{"id":503203,"date":"2022-08-07T10:02:59","date_gmt":"2022-08-07T07:02:59","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=503203"},"modified":"2022-08-07T10:02:59","modified_gmt":"2022-08-07T07:02:59","slug":"asura-d%c9%99rsl%c9%99ri-k%c9%99rb%c9%99lanin-1400-ildir-susmayan-cagirisi-durustluk-f%c9%99dakarliq-v%c9%99-q%c9%99hr%c9%99manliqdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=503203","title":{"rendered":"A\u015fura d\u0259rsl\u0259ri: K\u0259rb\u0259lan\u0131n 1400 ildir susmayan \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131 d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, f\u0259dakarl\u0131q v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131qd\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>M\u00f6vzu yeni deyil, amma h\u0259r il M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131 v\u0259 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 A\u015fura qaba\u011f\u0131 bu c\u00fcr m\u00f6vzular ictimai m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n ona qay\u0131tmaq, b\u0259zi m\u0259qamlar\u0131 a\u00e7\u0131qlama\u011fa ehtiyac yaran\u0131r. M\u00fcs\u0259lman t\u0259qvimi olan Hicri-Q\u0259m\u0259ri (ay) t\u0259qvimind\u0259 ilin ilk ay\u0131 olan M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131 m\u0259lum tarixi s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, mat\u0259m v\u0259 h\u00fcznl\u00fc t\u0259qvim hesab olunur.<\/strong><\/p>\n<h3><em><strong>Tarixd\u0259ki A\u015fura<\/strong><\/em><\/h3>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/i.postimg.cc\/YSfFQVRn\/Kerbalave-Asure.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"401\" \/><\/p>\n<p>Hicri 40-c\u0131 ild\u0259 4-c\u00fc x\u0259lif\u0259 \u0130mam \u018fli (\u0259) Kuf\u0259 m\u0259scidind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildikd\u0259n sonra hakimiyy\u0259ti silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 (buna q\u0259d\u0259r 4 x\u0259lif\u0259 f\u0259rli formada olsa da se\u00e7ki v\u0259 ilkin m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n \u00e7oxlu\u011funun r\u0259yi il\u0259 se\u00e7ilmi\u015fdi \u2013 K.R.) \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n qiyam\u00e7\u0131 \u015eam valisi Muaviy\u0259 ibn \u018fbu Sufyan \u0130mam H\u0259s\u0259nl\u0259 (\u0259) sazi\u015f imzalayaraq hakimiyy\u0259ti t\u0259hvil ver\u0259c\u0259yi bar\u0259d\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u00f6hd\u0259liy\u0259 daha sonra \u0259m\u0259l etmir. V\u0259 ilk d\u0259f\u0259 \u0130slam hakimiyy\u0259tini s\u0259hab\u0259 v\u0259 tabeinin (M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) eyni d\u00f6vrd\u0259 ya\u015fayanlar v\u0259 onlar\u0131n \u00f6vladlar\u0131, Pey\u011f\u0259mb\u0259ri g\u00f6rm\u0259yib s\u0259hab\u0259l\u0259ri g\u00f6rm\u00fc\u015f n\u0259sil \u2013 K.R.) \u00fcmumi se\u00e7imi olmadan o\u011flu Yezid ibn Muaviy\u0259ni xilaf\u0259t taxt\u0131na oturdur. Ancaq d\u00f6vr\u00fcn bir \u00e7ox n\u00fcfuzlu \u015f\u0259xsl\u0259ri Yezidin x\u0259lif\u0259 t\u0259yin olunmas\u0131na etiraz edir. Bunlar\u0131n aras\u0131nda \u0259n n\u00fcfuzlu \u015f\u0259xs is\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) n\u0259v\u0259si, \u0130mam \u018flinin (\u0259) o\u011flu \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) olur. \u00c7\u00fcnki bu zaman \u0130mam H\u0259s\u0259n art\u0131q h\u0259yatda yox idi, sui-q\u0259sd n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>\u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) bir ne\u00e7\u0259 h\u00fcquqi v\u0259 m\u0259n\u0259vi s\u0259b\u0259bl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, Yezidin dini g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131 olmamas\u0131n\u0131 \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k onun hakimiyy\u0259tini tan\u0131maqdan imtina ed\u0259r\u0259k, bu hakimiyy\u0259tin qanunsuz oldu\u011funu bildirir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 yeni x\u0259lif\u0259y\u0259 bey\u0259t etmir.<\/p>\n<p>D\u0259m\u0259\u015fq \u018fm\u0259vi saray\u0131ndan g\u00f6nd\u0259ril\u0259n vasit\u0259\u00e7il\u0259rin t\u0259zyiq v\u0259 israrl\u0131 t\u0259l\u0259bl\u0259rind\u0259n qa\u00e7maq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) \u0259vv\u0259lc\u0259 ziyar\u0259t m\u0259qs\u0259di il\u0259 M\u0259kk\u0259y\u0259 gedir, ancaq burada H\u0259cc ibad\u0259tini yerin\u0259 yetir\u0259n zaman sui-q\u0259sd\u0259 m\u0259ruz qalaca\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n sonra H\u0259cc ziyar\u0259tini yar\u0131m\u00e7\u0131q qoyaraq xilaf\u0259tin ke\u00e7mi\u015f paytaxt\u0131 Kuf\u0259y\u0259 yola d\u00fc\u015f\u00fcr. Ancaq Kuf\u0259y\u0259 \u00e7ata bilmir. Yar\u0131 yolda Kuf\u0259d\u0259n g\u00f6nd\u0259ril\u0259n h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n indiki K\u0259rb\u0259la \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131n\u0131r. \u0130mam H\u00fcseynd\u0259n (\u0259) bey\u0259t t\u0259l\u0259b ed\u0259n Kuf\u0259 valisinin q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259zyiq m\u0259qs\u0259di il\u0259 suyu k\u0259sir. Lakin b\u00fct\u00fcn t\u0259zyiql\u0259r\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n bey\u0259t t\u0259l\u0259bind\u0259n imtina ed\u0259n \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) v\u0259 silahda\u015flar\u0131 M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131n\u0131n 10-cu g\u00fcn\u00fc \u2013 A\u015fura \u0259r\u0259bc\u0259 10 dem\u0259kdir \u2013 K\u0259rb\u0259la \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 ba\u015f ver\u0259n qeyri-b\u0259rab\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 (K\u0259rb\u0259la hadis\u0259sind\u0259 xilaf\u0259t ordusunun say\u0131n\u0131n 3 v\u0259 ya 30 min n\u0259f\u0259r olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif versiyalar var \u2013 K.R.) q\u0259tl\u0259 yetirilir. \u00d6z\u00fc il\u0259 b\u0259rab\u0259r iki o\u011flu, qarda\u015f\u0131, bac\u0131s\u0131 o\u011flanlar\u0131 da daxil olmaqla 17 yax\u0131n qohumu il\u0259 birlikd\u0259 \u015f\u0259hid olur. Qrupdak\u0131 sa\u011f qalan yegan\u0259 ki\u015fi, \u0130mam H\u00fcseyninin (\u0259) ortanc\u0131l o\u011flu \u018fli Zeyn\u0259labidin (\u0259) olur. A\u011f\u0131r q\u0131zd\u0131rma x\u0259st\u0259liyind\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn yataqda olan \u0130mam Zeyn\u0259labidin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n toxunmur. O v\u0259 qrupdak\u0131 qad\u0131nlar \u0259sir al\u0131naraq Kuf\u0259y\u0259, daha sonra is\u0259 karvanla paytaxt D\u0259m\u0259\u015fq\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir.<\/p>\n<h3><em><strong>M\u0259h\u0259rr\u0259m \u0259zas\u0131n\u0131n m\u0259nas\u0131 v\u0259 m\u0259nb\u0259yi<\/strong><\/em><\/h3>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/i.postimg.cc\/DzjvVPwf\/imam-huseyin-asura.webp\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"534\" \/><\/p>\n<p>Hicri 61-ci ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n bu hadis\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar aras\u0131nda b\u00f6y\u00fck h\u00fczn v\u0259 q\u0259z\u0259b\u0259 s\u0259b\u0259b olur. B\u0259zi h\u0259disl\u0259rd\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s) n\u0259v\u0259si H\u00fcseynin (\u0259) amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259c\u0259yi bar\u0259d\u0259 \u00f6nc\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259r verilm\u0259si insanlar aras\u0131nda daha \u00e7ox k\u0259d\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur. O zaman sa\u011f ol ya\u015fl\u0131 s\u0259hab\u0259l\u0259r \u0130raqa ged\u0259r\u0259k K\u0259rb\u0259la \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) n\u0259v\u0259sin\u0259 yas tutur, mat\u0259m ke\u00e7irirl\u0259r. Bu hadis\u0259 \u018fm\u0259vi s\u00fclal\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 ciddi etirazlara s\u0259b\u0259b olur. Bir il sonra M\u0259din\u0259 v\u0259 daha sonra M\u0259kk\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 \u00fcsyan v\u0259 etirazlar ba\u015f verir. N\u0259tic\u0259d\u0259 x\u0259lif\u0259nin ordular\u0131 M\u0259din\u0259 v\u0259 M\u0259kk\u0259 kimi m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259 h\u00fccum edir. H\u0259m\u00e7inin \u0130raqda Muxtar\u0131n \u00fcsyan\u0131 ba\u015f verir, \u018fm\u0259vi s\u00fclal\u0259si ciddi z\u0259rb\u0259l\u0259r al\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) k\u00f6m\u0259ksiz v\u0259ziyy\u0259td\u0259 100-\u0259 yax\u0131n (s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 72 v\u0259 ya bir q\u0259d\u0259r \u00e7ox olaraq qeyd edilir \u2013 K.R.) yax\u0131n adam\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 b\u00f6y\u00fck bir ordu t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si, Pey\u011f\u0259mb\u0259r ail\u0259sinin \u0259sir al\u0131naraq saraya apar\u0131lmas\u0131 b\u00f6y\u00fck k\u0259d\u0259r\u0259 v\u0259 eyni zamanda nifr\u0259t\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 insanlar h\u0259r il A\u015fura \u2013 M\u0259h\u0259rr\u0259m g\u00fcnl\u0259rind\u0259, h\u0259m\u00e7inin A\u015furan\u0131n 40-c\u0131 g\u00fcn\u00fc (\u0259r\u0259bc\u0259 \u018frb\u0259in \u2013 K.R.) K\u0259rb\u0259laya ged\u0259r\u0259k yas saxlay\u0131r. Tarixd\u0259 \u0130mam H\u00fcseyn\u0259 (\u0259) ilk mat\u0259m m\u0259rasimi \u015f\u0259had\u0259tind\u0259n 40 g\u00fcn sonra s\u0259hab\u0259 Cabir ibn Abdullah \u018fnsari t\u0259r\u0259find\u0259n ke\u00e7irilir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259r il \u0130mam H\u00fcseyninin \u015f\u0259had\u0259tinin 40-c\u0131 g\u00fcn\u00fc b\u00f6y\u00fck izdihamla qeyd olunur. Ancaq h\u0259m \u018fm\u0259vil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, h\u0259m d\u0259 daha sonra Abbasil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0130mam H\u00fcseyn\u0259 (\u0259) yas saxlamaq, q\u0259brinin ziyar\u0259ti asan olmay\u0131b. H\u0259tta hakimiyy\u0259ti \u201c\u018fli \u00f6vladlar\u0131n\u0131n qisas\u0131\u201d \u015f\u00fcar\u0131 il\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n Abbasi x\u0259lif\u0259l\u0259ri A\u015fura v\u0259 M\u0259h\u0259rr\u0259m m\u0259rasiml\u0259rini \u00f6zl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 olaraq g\u00f6r\u00fcb. Abbasi x\u0259lif\u0259l\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 K\u0259rb\u0259lada \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) m\u0259zar\u0131n\u0131 da\u011f\u0131td\u0131r\u0131blar. Ancaq h\u0259r d\u0259f\u0259 xalq siyasi hakimiyy\u0259tl\u0259r\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n K\u0259rb\u0259lan\u0131, ziyar\u0259ti v\u0259 \u0259za m\u0259clisl\u0259rini qoruyub saxlay\u0131b.<\/p>\n<p>K\u0259rb\u0259la hadis\u0259si yaz\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015f tarixdir. Bu hadis\u0259 bar\u0259d\u0259 \u00e7oxlu sayda yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r, tarixi \u0259s\u0259rl\u0259r m\u00f6vcuddur. Eyni zamanda bu hadis\u0259 \u0130slam tarixind\u0259 x\u00fcsusi iz qoyan v\u0259 qoymaqda davam ed\u0259n hadis\u0259dir. \u018fhli-Beyt\u0259, \u0130mam H\u00fcseyn\u0259 (\u0259) sevgi islam al\u0259mind\u0259 d\u0259rin iz qoyub, bir \u00e7ox m\u0259kt\u0259bl\u0259rin, t\u0259s\u0259vv\u00fcf c\u0259r\u0259yanlar\u0131nda ana x\u0259tt\u0259 \u00e7evrilib.<\/p>\n<p>Bir \u00e7ox m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, \u018fm\u0259vi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qat\u0131 \u0259r\u0259b milliyy\u0259t\u00e7iliyi fonunda \u018fhli Beytin b\u00fct\u00fcn xalqlara b\u0259rab\u0259r m\u00fcnasib\u0259ti, \u0259dal\u0259tli, \u015f\u00fcca\u0259tli, \u0259hd\u0259 sadiq, q\u0259hr\u0259man obraz\u0131 \u2013 \u0130mam \u018flinin (\u0259) igidliyi, g\u00fcc\u00fc, \u018fb\u0259lf\u0259zl Abbas\u0131n A\u015fura g\u00fcn\u00fc \u015f\u00fcca\u0259ti v\u0259 dig\u0259r hadis\u0259l\u0259r &#8211; qeyri-\u0259r\u0259b xalqlar aras\u0131nda \u018fhli-Beyt\u0259 sevginin \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri hesab olunur.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, A\u015fura tarixi hadis\u0259 olmaqla yana\u015f\u0131 \u0130slam dinind\u0259 x\u00fcsusi yer\u0259 sahibdir, \u018fhli-Beyt\u0259 (\u0259) ehtiram\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fc vasit\u0259l\u0259rind\u0259n biri hesab olunub. Bu m\u0259nada A\u015fura hadis\u0259si tarixi hadis\u0259 olmaqdan \u00e7\u0131xaraq dini bir fenomen\u0259 \u00e7evrilib, h\u0259m d\u0259. H\u0259r il t\u0259krar olunan m\u0259rasiml\u0259r poeziya, yaz\u0131l\u0131 v\u0259 \u015fifahi \u0259d\u0259biyyatda q\u0259sid\u0259, n\u00f6h\u0259, m\u0259rsiy\u0259 kimi janrlar\u0131n\u0131n \u0259sas ilham qayna\u011f\u0131 olub. A\u015fura hadis\u0259sinin h\u0259r il canland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259bih tama\u015falar\u0131 xalq teatr\u0131 olub. Musiqi s\u0259n\u0259tin\u0259 ciddi t\u0259sir edib. M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli, Xur\u015fudbanu Nat\u0259van, Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir, Qas\u0131m b\u0259y Zakir, Seyid \u018fzim \u015eirvani v\u0259 dig\u0259r Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n klassikl\u0259ri hesab olunan \u015f\u0259xsl\u0259r A\u015furaya, K\u0259rb\u0259la hadis\u0259sin\u0259 \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131nda geni\u015f yer veribl\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6t\u0259n min illik periodda A\u015fura dig\u0259r m\u00fcs\u0259lman xalqlar\u0131 kimi Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259i\u015f\u0259ti, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 inanc yadda\u015f\u0131nda yerl\u0259\u015fib.<\/p>\n<p>A\u015fura tarixi hadis\u0259 olsa da, dig\u0259r tarixi hadis\u0259l\u0259r kimi t\u0259qvim hadis\u0259si kimi yad edilmir. H\u0259r il ke\u00e7iril\u0259n \u0259za m\u0259clisl\u0259ri bu hadis\u0259ni unutdurma\u011fa qoymur, ona x\u00fcsusi \u00e7alar qat\u0131r, onu canl\u0131 saxlayaraq g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bir m\u0259nada \u0259za m\u0259clisl\u0259ri H\u0259zr\u0259t H\u00fcseynin (\u0259) m\u0259kt\u0259bini qoruyub saxlayaraq onu ayaqda tutan v\u0259 diri saxlayan rituald\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130lahiyyat\u00e7\u0131 Hac\u0131 \u015eahin H\u0259s\u0259nlinin bu m\u00f6vzuda geni\u015f \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 v\u0259 f\u0259rqli bir bax\u0131\u015f\u0131 var. Onun fikrinc\u0259, \u0259za m\u0259rasiml\u0259ri h\u0259m d\u0259 \u0130mam H\u00fcseynl\u0259 (\u0259) birg\u0259, onun hans\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259ri da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n simvoldur: \u201cK\u0259rb\u0259la metatarixi bir hadis\u0259dir. O, h\u0259r zaman aktual qalacaq ictimai v\u0259 f\u0259rdi m\u00f6vzular\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdir\u0259n b\u0259\u015f\u0259r h\u0259yat\u0131n\u0131n bir annotasiyas\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, m\u0259h\u0259rr\u0259m \u0259zadarl\u0131\u011f\u0131 s\u0131radan bir ad\u0259t deyil, metatarixi g\u00fcnd\u0259md\u0259 saxlayan, ya\u015fadan, d\u0259rk el\u0259tdir\u0259n bir ayindir. Bu hadis\u0259nin faci\u0259vi t\u0259r\u0259fi haqda deyil\u0259nl\u0259r\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, unutmamal\u0131y\u0131q ki, onun q\u0259hr\u0259manlar\u0131 \u0259ks q\u00fctbd\u0259 duran insanlar idi \u2013 nikbin, s\u0259mimi, h\u0259yat e\u015fqi il\u0259 al\u0131\u015f\u0131b-yanan f\u0259dakarlar. Ona g\u00f6r\u0259, m\u0259h\u0259rr\u0259m \u0259zadarl\u0131\u011f\u0131 s\u0131rf ke\u00e7mi\u015f\u0259 k\u00f6kl\u0259nm\u0259m\u0259li, tarixi \u0259dal\u0259tsizliyi a\u015f\u0131lamaqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259m\u0259lidir. Bu m\u00fcsib\u0259t\u0259 k\u0259d\u0259rl\u0259nm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, onun ba\u015f q\u0259hr\u0259manlar\u0131 kimi ya\u015famaq \u015f\u00f6vq\u00fc il\u0259 ruhlanmaq laz\u0131md\u0131r. \u018fzadarl\u0131q m\u0259clisi b\u0259dbinlik a\u015f\u0131laya bilm\u0259z, bu, onun h\u0259d\u0259fl\u0259ri il\u0259 daban-dabana ziddir. \u018fzadarl\u0131q onun \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fad\u0131l\u0131b ki, s\u0259mimiyy\u0259t v\u0259 f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259sin\u0259 \u00fcmid g\u00fccl\u0259nsin. K\u0259rb\u0259la hekay\u0259ti insanl\u0131\u011f\u0131 q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011fa t\u0259\u015fviq etm\u0259k, haqq\u0131 d\u0259y\u0259rli saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131l\u0131b. Bu hekay\u0259 il\u0259 tan\u0131\u015f olan\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 n\u0259 f\u0259rdi, n\u0259 ictimai m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 b\u0259dbinliy\u0259 yer qala bilm\u0259z\u201d.<\/p>\n<h3><em><strong>A\u015furan\u0131n ifratlar\u0131<\/strong><\/em><\/h3>\n<p><em><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/i.postimg.cc\/qqrZj9HN\/sss-11537268000-1.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"423\" \/><\/strong><\/em><\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn dinl\u0259rd\u0259 v\u0259 m\u0259zh\u0259bl\u0259rd\u0259 ifrat elementl\u0259ri var. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, ifrat\u00e7\u0131l\u0131q insan xarakteri il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r sah\u0259d\u0259 radikal, ifrat v\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259n k\u0259nara \u00e7\u0131xma elementl\u0259ri var. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n k\u00fctl\u0259vi m\u0259rasiml\u0259rind\u0259n biri olan v\u0259 1400 il\u0259 yax\u0131nd\u0131r davam ed\u0259n A\u015fura m\u0259rasiml\u0259rind\u0259 d\u0259 zamanla f\u0259rqli xalqlar\u0131n mat\u0259m \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin t\u0259siri il\u0259 radikal, bu g\u00fcn q\u0259bul olunmayan elementl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Bunlar\u0131n aras\u0131nda ba\u015f yarma, \u00f6z\u00fcn\u0259 x\u0259sar\u0259t yetirm\u0259 kimi hallar da var. Ancaq haz\u0131rda bu h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r din aliml\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n qada\u011fan olundu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox radikal g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc ki\u00e7ik qruplar t\u0259r\u0259find\u0259n qeyd olunur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda haz\u0131rda dem\u0259k olar ki, \u00f6z\u00fcn\u0259 x\u0259t\u0259r yetirm\u0259 hallar\u0131 yoxdur. Varsa da bunlar hans\u0131sa gizli qruplard\u0131r. Hac\u0131 \u015eahin deyir ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259l A\u015fura \u0259n\u0259n\u0259si formala\u015f\u0131b: \u201cK\u0259rb\u0259lan\u0131n faci\u0259vi t\u0259r\u0259fini yaradan saxta, qeyri-s\u0259mimi, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259siz \u0259xlaq v\u0259 inanc\u0131n hakim k\u0259sildiyi toplum idi. Dem\u0259li, \u0130mam H\u00fcseynl\u0259 h\u0259md\u0259rd olmaq ist\u0259y\u0259n bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n uzaq d\u00fc\u015fm\u0259lidir. \u018fxlaq v\u0259 inanc insanl\u0131\u011f\u0131n xo\u015fb\u0259xtliyinin zamini olmal\u0131d\u0131r, insan eqosunun xidm\u0259t\u00e7isi yox. \u018fzadarl\u0131q m\u0259clisl\u0259rinin g\u00f6rk\u0259mind\u0259n d\u0259 h\u0259yat e\u015fqi sa\u00e7mal\u0131d\u0131r. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, soyunmaq v\u0259 ya ba\u015f yarmaq kimi \u0259d\u0259bd\u0259n uzaq v\u0259 ikrah do\u011furan \u0259m\u0259ll\u0259r he\u00e7 bir v\u0259chl\u0259 K\u0259rb\u0259la amallar\u0131 il\u0259 m\u00fct\u0259nasib deyil. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6z\u0259l A\u015fura \u0259n\u0259n\u0259si var: x\u00fctb\u0259 v\u0259 \u0259zadarl\u0131qla yana\u015f\u0131, insanlar ehsan paylay\u0131r, yard\u0131mla\u015f\u0131r, bir-birin\u0259 d\u0259st\u0259k olurlar. Son ill\u0259rd\u0259 QM\u0130-nin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 qanverm\u0259 aksiyalar\u0131 da ke\u00e7irilir. A\u015fura h\u0259yat v\u0259 f\u0259dakarl\u0131q m\u0259kt\u0259bidirs\u0259, onu ya\u015fadan ayinl\u0259rd\u0259n d\u0259 h\u0259yat v\u0259 f\u0259dakarl\u0131q \u0259tri g\u0259lm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u018fzadarl\u0131qla ba\u011fl\u0131 ifrata varan, ba\u015f yaran insanlar olur ki, onlara qar\u015f\u0131 h\u0259r zaman prinsipial m\u00f6vqe tutmu\u015fuq, t\u0259nqid etmi\u015fik. Ancaq b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 A\u015fura ayinini gerilik adland\u0131rmaq bizim tarixi ke\u00e7mi\u015fimizin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini inkar etm\u0259kdir. Bizim dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn klassikl\u0259rimiz m\u0259rsiy\u0259 janr\u0131na m\u00fcraci\u0259t edibl\u0259r. F\u00fczulid\u0259n tutmu\u015f bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck \u015fairl\u0259rimiz bu m\u00f6vzuya m\u00fcraci\u0259t edib, m\u0259rsiy\u0259l\u0259r, \u0259d\u0259bi \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131l\u0131b. Bu, dem\u0259k olar ki, bizim m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin bir \u00e7ox sah\u0259l\u0259rin\u0259 siray\u0259t edib. Bel\u0259 bir \u015feyi b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 inkar etm\u0259k, gerilik adland\u0131rmaq s\u0259hvdir\u201d.<\/p>\n<h3><em><strong>A\u015furadan almal\u0131 oldu\u011fumuz d\u0259rsl\u0259r<\/strong><\/em><\/h3>\n<p><em><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/i.postimg.cc\/qvQ0nxnc\/310654.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"505\" \/><\/strong><\/em><\/p>\n<p>K\u0259rb\u0259la hadis\u0259sinin \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u0259rsi \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, f\u0259dakarl\u0131q, \u00f6z\u00fcn\u00fc ali d\u0259y\u0259rl\u0259r u\u011furunda qurban verm\u0259kdir. Burada q\u0259hr\u0259man, f\u0259dakar yaln\u0131z \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) deyil, h\u0259r k\u0259s q\u0259hr\u0259mand\u0131r. Ya\u015f\u0131 70-d\u0259n \u00e7ox olmas\u0131na v\u0259 getm\u0259k imkan\u0131 oldu\u011fu halda qal\u0131b vuru\u015faraq \u015f\u0259had\u0259ti se\u00e7\u0259n H\u0259bib ibn M\u0259zahir, yaxud da \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) yeniyetm\u0259 qarda\u015f\u0131 o\u011flu, 13-14 ya\u015fl\u0131 Qasim, ordunun qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131x\u0131b q\u0131l\u0131ncla d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcb \u015f\u0259hid olan qad\u0131n Ummu V\u0259h\u0259b v\u0259 n\u0259hay\u0259t, q\u0259hr\u0259manl\u0131qla vuru\u015fub \u015f\u0259hid olan \u018fb\u0259lf\u0259zl Abbas h\u0259r biri ayr\u0131l\u0131qda bir fenomen, f\u0259dakar, \u00f6z\u00fcn\u00fc inand\u0131\u011f\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259r yolunda f\u0259da etm\u0259y\u0259 haz\u0131r v\u0259 bunu isbat ed\u0259n q\u0259hr\u0259manlard\u0131r.<\/p>\n<p>A\u015fura hadis\u0259si \u00f6z\u00fcn\u00fc, h\u0259r \u015feyini inand\u0131\u011f\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn qurban verm\u0259nin \u0259n m\u00fck\u0259mm\u0259l n\u00fcmun\u0259sidir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 H\u0259zr\u0259t H\u00fcseyn (\u0259) \u015f\u0259hidl\u0259r s\u0259rv\u0259ri hesab olunur. K\u0259rb\u0259la \u2013 A\u015fura m\u0259rasiml\u0259rinin \u0259n b\u00f6y\u00fck mesajlar\u0131ndan biri d\u0259 \u015f\u0259had\u0259t m\u0259kt\u0259bi, haqq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259hid olma\u011f\u0131 t\u0259bli\u011f etm\u0259sidir. Hac\u0131 \u015eahinin bununla ba\u011fl\u0131 maraql\u0131 yana\u015fmas\u0131 var: \u201c\u015e\u0259hidlik \u00f6l\u00fcm deyil, h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sidir. K\u0259rb\u0259la da h\u0259yat m\u0259kt\u0259bidir. Bu m\u0259kt\u0259bi xalq\u0131m\u0131z i\u00e7ind\u0259 ya\u015fadanlar h\u0259yatlar\u0131 bahas\u0131na biz\u0259 h\u0259yat ver\u0259n \u0259ziz \u015f\u0259hidl\u0259rimzidir. Onlar\u0131 yad etm\u0259d\u0259n, onlar\u0131n i\u015fin\u0259 s\u0259daq\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259d\u0259n, V\u0259t\u0259n t\u0259\u0259ss\u00fcb\u00fc \u00e7\u0259km\u0259d\u0259n, Qaraba\u011f sevdas\u0131 il\u0259 ya\u015famadan \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) \u0259zadar\u0131 olmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u00d6z\u00fc d\u0259 el\u0259 bir Qaraba\u011f ki, \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) ad\u0131 onun h\u0259r qar\u0131\u015f torpa\u011f\u0131na, h\u0259r da\u015f-divar\u0131na hopub\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00f6vzu yeni deyil, amma h\u0259r il M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131 v\u0259 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 A\u015fura qaba\u011f\u0131 bu c\u00fcr m\u00f6vzular ictimai m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n ona qay\u0131tmaq, b\u0259zi m\u0259qamlar\u0131 a\u00e7\u0131qlama\u011fa ehtiyac yaran\u0131r. M\u00fcs\u0259lman t\u0259qvimi olan Hicri-Q\u0259m\u0259ri (ay) t\u0259qvimind\u0259 ilin ilk ay\u0131 olan M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131 m\u0259lum tarixi s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, mat\u0259m v\u0259 h\u00fcznl\u00fc t\u0259qvim hesab olunur. Tarixd\u0259ki A\u015fura Hicri 40-c\u0131 ild\u0259 4-c\u00fc x\u0259lif\u0259 \u0130mam \u018fli (\u0259) Kuf\u0259 m\u0259scidind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildikd\u0259n sonra hakimiyy\u0259ti silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 (buna q\u0259d\u0259r 4 x\u0259lif\u0259 f\u0259rli formada olsa da se\u00e7ki v\u0259 ilkin m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n \u00e7oxlu\u011funun r\u0259yi il\u0259 se\u00e7ilmi\u015fdi \u2013 K.R.) \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n qiyam\u00e7\u0131 \u015eam&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":503204,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/eaba2a2468859080a833811816979510.jpg",548,308,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/eaba2a2468859080a833811816979510.jpg",548,308,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/eaba2a2468859080a833811816979510.jpg",548,308,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/eaba2a2468859080a833811816979510-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/eaba2a2468859080a833811816979510.jpg",548,308,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/eaba2a2468859080a833811816979510.jpg",548,308,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/eaba2a2468859080a833811816979510.jpg",548,308,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/eaba2a2468859080a833811816979510.jpg",548,308,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/eaba2a2468859080a833811816979510-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/eaba2a2468859080a833811816979510.jpg",548,308,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"M\u00f6vzu yeni deyil, amma h\u0259r il M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131 v\u0259 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 A\u015fura qaba\u011f\u0131 bu c\u00fcr m\u00f6vzular ictimai m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n ona qay\u0131tmaq, b\u0259zi m\u0259qamlar\u0131 a\u00e7\u0131qlama\u011fa ehtiyac yaran\u0131r. M\u00fcs\u0259lman t\u0259qvimi olan Hicri-Q\u0259m\u0259ri (ay) t\u0259qvimind\u0259 ilin ilk ay\u0131 olan M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131 m\u0259lum tarixi s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, mat\u0259m v\u0259 h\u00fcznl\u00fc t\u0259qvim hesab olunur. Tarixd\u0259ki A\u015fura Hicri 40-c\u0131 ild\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/503203"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=503203"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/503203\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/503204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=503203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=503203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=503203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}