{"id":499122,"date":"2022-07-28T08:02:37","date_gmt":"2022-07-28T05:02:37","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=499122"},"modified":"2022-07-28T08:02:37","modified_gmt":"2022-07-28T05:02:37","slug":"az%c9%99rbaycanlilarin-da-suca%c9%99t-gost%c9%99rdiyi-birinci-dunya-muharib%c9%99sinin-baslamasindan-108-il-otur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=499122","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n da \u015f\u00fcca\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flamas\u0131ndan 108 il \u00f6t\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flamas\u0131ndan 108 il \u00f6t\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ\u00a0 <\/strong>x\u0259b\u0259r verir ki, bu sava\u015f b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixind\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259rki \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fcharib\u0259dir.<\/p>\n<div class=\"AdviadNativeVideo\"><\/div>\n<p>28 iyul 1914-11 noyabr 1918 ill\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u00fcharib\u0259nin ad\u0131 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flanmas\u0131ndan sonra istifad\u0259 edilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131b.<\/p>\n<p>Bu m\u00fcharib\u0259y\u0259 iki alyansda birl\u0259\u015f\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259ri qo\u015fulmu\u015fdu:<\/p>\n<p>\u201cAntanta\u201dda B\u00f6y\u00fck Britaniya, Fransa v\u0259 Rusiya imperiyas\u0131, \u201c\u00dc\u00e7l\u0259r ittifaq\u0131\u201dnda is\u0259 Almaniya, Avstriya-Macar\u0131stan v\u0259 \u0130taliya var idi. Lakin Avstriya-Macar\u0131stan sazi\u015f \u0259leyhin\u0259 yolverilm\u0259z h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r etdi, \u0130taliya da m\u00fcharib\u0259 ba\u015flananda Almaniya \u0130mperiyas\u0131 v\u0259 Avstriya-Macar\u0131stana qo\u015fulmaqdan imtina etdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 70 milyondan art\u0131q h\u0259rb\u00e7i d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r edildi. N\u0259tic\u0259d\u0259 10 milyona yax\u0131n \u0259sg\u0259r \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n<p>Avstriya-Macar\u0131stan il\u0259 Serbiya aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 m\u00fcharib\u0259nin ba\u015flanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 oldu.\u00a01914-c\u00fc il\u00a0iyunun 28-d\u0259 Serbiyadan g\u0259lmi\u015f terror\u00e7u qrupun \u00fczv\u00fc Avstriya-Macar\u0131stan taxt-tac\u0131n\u0131n v\u0259li\u0259hdi\u00a0hersoq Frans Ferdinand\u0131\u00a0Sarayevoda \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Bunun qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Avstriya-Macar\u0131stan Serbiyaya ultimatum g\u00f6nd\u0259rdi v\u0259 ona qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259 elan etdi.<\/p>\n<p>1914-c\u00fc ilin iyulun ax\u0131r\u0131nda Avstriya-Macar\u0131stan ordusu Serbiya \u0259razisin\u0259 daxil oldu. Belqrad \u015f\u0259h\u0259ri bombardman edildi. Rus \u0130mperiyas\u0131 Serbiyan\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259f\u0259rb\u0259rliy\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 avqustun 1-d\u0259 Alman \u0130mperiyas\u0131 Rusiyaya, avqustun 3-d\u0259 is\u0259 Almaniya Fransaya m\u00fcharib\u0259 elan etdi. Almaniya Prussiya t\u0259r\u0259find\u0259n imzalanm\u0131\u015f Bel\u00e7ikan\u0131n bit\u0259r\u0259fliyi haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259ni \u201ca\u011f ka\u011f\u0131z\u201d adland\u0131rd\u0131 v\u0259 avqustun 4-d\u0259 Bel\u00e7ikaya h\u00fccum etdi.<\/p>\n<p>Bel\u00e7ikan\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k b\u0259han\u0259si il\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniya Almaniyaya m\u00fcharib\u0259 elan etdi. Getdikc\u0259 yeni-yeni \u00f6lk\u0259l\u0259r m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fuldular. 1914-c\u00fc il avqustun 23-d\u0259 Yaponiya Almaniyaya qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259 elan etdi. Lakin, o Avropaya qo\u015fun g\u00f6nd\u0259rm\u0259di, Yaponiya Almaniyan\u0131n Uzaq \u015e\u0259rqd\u0259ki torpaqlar\u0131n\u0131 tutma\u011fa v\u0259 \u00c7ini ita\u0259t alt\u0131na alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>1914-c\u00fc ild\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti \u201c\u00dc\u00e7l\u0259r ittifaq\u0131\u201d t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fuldu. Buna cavab olaraq oktyabr\u0131n 2-d\u0259 Rusiya, 5-d\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniya, 6-da is\u0259 Fransa Osmanl\u0131ya qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259 elan etdi. Suriya, F\u0259l\u0259stin v\u0259 Qafqazda yeni c\u0259bh\u0259l\u0259r a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si 1918-ci ild\u0259 11 noyabr Almaniyan\u0131n t\u0259slim olmas\u0131 il\u0259 sona \u00e7at\u0131b. Rusiyada 1917-ci ilin fevral ay\u0131nda ba\u015f vermi\u015f burjua-demokratik inqilab\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 monarxiya devrildi. Oktyabrda is\u0259 bol\u015fevikl\u0259r d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fi ed\u0259r\u0259k hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ald\u0131lar. 3 mart 1918-ci ild\u0259 Brest-Litovskda Almaniya\u00a0\u0130ttifaq D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 s\u00fclh ba\u011flad\u0131lar. 1918-ci ilin may\u0131nda Rum\u0131niya \u201c\u0130ttifaq d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri\u201dl\u0259 s\u00fclh ba\u011flad\u0131. 1918-ci il oktyabr\u0131n 30-da Osmanl\u0131, noyabr\u0131n 3-d\u0259 Avstriya-Macar\u0131stan, noyabr\u0131n 11-d\u0259 is\u0259 Almaniya t\u0259slim oldu. Bel\u0259likl\u0259, m\u00fcharib\u0259 \u0130ttifaq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin m\u0259\u011flubiyy\u0259ti il\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan da Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 c\u0259lb olunmu\u015fdu. Bu \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcharib\u0259 ed\u0259n Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmas\u0131 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin ona dair planlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar idi. Bel\u0259 ki, \u00e7ox \u0259lveri\u015fli co\u011frafi m\u00f6vqed\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 \u00f6z yeralt\u0131, yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n Az\u0259rbaycan iri d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin maraq dair\u0259sind\u0259 idi. Burada alman, rus, ingilis r\u0259qab\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fc\u00a0daha qabar\u0131q g\u00f6st\u0259rirdi. M\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n 200 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 zabit\u00a0Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si c\u0259bh\u0259l\u0259rind\u0259 vuru\u015fan rus ordusunda xidm\u0259t edib. Artilleriya generallar\u0131 S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov, \u018flia\u011fa \u015e\u0131xlinski, general H\u00fcseyn xan Nax\u00e7\u0131vanski, general \u0130brahim a\u011fa V\u0259kilov, onun o\u011flu polkovnik Qalib V\u0259kilov, ilk az\u0259rbaycanl\u0131 t\u0259yyar\u0259\u00e7i F\u0259rrux a\u011fa Qay\u0131bov v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 bu q\u0259bild\u0259n idil\u0259r.<\/p>\n<p>General leytenant r\u00fctb\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lmi\u015f \u018flia\u011fa \u015e\u0131xlinski m\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 bir s\u0131ra m\u0259sul ali komandanl\u0131q v\u0259zif\u0259l\u0259rini yerin\u0259 yetirmi\u015f, Q\u0259rb c\u0259bh\u0259si artilleriya qo\u015funlar\u0131n\u0131n r\u0259isi, sonra is\u0259 onuncu ordunun komandan\u0131 olmu\u015fdu. General-leytenant S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 21-ci diviziyaya komandanl\u0131q etmi\u015fdi. O, Lodz (Pol\u015fa) \u0259m\u0259liyyat\u0131 zaman\u0131 g\u00f6st\u0259rdiyi s\u0259rk\u0259rd\u0259lik m\u0259har\u0259ti v\u0259 \u015f\u0259xsi igidliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 artilleriya general\u0131 r\u00fctb\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. 1915-ci ild\u0259 o, 2-ci Qafqaz ordu korpusunun komandan\u0131 t\u0259yin edilmi\u015fdi. General-leytenant H\u00fcseynxan Nax\u00e7\u0131vanski Q\u0259rb c\u0259bh\u0259sind\u0259 s\u00fcvari diviziyaya komandanl\u0131q etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>General \u0130brahim a\u011fa V\u0259kilov ordu q\u0259rargah\u0131nda qulluq etmi\u015fdi. Onun o\u011flu polkovnik Qalib V\u0259kilov Q\u0259rb c\u0259bh\u0259sind\u0259 m\u00fch\u0259ndis polkunda g\u00f6st\u0259rdiyi igidliy\u0259 g\u00f6r\u0259 M\u00fcq\u0259dd\u0259s Georgi ordeni il\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015fdu. Nijeqorod alay\u0131nda rotmistr olan Teymur Novruzov qeyri-adi igidliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u201cM\u00fcq\u0259dd\u0259s Georgi\u201d ordeninin d\u00f6rd d\u0259r\u0259c\u0259si il\u0259 t\u0259ltif edilmi\u015fdi. Kapitan T\u0259rlan \u018fliyarb\u0259yov da d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi r\u0259\u015fad\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, o zaman \u00e7ox adama n\u0259sib olmayan M\u00fcq\u0259dd\u0259s Georgi ordeninin d\u00f6rd d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. \u0130lk az\u0259rbaycanl\u0131 h\u0259rbi t\u0259yyar\u0259\u00e7i F\u0259rrux a\u011fa Qaibov m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u201c\u0130lya Muromets-16\u201d t\u0259yyar\u0259si il\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdi. O, Neman \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259ki k\u00f6rp\u00fcn\u00fc da\u011f\u0131tmaqda b\u00f6y\u00fck \u015f\u00fcca\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. F.A.Qaibov 1916-c\u0131 ilin sentyabr\u0131nda Viln\u00fcs s\u0259mas\u0131nda qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6rd d\u00fc\u015fm\u0259n t\u0259yyar\u0259sind\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc m\u0259hv etmi\u015f v\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 q\u0259hr\u0259mancas\u0131na h\u0259lak olmu\u015fdu. O da \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra \u201cM\u00fcq\u0259dd\u0259s Georgi\u201d ordeni il\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015fdu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flamas\u0131ndan 108 il \u00f6t\u00fcr. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki, bu sava\u015f b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixind\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259rki \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fcharib\u0259dir. 28 iyul 1914-11 noyabr 1918 ill\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u00fcharib\u0259nin ad\u0131 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flanmas\u0131ndan sonra istifad\u0259 edilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131b. Bu m\u00fcharib\u0259y\u0259 iki alyansda birl\u0259\u015f\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259ri qo\u015fulmu\u015fdu: \u201cAntanta\u201dda B\u00f6y\u00fck Britaniya, Fransa v\u0259 Rusiya imperiyas\u0131, \u201c\u00dc\u00e7l\u0259r ittifaq\u0131\u201dnda is\u0259 Almaniya, Avstriya-Macar\u0131stan v\u0259 \u0130taliya var idi. Lakin Avstriya-Macar\u0131stan sazi\u015f \u0259leyhin\u0259 yolverilm\u0259z h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r etdi, \u0130taliya da m\u00fcharib\u0259 ba\u015flananda Almaniya \u0130mperiyas\u0131 v\u0259 Avstriya-Macar\u0131stana qo\u015fulmaqdan imtina etdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 70 milyondan art\u0131q h\u0259rb\u00e7i&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":499123,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[10],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294737405_1106685136916169_1911232201822838986_n.jpg",620,413,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294737405_1106685136916169_1911232201822838986_n.jpg",620,413,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294737405_1106685136916169_1911232201822838986_n.jpg",620,413,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294737405_1106685136916169_1911232201822838986_n-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294737405_1106685136916169_1911232201822838986_n-548x365.jpg",548,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294737405_1106685136916169_1911232201822838986_n.jpg",620,413,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294737405_1106685136916169_1911232201822838986_n.jpg",620,413,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294737405_1106685136916169_1911232201822838986_n.jpg",620,413,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294737405_1106685136916169_1911232201822838986_n-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/294737405_1106685136916169_1911232201822838986_n.jpg",620,413,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=10\" rel=\"category\">C\u0259bh\u0259d\u0259n X\u0259b\u0259r<\/a>","rttpg_excerpt":"Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flamas\u0131ndan 108 il \u00f6t\u00fcr. ARANTV.AZ\u00a0 x\u0259b\u0259r verir ki, bu sava\u015f b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t tarixind\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259rki \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fcharib\u0259dir. 28 iyul 1914-11 noyabr 1918 ill\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u00fcharib\u0259nin ad\u0131 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flanmas\u0131ndan sonra istifad\u0259 edilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131b. Bu m\u00fcharib\u0259y\u0259 iki alyansda birl\u0259\u015f\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259ri qo\u015fulmu\u015fdu: \u201cAntanta\u201dda B\u00f6y\u00fck Britaniya, Fransa&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/499122"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=499122"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/499122\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/499123"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=499122"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=499122"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=499122"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}