{"id":504986,"date":"2022-08-13T09:17:47","date_gmt":"2022-08-13T06:17:47","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=504986"},"modified":"2022-08-13T09:17:47","modified_gmt":"2022-08-13T06:17:47","slug":"qlobal-istil%c9%99sm%c9%99-insanligin-varligi-ucun-real-t%c9%99hluk%c9%99y%c9%99-cevrilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=504986","title":{"rendered":"Qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 insanl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn real t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 \u00e7evrilir"},"content":{"rendered":"<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti getdikc\u0259 daha \u00e7ox narahat ed\u0259n probleml\u0259rd\u0259n biri d\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259dir. Bu problem\u0259 diqq\u0259tin artmas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n elmi-praktik konfranslar\u0131n ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259rir. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 ekspertl\u0259r qrupunun ax\u0131r\u0131nc\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 hesabat\u0131na g\u00f6r\u0259, son 100 ild\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 orta temperatur 1 d\u0259r\u0259c\u0259 art\u0131b. Ekspertl\u0259rin ehtimallar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u0259g\u0259r Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 temperatur bu s\u00fcr\u0259tl\u0259 qalxmaqda davam ets\u0259, 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259rar\u0259t 2-2,5 d\u0259r\u0259c\u0259, 2100-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r is\u0259 6 d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259l\u0259 bil\u0259r. Temperaturun artmas\u0131 is\u0259 \u0259sas\u0259n antropogen amill\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Antropogen amill\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131 istilik effekti yaradan qazlar: karbon, metan, azot oksidi, azot-1 oksid v\u0259 xlor-flor birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fkil edir. Kosmik m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, son bir \u0259srd\u0259 tufanlar\u0131n, \u00e7ov\u011funlar\u0131n h\u0259m intensivliyi, h\u0259m d\u0259 tezliyi art\u0131b. \u0130sti k\u00fcl\u0259kl\u0259r, qas\u0131r\u011falar, ya\u011f\u0131nt\u0131lar g\u00fccl\u0259nib. Eyni zamanda, sel, da\u015fq\u0131n hadis\u0259l\u0259rinin d\u0259 say\u0131 \u00e7oxal\u0131b.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015fdur ki, temperaturun artmas\u0131 okeanda suyun 1000 metr d\u0259rinliyin\u0259 q\u0259d\u0259r hiss olunurdusa, indi 2000 metr\u0259 \u00e7at\u0131r. Bu da isti ax\u0131nlar\u0131n daha da q\u0131zmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu s\u0131rada Avropada v\u0259ziyy\u0259t daha d\u0259h\u015f\u0259tli hal al\u0131b. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130taliyada m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259n anomal istil\u0259r \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131n 21 faiz artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. \u0130taliya S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 16 may-15 iyul tarixl\u0259rind\u0259 anomal istil\u0259r s\u0259b\u0259bind\u0259n \u00f6lk\u0259nin \u00fcmumilikd\u0259 33 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 733 n\u0259f\u0259r \u00f6l\u00fcb. \u0130yun ay\u0131nda is\u0259 9 faiz \u00e7ox \u00f6l\u00fcm fakt\u0131 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Bildirilib ki, cari ilin may ay\u0131ndan ba\u015flayaraq, \u00f6lk\u0259d\u0259 havan\u0131n temperaturu m\u00f6vs\u00fcm normas\u0131ndan 3,2 d\u0259r\u0259c\u0259 Selsi y\u00fcks\u0259k olub. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u0130taliyan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 daha y\u00fcks\u0259k temperatur g\u00f6st\u0259ricisi qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. \u0130yunda temperatur m\u00f6vs\u00fcmi orta g\u00f6st\u0259ricid\u0259n 3 d\u0259r\u0259c\u0259 Selsi y\u00fcks\u0259k olub. \u0130yunun sonu v\u0259 iyulun ilk h\u0259ft\u0259sind\u0259 is\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 havan\u0131n temperaturu m\u00fcsb\u0259t 37-40 d\u0259r\u0259c\u0259 Selsi aras\u0131nda d\u0259yi\u015fib. \u0130taliyada m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan anomal istil\u0259r v\u0259 quraql\u0131q s\u0259b\u0259bind\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sektoruna 6 milyard avro ziyan d\u0259yib. \u00d6lk\u0259nin K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Birliyi qeyd edir ki, cari il may ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131ndan etibar\u0259n m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan anomal istil\u0259r v\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n miqdar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n son 70 ilin \u0259n \u015fidd\u0259tli quraql\u0131\u011f\u0131 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. \u0130taliyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck \u00e7ay\u0131 olan Poda suyun s\u0259viyy\u0259si is\u0259 b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 10 faiz\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. \u0130taliyan\u0131n Milli Ara\u015fd\u0131rma \u015euras\u0131n\u0131n \u0130qlim v\u0259 Atmosfer \u0130nstitutunun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, ilk 7 ay \u0259rzind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nan y\u00fcks\u0259k temperatur fonunda cari il \u00f6lk\u0259 tarixind\u0259 \u0259n isti il ola bil\u0259r. Bel\u0259 ki, iyul ay\u0131nda \u00f6lk\u0259d\u0259 havan\u0131n temperaturu orta g\u00f6st\u0259ricid\u0259n 2,26 d\u0259r\u0259c\u0259 y\u00fcks\u0259k olub. Cari ilin yanvar-iyul aylar\u0131nda qeyd\u0259 al\u0131nan temperatur g\u00f6st\u0259ricisi 1800-c\u00fc ild\u0259n b\u0259ri qeyd\u0259 al\u0131nan orta g\u00f6st\u0259ricind\u0259n 0,98 d\u0259r\u0259c\u0259 y\u00fcks\u0259k olub. Dig\u0259r Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t yax\u015f\u0131 deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, Monteneqronun paytaxt\u0131 Podqoritsa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n 4 kilometr uzaql\u0131qda yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 \u201cNiaqara \u015f\u0259lal\u0259si\u201d kimi tan\u0131nan \u015f\u0259lal\u0259 quruyub. \u015e\u0259lal\u0259nin \u00c7iyevna \u00e7ay\u0131n\u0131n suyunun azalmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n qurudu\u011fu bildirilib. \u0130ngilt\u0259r\u0259 v\u0259 Almaniyada iyul ay\u0131nda havan\u0131n temperaturu 40 d\u0259r\u0259c\u0259 t\u0259\u015fkil edib. \u0130stil\u0259r s\u0259b\u0259bind\u0259n quraql\u0131q, me\u015f\u0259 yan\u011f\u0131nlar\u0131 v\u0259 havan\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259si art\u0131b. Temperaturun 45 d\u0259r\u0259c\u0259 oldu\u011fu \u0130spaniya v\u0259 Portuqaliyada iyulun ortalar\u0131nda \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 \u0259vv\u0259lki ill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131b.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259miz d\u0259 qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin t\u0259sirind\u0259n k\u0259narda qalmam\u0131\u015f, son bir \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 orta illik temperatur xeyli artm\u0131\u015fd\u0131r. Temperatur art\u0131m\u0131 regionlardan as\u0131l\u0131 olaraq qeyri-b\u0259rab\u0259r paylan\u0131r. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ki\u00e7ik da\u011f \u00e7aylar\u0131nda sel v\u0259 da\u015fq\u0131nlar\u0131n say\u0131 v\u0259 g\u00fcc\u00fc, yer s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259l\u0259ri, vulkanlar\u0131n aktivl\u0259\u015fm\u0259si prosesl\u0259ri narahatl\u0131q do\u011furan amill\u0259rdir. Az\u0259rbaycan BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131na 1995-ci ild\u0259 qo\u015fulmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131na \u0259lav\u0259 olan Paris Sazi\u015fini 22 aprel 2016-c\u0131 ild\u0259 imzalam\u0131\u015f v\u0259 h\u0259min ilin oktyabr ay\u0131nda ratifikasiya etmi\u015fdir. H\u0259min s\u0259n\u0259dd\u0259 qlobal iqlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin\u0259 t\u00f6hf\u0259 olaraq, 1990-c\u0131 baza ili il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 2030-cu il\u0259 istilik effekti yaradan qazlar\u0131n emissiyalar\u0131n\u0131n s\u0259viyy\u0259sind\u0259 35 faiz azalma h\u0259d\u0259f kimi g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Aliml\u0259rin fikrinc\u0259, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi h\u0259r zaman olub. M\u0259s\u0259l\u0259n, tarixin m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u00f6n\u0259mind\u0259 b\u00f6y\u00fck buzla\u015fma d\u00f6vr\u00fc, sonra istil\u0259\u015fm\u0259 d\u00f6vr\u00fc olub. XVII- XVIII \u0259srl\u0259rd\u0259 is\u0259 ki\u00e7ik buzla\u015fma d\u00f6vr\u00fc olub. Amma o vaxt, t\u0259bii ki, Yer s\u0259thind\u0259 d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t ba\u015fqa idi. Ya\u015f\u0131l k\u00fctl\u0259 daha \u00e7ox idi ki, bu da karbon v\u0259 dig\u0259r istilik yaradan qazlar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n normada saxlay\u0131rd\u0131 v\u0259 enerji balans\u0131 pozulmurdu. \u0130stilik var idi, amma Yer\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n v\u0259 Yerd\u0259n qalxan enerji b\u0259rab\u0259r idi. \u0130ndi istil\u0259\u015fm\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131r\u0131q. G\u00fcn\u0259\u015fin aktiv fazas\u0131d\u0131r. \u0130stil\u0259\u015fm\u0259 d\u00f6vr\u00fc son 20-30 ildir ki, davam edir, s\u00fcr\u0259t art\u0131r. N\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259c\u0259yini is\u0259 aliml\u0259r m\u00fcxt\u0259lif c\u00fcr izah edirl\u0259r. H\u0259tta b\u0259zil\u0259ri deyirl\u0259r ki, qar\u015f\u0131da bizi buzla\u015fma d\u00f6vr\u00fc g\u00f6zl\u0259yir. Burada aliml\u0259rin \u00e7oxu t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul olunan r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 \u0259saslanmaq laz\u0131md\u0131r. H\u0259l\u0259lik, bu sah\u0259d\u0259 tam ayd\u0131nl\u0131q yoxdur. 10 il sonra nec\u0259 olaca\u011f\u0131n\u0131 dem\u0259k \u00e7\u0259tindir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti getdikc\u0259 daha \u00e7ox narahat ed\u0259n probleml\u0259rd\u0259n biri d\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259dir. Bu problem\u0259 diqq\u0259tin artmas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n elmi-praktik konfranslar\u0131n ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259rir. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 ekspertl\u0259r qrupunun ax\u0131r\u0131nc\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 hesabat\u0131na g\u00f6r\u0259, son 100 ild\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 orta temperatur 1 d\u0259r\u0259c\u0259 art\u0131b. Ekspertl\u0259rin ehtimallar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u0259g\u0259r Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 temperatur bu s\u00fcr\u0259tl\u0259 qalxmaqda davam ets\u0259, 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259rar\u0259t 2-2,5 d\u0259r\u0259c\u0259, 2100-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r is\u0259 6 d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259l\u0259 bil\u0259r. Temperaturun artmas\u0131 is\u0259 \u0259sas\u0259n antropogen amill\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Antropogen amill\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131 istilik effekti yaradan qazlar: karbon, metan, azot&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":504987,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/ffedf5be166031410162146277010542017.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/ffedf5be166031410162146277010542017.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/ffedf5be166031410162146277010542017.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/ffedf5be166031410162146277010542017-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/ffedf5be166031410162146277010542017-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/ffedf5be166031410162146277010542017-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/ffedf5be166031410162146277010542017.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/ffedf5be166031410162146277010542017.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/ffedf5be166031410162146277010542017-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/ffedf5be166031410162146277010542017.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti getdikc\u0259 daha \u00e7ox narahat ed\u0259n probleml\u0259rd\u0259n biri d\u0259 qlobal istil\u0259\u015fm\u0259dir. Bu problem\u0259 diqq\u0259tin artmas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n elmi-praktik konfranslar\u0131n ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259rir. \u0130qlim d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259raras\u0131 ekspertl\u0259r qrupunun ax\u0131r\u0131nc\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 hesabat\u0131na g\u00f6r\u0259, son 100 ild\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 orta temperatur 1 d\u0259r\u0259c\u0259 art\u0131b. Ekspertl\u0259rin ehtimallar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u0259g\u0259r Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 temperatur bu s\u00fcr\u0259tl\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/504986"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=504986"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/504986\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/504987"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=504986"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=504986"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=504986"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}