\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmaqd\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cBirincisi, n\u0259y\u0259, daha do\u011frusu, kim\u0259 diqq\u0259t yetirilm\u0259lidir, &#8211; bunlar yaral\u0131 qazil\u0259rdir ki, n\u0259tic\u0259d\u0259 onlar h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 yarars\u0131z hala d\u00fc\u015f\u00fcbl\u0259r. Ancaq z\u0259d\u0259l\u0259ri o q\u0259d\u0259r d\u0259 ciddi deyil ki, \u0259lillik d\u0259r\u0259c\u0259si ala bilsinl\u0259r, y\u00fcng\u00fcl x\u0259sar\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 s\u0131\u011forta kimi 500 manat v\u0259 veteran pensiyas\u0131 olaraq\u00a0 80 manatdan ba\u015fqa da g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259ri yoxdur. H\u0259rb\u00e7il\u0259rin stajlar\u0131 \u00fczr\u0259 c\u00fczi pensiyas\u0131 var. K\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259r\/s\u0259f\u0259rb\u0259r olunanlar is\u0259 80 manatdan ba\u015fqa he\u00e7 bir \u015fey alm\u0131rlar. \u018flillik h\u0259ddin\u0259 \u00e7atmayan, lakin z\u0259d\u0259 alm\u0131\u015f qazinin \u0259lillik alanlarla m\u00fcqayis\u0259d\u0259, he\u00e7 olmasa, qism\u0259n g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259ri olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, \u0259lilliyi olan veteran\u0131n g\u00fcz\u0259\u015ftli ipotekas\u0131 varsa, ona m\u0259nzil verilm\u0259y\u0259c\u0259k. \u201cYA\u015eAT\u201d Fondu istehlak kreditl\u0259rini ba\u011flay\u0131r, ipoteka kreditl\u0259ri is\u0259 qaydalarda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmay\u0131b. N\u0259 icra qurumlar\u0131, n\u0259 d\u0259 \u018fm\u0259k v\u0259 \u018fhalinin Sosial M\u00fcdafi\u0259si Nazirliyi ipoteka \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259rini ba\u011flaya bilir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, \u0259lil\u0259 m\u0259nzil d\u00fc\u015f\u00fcrs\u0259, amma onun m\u0259nzili varsa, lakin ipotekadad\u0131rsa, o zaman d\u00f6vl\u0259t ipotekan\u0131 ba\u011flamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>V\u0259 n\u0259hay\u0259t, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc:\u00a0Veteranl\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259 ayda 80 manat \u00e7ox azd\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, m\u00fckafatlar \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir m\u00fcavin\u0259t yoxdur. \u018fg\u0259r\u00a0bir \u0259sg\u0259rin d\u00f6rd, dig\u0259rinin is\u0259 bir medal\u0131 varsa, o zaman onlara eyni m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259 pul verm\u0259k, y\u0259qin ki, yanl\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Milli Q\u0259hr\u0259man\u00a0ad\u0131na g\u00f6r\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck m\u00fcavin\u0259t \u00f6d\u0259nilir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fckafatlar \u00fc\u00e7\u00fcn ayl\u0131q m\u00fcavin\u0259tl\u0259r t\u0259tbiq etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u00dcmid edir\u0259m ki, bu \u00fc\u00e7 problem qanunvericilik s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u00f6z h\u0259llini tapacaq\u201d, &#8211; dey\u0259 R.S\u0259f\u0259r\u0259liyeva vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n<p>Konkret olaraq \u201cMauqli\u201dnin ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n faci\u0259\u00a0il\u0259 ba\u011fl\u0131 o\u00a0hesab edir ki, h\u0259r \u015feyd\u0259 icra qurumlar\u0131n\u0131 g\u00fcnahland\u0131rmaq da d\u00fczg\u00fcn deyil.<\/p>\n<p>\u201cB\u0259li, m\u0259murlar\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015flara qeyri-h\u0259ssas m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi hallar var, onlar he\u00e7 d\u0259 h\u0259r zaman \u00f6z v\u0259zif\u0259l\u0259rini m\u0259suliyy\u0259tl\u0259 yerin\u0259 yetirmirl\u0259r. Amma bizim qanunlar\u0131m\u0131zda icra qurumlar\u0131n\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rilm\u0259yib. \u018fsas\u0259n e\u015fitmi\u015f\u0259m ki, veteran icra ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131ndan t\u0259l\u0259b edib ki, onun qohumunu i\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259ltsin, lakin icra ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n qanunla bel\u0259 s\u0259lahiyy\u0259ti yoxdur. Bu halda qanunlarda d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn lobbi\u00e7ilik etm\u0259k laz\u0131md\u0131r, lakin onlar\u0131n pozulmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etm\u0259k do\u011fru deyil.<\/p>\n<p>\u0130kinci m\u0259qam ondan ibar\u0259tdir ki, bizd\u0259 pulsuz psixoloji yard\u0131m var, ancaq veteranlar yaln\u0131z maddi yard\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcraci\u0259t edirl\u0259r. M\u0259n \u015f\u0259xs\u0259n 50-y\u0259 yax\u0131n veteran\u0131 psixoloji yard\u0131m alma\u011fa raz\u0131 sald\u0131m, amma onlar m\u0259n\u0259 cavab verdil\u0259r ki, \u201cBiz d\u0259liyik?\u201d\u00a0D\u00f6vl\u0259tin bu c\u00fcr yard\u0131m\u0131 proaktiv olaraq t\u0259klif etm\u0259m\u0259si yax\u015f\u0131 hal deyil v\u0259 bir \u00e7ox veteranlar buna ehtiyaclar\u0131 oldu\u011funu d\u0259rk etmirl\u0259r. Amma M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyind\u0259 k\u0259ll\u0259-beyin travmas\u0131 alanlar\u0131n, barotravma alanlar\u0131n siyah\u0131lar\u0131 var &#8211; \u0259n az\u0131, onlara t\u0259klif olunard\u0131!\u201d\u00a0&#8211; dey\u0259 R.S\u0259f\u0259r\u0259liyeva qeyd edib.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.oxu.az\/uploads\/W1siZiIsIjIwMjIvMDcvMjEvMTQvNDYvMTEvMjA2YTkwYTktMjE1Mi00YThkLTk4YmQtMjY3ZWFhMTVlNzI1L2NlOWY2Yzk4OGVhMGI0NTg2MjQzODA5MDQ0NzhiNDk0LmpwZWciXSxbInAiLCJlbmNvZGUiLCJqcGciLCItcXVhbGl0eSA4MCJdLFsicCIsInRodW1iIiwiNTkweDU5MFx1MDAzZSJdXQ?sha=0f8df85786aff846\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>&#8230;Veteranlar bizim f\u0259xrimizdir, Prezident \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259ni m\u0259hz onlar qazan\u0131blar. Onlar\u0131n b\u0259zil\u0259rinin indi \u00f6zl\u0259rini h\u0259yat\u0131n k\u0259nar\u0131nda t\u0259rk edilmi\u015f hiss etm\u0259l\u0259ri t\u0259kc\u0259 maliyy\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n x\u0259b\u0259r vermir. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, biz ham\u0131m\u0131z V\u0259t\u0259ni m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259nl\u0259r\u0259, bizi m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 daha h\u0259ssas olmal\u0131y\u0131q ki, faci\u0259 bir daha t\u0259krarlanmas\u0131n. Bu o dem\u0259k deyil ki, onlar\u0131n naz\u0131 il\u0259 oynamaq laz\u0131md\u0131r. Xeyr, h\u0259ssasl\u0131q \u00fcr\u0259yin h\u0259rar\u0259tidir v\u0259 h\u0259r c\u00fcr k\u00f6m\u0259k etm\u0259y\u0259 s\u0259mimi haz\u0131r olmaqd\u0131r. Yad\u0131mdad\u0131r, bel\u0259 bir hal var idi ki, valideynl\u0259ri \u00e7oxdan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015f \u015f\u0259hidin bac\u0131-qarda\u015flar\u0131 zirz\u0259mid\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. \u0130ndi d\u0259 eyni yerd\u0259 ya\u015fay\u0131rlar &#8211; onlara k\u00f6m\u0259k edilm\u0259di! Qanuna d\u0259yi\u015fiklik etm\u0259k \u00e7\u0259tindir? Ax\u0131 qanun xalq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr, xalq qanun \u00fc\u00e7\u00fcn deyil. Ax\u0131 iyulun 1-d\u0259 sosial t\u0259minat sistemind\u0259 ba\u015f ver\u0259n bir s\u0131ra qalmaqallardan sonra \u0259lilliyin d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259yin edilm\u0259si sistemini d\u0259yi\u015fdir\u0259 bildil\u0259r v\u0259 s.<\/p>\n<p>Hakimiyy\u0259td\u0259 olan b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259rin laqeydliyi, \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131\u011f\u0131, m\u0259suliyy\u0259tsizliyi v\u0259 h\u0259yas\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u00a0 veteranlar\u0131 m\u0259hv edir. Dem\u0259li, anlay\u0131\u015f, h\u0259ssasl\u0131q, qay\u011f\u0131, xo\u015f s\u00f6z v\u0259 konkret add\u0131mlar onlar\u0131 xilas ed\u0259 bil\u0259r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, \u201cRembo\u201d filmind\u0259 d\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 eyni \u015fey oldu. B\u0259li, m\u00fcharib\u0259nin bitdiyi ayd\u0131nd\u0131r. \u00c7ox \u015fey unudulur, h\u0259yat davam edir, rutin v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik probleml\u0259r \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 dinc atmosfer b\u0259z\u0259n q\u0259l\u0259b\u0259nin parlaql\u0131\u011f\u0131n\u0131 azald\u0131r. B\u0259s bu, veteranlara olunan etinas\u0131zl\u0131\u011fa b\u0259ra\u0259t qazand\u0131ra bil\u0259rmi? Prezident \u0130lham \u018fliyev yorulmadan m\u00fcharib\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, Birinci vitse-prezident Mehriban xan\u0131m \u018fliyeva da bunun \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck s\u0259yl\u0259r g\u00f6st\u0259rir v\u0259 b\u0259zi m\u0259murlar\u0131n bu n\u0259h\u0259ng i\u015fi l\u0259k\u0259l\u0259m\u0259si yolverilm\u0259zdir!<\/p>\n<p>V\u0259 \u0259g\u0259r \u201cMauqli\u201dni\u00a0&#8211; baxmayaraq ki, bu ba\u015f verm\u0259m\u0259li idi! &#8211; xilas etm\u0259dik, amma c\u0259miyy\u0259t onun kimi minl\u0259rl\u0259 insana k\u00f6m\u0259k etm\u0259k iqtidar\u0131ndad\u0131r. Veteranlar\u0131n probleml\u0259ri burada v\u0259 indi h\u0259ll edilm\u0259lidir. Onlar\u0131 v\u0259 probleml\u0259rini dinl\u0259m\u0259k, h\u00f6rm\u0259t etm\u0259k, t\u0259hsil almaq, i\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259lm\u0259k, dinc h\u0259yatda \u00f6z\u00fcn\u00fc tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00f6n\u0259mlidir. M\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259, u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131nda, universitetl\u0259rd\u0259, idman yar\u0131\u015flar\u0131nda t\u0259dbirl\u0259r\u0259 d\u0259v\u0259t etm\u0259k z\u0259ruridir. B\u00fct\u00fcn bunlar c\u0259sur d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rimizin a\u011f\u0131r sindromlar\u0131n\u0131n \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259l\u0259rin\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k. V\u0259 bu zaman \u00f6zl\u0259ri d\u0259 anlayacaqlar ki, intihar bir se\u00e7im deyil. \u018fmin\u0259m ki, \u0259ll\u0259rind\u0259 silahla V\u0259t\u0259nini m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n insanlar b\u00fct\u00fcn c\u0259miyy\u0259tin d\u0259st\u0259yi v\u0259 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 2020-ci ilin pay\u0131z\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n B\u00f6y\u00fck Q\u0259l\u0259b\u0259sini qazand\u0131qlar\u0131 kimi, bu s\u0131naqdan da u\u011furla \u00e7\u0131xacaqlar.<\/p>\n<p><strong>Caliber.Az<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir \u00e7ox i\u015ftirak\u00e7\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hz m\u00fcharib\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli s\u0131na\u011f\u0131na \u00e7evrilir. Yadda\u015fda h\u0259min hadis\u0259l\u0259r\u0259 qay\u0131tma ist\u0259yi d\u0259 burdand\u0131r. \u018fks\u0259r hallarda xatir\u0259l\u0259r ac\u0131 &#8211; partlay\u0131\u015flar, yaralar, qanla dolu olur, ancaq eyni zamanda buradak\u0131ndan f\u0259rqli olaraq orada &#8211; c\u0259bh\u0259d\u0259 h\u0259r \u015feyin daha f\u0259rqli, daha sad\u0259 v\u0259 daha d\u00fcr\u00fcst oldu\u011fu hiss veteran\u0131 t\u0259rk etmir. \u018fd\u0259biyyat biz\u0259 veteranlar\u0131n bel\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rind\u0259n g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259r qoyub &#8211; Lev Tolstoyun \u201cSevastopol hekay\u0259l\u0259ri\u201d, Novikov-Priboyun \u201cTsu\u015fima\u201d, Remark\u0131n \u201cQ\u0259rb c\u0259bh\u0259sind\u0259 yenilik yoxdur\u201d, Ri\u00e7ard Oldinqtonun \u201cQ\u0259hr\u0259man\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc\u201d, Heminqueyin \u201c\u018flvida, silah!\u201d \u0259s\u0259ri v\u0259 s. Konstantin Simonovun \u201cDiril\u0259r v\u0259 \u00d6l\u00fcl\u0259r\u201d \u0259s\u0259rini burada ayr\u0131ca qeyd&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":496938,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/212121.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/212121.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/212121.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/212121-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/212121-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/212121.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/212121.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/212121.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/212121-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/212121.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Bir \u00e7ox i\u015ftirak\u00e7\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hz m\u00fcharib\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli s\u0131na\u011f\u0131na \u00e7evrilir. Yadda\u015fda h\u0259min hadis\u0259l\u0259r\u0259 qay\u0131tma ist\u0259yi d\u0259 burdand\u0131r. \u018fks\u0259r hallarda xatir\u0259l\u0259r ac\u0131 &#8211; partlay\u0131\u015flar, yaralar, qanla dolu olur, ancaq eyni zamanda buradak\u0131ndan f\u0259rqli olaraq orada &#8211; c\u0259bh\u0259d\u0259 h\u0259r \u015feyin daha f\u0259rqli, daha sad\u0259 v\u0259 daha d\u00fcr\u00fcst oldu\u011fu hiss veteran\u0131 t\u0259rk etmir. \u018fd\u0259biyyat biz\u0259 veteranlar\u0131n bel\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/496937"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=496937"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/496937\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/496938"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=496937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=496937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=496937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}