{"id":504069,"date":"2022-08-10T08:12:26","date_gmt":"2022-08-10T05:12:26","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=504069"},"modified":"2022-08-10T08:12:26","modified_gmt":"2022-08-10T05:12:26","slug":"naxcivanda-maarifcilik-ideyalarinin-t%c9%99s%c9%99kkulund%c9%99-ir%c9%99van-mu%c9%99lliml%c9%99r-seminariyasi-m%c9%99zunlarinin-xidm%c9%99tl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=504069","title":{"rendered":"Nax\u00e7\u0131vanda maarif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminar\u0131yas\u0131 m\u0259zunlar\u0131n\u0131n xidm\u0259tl\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p>XIX \u0259srin sonu XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda marif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur. \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 1881-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 3-d\u0259 \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015f bu t\u0259dris m\u00fc\u0259ss\u0259si 1885-ci ild\u0259 ilk burax\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>Akademik H\u00fcseyn \u018fhm\u0259dovun \u201cAz\u0259rbaycanda m\u0259kt\u0259b v\u0259 pedaqoji fikir tarixi\u201d kitab\u0131n\u0131n yeni n\u0259\u015frind\u0259 is\u0259 seminariyan\u0131n 1880-c\u0131 il noyabr ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, h\u0259min ild\u0259 (1885-ci il) seminariyan\u0131 bitirmi\u015f m\u0259zunlar\u0131n 25 n\u0259f\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131, 2 n\u0259f\u0259ri is\u0259 da\u011f\u0131stanl\u0131 olmu\u015fdu. Bu m\u0259zunlar Az\u0259rbaycan\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 olu\u011fu kimi, Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259sind\u0259 d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n bir \u00e7ox m\u0259k\u0259bl\u0259rd\u0259 d\u0259rs demi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259l\u0259rin m\u0259lumatlar\u0131ndan ayd\u0131n olur ki, seminariyada Qas\u0131m Q\u0259nb\u0259rov Az\u0259r\u0259rbaycan dilini, M\u0259mm\u0259dba\u011f\u0131r Qaz\u0131zad\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131, Mixail Klopov is\u0259 rus dili f\u0259nnini t\u0259dris etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 D\u00f6vl\u0259t Tarix Arxivind\u0259 saxlan\u0131lan s\u0259n\u0259dl\u0259rin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan m\u0259lum olur ki, \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n \u0259n \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259zunu 1890-c\u0131 ild\u0259 olmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, h\u0259min ild\u0259 bu seminariyan\u0131 69 az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259nc bitirmi\u015fdi. Bu m\u0259zunlar \u0130r\u0259van v\u0259 Yelizavetpol quberniyalar\u0131nda, Bak\u0131da, Da\u011f\u0131standa, Kutaisid\u0259 v\u0259 Stavropolda pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015flar.\u00a0\u00a0 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n m\u0259zunlar\u0131ndan bir \u00e7oxlar\u0131 t\u0259yinatlar\u0131na uy\u011fun i\u015fl\u0259 t\u0259min oluna bilm\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259llimlik s\u0259n\u0259tini ataraq qeyri-pedaqoji pe\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fl\u0259r. Bu haqda g\u00f6rk\u0259mli pedaqoq Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli yaz\u0131rd\u0131: \u201c1888-ci ild\u0259 q\u0131z\u0131l medal il\u0259 institut kursunu tamam ed\u0259n cavanlar\u0131m\u0131zdan c\u0259nab Hac\u0131 R\u0259himb\u0259y Qay\u0131bova \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 yer verilm\u0259yib, \u0130r\u0259van uyezdind\u0259 Uluxanl\u0131 q\u0259ry\u0259sin\u0259 m\u00fc\u0259llim t\u0259yin olundu. O da bir-iki s\u0259n\u0259 k\u0259nd m\u00fc\u0259llimliyi edib \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259r\u0259qqi yolu g\u00f6rm\u0259yib, okrujnoy sud (dair\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259si-T.X) m\u0259hk\u0259m\u0259sind\u0259 qullu\u011fa girdi\u201d.<\/p>\n<p>Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 D\u00f6vl\u0259t Arxivind\u0259 saxlan\u0131lan s\u0259n\u0259dd\u0259n m\u0259lum olur ki, 1902-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 x\u0259zin\u0259 hesab\u0131na 6 ibtidai m\u0259kt\u0259b d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. H\u0259min m\u0259kt\u0259bl\u0259rin 2-si \u015f\u0259h\u0259r, 4-\u00fc is\u0259 k\u0259nd m\u0259kt\u0259bi olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 C\u0259lal Allahverdiyev yaz\u0131r: \u201c1882-ci ild\u0259 \u0130r\u0259vanda 64 n\u0259f\u0259r \u015fagirdi olan daha bir M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131 da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 1920-ci ild\u0259n sonra elmin v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin in-ki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Pedaqoji texnikum da yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259kt\u0259bin tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fc\u0259lliml\u0259rind\u0259n \u018fs\u0259d M\u0259mm\u0259dov, \u018fjd\u0259r Kaz\u0131mov, Qadir M\u0259mm\u0259dov, M\u0259mm\u0259d\u0259li M\u0259h\u0259rr\u0259mov, \u018fli H\u0259s\u0259nov, Ta\u011f\u0131 M\u0259h\u0259rr\u0259mov, \u0130smay\u0131l \u0130smay\u0131lov, Qulam Namazov v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 m\u0259hz, \u0130r\u0259van Pedaqoji Texnikumun m\u0259zunlar\u0131 olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>XIX \u0259srin sonu, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda maarif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n m\u0259zunlar\u0131ndan M\u0259mm\u0259dqulub\u0259y K\u0259ng\u0259rlinin, R\u0259him X\u0259lilovun, Axund M\u0259mm\u0259dba\u011f\u0131r Kaz\u0131mzad\u0259nin, M\u0259mm\u0259d Axundovun, Hac\u0131 M\u0259mm\u0259d\u0259li o\u011flunun, M\u0259mm\u0259db\u0259y Qaz\u0131yevin, Ta\u011f\u0131 b\u0259y S\u0259fiyevin, Sad\u0131q X\u0259lilovun, Mirz\u0259 C\u0259lil \u015e\u00fcrbinin, Qas\u0131m b\u0259y Camalb\u0259yovun, Eyn\u0259li b\u0259y Sultanovun v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131 q\u00fcrur hissi il\u0259 \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n<p>Bu d\u00f6vrd\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda maarif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 M\u0259mm\u0259dqulub\u0259y K\u0259ng\u0259rlinin misilsiz xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. O, 1864-c\u00fc ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015f, 1905-ci il avqust ay\u0131n\u0131n 29-da Batumi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 erm\u0259ni komit\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259 41 ya\u015f\u0131nda faci\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.\u00a0\u00a0M\u0259mm\u0259dqulub\u0259y K\u0259ng\u0259rli ilk t\u0259hsilini atas\u0131 mayor \u015e\u0259fia\u011fa K\u0259ng\u0259rlid\u0259n alm\u0131\u015fd\u0131. Daha sonra t\u0259hsilini atas\u0131n\u0131n onun \u00fc\u00e7\u00fcn tutdu\u011fu x\u00fcsusi m\u00fc\u0259llim yan\u0131nda evd\u0259 f\u0259rdi \u015f\u0259kild\u0259 davam etdirmi\u015fdir.\u00a0 \u00a0Akademik \u0130sa H\u0259bibb\u0259yli M\u0259mm\u0259dqulub\u0259y K\u0259ng\u0259rlinin maarif\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259ti haq\u0131nda yaz\u0131r: \u201cM\u0259mm\u0259dqulub\u0259y K\u0259ng\u0259rli birba\u015fa m\u0259nsub oldu\u011fu xalqa xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k niyy\u0259ti il\u0259 h\u0259rbi i\u015fi burax\u0131b maarif\u00e7ilik c\u0259bh\u0259sin\u0259 ke\u00e7m\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lmi\u015fdi\u201d. M\u0259mm\u0259dqulub\u0259y K\u0259ng\u0259rli 1893-c\u00fc ild\u0259 istefaya \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 iki istiqam\u0259td\u0259 maarif\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lmi\u015fdi:\u00a0\u00a01. V\u0259kil-h\u00fcquq\u015f\u00fcnas;\u00a02. M\u0259kt\u0259bdarl\u0131q.<\/p>\n<p>M\u0259hz onun n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259kil pe\u015f\u0259sini se\u00e7diyi \u201cH\u0259yat\u201d q\u0259zetind\u0259 \u00e7ap olunmu\u015f m\u0259qal\u0259d\u0259 daha a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edilirdi: \u201cCandan \u0259ziz sevdiyi mill\u0259tinin \u0259n ziyad\u0259 n\u0259y\u0259 m\u00f6htac oldu\u011funu t\u0259hqiq etdi. Bildi ki, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0259m\u0259lsizlikd\u0259n, d\u00f6vl\u0259tin qanunu, m\u0259murlar\u0131n ixtiyar\u0131n\u0131 bilm\u0259m\u0259l\u0259rind\u0259n h\u0259r an bir m\u00fcsib\u0259td\u0259n dig\u0259r bir b\u0259laya d\u00fc\u00e7ar olurlar. Bildi ki, \u0259n \u0259vv\u0259l m\u00fcqt\u0259dir bir v\u0259kil olub mill\u0259t\u0259 xidm\u0259t\u0259 buradan ba\u015flamaq laz\u0131md\u0131\u201d.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, M\u0259mm\u0259dqulub\u0259y K\u0259ng\u0259rli m\u00fc\u0259llimlik f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 d\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur. O, Qafqazda ilk d\u0259f\u0259 olaraq \u201cLeyli\u201d q\u0131z m\u0259kt\u0259bini a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r. \u201cH\u0259yat\u201d q\u0259zetind\u0259 M\u0259mm\u0259dqulub\u0259y K\u0259ng\u0259rlinin m\u00fc\u0259llimlik f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda deyilirdi: \u201c\u015e\u0259hi-ali-m\u0259qam bel\u0259 ciddi, \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir xidm\u0259t il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful ola-ola, \u00f6vladi-mill\u0259tin t\u0259rbiy\u0259 v\u0259 t\u0259hsilini \u0259sla yaddan \u00e7\u0131xarmazd\u0131. Mill\u0259tin s\u0259lam\u0259t v\u0259 t\u0259r\u0259qqisi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n birinci qap\u0131, \u0259n birinci vasit\u0259 z\u0259man\u0259nin t\u0259qazas\u0131na g\u00f6r\u0259 a\u00e7\u0131lacaq m\u0259kt\u0259b oldu\u011funu \u00e7ox yax\u015f\u0131 bilirdi. Ax\u0131rda v\u0259killiyin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na baxmayaraq, Qafqazda birinci m\u00fcs\u0259lman \u201cmilli\u201d m\u0259kt\u0259bi a\u00e7d\u0131. \u00d6m\u00fcrl\u0259rini m\u00fc\u0259llimlikd\u0259 \u00e7\u00fcr\u00fcd\u00fcb, Qafqazda bu q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 bir m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bi a\u00e7a bilm\u0259y\u0259n m\u00fc\u0259lliml\u0259r\u0259 \u0259n ibr\u0259t b\u0259x\u015f bir n\u00fcmun\u0259, bir m\u00fc\u0259llim oldu. M\u0259kt\u0259bi az vaxtda d\u0259r\u0259ceyi-t\u0259r\u0259qqinin \u0259n \u00fcst m\u0259rt\u0259b\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131\u201d.<\/p>\n<p>\u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n m\u0259zunlar\u0131ndan M\u0259mm\u0259db\u0259y Qaz\u0131yevin d\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda maarif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur. O, 1897-ci il yanvar ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015f, 1909-cu il mart ay\u0131n\u0131n 30-da Uluxanl\u0131 stansiyas\u0131nda s\u0259rni\u015fin qatar\u0131n\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k faci\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir.\u00a0\u00a0\u00a0 M\u0259mm\u0259db\u0259y Qaz\u0131yev \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131ndak\u0131 t\u0259hsilini ba\u015fa vurduqdan sonra (1886-c\u0131 ild\u0259-T.X) el\u0259 h\u0259min ilin avqust ay\u0131n\u0131n 1-d\u0259 t\u0259yinatla Uluxanl\u0131 normal m\u0259kt\u0259bin\u0259 ikinci m\u00fc\u0259llim v\u0259zif\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. O, bu m\u0259kt\u0259bd\u0259 c\u0259mi bir il i\u015fl\u0259y\u0259 bilmi\u015fdir. Buna s\u0259b\u0259b onun 1887-ci il avqust ay\u0131n\u0131n 7-d\u0259 q\u0259fl\u0259t\u0259n a\u011f\u0131r x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259si idi. Bir m\u00fcdd\u0259t m\u00fcalic\u0259 ald\u0131qdan sonra yenid\u0259n pedaqoji f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f, 1888-ci il iyun ay\u0131n\u0131n 1-d\u0259 Xalq M\u0259kt\u0259bl\u0259ri Direktorlu\u011funun (XTD) 895 \u2116-li \u0259mri il\u0259 Ba\u015f Nora\u015fen ikisinifli m\u0259kt\u0259bin\u0259 m\u00fcdir \u0259v\u0259zi v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin olunmu\u015fdur. O, Ba\u015f Nora\u015fen m\u0259kt\u0259bind\u0259n sonra Uluxanl\u0131 m\u0259kt\u0259bin\u0259 getmi\u015f, 1896-1909-cu ill\u0259rd\u0259 bu m\u0259kt\u0259bd\u0259 n\u0259zar\u0259t\u00e7i m\u00fc\u0259llim v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Onun m\u0259kt\u0259bdarl\u0131q sah\u0259sind\u0259ki u\u011furlu f\u0259aliyy\u0259tini Xalq M\u0259kt\u0259bl\u0259ri Direktorlu\u011fu daima diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 D\u00f6vl\u0259t Arxivind\u0259 saxlan\u0131lan bir s\u0259n\u0259dd\u0259 M\u0259mm\u0259db\u0259y Qaz\u0131yevin III d\u0259r\u0259c\u0259li M\u00fcq\u0259dd\u0259s Anna ordeni il\u0259 t\u0259ltif olundu\u011fu da g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>XIX \u0259srin sonu, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda maarif nurunun yay\u0131lmas\u0131nda \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131nda 1889-1893-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015f nax\u00e7\u0131vanl\u0131 maarifp\u0259rv\u0259r ziyal\u0131 Ta\u011f\u0131 b\u0259y S\u0259fiyevin d\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur. O, bu seminariyadak\u0131 t\u0259hsilini ba\u015fa vurduqdan sonra t\u0259yinat\u0131 \u00fczr\u0259 Ba\u015f Nora\u015fen m\u0259kt\u0259bind\u0259 m\u00fc\u0259llimlik f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015f m\u0259qal\u0259d\u0259n ayd\u0131n olur ki, Ta\u011f\u0131 b\u0259y S\u0259fiyev 1895-1896-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Nehr\u0259m k\u0259nd m\u0259kt\u0259bind\u0259 ikinci m\u00fc\u0259llim v\u0259zif\u0259sind\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. Onun Nehr\u0259m k\u0259ndind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259kt\u0259bd\u0259 ikinci m\u00fc\u0259llim v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin olunmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck demokrat yaz\u0131\u00e7\u0131 C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Ta\u011f\u0131 b\u0259y S\u0259fiyev Nehr\u0259m m\u0259kt\u0259bind\u0259 rus dili f\u0259nnind\u0259n d\u0259rs demi\u015fdir. O, bu f\u0259nnin m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259drisinin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259sinin yeni metod v\u0259 yollar\u0131 haqq\u0131nda Rusiya Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131na (RMK) \u00f6z\u00fcn\u00fcn haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 x\u00fcsusi bir layih\u0259 d\u0259 t\u0259qdim etmi\u015fdir. Onun bu layih\u0259si Rusiya Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131 (RMK) t\u0259r\u0259find\u0259n b\u0259y\u0259nilmi\u015fdir. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 Ta\u011f\u0131 b\u0259y S\u0259fiyevi Rusiya Maarif Komissarl\u0131\u011f\u0131 \u201cMaarif z\u0259rb\u0259\u00e7isi\u201d d\u00f6\u015f ni\u015fan\u0131 il\u0259 t\u0259ltif etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ta\u011f\u0131 b\u0259y S\u0259fiyev eyni zamanda bir ictimai xadim kimi d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. O, T\u00fcrkiy\u0259-Rusiya v\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda ba\u011flanm\u0131\u015f Qars m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanma m\u0259rasimind\u0259 Nax\u00e7\u0131van n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin t\u0259rkibind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Ta\u011f\u0131 b\u0259y S\u0259fiyevin o, d\u00f6vrd\u0259 bir ictimai xadim kimi tan\u0131nmas\u0131, m\u00f6vcud hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n bir \u00e7ox m\u0259murlar\u0131n\u0131 narahat etm\u0259si, onun 1937-ci il repressiya qurbanlar\u0131n\u0131n siyah\u0131s\u0131na daxil olmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. O, 1937-ci ild\u0259 h\u0259bsd\u0259 olmu\u015f, 1939-cu ild\u0259 Ba\u015f Nora\u015fend\u0259 \u00fcr\u0259k tutmas\u0131ndan q\u0259fl\u0259t\u0259n v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>XIX \u0259srin sonu, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda maarif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda seminariyan\u0131n qabiliyy\u0259tli m\u0259zunlar\u0131ndan Sad\u0131q X\u0259lilovun da dan\u0131lmaz xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. O, 1864-c\u00fc il dekabr ay\u0131n\u0131n 20-d\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015f, 1905-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 3-d\u0259 is\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 faci\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Sad\u0131q X\u0259lilov ilk t\u0259hsilini 1877-1882-ci ill\u0259rd\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259r ibtidai m\u0259kt\u0259bind\u0259 alm\u0131\u015f, 1882-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131na q\u0259bul olmu\u015f, 1886-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 seminariya t\u0259hsilini ba\u015fa vurmu\u015fdur. Xalq M\u0259kt\u0259bl\u0259ri Direktorlu\u011fu (XMD) 1886-c\u0131 il 01 iyul tarixli 284 sayl\u0131 s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 Sad\u0131q X\u0259lilovu Yengic\u0259 m\u0259kt\u0259bin\u0259 ikinci m\u00fc\u0259llim v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Sad\u0131q X\u0259lilov bir il Yengic\u0259 m\u0259kt\u0259bind\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259dikd\u0259n sonra 1888-ci il iyul ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 Nehr\u0259m k\u0259nd m\u0259kt\u0259bin\u0259 eyni v\u0259zif\u0259y\u0259 (ikinci m\u00fc\u0259llim v\u0259zif\u0259sin\u0259-T.X) d\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir. O, bu m\u0259kt\u0259bd\u0259 d\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t qalmam\u0131\u015f, Xalq M\u0259kt\u0259bl\u0259ri Direktorlu\u011funun (XMD) 1892-ci il 14 sentyabr\u0131nda imzalad\u0131\u011f\u0131 1666 \u2116-li \u0259mri il\u0259 yenid\u0259n Yengic\u0259 m\u0259kt\u0259bin\u0259 qaytar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Akademik \u0130sa H\u0259bibb\u0259yli \u201cC\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259: m\u00fchiti v\u0259 m\u00fcasirl\u0259ri\u201d adl\u0131 t\u0259dqiqat \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cSad\u0131q X\u0259lilov 1901-ci ild\u0259n etibar\u0259n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bind\u0259 ana dili v\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t m\u00fc\u0259llimi i\u015fl\u0259mi\u015fdir. 22 aprel 1902-ci ild\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 rus dill\u0259rini m\u00fck\u0259mm\u0259l bil\u0259n savadl\u0131 ziyal\u0131 kimi Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259r r\u0259isi C\u0259f\u0259rqulu Nax\u00e7\u0131vanskinin k\u00f6m\u0259k\u00e7isi v\u0259zif\u0259sin\u0259 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n<p>XIX \u0259srin sonu, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f nax\u00e7\u0131vanl\u0131 m\u0259zunlar\u0131ndan Mirz\u0259 C\u0259lil \u015e\u00fcrbi (Mirz\u0259yev) Nax\u00e7\u0131vanda maarif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 \u00f6nd\u0259 ged\u0259nl\u0259rd\u0259n biri olmu\u015fdur. O, 1874-c\u00fc il fevral ay\u0131n\u0131n 12-d\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015f, 1915-ci il sentyabr ay\u0131n\u0131n 4-d\u0259 is\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. Ba\u015fqa bir m\u0259nb\u0259d\u0259 is\u0259 onun 1865-ci ild\u0259 do\u011fuldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u018fli \u015eamilovun \u201cSovet Nax\u00e7\u0131van\u0131\u201d q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f \u201c\u0130kinci Mirz\u0259 C\u0259lil\u201d ba\u015fl\u0131ql\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 deyilirdi: \u201cM.C.\u015e\u00fcrbi (Mirz\u0259yev) Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bini bitirdikd\u0259n sonra 1888-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131na daxil olmu\u015f, 1892-ci ild\u0259 seminariyadan m\u0259zun olmu\u015fdur\u201d.<\/p>\n<p>Mirz\u0259 C\u0259lil \u015e\u00fcrbi (Mirz\u0259yev) seminariyadak\u0131 t\u0259hsilini ba\u015fa vurduqdan sonra (1892-ci ild\u0259) t\u0259yinat\u0131 \u00fczr\u0259 \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131n\u0131n Aral\u0131q ibtidai m\u0259kt\u0259bind\u0259 m\u00fc\u0259llimlik f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. \u0130ki il burada i\u015fl\u0259dikd\u0259n sonra 1894-c\u00fc ild\u0259 Nehr\u0259m k\u0259nd m\u0259kt\u0259bin\u0259 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir. Lakin onun Nehr\u0259m k\u0259nd m\u0259kt\u0259bind\u0259ki m\u00fc\u0259llimlik f\u0259aliyy\u0259ti \u00e7ox \u00e7\u0259km\u0259di. \u00c7\u00fcnki, o yenid\u0259n Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bin\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi. Yaz\u0131\u00e7\u0131 M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadi xatir\u0259l\u0259rind\u0259 Mirz\u0259 C\u0259lil \u015e\u00fcrbi (Mirz\u0259yev) il\u0259 ilk tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan yaz\u0131rd\u0131: \u201cYay aylar\u0131n\u0131n birind\u0259&#8230; Nax\u00e7\u0131vana g\u0259lmi\u015fdi&#8230; \u015eair bala \u018f\u015fr\u0259f m\u0259ni \u015e\u00fcrbi Mirz\u0259 C\u0259lil il\u0259 tan\u0131\u015f etdi. Bu tan\u0131\u015fl\u0131q m\u0259nim Mirz\u0259 C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 il\u0259 birinci k\u0259r\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259yim \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259man yaratd\u0131\u201d<\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Mirz\u0259 C\u0259lil \u015e\u00fcrbinin (Mirz\u0259yevin) 1903-1908-ci ill\u0259rd\u0259 Ordubad q\u0259zas\u0131n\u0131n V\u0259n\u0259nd k\u0259nd ibtidai m\u0259kt\u0259bind\u0259 n\u0259zar\u0259t\u00e7i v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259diyi d\u0259 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Mirz\u0259 C\u0259lil \u015e\u00fcrbi (Mirz\u0259yev) bir m\u00fcdd\u0259t V\u0259n\u0259nd k\u0259nd ibtidai m\u0259kt\u0259bind\u0259 n\u0259zar\u0259t\u00e7i i\u015fl\u0259dikd\u0259n sonra geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259r rus-tatar m\u0259kt\u0259bin\u0259 m\u00fcdir v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdir. O, bu v\u0259zif\u0259d\u0259 1913-c\u00fc ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259d\u0259k \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 D\u00f6vl\u0259t Arxivind\u0259 saxlan\u0131lan bir s\u0259n\u0259dd\u0259 Mirz\u0259 C\u0259lil \u015e\u00fcrbinin (Mirz\u0259yevin) pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 1909-cu ild\u0259 \u201cKollec reqistratoru\u201d r\u00fctb\u0259si verildiyi g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Mirz\u0259 C\u0259lil \u015e\u00fcrbi (Mirz\u0259yev) 1914-c\u00fc il avqust ay\u0131n\u0131n 27-d\u0259 Xalq M\u0259kt\u0259bl\u0259ri Direktorlu\u011funun x\u00fcsusi bir s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u015eahbuz m\u0259kt\u0259bin\u0259 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir. Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi onun Nax\u00e7\u0131van m\u00fchitind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 idi. Bu d\u0259yi\u015fiklik he\u00e7 d\u0259 Mirz\u0259 C\u0259lil \u015e\u00fcrbinin (Mirz\u0259yevin)\u00a0 raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 olmam\u0131\u015fd\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 o, bir m\u00fcdd\u0259t \u015eahbuz m\u0259kt\u0259bin\u0259 getm\u0259k ist\u0259m\u0259mi\u015fdir. Lakin maddi v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq getm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n bacar\u0131ql\u0131 nax\u00e7\u0131v\u0131nl\u0131 m\u0259zunlar\u0131ndan Qas\u0131m b\u0259y Camalb\u0259yovun da ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259rik. Siyasi v\u0259 diplomatiya tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus xidm\u0259tl\u0259ri olan Qas\u0131m b\u0259y Camalb\u0259yov 1881-ci ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015f, 1938-ci ild\u0259 is\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Qas\u0131m b\u0259y Camalb\u0259yovun atas\u0131 Abbasqulu b\u0259y 7 ya\u015f\u0131nda olark\u0259n o\u011flunu m\u0259dr\u0259s\u0259y\u0259 oxuma\u011fa g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdir. M\u0259dr\u0259s\u0259 t\u0259hsilini yar\u0131da k\u0259s\u0259n Qas\u0131m b\u0259y Camalb\u0259yov daha sonra t\u0259hsilini \u201cM\u0259kt\u0259bi-t\u0259rbiy\u0259\u201d (\u201cT\u0259rbiy\u0259\u201d) m\u0259kt\u0259bind\u0259 davam etdirmi\u015fdir. O, iki il bu m\u0259kt\u0259bd\u0259 t\u0259hsil ald\u0131qdan sonra \u015f\u0259h\u0259r d\u00f6rdillik m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olmu\u015fdur.\u00a0 Pedaqogika \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, professor R\u00fcf\u0259t H\u00fcseynzad\u0259 yaz\u0131r: \u201cQas\u0131m b\u0259y Camalb\u0259yov 1901-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131nda imtahan vermi\u015f, xalq m\u00fc\u0259llimi r\u00fctb\u0259si alm\u0131\u015f, 1901-ci ild\u0259n, 1911-ci il\u0259d\u0259k \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif k\u0259ndl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llimlik etmi\u015f, 1912-ci ild\u0259n is\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>XIX \u0259srin sonu, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda maarif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f nax\u00e7\u0131vanl\u0131 m\u0259zunlar\u0131ndan biri d\u0259 Eyn\u0259li b\u0259y Sultanov olmu\u015fdu. O, Nax\u00e7\u0131van q\u0259za m\u0259kt\u0259bind\u0259 ibtidai t\u0259hsilini 1879-cu ild\u0259 ba\u015fa vurmu\u015f, bir il sonra, y\u0259ni 1880-c\u0131 ild\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131na daxil olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Eyn\u0259li b\u0259y Sultanov y\u00fcks\u0259k haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na, m\u0259n\u0259vi yetkinliyin\u0259, \u0259d\u0259bi istedad\u0131na g\u00f6r\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131nda ax\u0131rad\u0259k oxuyub tam kursu bitirm\u0259sin\u0259 ehtiyac qalmam\u0131\u015fd\u0131. O, 1886-c\u0131 il iyun ay\u0131n\u0131n 5-d\u0259 seminariyan\u0131n yeddinci sinfind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. El\u0259 h\u0259min ild\u0259 (1886-c\u0131 il) \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n Pedaqoji \u015euras\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 538 \u2116-li m\u00fc\u0259llimlik \u015fahad\u0259tnam\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n ona \u015f\u0259h\u0259r ibtidai m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llimlik etm\u0259k h\u00fcququ verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Eyn\u0259li b\u0259y Sultanov \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131nda oxudu\u011fu m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259hsil alm\u0131\u015f, x\u00fcsus\u0259n Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini v\u0259 Q\u0259rb maarif\u00e7iliyini d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259n\u0259 bilmi\u015fdir. O, xarici dill\u0259rd\u0259n rus, lat\u0131n, yunan v\u0259 frans\u0131z dill\u0259rini, f\u0259nl\u0259rd\u0259n is\u0259 riyaziyyat, fizika, tarix, co\u011frafiya, ilahiyyat v\u0259 h\u00fcsnx\u0259t kimi f\u0259nl\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 h\u0259v\u0259s g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Onu da qeyd ed\u0259k ki, m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Eyn\u0259li b\u0259y Sultanovun 1881-1882-ci t\u0259dris ilinin imtahanlar\u0131nda yunan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131, lat\u0131n dili v\u0259 tarixi f\u0259nl\u0259rind\u0259n \u201c\u0259la\u201d qiym\u0259tl\u0259r ald\u0131\u011f\u0131, t\u0259rc\u00fcm\u0259 m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259l\u0259ri zaman\u0131 x\u00fcsusi qabliyy\u0259t n\u00fcmayi\u015f etdirdiyi g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Pedaqogika \u00fczr\u0259 elml\u0259r doktoru, professor R\u00fcf\u0259t H\u00fcseynzad\u0259nin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131na n\u0259z\u0259r sald\u0131qda \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n daha bir nax\u00e7\u0131vanl\u0131 m\u0259zunu Axund M\u0259mm\u0259dba\u011f\u0131r Kaz\u0131mzad\u0259nin ad\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kildiyini g\u00f6r\u0259rik.<\/p>\n<p>Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259r ibtidai m\u0259kt\u0259bind\u0259 tatar dili (Az\u0259rbaycan dili-T.X) m\u00fc\u0259llimi i\u015fl\u0259mi\u015f Axund M\u0259mm\u0259dba\u011f\u0131r Kaz\u0131mzad\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda maarif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. XIX \u0259srin sonu XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda maarif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n nax\u00e7\u0131vanl\u0131 m\u0259zunlar\u0131ndan M\u0259mm\u0259d Axundovun, Hac\u0131 M\u0259mm\u0259d\u0259li o\u011flunun v\u0259 R\u0259him X\u0259lilovun da unudulmaz xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. \u201cK\u0430vk\u0430zskiy k\u0430l\u0435nd\u0430r\u201d\u0131n 1900-c\u00fc il m\u0259cmu\u0259sinin 235-ci s\u0259hif\u0259sind\u0259 R\u0259him X\u0259lilovun Uluxanl\u0131 m\u0259kt\u0259bin\u0259, daha sonar is\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131na d\u0259v\u0259t olundu\u011fu g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf hissi il\u0259 bir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 vur\u011fulamaq laz\u0131md\u0131r ki, 37 il\u0259 q\u0259d\u0259r f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131 (\u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131) 1918-ci ilin avqust ay\u0131n\u0131n 6-da, \u0130r\u0259van gimnaziyas\u0131 is\u0259 Uluxanl\u0131 m\u0259kt\u0259bi il\u0259 eyni vaxtda f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Uluxanl\u0131 m\u0259kt\u0259bi 1920-ci ild\u0259 yenid\u0259n a\u00e7\u0131lsa da \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131 v\u0259 \u0130r\u0259van gimnaziyas\u0131 bir daha f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, XIX sonu XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda maarif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur. Burada d\u0259rs dey\u0259n m\u00fc\u0259lliml\u0259r t\u0259kc\u0259 t\u0259drisl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmam\u0131\u015f, h\u0259md\u0259 b\u00f6y\u00fck ictimai-siyasi, elmi pedaqoji v\u0259 metodiki i\u015fl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r. \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n m\u0259zunlar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n bir \u00e7ox b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259sind\u0259 u\u011furla pedaqoji i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f, xalq\u0131n, mill\u0259tin t\u0259r\u0259qqisind\u0259 v\u0259\u00a0 ir\u0259li getm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Taleh X\u0259lilov,<\/strong><br \/>\n<em>Nax\u00e7\u0131van D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Pedaqoji fak\u00fclt\u0259sinin dekan m\u00fcavini,<br \/>\npedaqogika \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XIX \u0259srin sonu XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda marif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur. \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 1881-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 3-d\u0259 \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015f bu t\u0259dris m\u00fc\u0259ss\u0259si 1885-ci ild\u0259 ilk burax\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 vermi\u015fdir. Akademik H\u00fcseyn \u018fhm\u0259dovun \u201cAz\u0259rbaycanda m\u0259kt\u0259b v\u0259 pedaqoji fikir tarixi\u201d kitab\u0131n\u0131n yeni n\u0259\u015frind\u0259 is\u0259 seminariyan\u0131n 1880-c\u0131 il noyabr ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Qeyd ed\u0259k ki, h\u0259min ild\u0259 (1885-ci il) seminariyan\u0131 bitirmi\u015f m\u0259zunlar\u0131n 25 n\u0259f\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131, 2 n\u0259f\u0259ri is\u0259 da\u011f\u0131stanl\u0131 olmu\u015fdu. Bu m\u0259zunlar Az\u0259rbaycan\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 olu\u011fu kimi, Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259sind\u0259 d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n bir \u00e7ox m\u0259k\u0259bl\u0259rd\u0259 d\u0259rs demi\u015fl\u0259r. M\u0259nb\u0259l\u0259rin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":504070,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/4b4c6c20166006110270801861810097799.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/4b4c6c20166006110270801861810097799.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/4b4c6c20166006110270801861810097799.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/4b4c6c20166006110270801861810097799-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/4b4c6c20166006110270801861810097799-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/4b4c6c20166006110270801861810097799-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/4b4c6c20166006110270801861810097799.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/4b4c6c20166006110270801861810097799.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/4b4c6c20166006110270801861810097799-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/4b4c6c20166006110270801861810097799.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"XIX \u0259srin sonu XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda marif\u00e7ilik ideyalar\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcnd\u0259 \u0130r\u0259van M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur. \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 1881-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 3-d\u0259 \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015f bu t\u0259dris m\u00fc\u0259ss\u0259si 1885-ci ild\u0259 ilk burax\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 vermi\u015fdir. Akademik H\u00fcseyn \u018fhm\u0259dovun \u201cAz\u0259rbaycanda m\u0259kt\u0259b v\u0259 pedaqoji fikir tarixi\u201d kitab\u0131n\u0131n yeni n\u0259\u015frind\u0259 is\u0259 seminariyan\u0131n 1880-c\u0131 il noyabr ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Qeyd&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/504069"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=504069"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/504069\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/504070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=504069"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=504069"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=504069"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}