{"id":500774,"date":"2022-08-01T11:39:40","date_gmt":"2022-08-01T08:39:40","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=500774"},"modified":"2022-08-01T11:39:40","modified_gmt":"2022-08-01T08:39:40","slug":"el%c9%99-bil-dilind%c9%99n-bal-suzulur-ana-dilind%c9%99-danismaq-s%c9%99ad%c9%99ti-yasayan-xalq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=500774","title":{"rendered":"&#8220;El\u0259 bil, dilind\u0259n bal s\u00fcz\u00fcl\u00fcr&#8221; \u2013 ana dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaq s\u0259ad\u0259ti ya\u015fayan xalq"},"content":{"rendered":"<p><strong>Bu g\u00fcn &#8211; 1 avqust Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. G\u00fcn\u00fcn \u0259lam\u0259tdar olmas\u0131n\u0131n tarixi el\u0259 d\u0259 uzaq deyil. Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fc m\u0259rhum prezident, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 9 avqust 2001-ci il tarixli 552 n\u00f6mr\u0259li f\u0259rman\u0131 il\u0259 t\u0259sis edilib v\u0259 o vaxtdan b\u0259ri qeyd olunur.<\/strong><\/p>\n<p>\u018flifbam\u0131z v\u0259 dilimiz bu g\u00fcnl\u0259r\u0259 hamar, r\u0259van, birba\u015fa yollarla g\u0259lm\u0259yib. Bundan \u0259vv\u0259l milli \u0259lifbam\u0131z bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015filib. Klassik yazarlar\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259liz \u0259r\u0259b qrafikas\u0131ndan qurtularaq lat\u0131n qrafikas\u0131na ke\u00e7id\u0259 dair arzular\u0131, t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri \u00f6t\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 do\u011frulsa da, 30-cu ill\u0259rd\u0259 rusifikasiya siyas\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si olaraq \u0259lifbam\u0131z lat\u0131n yaz\u0131s\u0131ndan slavyan xalqlar\u0131n\u0131n istifad\u0259 etdiyi krili \u0259lifbas\u0131na d\u0259yi\u015fib. Daha sonra, \u00f6t\u0259n \u0259srin 50-ci ill\u0259rinin ortalar\u0131nda bu \u0259lifbada m\u00fc\u0259yy\u0259n \u201cislahatlar\u201d apar\u0131l\u0131b, bir s\u0131ra h\u0259rfl\u0259rin yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131 dilimizin imkanlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Ta m\u00fcst\u0259qillik qazanana q\u0259d\u0259r xalq\u0131m\u0131z kiril qrafikas\u0131n\u0131n bir q\u0259d\u0259r t\u0259hrif olunmu\u015f variant\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259li oldu.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/0ecd746e6b3e488a1b9c57d7795f4b4b.jpg\" alt=\"1612507773_1513041937_heydr_ (1).jpg (20 KB)\" width=\"656\" height=\"376\" \/><\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini qazanandan sonra \u00f6lk\u0259 ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n diqq\u0259t yetirdiyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u0259hz kiril \u0259lifbas\u0131ndan imtina, lat\u0131n qrafikas\u0131na ke\u00e7idl\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu. M\u00fcvafiq q\u0259rar q\u0259bul olunsa da, bunu d\u0259rhal h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k m\u00fcmh\u00fcn olmad\u0131, tam ke\u00e7id\u0259 8-10 il vaxt laz\u0131m idi. \u00c7\u00fcnki yaz\u0131 qrafikas\u0131n\u0131 bird\u0259n-bir\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259k k\u00fctl\u0259vi savads\u0131zl\u0131\u011fa g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259rdi, g\u0259nc n\u0259slin bu qrafikan\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259si, lat\u0131n yaz\u0131s\u0131nda n\u0259\u015fr edilmi\u015f \u0259d\u0259biyyat\u0131 oxumas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ill\u0259rl\u0259 vaxt laz\u0131m idi. O d\u00f6vr\u00fcn bir \u00e7ox q\u0259zetl\u0259ri yaz\u0131lar\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131, yaxud m\u00fc\u0259yy\u0259n yaz\u0131lar\u0131n\u0131 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 verir, xalq\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc bu yaz\u0131ya \u00f6yr\u0259\u015fdirirdi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/e372e8ab36c1125385d67b78c7eae063.jpg\" alt=\"3355.jpg (357 KB)\" width=\"732\" height=\"776\" \/><\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, \u201cOdlar yurdu\u201d q\u0259zeti h\u0259l\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n s\u0131rf lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 n\u0259\u015fr olunma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Bu q\u0259zet lat\u0131n v\u0259 kiril qrafikas\u0131n\u0131 c\u0259dv\u0259l \u015f\u0259klind\u0259 d\u0259rc edir, hans\u0131 h\u0259rfl\u0259rin bir-birinin qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu bar\u0259d\u0259 maarifl\u0259ndirici i\u015f apar\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, 2001-ci ild\u0259 Prezident f\u0259rman\u0131 il\u0259 tam ke\u015fid ba\u015f tutdu. Bu tarixi hadis\u0259ydi. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin \u0259b\u0259di, d\u00f6nm\u0259z, sars\u0131lmaz olmas\u0131n\u0131n, xalq\u0131n bu yolda \u0259zmkarl\u0131qla ir\u0259lil\u0259m\u0259sinin t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc idi.<\/p>\n<p>Yeni \u0259lifban\u0131n t\u0259tbiqi m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda ba\u015f vermi\u015f m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri oldu. Bundan sonra sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015f b\u0259dii v\u0259 elmi \u0259d\u0259biyyat n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin \u0259n parlaq v\u0259 laz\u0131ml\u0131 olanlar\u0131n\u0131n lat\u0131n qrafikas\u0131nda n\u0259\u015frin\u0259 start verildi. Bu da iri h\u0259cmli i\u015f idi v\u0259 k\u00fclli miqdarda maliyy\u0259 v\u0259saiti t\u0259l\u0259b edirdi. Ancaq d\u00f6vl\u0259t bu x\u0259rcl\u0259rin alt\u0131na girdi, \u00e7\u00fcnki yeni \u0259lifba il\u0259 yaz\u0131lan v\u0259 oxunmas\u0131 z\u0259ruri olan \u0259d\u0259biyyat n\u00fcmun\u0259l\u0259ri z\u0259ngin olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/ef6e4a9cec6235cb96668a30b7a978e6.jpg\" alt=\"\u00c7in_dilinin_yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131.jpg (58 KB)\" width=\"691\" height=\"356\" \/><\/p>\n<p>\u0130rad bildiril\u0259 bil\u0259r ki, Az\u0259rbaycanda t\u0259tbiq olunan lat\u0131n qrafikal\u0131 \u0259lifba he\u00e7 d\u0259 milli deyil, yaln\u0131z c\u00fczi milli \u00f6z\u0259llikl\u0259r da\u015f\u0131y\u0131r, \u0259sl milli \u0259lifba ruslar\u0131n, g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin, \u0259r\u0259bl\u0259rin t\u0259tbiq etdiyidir, bir d\u0259 Pakistan, \u00c7in, Hindistan, Yaponiya kimi \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00f6z \u0259lifbalar\u0131ndan istifad\u0259 edirl\u0259r. El\u0259 olma\u011f\u0131na el\u0259dir.<br \/>\nAmma \u0259sas m\u0259qs\u0259d m\u0259d\u0259ni d\u00fcnyaya inteqrasiyad\u0131rsa, \u0259lifban\u0131n yeni n\u0259sill\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n asan \u00f6yr\u0259nilm\u0259sidirs\u0259, o zaman h\u0259rfl\u0259ri q\u0131sa x\u0259tl\u0259rl\u0259 f\u0259rqli konfiqurasiyalarla yaz\u0131b \u201ctam milli v\u0259 \u00f6z\u0259l qrafika\u201d yaratma\u011fa n\u0259 ehtiyac var? Bu, velosipedi f\u0259rqli dizaynla yenid\u0259n icad etm\u0259k kimi bir \u015fey olar. D\u00fcnyan\u0131n \u0259ks\u0259r, \u0259n inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259ri m\u0259hz lat\u0131n qrafikas\u0131na dayanan \u0259lifbadan istifad\u0259 edirl\u0259r v\u0259 onlardan he\u00e7 biri bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 mill\u0259t\u00e7ilik x\u0259tti tutub, \u201c\u00f6z f\u0259rqli \u0259lifbam\u0131z olmal\u0131d\u0131r\u201d dey\u0259 ba\u015f s\u0131nd\u0131rm\u0131rlar. D\u00fcz olan da el\u0259 budur.<\/p>\n<p>Dil m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 is\u0259 durum f\u0259rqlidir. Mill\u0259ti mill\u0259t ed\u0259n m\u0259hz onun dilidir. Yax\u0131n qohum olan xalqlar da istifad\u0259 etdikl\u0259ri yaz\u0131 v\u0259 \u015fifahi dilin f\u0259rqliliyi il\u0259 se\u00e7ilir. Bizim dilimiz Ural-Altay dill\u0259ri ail\u0259sinin t\u00fcrk dill\u0259ri \u015f\u00f6b\u0259sinin O\u011fuz sinfinin q\u0259rb qrupuna daxildir. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259dil\u0259n t\u00fcrk dili il\u0259 bizim dilimiz aras\u0131nda b\u00f6y\u00fck yax\u0131nl\u0131q var, leksikonumuzdak\u0131 s\u00f6zl\u0259rin t\u0259xmin\u0259n y\u00fczd\u0259 90 hiss\u0259si bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqli t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunsa da, eyni s\u00f6zl\u0259rdir. Bundan ba\u015fqa, ana dilimiz T\u00fcrm\u0259nistanda, \u00d6zb\u0259kistanda, Qazax\u0131stan v\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standa, el\u0259c\u0259 d\u0259 Rusiya Federasiyas\u0131n\u0131n Altay respublikas\u0131nda i\u015fl\u0259dil\u0259n dill\u0259rl\u0259 d\u0259 yax\u0131nd\u0131r. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 malik olan \u015f\u0259xsl\u0259rin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259xmin\u0259n 1 ay z\u0259hm\u0259t\u0259 qatla\u015fmaq kifay\u0259tdir ki, bir Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 h\u0259min dill\u0259rd\u0259 s\u0259rb\u0259st dan\u0131\u015fma\u011f\u0131, fikrini ifad\u0259 etm\u0259yi, yazma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nsin.<br \/>\nMill\u0259tin simas\u0131n\u0131 s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri, onun milli s\u0259rv\u0259ti olan dilimizin d\u00f6vl\u0259t dili statusuna y\u00fcks\u0259lm\u0259si onun \u0259b\u0259diya\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qarant\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/a2216b09038096d2b31bcbaeb3ed8cd2.jpg\" alt=\"555.jpg (337 KB)\" width=\"725\" height=\"494\" \/><\/p>\n<p>Xat\u0131rladaq ki, sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ana dilimizin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait (ana dilimizd\u0259 orta v\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r vard\u0131, kitablar, q\u0259zetl\u0259r n\u0259\u015fr olunurdu, filml\u0259r \u00e7\u0259kilirdi v\u0259 s.) yarad\u0131lsa da, dilimizin d\u00f6vl\u0259t dili statusuna malik deyildi. Paytaxtda v\u0259 dig\u0259r iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u0259h\u0259miyy\u0259tli yaz\u0131\u015fmalar rus dilind\u0259 apar\u0131l\u0131rd\u0131. H\u0259l\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin 60-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sninin respublikada d\u00f6vl\u0259t dili statusu almas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259n v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259r v\u0259 ziyal\u0131lar Kreml t\u0259r\u0259find\u0259n c\u0259zaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, onlara \u201cmill\u0259t\u00e7ilik\u201d dam\u011fas\u0131 vurulmu\u015fdi, b\u0259zil\u0259ri (m\u0259s\u0259l\u0259n, Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin s\u0259dri Mirz\u0259 \u0130brahimov) tutduqlar\u0131 v\u0259zif\u0259d\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, b\u0259zil\u0259rinin (\u015fair B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259) ad\u0131 \u201cqara siyah\u0131\u201dya sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Halbuki onlar\u0131n ba\u015fqa iddialar\u0131 yox idi, deyirdil\u0259r ki, imkan verin, \u00f6z evimizd\u0259 \u00f6z dilimizd\u0259 dan\u0131\u015faq.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/91ff4e93006d751d8d15080d984c5f41.jpg\" alt=\"\u0411\u0435\u0437 \u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f.jpg (11 KB)\" width=\"600\" height=\"576\" \/><\/p>\n<p>70-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq SSR\u0130-y\u0259 daxil olan respublikalarda dil m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259ldi. Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi o idi ki, SSR\u0130-nin yeni konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulundan sonra milli dill\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi g\u00fccl\u0259nmi\u015fdi. Ancaq bu siyas\u0259t bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycanda m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcqavim\u0259tl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdi. 70-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri olan Heyd\u0259r \u018fliyev dil m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u00f6z m\u00f6vqeyini c\u0259sar\u0259t v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildirmi\u015fdi. 27 aprel 1978-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Konstitusiyas\u0131na \u201cAz\u0259rbaycan SSR-nin d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir\u201d madd\u0259si \u0259lav\u0259 olunmu\u015fdu.<br \/>\nAncaq ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili olmas\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 t\u0259kc\u0259 konstitusiyaya x\u00fcsusi madd\u0259 salmaqla bitmirdi. Bundan \u00f6tr\u00fc ard\u0131c\u0131l v\u0259 inadkar olmaq laz\u0131m idi, yoxsa h\u0259r hans\u0131 m\u00fcdd\u0259a ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 qala, formal xarakter da\u015f\u0131ya bil\u0259rdi. O d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n dil\u00e7i aliml\u0259rin\u0259 ayr\u0131lan x\u00fcsusi diqq\u0259t bu m\u0259qs\u0259d\u0259 xidm\u0259t edirdi ki, onlar Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif vasit\u0259l\u0259rd\u0259n yararlans\u0131nlar. Dil\u00e7i aliml\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259k diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259si, milli dild\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n kitablar\u0131n tirajlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259r ana dilinin daha da inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.<br \/>\nM\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi sah\u0259sind\u0259 art\u0131q he\u00e7 bir siyasi baryer qalmad\u0131. Prezident Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vl\u0259t dilinin yeni inki\u015faf d\u00f6n\u0259mind\u0259 yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq 2001-ci il iyunun 18-d\u0259 \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d f\u0259rman imzalayandan sonra m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin dil siyas\u0259ti tam m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fmi\u015f oldu. \u0130ndi onun formala\u015fmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si qal\u0131rd\u0131. Bu is\u0259 zamanla h\u0259ll olunacaqd\u0131.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/9feb3b038fd3114903999844eb42c61c.jpg\" alt=\"1642842528_1615023131_fe.jpg (61 KB)\" width=\"700\" height=\"436\" \/><\/p>\n<p>Bunun ard\u0131nca 2002-ci il 30 sentyabr tarixind\u0259 \u00f6lk\u0259 parlamentind\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n qanunu q\u0259bul edildi. H\u0259min qanuna \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili olaraq i\u015fl\u0259dilm\u0259sini \u00f6z m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin ba\u015fl\u0131ca \u0259lam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri say\u0131r, onun t\u0259tbiqi, qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si qay\u011f\u0131s\u0131na qal\u0131r, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 milli-m\u0259d\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcifad\u0259 ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da qeyd olundu\u011fu kimi, Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n 2004-c\u00fc il yanvar\u0131n 12-d\u0259 imzalanm\u0131\u015f \u201cAz\u0259rbaycan dilind\u0259 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 k\u00fctl\u0259vi n\u0259\u015frl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d s\u0259r\u0259ncam il\u0259 h\u0259r il lat\u0131n qrafikal\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 il\u0259 \u00e7ap olunacaq \u0259s\u0259rl\u0259rin siyah\u0131s\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. H\u0259min il yanvar\u0131n 14-d\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Milli Ensiklopediyas\u0131n\u0131n n\u0259\u015fri haqq\u0131nda\u201d, el\u0259c\u0259 d\u0259 2007-ci il dekabr\u0131n 30-da \u201cD\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin Az\u0259rbaycan dilind\u0259 n\u0259\u015fri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan \u0259s\u0259rl\u0259rinin siyah\u0131s\u0131n\u0131n t\u0259sdiq edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d s\u0259r\u0259ncamlarla ana dilinin h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fcf\u0259ss\u0259l t\u0259tbiqi ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fib.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan dilinin qorunmas\u0131na dair x\u00fcsusi d\u00f6vl\u0259t proqram\u0131 var. D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 irad\u0259si il\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f bu proqram Az\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sinin v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131n\u0131n t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycan dilinin elektron m\u0259kanda geni\u015f istifad\u0259sini t\u0259min ed\u0259n t\u0259dbirl\u0259r d\u0259 haz\u0131rlan\u0131b. Prezident \u0130lham \u018fliyevin 17 iyul 2018-ci il tarixli \u201cAz\u0259rbaycan dilinin elektron m\u0259kanda daha geni\u015f istifad\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d s\u0259r\u0259ncam\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 t\u0259tbiqi dair\u0259sinin daha da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/b4fee4b503ee44c445ce69b1ea446c0f.jpg\" alt=\"777.JPG (33 KB)\" width=\"521\" height=\"674\" \/><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259si \u0130raq, G\u00fcrc\u00fcstan, Rusiya, T\u00fcrkiy\u0259, Ukrayna, Suriya, \u018ffqan\u0131stan \u0259razisind\u0259 geni\u015f istifad\u0259 olunur. Bu q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck arealda istifad\u0259 olunan dilimiz ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z yad t\u0259sirl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. Prezident \u0130lham \u018fliyevin dediyi kimi, biz ana dilimizi xarici t\u0259sird\u0259n qorumal\u0131y\u0131q. Bu t\u0259sirl\u0259rin da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 olmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn soyda\u015flar\u0131m\u0131z \u00f6z ana dill\u0259rini yax\u015f\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259li, bu dild\u0259 dan\u0131\u015fmalar\u0131 il\u0259 f\u0259xr etm\u0259lidirl\u0259r. Dilimizin m\u00fc\u0259k\u0259mm\u0259l bilicisi \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev vaxtil\u0259 deyirdi: \u201cDilimiz \u00e7ox z\u0259ngin v\u0259 ah\u0259ngdar dildir, d\u0259rin tarixi k\u00f6kl\u0259r\u0259 malikdir. \u015e\u0259xs\u0259n m\u0259n \u00f6z ana dilimi \u00e7ox sevir v\u0259 bu dild\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131mla f\u0259xr edir\u0259m\u201d.<\/p>\n<p>B\u0259z\u0259n sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 bel\u0259 bir iddia ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcr ki, guya Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259si kasadd\u0131r, bu dild\u0259 r\u0259van dan\u0131\u015fmaq, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri s\u0259rb\u0259st ifad\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bunlar yanl\u0131\u015f q\u0259na\u0259tl\u0259rdir, bu fikird\u0259 olanlar \u00f6z ana dill\u0259rini bilmirl\u0259r, \u00f6yr\u0259nm\u0259yibl\u0259r v\u0259 onu yadelli dill\u0259rin aya\u011f\u0131na veribl\u0259r. H\u0259qiq\u0259td\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan dilin\u0259 aid l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259r\u0259 baxmaq, o kitablar\u0131n s\u0259hif\u0259l\u0259rini v\u0259r\u0259ql\u0259m\u0259k kifay\u0259tdir ki, dilimizd\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox v\u0259 ifad\u0259li k\u0259lm\u0259l\u0259rin oldu\u011funu g\u00f6r\u0259s\u0259n. Biz o s\u00f6zl\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259rsizik, i\u015fl\u0259tmirik v\u0259 \u00e7ox vaxt el\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 veririk ki, guya bunlar dialekt s\u00f6zl\u0259ridir. El\u0259 deyil. \u00d6t\u0259n \u0259srin ortalar\u0131nda n\u0259\u015fr edilmi\u015f b\u0259dii \u0259d\u0259biyyat n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259 o c\u00fcr s\u00f6zl\u0259ri gen-bol i\u015fl\u0259nib v\u0259 bu, onu g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259min ifad\u0259l\u0259r \u0259d\u0259bi dilimizd\u0259 \u00e7oxdan var. Biz sad\u0259c\u0259, \u00f6z s\u00f6zl\u0259rimizl\u0259 dan\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n v\u0259 jurnalistl\u0259rin d\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck y\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcr. Onlar ana dilind\u0259 yazark\u0259n yaz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7oxs\u00f6zl\u00fc, ifad\u0259li, koloritli olmas\u0131na, \u0259d\u0259bi dilin t\u0259r\u0259qqisin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131rlar. M\u0259rhum H.\u018fliyevin dediyi bu s\u00f6zl\u0259ri unutmaq olmaz: \u201cDil xalq\u0131n b\u00f6y\u00fck s\u0259rv\u0259tidir. \u018fd\u0259bi dilin t\u0259r\u0259qqisi olmadan m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tin t\u0259r\u0259qqisi m\u00fcmk\u00fcn deyildir\u201d.<br \/>\nBa\u015fqa dill\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259yin vacibliyi haqq\u0131nda y\u00fcz d\u0259f\u0259 yaz\u0131l\u0131b, deyilib. Yenid\u0259n t\u0259krar etm\u0259y\u0259k. \u018fsas odur ki, g\u0259ncl\u0259rimiz xarici dill\u0259ri \u00f6yr\u0259n\u0259rk\u0259n \u00f6z ana dill\u0259rini \u00f6yr\u0259nm\u0259yi g\u00f6zard\u0131 etm\u0259sinl\u0259r. \u00c7\u00fcnki bura Az\u0259rbaycand\u0131r, burada d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sidir v\u0259 d\u00f6vl\u0259t daima bu dill\u0259 idar\u0259 olunacaq.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn &#8211; 1 avqust Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. G\u00fcn\u00fcn \u0259lam\u0259tdar olmas\u0131n\u0131n tarixi el\u0259 d\u0259 uzaq deyil. Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fc m\u0259rhum prezident, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 9 avqust 2001-ci il tarixli 552 n\u00f6mr\u0259li f\u0259rman\u0131 il\u0259 t\u0259sis edilib v\u0259 o vaxtdan b\u0259ri qeyd olunur. \u018flifbam\u0131z v\u0259 dilimiz bu g\u00fcnl\u0259r\u0259 hamar, r\u0259van, birba\u015fa yollarla g\u0259lm\u0259yib. Bundan \u0259vv\u0259l milli \u0259lifbam\u0131z bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015filib. Klassik yazarlar\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259liz \u0259r\u0259b qrafikas\u0131ndan qurtularaq lat\u0131n qrafikas\u0131na ke\u00e7id\u0259 dair arzular\u0131, t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri \u00f6t\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 do\u011frulsa da, 30-cu ill\u0259rd\u0259 rusifikasiya siyas\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si olaraq&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":500775,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/56f0b2e796768da977166a925dbf19d0.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/56f0b2e796768da977166a925dbf19d0.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/56f0b2e796768da977166a925dbf19d0.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/56f0b2e796768da977166a925dbf19d0-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/56f0b2e796768da977166a925dbf19d0-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/56f0b2e796768da977166a925dbf19d0-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/56f0b2e796768da977166a925dbf19d0.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/56f0b2e796768da977166a925dbf19d0.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/56f0b2e796768da977166a925dbf19d0-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/56f0b2e796768da977166a925dbf19d0.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Bu g\u00fcn &#8211; 1 avqust Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. G\u00fcn\u00fcn \u0259lam\u0259tdar olmas\u0131n\u0131n tarixi el\u0259 d\u0259 uzaq deyil. Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Dili G\u00fcn\u00fc m\u0259rhum prezident, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 9 avqust 2001-ci il tarixli 552 n\u00f6mr\u0259li f\u0259rman\u0131 il\u0259 t\u0259sis edilib v\u0259 o vaxtdan b\u0259ri qeyd olunur. \u018flifbam\u0131z v\u0259 dilimiz bu g\u00fcnl\u0259r\u0259 hamar, r\u0259van,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/500774"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=500774"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/500774\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/500775"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=500774"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=500774"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=500774"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}