{"id":497305,"date":"2022-07-22T12:35:31","date_gmt":"2022-07-22T09:35:31","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=497305"},"modified":"2022-07-22T12:35:31","modified_gmt":"2022-07-22T09:35:31","slug":"humanist-ideallar-ugrunda-mubariz%c9%99y%c9%99-s%c9%99sl%c9%99y%c9%99n-m%c9%99tbuatimiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=497305","title":{"rendered":"Humanist ideallar u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259y\u0259n m\u0259tbuat\u0131m\u0131z"},"content":{"rendered":"<p>XIX \u0259srd\u0259 siyasi, iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 \u00e7ox vacib hadis\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259hn\u0259 olan Az\u0259rbaycan 1813-c\u00fc ild\u0259 G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 1828-ci ild\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri il\u0259 par\u00e7alanm\u0131\u015f, \u015fimal b\u00f6lg\u0259si Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259siri alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Ancaq bu hadis\u0259l\u0259r sosial h\u0259yatdan siyas\u0259t\u0259, iqtisadiyyatdan m\u0259d\u0259niyy\u0259t sah\u0259l\u0259rin\u0259\u00a0 \u00a0q\u0259d\u0259r\u00a0 b\u00fct\u00fcn istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 depressiya d\u00f6n\u0259mi yaratsa da xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n dir\u00e7\u0259lm\u0259k v\u0259 milli kimliyin\u0259 daha s\u0131x ba\u011flanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istiqam\u0259tverici rol oynad\u0131.<\/p>\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi o d\u00f6n\u0259md\u0259 Fransa inqilab\u0131n\u0131n Avropaya t\u0259sirl\u0259ri, Rusiya \u0130mperiyas\u0131nda ba\u015f ver\u0259n\u00a0 m\u00fcxalif\u0259t h\u0259r\u0259katlar\u0131 v\u0259 Tiflis olmaq \u00fcz\u0259r\u0259 bir \u00e7ox m\u0259rk\u0259zi \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259\u00a0 ortaya \u00e7\u0131xan\u00a0 t\u0259\u015fkilatlanma ara\u015fd\u0131rmalar\u0131, dil, t\u0259hsil, h\u00fcquq v\u0259 \u0259dal\u0259t kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fczakir\u0259 etm\u0259kd\u0259 \u0259n\u00a0 \u0259sas\u0131 is\u0259 bu m\u00f6vzular\u0131 geni\u015f xalq k\u00fctl\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaqda m\u0259tbuata b\u00f6y\u00fck ehtiyac var idi. Bel\u0259 bir \u00e7\u0259tin zamanda m\u0259tbuat orqanlar\u0131n\u0131n t\u0259sisi Az\u0259rbaycanda 1990-c\u0131 ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259n m\u00fcst\u0259qillik m\u00fcbariz\u0259sinin siyasi v\u0259 sosial sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259sas x\u0259tl\u0259rini t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n<p>\u00c7oxminillik d\u0259y\u0259rl\u0259rimizin v\u0259 ana dilimizin yer ald\u0131\u011f\u0131 milli m\u0259tb\u0259\u0259 yaratmaq s\u0259yl\u0259rini XIX \u0259srin birinci yar\u0131s\u0131nda Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundov\u00a0 ba\u015flatsa da bununla ba\u011fl\u0131 ilk vacib add\u0131m\u0131\u00a0 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi atm\u0131\u015fd\u0131r. Z\u0259rdabinin 1875-ci ild\u0259 min bir \u00e7\u0259tinlikl\u0259 n\u0259\u015fr el\u0259tdirdiyi &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; q\u0259zeti il\u0259 ana dilind\u0259 ilk milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n \u0259sas\u0131 qoyuldu. Az\u0259rbaycan jurnalistikas\u0131 tarixind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d nin timsal\u0131nda m\u0259tbuata k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259si,<\/p>\n<p>maarif\u00e7iliyin \u0259sas\u0131, ictimai-siyasi \u015f\u00fcurun formala\u015fmas\u0131 fakt\u0131 kimi yana\u015fd\u0131.\u00a0 Z\u0259rdabinin &#8220;H\u0259r bir vilay\u0259tin q\u0259zeti g\u0259r\u0259k o vilay\u0259tin aynas\u0131 olsun&#8221;, &#8220;yax\u015f\u0131-yamanl\u0131\u011f\u0131 a\u015fkar el\u0259sin&#8221;, &#8220;xalq\u0131n h\u0259r bir d\u0259rdi v\u0259 xahi\u015fi o q\u0259zetd\u0259 \u00e7ap olunsun ki, o q\u0259zet\u0259 baxan xalq\u0131 aynada g\u00f6r\u0259n kimi g\u00f6rs\u00fcn&#8221; kimi d\u0259rin m\u0259nal\u0131 fikirl\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n \u0259sas prinsipl\u0259ri olaraq qalmaqdad\u0131r. &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; n\u0259\u015fri il\u0259 Az\u0259rbaycanda jurnalistika sistemininin formala\u015fmas\u0131 v\u0259 pe\u015f\u0259 prinsipl\u0259rini yaranmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan dilini r\u0259smi statusda f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas\u0131 da qoyuldu.\u00a0 Eyni zamanda &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; milli t\u0259f\u0259kk\u00fcrl\u00fc ziyal\u0131lar n\u0259slinin yeti\u015fm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck tarixi xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rdi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat tarixind\u0259 \u00e7arizm ideologiyas\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259y\u0259n q\u0259zetl\u0259rd\u0259n birincisi olan &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; sosial probleml\u0259r\u0259 toxunmaqla yana\u015f\u0131 milli kimlik qazanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259yinin z\u0259ruriliyini d\u0259 \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kmi\u015fdi. T\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcm\u00fczd\u0259 milli kimlik toxumlar\u0131n\u0131 &#8220;\u0259k\u0259n&#8221; bu q\u0259zet vasit\u0259siyl\u0259 ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z\u00a0 bir mill\u0259tin kimliyi say\u0131lan ana dilinin varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 mill\u0259t\u00e7ilik ruhunun yaranaca\u011f\u0131na inan\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Daha sonra n\u0259\u015fr edil\u0259n &#8220;Ziya&#8221;, &#8220;Ziyayi-Qafqaziy\u0259&#8221;, &#8220;K\u0259\u015fk\u00fcl&#8221;,&#8221;\u015e\u0259rqi Rus&#8221;, &#8220;H\u0259yat&#8221;, &#8220;\u0130r\u015fad&#8221;, &#8220;F\u00fcyuzat&#8221;, &#8220;A\u00e7\u0131q s\u00f6z &#8221; v\u0259 ba\u015fqa q\u0259zet, jurnallar &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; il\u0259 eyni ideologiyan\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p>Yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r ke\u00e7\u0259n 147 il \u0259rzind\u0259 milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131, \u00f6lk\u0259mizin m\u00fcst\u0259qillik qazanmas\u0131 yolunda daim \u00f6n s\u0131ralarda olaraq v\u0259t\u0259nimizin h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini\u00a0 d\u00fcnyaya \u00e7atd\u0131rmaqda\u00a0 yorulmadan m\u00fcbariz\u0259 apararaq \u00f6z t\u00f6hf\u0259l\u0259rini vermi\u015fdi.<\/p>\n<p>&#8221; M\u0259tbuat demokratiyan\u0131 d\u0259rinl\u0259\u015fdir\u0259n, siyasi inki\u015fafa t\u0259kan ver\u0259n q\u00fcdr\u0259tli vasit\u0259dir. Bu g\u00fcn \u0259sas v\u0259zif\u0259 onun geni\u015f imkanlar\u0131ndan milli<\/p>\n<p>d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funda, demokratik d\u0259y\u0259rl\u0259rin b\u0259rq\u0259rar edilm\u0259sind\u0259, sivil\u00a0v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tinin formala\u015fmas\u0131nda, islahatlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259, insanlar\u0131n m\u0259n\u0259vi safla\u015fmas\u0131nda s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259tdir. M\u0259tbuat h\u0259yat\u0131n g\u00fczg\u00fcs\u00fc, h\u0259qiq\u0259tin car\u00e7\u0131s\u0131 olmal\u0131d\u0131r, humanist ideallar u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259m\u0259li v\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259lidir&#8221;. dey\u0259n \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u0259tbuat orqanlar\u0131n\u0131n azad f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 inki\u015faf\u0131 yolunda s\u00fcni mane\u0259l\u0259r aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131, qanunvericilik bazas\u0131 t\u0259kmill\u0259\u015fdirildi. 1998-ci ild\u0259 senzuran\u0131n l\u0259\u011fvi haqq\u0131nda v\u0259 ard\u0131ndan 1999-cu ild\u0259 &#8220;K\u00fctl\u0259vi \u0130nformasiya Vasit\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda\u201d q\u0259bul edil\u0259n qanun K\u0130V-in istehsal v\u0259 yay\u0131m\u0131n b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini demokratik \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nziml\u0259y\u0259n h\u00fcquqi s\u0259n\u0259d oldu.<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r siyas\u0259tinin layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131 olan c\u0259nab \u0130lham \u018fliyev d\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 sadiq qalaraq median\u0131n inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri daim diqq\u0259td\u0259 saxlayaraq m\u0259tbuata d\u00f6vl\u0259tin diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131 he\u00e7 bir zaman \u0259sirg\u0259mir. M\u0259hz \u0130lham \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Az\u0259rbaycanda fikir, s\u00f6z v\u0259 m\u0259lumat azadl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259raitini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Prezident yan\u0131nda K\u00fctl\u0259vi \u0130nformasiya Vasit\u0259l\u0259rin\u0259 D\u00f6vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Fondunun yarad\u0131lmas\u0131 d\u00f6vl\u0259tin m\u0259tbuata olan qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131n \u0259n bariz n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 qovu\u015fan Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z kimi m\u0259tbuat\u0131m\u0131zda g\u00fcn\u00fc g\u00fcnd\u0259n inki\u015faf ed\u0259r\u0259k 147 il bundan \u0259vv\u0259l &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;nin \u0259kdiyi ideyalar\u0131n b\u0259hr\u0259sini g\u00f6r\u00fcr. Bu \u015f\u0259r\u0259fli yolda g\u0259ncl\u0259rd\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik ruhunun t\u0259rbiy\u0259sini, milli ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 riay\u0259t etm\u0259yi, v\u0259t\u0259n\u0259 s\u0259daq\u0259tl\u0259 xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259yi, ana dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlama\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l bilm\u0259yi qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoyan m\u0259tbuat\u0131m\u0131za daha b\u00f6y\u00fck u\u011furlar v\u0259 nailiyy\u0259tl\u0259r arzulay\u0131ram.<\/p>\n<p><strong>\u0130lah\u0259 Allahverdiyeva,<\/strong><br \/>\n<em>Nax\u00e7\u0131van D\u00f6vl\u0259t Universiteti,\u00a0&#8220;Jurnalistika &#8221; ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 IV kurs t\u0259l\u0259b\u0259si<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XIX \u0259srd\u0259 siyasi, iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 \u00e7ox vacib hadis\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259hn\u0259 olan Az\u0259rbaycan 1813-c\u00fc ild\u0259 G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 1828-ci ild\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri il\u0259 par\u00e7alanm\u0131\u015f, \u015fimal b\u00f6lg\u0259si Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259siri alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Ancaq bu hadis\u0259l\u0259r sosial h\u0259yatdan siyas\u0259t\u0259, iqtisadiyyatdan m\u0259d\u0259niyy\u0259t sah\u0259l\u0259rin\u0259\u00a0 \u00a0q\u0259d\u0259r\u00a0 b\u00fct\u00fcn istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 depressiya d\u00f6n\u0259mi yaratsa da xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n dir\u00e7\u0259lm\u0259k v\u0259 milli kimliyin\u0259 daha s\u0131x ba\u011flanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istiqam\u0259tverici rol oynad\u0131. M\u0259lum oldu\u011fu kimi o d\u00f6n\u0259md\u0259 Fransa inqilab\u0131n\u0131n Avropaya t\u0259sirl\u0259ri, Rusiya \u0130mperiyas\u0131nda ba\u015f ver\u0259n\u00a0 m\u00fcxalif\u0259t h\u0259r\u0259katlar\u0131 v\u0259 Tiflis olmaq \u00fcz\u0259r\u0259 bir \u00e7ox m\u0259rk\u0259zi \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259\u00a0 ortaya \u00e7\u0131xan\u00a0 t\u0259\u015fkilatlanma ara\u015fd\u0131rmalar\u0131, dil, t\u0259hsil, h\u00fcquq&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":497306,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1546953915_6005297.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1546953915_6005297.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1546953915_6005297.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1546953915_6005297-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1546953915_6005297-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1546953915_6005297-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1546953915_6005297.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1546953915_6005297.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1546953915_6005297-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/1546953915_6005297.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"XIX \u0259srd\u0259 siyasi, iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 \u00e7ox vacib hadis\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259hn\u0259 olan Az\u0259rbaycan 1813-c\u00fc ild\u0259 G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 1828-ci ild\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri il\u0259 par\u00e7alanm\u0131\u015f, \u015fimal b\u00f6lg\u0259si Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259siri alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Ancaq bu hadis\u0259l\u0259r sosial h\u0259yatdan siyas\u0259t\u0259, iqtisadiyyatdan m\u0259d\u0259niyy\u0259t sah\u0259l\u0259rin\u0259\u00a0 \u00a0q\u0259d\u0259r\u00a0 b\u00fct\u00fcn istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 depressiya d\u00f6n\u0259mi yaratsa da xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n dir\u00e7\u0259lm\u0259k v\u0259 milli kimliyin\u0259 daha s\u0131x&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/497305"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=497305"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/497305\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/497306"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=497305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=497305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=497305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}